I SA/Gl 524/15

I SA/Gl 524/15 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2015-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Miliczek-Ciszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151 i  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 poz 885
art. 64 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi K. K., W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. oddala skargę K. K.; 2. uchyla zaskarżoną przez W. K. ( K.) decyzję organu odwoławczego z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Ośrodka Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi w C. nr [...] z dnia [...].
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., zwane dalej "Kolegium" lub "organem odwoławczym", decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi w C. (dalej: organ pierwszej instancji) nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą W. K. (dalej: strona, zobowiązany lub skarżący) umorzenia należności za pobyt w Ośrodku Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi w C. (dalej: OPOPA lub Ośrodek) w kwocie 530,40 zł. Decyzja Kolegium została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) w związku z art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 64 ust. 1 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 885 ze zm., dalej: u.f.p.) oraz art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Strona pismem z dnia 24 stycznia 2015 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta C. z wnioskiem o umorzenie opłaty za pobyt w OPOPA, uzasadniając prośbę trudną sytuacją, materialną, osobistą i zdrowotną. Pismo zostało przekazane do Ośrodka.
Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie umorzenia należności za pobyt w OPOPA w kwocie 530,40 zł na podstawie: 1) rachunku [...] z dnia [...] r. w wysokości 250,00 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, 2) rachunku [...] z dnia [...] r. w wysokości 260,00 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania oraz poczynione ustalenia dowodowe i wskazał, że materialnoprawną podstawę orzekania stanowi art. 67a O.p. Odnosząc się do poglądów prezentowanych w judykaturze stwierdził, że w sprawie nie występuje ani przesłanka ważnego interesu podatnika, ani przesłanka ważnego interesu publicznego. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji wywiódł, że całokształt ustalonych w sprawie okoliczności nie pozwala na uwzględnienie wniosku strony o umorzenie opłat za pobyt strony w Ośrodku.
W odwołaniu zobowiązany stwierdził, że nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji. Powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz na bezprawne - jego zdaniem - zatrzymanie w Ośrodku.
Kolegium decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] r.
W uzasadnieniu przybliżyło regulację prawną znajdującą w sprawie zastosowanie, cytując art. 55, art. 64 ust. 1, art. 56 ust. 1, art. 67 u.f.p. Wyjaśniło, że zawarte w art. 56 u.f.p. wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że należności mają charakter nieściągalnych. Zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia, przy czym nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Organ odwoławczy wywiódł, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności uzależnione jest od wniosku dłużnika, który powinien być szczegółowo umotywowany. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a jej ściągnięcie w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego i jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium stwierdziło, że zobowiązany zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności za pobyt w Izbie Wytrzeźwień, wskazując, że jest osobą schorowaną i bez dochodu. W toku postępowania organ pierwszej instancji w dniu [...] r. sporządził "Protokół o sytuacji materialnej ubiegającego się o umorzenie należności za pobyt w OPOPA", z którego treści wynika, że zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. K. oraz że mieszka w wynajmowanym mieszkaniu. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 500 zł, natomiast wydatki związane z leczeniem wynoszą łącznie 250 zł (150 zł + 100 zł). Strona posiada samochód osobowy Daewoo Nexia z 1996 r., który jest bezwartościowy. Źródłem utrzymania rodziny jest renta strony, która została zajęta w związku egzekucją komorniczą, związaną z zawartymi uprzednio przez stronę trzema umowami pożyczki. Z decyzji ZUS Oddział w C. o ponownym ustaleniu renty znak: [...] z dnia [...] r. wynika, że od 1 lutego 2015 r. wysokość świadczenia wynosi miesięcznie 1.139,00 zł. Z powodu egzekucji świadczenie zmniejsza się o 284,64 zł, a wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 681,48 zł. Żona strony legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Do protokołu strona załączyła kilka kart leczenia szpitalnego, z których wynika, że zmaga się z licznymi chorobami.
Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadniając to twierdzenie organ wskazał, że strona wniosek o umorzenie należności uzasadniła swoją trudną sytuacją finansową i życiową, a zatem wskazała na przesłankę ważnego interesu dłużnika w rozumieniu art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. Odwołując się do treści art. 67 u.f.p. i zawartego w nim odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów działu III O.p. Kolegium stwierdziło, że uprawnione jest sięgnięcie do dorobku judykatury w zakresie odkodowania przesłanek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego" na kanwie art. 67a § 1 O.p. Wskazało, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków.
Organ odwoławczy zauważył, że umorzenie należności pieniężnej oznacza zwolnienie dłużnika z obowiązku spełnienia świadczenia wobec jednostki sektora finansów publicznych i skutkuje odstąpieniem od dochodzenia tej należności. Należność pieniężna może być umorzona w całości lub w części, ale tylko w sytuacji, kiedy zastosowanie innej ulgi byłoby niewystarczające lub niemożliwe.
Zdaniem Kolegium, prezentowana w tym zakresie argumentacja organu pierwszej instancji jest w pełni uzasadniona. Co do zasady, to dłużnik winien pokrywać swoje zobowiązania, zatem zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Okoliczności, na które powołuje się strona nie są okolicznościami nadzwyczajnymi i nie mają charakteru trwałego. Trudna sytuacja materialna nie jest sytuacją szczególną. Strona posiada obecnie dochód w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Obecne pozostawanie zobowiązanego bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja nie nosi cech trwałości. Wskazywane przez zobowiązanego okoliczności, tj. wiek, trudna sytuacja dochodowa czy też zły stan zdrowia i brak zatrudnienia nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych zobowiązanych. Z decyzji rentowej wprost wynika, że strona uzyskała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Z kolei z orzeczenia Powiatowego Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. wynika, że żona zobowiązanego jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej po przyuczeniu stanowiskowym.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że możliwa będzie spłata przez stronę przedmiotowej należności pieniężnej bez zachwiania podstaw egzystencji, a strona może zwrócić się do wierzyciela z wnioskiem o odroczenie spłaty ewentualnie o rozłożenie jej na raty.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach małżonkowie K. i W. K. podnieśli, że nie zgadzają się z decyzją organu odwoławczego. W uzasadnieniu powołali się na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną. Ponadto zakwestionowali zasadność umieszczenia skarżącego w izbie wytrzeźwień wskazując, że zewnętrzne objawy odbierane przez otoczenie jako upojenie alkoholowe, mogą oznaczać zasłabnięcie osoby chorej. Skarżący zmaga się z poważną chorobą [...], która wymagała interwencji chirurgicznych; jest też po [...]. Podkreślili nieprawidłowości w postępowaniu z osobami umieszczonymi w Izbie Wytrzeźwień (brak możliwości skorzystania z pomocy lekarza, zapięcie pasów – niedopuszczalne przy schorzeniach skarżącego, odmowę udzielenia żonie informacji o pobycie skarżącego w izbie wytrzeźwień). Skarżący zakwestionowali dokonaną przez Kolegium ocenę zgromadzonego materiału dowodowego wskazując, że skarżący otrzymał rentę na stałe – ze względu na pogorszenie stanu zdrowia, a więc okoliczności faktyczne mają trwały charakter. Podkreślili, że nie zapłacą należności, bo nie mają pieniędzy; otrzymywane świadczenie nie wystarcza na pokrycie bieżących opłat i spłatę pożyczek, które zostały zaciągnięte na leczenie. Do skargi została załączona decyzja o wyrejestrowaniu pojazdu wraz z zaświadczeniem o demontażu pojazdu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium podkreśliło, że okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca nie mają charakteru nadzwyczajnego, ani trwałego. Skarżący posiada dochód w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a jego żona jest zdolna do pracy w warunkach pracy chronionej. Istnieje możliwość zwrócenia się do wierzyciela o rozłożenie należności na raty lub odroczenie płatności.
