I SA/Gl 481/25

I SA/Gl 481/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Piotr Pyszny /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Transport
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2 pkt 1-5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny, Sędziowie Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Anna Rotter, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lutego 2025 r. nr 7181 480000/71/69999/2025 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w Z. (dalej: "Dyrektor", "wierzyciel", "ZUS") z 12 lutego 2025 r. nr 7181 480000/71/69999/2025 wydane na podstawie art. 83 c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.- dalej: "ustawa systemowa") oraz art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") utrzymujące w mocy własne postanowienie z 6 września 2023 r. 480000/71/361332/2023 w sprawie uznania za nieuzasadnione zgłoszonych przez B. B. (dalej: "zobowiązana, "skarżąca") zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze TW4480023010646 do W4480023010648.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Zobowiązana jednobrzmiącymi pismami z 7 lipca 2023 r. wniosła do Dyrektora zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, z których każdy przyporządkowany był do tytułów wykonawczych o następujących nr TW4480023010646, TW4480023010647, TW4480023010648. We wszystkich zarzutach powołano się na:
nieistnienie obowiązku w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodów oraz uiszczaniem składki zdrowotnej ze świadczeń emerytalnych,
niedopuszczalność egzekucji,
przedawnienie zobowiązania (z ostrożności procesowej),
niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w ustawie, tj. zaniechanie wskazania środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych,
brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
Dyrektor pismem z 2 sierpnia 2023 r. działając w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwany dalej "k.p.a.") wezwał zobowiązaną do uzupełnienia braków formalnych złożonych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu zadania oraz dowodów uzasadniających żądanie.
Pismem z 21 sierpnia 2023 r. zobowiązana odniosła się do wezwania o uzupełnienie braków formalnych. Zobowiązana wskazała, że o nieistnieniu dochodzonego obowiązku wywodzi z tego, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazała, że nie została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 21 grudnia 2018 r., w związku z czym toczą się postępowania sądowe. Skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych źródeł dochodu. Do pisma załączyła korespondencję z innymi podmiotami oraz zeznania roczne PIT-36 za 2018-2022.
Dyrektor działając jako wierzyciel postanowieniem z 6 września 2023 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione w zakresie nieistnienia obowiązku, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wygaśnięcia obowiązku w całości.
Wierzyciel wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku występuje w sytuacji, "...w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał". Nieistnienie obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej. Wskazano, że wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2022 r. do lutego 2023 r., składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2022 r. do lutego 2023. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracja rozliczeniowa, a istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu. Stwierdzono, że dokumentacja złożona w trakcie postępowania, na którą składały się deklaracje podatkowe, korespondencja z płatnikiem składek, pismo komornika sądowego nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Wskazano, że zobowiązana w dalszym ciągu jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Z kolei w odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia wierzyciel wskazał, że upomnienie zostało skarżącej doręczone w dniu 29 maja 2023 r.
Wierzyciel wyjaśnił, że dochodzone obowiązki nie wygasły, gdyż nie odnotowano wpłat na ich pokrycie, a także nie upłynął pięcioletni termin ich przedawnienia. Dyrektor zaznaczył również, że obowiązek jest wymagalny, gdyż nie doszło do zdarzenia niosącego skutek w postaci odroczenia jego wykonania.
Zobowiązana w piśmie z 29 września 2023 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zobowiązana wskazała, że treść art. 33 u.p.e.a. jest zawiła i niezrozumiała. Strona wniosła o wyjaśnienie rozbieżności dotyczących numerów tytułów wykonawczych.
Dyrektor w następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z 16 października 2023 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z 6 września 2023 r. Wierzyciel przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał treść przepisów znajdujących jego zdaniem zastosowanie w sprawie.
Wierzyciel powtórzył wcześniejsze wyjaśnienia odnośnie niezasadności zarzutów w zakresie jakimi dotyczyły braku uprzedniego doręczenia upomnienia i wygaśnięcia dochodzonego obowiązku. W uzasadnieniu wskazano, że przedłożona przez zobowiązaną dokumentacja nie ma znaczenia dla oceny zgłaszanych zarzutów, gdyż skarżąca nadal jest przedsiębiorcą. Dyrektor wskazał, że stosownie do art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz pobierające emeryturę bądź rentę. Należności z tytułu tych składek opłacana jest odrębnie z każdego z tych tytułów. Odrębnym postanowieniem sprostowano błędne wskazania, co do nr tytułów wykonawczych, których dotyczyło zaskarżone postanowi nie.