Postanowieniem z dnia [...] r. Sąd zwolnił skarżących od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze zarzucając, iż przedmiotowe opłaty zostały pobrane w sposób nieuprawniony, gdyż nie było potrzeby skorzystania z izby wytrzeźwień. Złożyła do akt sprawy wezwanie do dokonywania potrąceń z dnia [...] r. i zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z dnia [...] r., a nadto kserokopię karty informacyjnej z dnia [...] r. i skargę do Dyrektora Izby Wytrzeźwień z dnia [...] r. Skarżąca podniosła przy tym, że cierpi na wiele schorzeń wymagających leczenia, o których nie wspominała w trakcie toczącego się postępowania. Podkreśliła, że jest osoba bardzo schorowaną. Ponadto złożyła kserokopie pism z dnia [...] r. Ośrodka Pomocy Osobom z Problemami Alkoholowymi i protokół doprowadzenia osoby w celu wytrzeźwienia. Dodatkowo oświadczyła, że starała się o uzyskanie pomocy finansowej z MOPS-u, ale odmówiono jej tej pomocy z uwagi na osiągane dochody w rodzinie.
Skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, wskazując na okoliczności jego pobytu w Izbie Wytrzeźwień i potraktowanie go w tej Izbie przez lekarza. Podtrzymał w całości skargę. Dodatkowo złożył odcinek renty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.").
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia W. K. należności za pobyt w OPOPA. Organy obydwu instancji stwierdziły brak przesłanek do wydania decyzji udzielającej skarżącemu żądanej ulgi. Z takim załatwieniem sprawy nie zgodził się skarżący W. K. oraz jego żona K. K. podnosząc, we wspólnie wywiedzionej osobistej skardze oraz na rozprawie, że okoliczności faktyczne związane zarówno z powstaniem należności, jak też ich sytuacja finansowa, zdrowotna – i ogólnie życiowa przemawiają za udzieleniem ulgi.
Podstawę prawną rozstrzygnięć organu stanowił m.in. art. 60 pkt 7, art. 64 ust. 1 i art. 67 ustawy o finansach publicznych. Wymaga zaakcentowania, że ustawa o finansach publicznych została uchwalona w dniu 27 sierpnia 2009 r., Ustawa ta weszła w życie – zgodnie z art. 297 – w terminie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241, ze zm. – dalej "ustawa wprowadzająca"). Jak stanowi art. 123 ust. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa o finansach publicznych wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. poza konkretnie wskazanymi przepisami, które wchodzą w życie w innych terminach. Przepis z kolei art. 115 ust. 1 wskazuje, że do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy wymienionej w art. 1, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle przytoczonych regulacji zasadnym jest pytanie, czy do opłaty za pobyt w izbie wytrzeźwień za lata przed dniem wejście w życie ustawy o finansach (w analizowanej sprawie rozstrzygnięciem objęto również opłatę za pobyt w OPOPA w dniu 11 maja 2009 r.) możliwe jest stosowanie przepisów, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. W ocenie Sądu, regulacja zawarta w art. 115 ustawy wprowadzającej – jako lex specjalis – pozwala na udzielenie odpowiedzi twierdzącej.
W niniejszej sprawie decyzje organów dotyczyły opłaty, o której mowa w art. 42 ust. 5 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tj.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1356). Zgodnie z tym przepisem za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień lub jednostce Policji pobiera się opłaty. Opłata za pobyt w izbie wytrzeźwień ma charakter opłaty administracyjnej i jest świadczeniem wynikającym ze stosunku publicznoprawnego. Opłata ta stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego zgodnie z art. 60 pkt 7 u.f.p. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 stycznia 2013 r. I SA/Rz 1029/12, publ. CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ustawodawca przewidział możliwość zwolnienia z obowiązku zapłaty przedmiotowej opłaty poprzez jej umorzenie bądź rozłożenie na raty na podstawie przepisów u.f.p. W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 u.f.p. ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. W przepisie tym chodzi o możliwość umarzania niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w całości albo w części lub odraczania ich spłaty albo rozkładania ich na raty. Środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są m.in. dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.
Ponadto, przepis art. 67 u.f.p. stanowi, iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.). Dział III Ordynacji podatkowej obejmuje przepisy zawarte w jednostkach redakcyjnych od art. 21 do art. 119; w tym m.in. przepisy dotyczące ulg podatkowych, ale także przepisy dotyczące przedawnienia, odsetek itp.
Sąd stwierdza, że skarżący wniósł o "umorzenie kosztów zapłaty za Izbę Wytrzeźwień za 2009.11.05". Natomiast rozstrzygnięciami organów objęto należności za pobyt w OPOPA w dniu "2009-05-11" i "2014-08-13". Zgodnie z art. 64 ust. 1 u.f.p. organ może udzielić ulg w spłacie należności poprzez ich umorzenie, odroczenie spłaty, rozłożenie na raty. Ulga może zostać udzielona na wniosek zobowiązanego. Zestawienie treści wniosku i rozstrzygnięć organów wskazuje, że dotyczą one różnych należności. Inaczej rzecz ujmując z akt sprawy nie wynika, że organy rozstrzygnęły w zakresie wyznaczonym treścią wniosku.
Sąd wskazuje, że na gruncie art. 61 § 1 k.p.a. (stosowanego na mocy odesłania z art. 67 u.f.p.) ugruntowało się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99, LEX nr 78924; wyrok z 26 lutego 2009 r., I OSK 559/08, LEX nr 518252; wyrok z 16 lipca 2009 r., II OSK 1163/08, LEX nr 555752; wyrok z 11 lipca 2013 r., II FSK 2293/11, LEX nr 1374769), zgodnie z którym organ jest związany żądaniem strony, a treść tego żądania wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Treść żądania wyznacza bowiem stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma podstawowe znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania administracyjnego. W wypadku, gdy wniosek wszczynający postępowanie administracyjne budzi wątpliwości co do jego treści organ jest zobowiązany do podjęcia z urzędu czynności w zakresie ustalenia rzeczywistej woli osoby od której wniosek pochodzi. Organy władzy publicznej nie mogą dokonywać swobodnej kwalifikacji przedmiotu żądania wszczęcia postępowania administracyjnego. NSA w postanowieniu z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt II OW 157/13, stwierdził: "Jak podkreślano wielokrotnie w orzecznictwie, w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot swego żądania, przy czym w razie wątpliwości, co do zakresu, czy przedmiotu żądania jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji".
Stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. organ jest zobowiązany do wezwania wnoszącego podanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Przy czym, postępowaniu temu powinno towarzyszyć należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie dochodzi do naruszenia art. 7 i 9 k.p.a. mogącego mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Organ pierwszej instancji posiadał z urzędu wiedzę o tym, jakie należności za pobyty w OPOPA ciążą na stronie. W sytuacji, gdy należność wskazana we wniosku o umorzenie nie pokrywała się z żadną z należności ciążących na stronie, był obowiązany tę rozbieżność wyjaśnić, informując stronę o tym jakie należności ją obciążają i zapytać, czy strona wnosi o udzielenie ulgi co do przynajmniej jednej z tych należności. Odpowiedź strony przesądziłaby o przedmiotowości postępowania oraz ewentualnie o przedmiocie postępowania. Jednakże organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego nie przeprowadził – ani w fazie wstępnej, ani w fazie rozpoznawczej, a Kolegium tę wadliwość zaaprobowało.
Wyjaśnianie wątpliwych kwestii winno było nastąpić w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Jeżeli organ pierwszej instancji miał (a powinien mieć) jakiekolwiek wątpliwości co do zakresu żądania strony, był zobligowany ją wezwać do wyjaśnienia lub sprecyzowania wniosku w reżimie art. 64 § 2 k.p.a. Zaniechanie tych czynności spowodowało, że organ nie tylko dopuścił się naruszenia art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a., ale też postąpił wbrew podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, tj. zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., zasadzie udzielania informacji z art. 9 k.p.a. i określonej w art. 8 k.p.a. zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (por. wyrok WSA w Łodzi z 15 marca 2013 r., II SA/Łd 1193/12, LEX nr 1303070; wyrok WSA w Krakowie z 26 sierpnia 2011 r., I SA/Kr 1556/10, LEX nr 1084738).
Sąd stwierdza, że organy zaniechały identyfikacji strony przedmiotowej postępowania i rozpoznały sprawę bez tej identyfikacji. Nie sposób prawidłowo przeprowadzić postępowania i zgodnie z prawem rozstrzygnąć sprawę, jeżeli nie został właściwie odczytany wniosek strony. Treść wniosku determinuje bowiem przedmiot postępowania. Żądanie strony kształtuje wiążąco dalszy tok postępowania; wybór właściwych przepisów prawnych podlegających interpretacji oraz zastosowaniu, a kolejno subsumcję.