Zobowiązana pismem z 27 listopada 2023 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora z 16 października 2023 r. Zobowiązana nie zgodziła się z postanowieniem zarzucając, że oparte jest na błędnych ustaleniach faktycznych i prawnych, o błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia. Podtrzymała zarzut przedawnienia należności, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Skarżąca wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu.
Adwokat, ustanowiony w ramach przyznanego stronie skarżącej prawa pomocy, w piśmie z 24 maja 2024 r. podtrzymał zarzuty skargi własnej zobowiązanej oraz wniósł na podstawie:
art. 145 § 1pkt 1 lit. a) w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie, ewentualnie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji albowiem decyzja zastała wydana z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres spawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
art. 250 p.p.s.a. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 września 2024 r. sygn. akt I SA/Gl 1663/23 uchylił zaskarżone postanowienie (prawomocny od 26 października 2024 r.). Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., co polegało na zaniechaniu wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu prowadzonym w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd wskazał, na konieczność uwzględnienia przez Dyrektora oceny prawnej, a mianowicie konieczności respektowania art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. również w postępowaniu wywołanym wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12. Sąd stwierdził, że niezasadny okazał się zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w części w jakiej dotyczył braku uprzedniego doręczenia upomnienia o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
Dyrektor postanowieniem z 12 lutego 2025 r. wydanym w następstwie powyższego wyroku tut. Sądu, ponownie utrzymał własne postanowienie z 16 października 2023 r. Organ przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy, a w części merytorycznej powielił treść uzasadnienia postanowienia z 16 października 2023 r. Organ wskazał, że skarżąca pozostaje czynnym przedsiębiorcą, gdyż nie wyrejestrowała działalności gospodarczej, a złożona przez nią dokumentacja w postaci zeznań podatkowych za lata 2018-2022 nie ma wpływu na istnienie i wysokość składek. Dyrektor wskazał, że stosownie do art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osobami obowiązanymi do uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne są m.in. osoby prowadzące działalność gospodarczą oraz osoby pobierające emeryturę. Nadto wyjaśnił, że składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie z każdego tytułu w związku z którym ubezpieczony objęty jest obowiązkiem jej uiszczania.
Pismem z 28 marca 2025 r. zobowiązana wniosła skargę na postanowienie Dyrektora z 12 lutego 2025 r. zarzucając w nim brak podstawy faktycznej i prawnej, błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia należności pieniężnych przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z.. Skarżąca wskazała, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia i przeprowadzona w nim analiza przebiegu postępowania narusza prawnie chronione interesy strony, jest dla niej krzywdząca.
Dyrektor, reprezentowany przez pełnomocnika wykonującego zawód radcy prawnego, pismem z 11 kwietnia 2025 r. odpowiedział na skargę. Organ wniósł od oddalenie skargi oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu pismem z 8 sierpnia 2025 r. podtrzymał stanowisko skarżącej (akta sądowe k. 9).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Kontroli Sądu poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Skarga okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżone postanowienie wolne jest od wad jakimi obarczone było postanowienie z 16 października 2023 r., albowiem z dokumentacji sprawy nie wynika, aby przy jego wydaniu brał udział pracownik organu podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. z racji uczestniczenia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W poczet akt sprawy włączono deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA płatnika składek B. B., B – akta administracyjne k. 1-6. Organ nie naruszył zatem art. 153 p.p.s.a.
Przechodząc do istoty sprawy stwierdzić przychodzi, że zaskarżone postanowienie Dyrektora wydano w postępowaniu zapoczątkowanym wniesieniem przez Zobowiązaną środka prawnego w postaci zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W swej istocie, zarzut uregulowany w art. 33-34 u.p.e.a., zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji również w aspekcie materialnym (istnienia i wymagalność obowiązku). Zarzut z art. 33 u.p.e.a. jest środkiem prawnym o specyficznych cechach. W odróżnieniu od znanego z ogólnego postępowania administracyjnego odwołania (art. 127 i nast. k.p.a), jest środkiem "kierunkowym". stota sporu sprowadza się do kwestii prawidłowości postanowienia ZUS, działającego jednocześnie jako wierzyciel i organ egzekucyjny, uznającego wniesione przez zobowiązaną zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. Przedmiotem kontroli Sądu jest bowiem postanowienie uznające za nieuzasadnione zarzuty, dotyczące: nieistnienia obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 ustawy egzekucyjnej, dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a., przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, jeżeli jest wymagane; wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części; braku wymagalności obowiązku.
Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z kolei, w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Na podstawie art. 33 § 3 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie. Jeżeli jednak organem wydającym takie postanowienie jest ZUS, to zgodnie z art. 83c ust. 1a u.s.u.s. właściwym środkiem zaskarżenia jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.
W rozpatrywanej sprawie zarzuty zobowiązanej na prowadzone postępowanie egzekucyjne rozpoznane zostały przez ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w związku z czym organ ten wydał jedno postanowienie, utrzymane następnie w mocy zaskarżonym obecnie postanowieniem z dnia 12 lutego 2025 r., po rozpoznaniu przez organ wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że procedura rozpatrywania zarzutów została w niniejszej sprawie przez organ dochowana.
Rozstrzygnięcia wymagała natomiast kwestia, czy prawidłowo ZUS uznał zarzut skarżącej za nieuzasadniony. Wskazać przy tym należy, że kwestia zasadności zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w części dotyczącej braku doręczenia wymaganego upomnienia została prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem tut. Sądu z 4 września 2024 r. Na zasadzie art. 170 p.p.s.a. orzeczenie to jest wiążące dla sądu i stron.
Zarzuty w niniejszej sprawie wniesione zostały na podstawie art. 33 § 2 pkt 1, 2 i 4-6 u.p.e.a. Skarżąca akcentowała w nich, że od dnia 21 grudnia 2018 r. nie wykonuje już działalności gospodarczej.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że skarżąca, zgodnie z danymi ujawnionymi w CEiDG, jest aktywnym przedsiębiorcą, zaś należności objęte tytułami wykonawczymi wynikają ze złożonych przez nią – jako płatnika składek - deklaracji rozliczeniowych. Zatem zarówno obowiązek, jak i podmiot zobowiązany zostały prawidłowo określone przez wierzyciela w ww. tytułach wykonawczych. Tym samym jako chybione ocenić trzeba było zarzuty z art. 33 § 2 pkt 1-2 u.p.e.a., tj. dotyczące nieistnienia obowiązku i określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku.
W odniesieniu do dalszych zarzutów, organ prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej nie doszło do wygaśnięcia obowiązku w całości, jak również w części. ZUS nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o nr od TW4480023010646 do W4480023010648, które mogłyby spowodować (chociażby częściowe) wygaśnięcie obowiązku. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby doszło do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległy również przedawnieniu. Jak bowiem słusznie zauważył organ, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (z pewnymi wyjątkami, które nie mają w niniejszej sprawie zastosowania). Ponieważ tytuły wykonawcze obejmują składki za okresy od grudnia 2022 do lutego 2023, nie ulega wątpliwości, że w odniesieniu do tych należności termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.
Tym samym, niezasadny okazał się zarzut oparty na art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.
Następnie należy stwierdzić, że niezasadny okazał się także ostatni z zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, tj. braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu wykonania obowiązku lub rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej (art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b u.p.e.a.). Zebrany materiał źródłowy nie pozwala bowiem na stwierdzenie braku wymagalności należności z tytułu składek, objętych tytułami wykonawczymi. W szczególności, brak jest danych o jakichkolwiek przeszkodach formalno-prawnych w egzekwowaniu obowiązku.
Wniosek pełnomocnika organu dotyczący zasądzenia od Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, nie mógł zostać uwzględniony. W przepisach postępowania sądowoadministracyjnego w razie oddalenia w postępowaniu przed sądem I instancji skargi na akt lub zachowanie organu, nie przewidziano możliwości nałożenia na skarżącego ciężaru kosztów udziału organu w postępowaniu. Zastosowanie ma zatem zasada ogólna z art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Pełnomocnik organu nie wskazał podstawy prawnej, z której wywodził swoje żądnie.
Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.