Wobec powyższego Sąd był zobowiązany na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy p.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ponieważ naruszają one regulacje zawarte w art. 64 § 2 k.p.a. i art. 61 § 1 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. - w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Konsekwencją opisanych uchybień proceduralnych było naruszenie art. 64 § 1 u.f.p., ponieważ organy orzekały w zakresie nie objętym wnioskiem, do czego nie były uprawnione – gdyż postępowanie toczy się wyłącznie na wniosek. Jest to kolejna podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej; ze względu na naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a.).
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśni rzeczywiste intencje skarżącego i ustali, czy skarżący wnosi o udzielenie ulgi co do należności opisanej we wniosku w zakresie terminu jej powstania – tak jak to zostało sformułowane; czy też chodzi o należności faktycznie na nim ciążące, co do których wiedzę posiada organ. Ustali, czy chodzi o należność za jeden pobyt w Izbie Wytrzeźwień, czy o większą ilość należności z tego tytułu (skarżący nie kwestionował objęcia postępowaniem większej liczby należności) – z ich sprecyzowaniem. Po dokonaniu takich jednoznacznych ustaleń organ oceni istnienie należności w kontekście zasad ich przedawnienia; a w konsekwencji rozstrzygnie merytorycznie lub/i formalnie.
Opisane wyżej uchybienia stanowiły podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (pkt 2 sentencji wyroku). Rozstrzygnięcie to zostało podjęte z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 134 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którą Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Natomiast w punkcie 1 sentencji wyroku Sąd oddalił skargę K. K. Rozstrzygając w ten sposób Sąd miał na uwadze okoliczność, iż uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Ponadto stosownie do § 2 powołanego artykułu, uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.
Z powyższego wynika jednoznacznie, że legitymacja do wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego została oparta na kryterium interesu prawnego podmiotu wnoszącego skargę. Interes prawny w złożeniu skargi rozumiany jest jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw lub obowiązków, a kończącym dane postępowanie administracyjne aktem (czynnością) lub bezczynnością organu. Musi to być interes własny, indywidualny i wynikający z konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego. W orzecznictwie przyjmuje się, że mieć interes prawny to tyle, co wskazać przepis prawa uprawniający dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. Osoba, która nie ma interesu prawnego nie może poszukiwać ochrony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot swojego zainteresowania sprawą nie może poprzeć przepisami prawa materialnego. Przymiotu strony nie ma osoba, która swój udział w postępowaniu opiera na potrzebie ochrony lub zaspokojenia interesu faktycznego.
W oparciu o posiadane akta sprawy oraz przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające (bezskuteczne wezwanie do wykazania interesu prawnego) Sąd stwierdził, że skarżąca K. K. nie posiada interesu prawnego stanowiącego podstawę do wystąpienia do Sądu ze skargą w tej sprawie. Nie negując interesu faktycznego tej skarżącej, który wynika ze wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego z W. K. i faktycznego regulowania należności ze środków finansowych, którymi dysponują oboje małżonkowie; Sąd wskazuje, że postępowanie w przedmiocie udzielenia ulgi toczyło się w oparciu o art. 64 § 1 u.f.p., który stanowi podstawę do złożenia wniosku o udzielenie ulgi wyłącznie przez zobowiązanego. Skarżąca nie była zobowiązaną do zapłaty należności za pobyt jej męża w Izbie Wytrzeźwień i dlatego nie była legitymowana do wniesienia skargi. Powyższe skutkowało oddaleniem skargi K. K.
Jednocześnie Sąd, mając na względzie stan zdrowotny skarżącego, informuje może on udzielić żonie pełnomocnictwa do działania w jego imieniu w postępowaniu, które będzie prowadzone przez organy, w związku z rozstrzygnięciami zawartymi w niniejszym wyroku.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. rozstrzygnął w punkcie 1 sentencji wyroku, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c – w punkcie 2 sentencji wyroku. O kosztach sądowych nie orzeczono ze względu na przyznane skarżącym zwolnienie od kosztów sądowych.