I SA/Gl 46/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2018-04-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
koszty postępowania egzekucyjnegowierzycielorgan egzekucyjnyustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiniekonstytucyjność przepisówTrybunał Konstytucyjnysądowa kontrolaart. 153 p.p.s.a.związanie wyrokiem sądu

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczące kosztów postępowania egzekucyjnego, uznając je za niezgodne z wcześniejszym wyrokiem sądu i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.

Sprawa dotyczyła obciążenia Wojewódzkiego Urzędu Pracy kosztami postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny naliczył koszty, które następnie zostały utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, mimo wcześniejszego uchylenia podobnego postanowienia przez WSA. Sąd uznał, że organ nadzoru nie zastosował się do wskazań zawartych w poprzednim wyroku WSA oraz orzecznictwie TK dotyczących niekonstytucyjności przepisów w zakresie nieograniczonych maksymalnie opłat egzekucyjnych. W konsekwencji, WSA uchylił zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, które utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Sprawa wywodziła się z postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela. Organ egzekucyjny umorzył postępowanie i obciążył wierzyciela kosztami w kwocie [...]. Po zażaleniu wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał to postanowienie w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r. (sygn. akt I SA/Gl 468/17), uchylił jednak postanowienie organu odwoławczego, wskazując na konieczność uwzględnienia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie braku maksymalnych limitów opłat. Mimo tego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ponownie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, powołując się na specyficzne wyliczenia i proporcje, które miały uwzględniać wyrok TK i WSA. Sąd uznał jednak, że organ nadzoru nie zastosował się do wskazań zawartych w poprzednim wyroku WSA, który wiązał go na podstawie art. 153 P.p.s.a. Sąd podkreślił, że organ nie ocenił adekwatności kosztów do nakładu pracy i stopnia skomplikowania czynności, a jedynie zastosował mechanizm obliczeniowy, który został wcześniej zakwestionowany. W związku z niewykonaniem wyroku WSA, zaskarżone postanowienie zostało uchylone, a sprawa ponownie skierowana do organu nadzoru z zaleceniem wykonania wcześniejszych wskazań.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ jest związany oceną prawną i wskazaniami sądu na podstawie art. 153 P.p.s.a., chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że art. 153 P.p.s.a. nakłada na organy administracji obowiązek stosowania się do ocen prawnych i wskazań sądu zawartych w prawomocnym wyroku. Niewykonanie tych wskazań skutkuje uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 64 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

u.p.e.a. art. 64 § § 6

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

u.p.e.a. art. 64 § § 7

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis dotyczący obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy postanowienia organu niższej instancji.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości postępowania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, zakaz nadmiernej ingerencji.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności.

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nadzoru nie zastosował się do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 468/17. Organ nie ocenił adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do poziomu skomplikowania czynności i nakładu pracy organu. Zastosowany przez organ mechanizm ustalania opłat maksymalnych nie ma oparcia w ustawie ani nie odpowiada wskazaniom wyroku WSA i TK. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niewykonanie wyroku sądu.

Godne uwagi sformułowania

Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 468/17 uchylającym postanowienie organu odwoławczego z dnia [...]. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia... Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Organ nadzoru nie wykonał wyroku WSA w Gliwicach z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 468/17, w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcie uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a., ponownie zobowiązując organ nadzoru do wykonania zaleceń sformułowanych we wspomnianym orzeczeniu.

Skład orzekający

Beata Machcińska

przewodniczący sprawozdawca

Eugeniusz Christ

członek

Teresa Randak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter wyroków sądów administracyjnych dla organów administracji (art. 153 p.p.s.a.) oraz konieczność uwzględniania orzecznictwa TK w zakresie niekonstytucyjności przepisów przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji, w kontekście niewykonania przez organ wyroku sądu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między organem administracji a sądem, podkreślając znaczenie związania organów prawomocnymi wyrokami i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Jest to przykład egzekwowania praworządności.

Organ administracji zignorował wyrok sądu – co to oznacza dla praworządności?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 46/18 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2018-04-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Eugeniusz Christ
Teresa Randak
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FSK 73/21 - Wyrok NSA z 2021-10-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Teresa Randak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. (dalej: "wierzyciel" lub "skarżący") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] wydane w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. (dalej również "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego A z siedzibą w P. przy ul. [...], (dalej "zobowiązana" lub A) na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] oraz z dnia [...] o nr [...], wystawionych przez Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K.. Dokumenty te obejmowały należności z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym wynikające z decyzji wierzyciela z dnia [...] oraz z dnia [...].
2. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A na podstawie ww. tytułów wykonawczych, a postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a."), obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w kwocie [...]zł.
3. Wierzyciel wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], wnosząc o jego uchylenie w całości i umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego bądź zmianę polegającą na określeniu kosztów postępowania egzekucyjnego wg ustawowych stawek minimalnych - określonych w przepisach art. 64 § 1 pkt. 4 i art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, tj. poprzez naliczenie odpowiednio - opłat za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 4,20 zł oraz opłaty manipulacyjnej w wysokości 1,40 zł.
4. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (postanowienie z dnia [...]). Jednakże WSA w Gliwicach, po rozpatrzeniu skargi na to postanowienie, wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 468/17 orzekł o jego uchyleniu; wyrok jest prawomocny.
5. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej również: "organ odwoławczy" lub "organ nadzoru") postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 64c § 7 u.p.e.a., postanowił utrzymać w mocy postanowienie z dnia [...].
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wskazał, iż zaskarżonym postanowieniem organ egzekucyjny naliczył koszty egzekucyjne w odniesieniu do tytułów wykonawczych o nr [...] i nr [...] wystawionych przez wierzyciela w łącznej kwocie [...]zł. W kwocie kosztów egzekucyjnych mieściła się naliczona przez organ egzekucyjny opłata manipulacyjna w wysokości łącznej do w/w tytułów wykonawczych [...]zł i koszty zajęcia w łącznej kwocie [...]zł. W jego ocenie koszty zostały określone prawidłowo, z uwzględnieniem wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 oraz wyroku WSA z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 468/17. Skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż [...]zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu innych wierzytelności. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie [...]zł dla 8% opłaty. W sytuacji kiedy ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie [...]zł, to organ nadzoru, związany stanowiskiem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. przyjął - zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie [...]zł. Zdaniem organu, ustawodawca wziął pod uwagę stopień skomplikowania czynności i odmiennie określił wysokość opłat, tj. na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Uwzględniając różnice w wysokości opłat oraz zachowując ustawową proporcje, organ nadzoru doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa 8% została ograniczona do [...]zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów jest przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie [...]zł, organ uznał, że maksymalna opłata manipulacyjna, nie może być wyższa niż [...]zł. Organ kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Przez wzgląd na powyższe, organ nadzoru skonstatował, iż maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc [...]zł.
Powołując się na zestawienie (tabelę) pobranych kosztów, organ odwoławczy stwierdził, iż zarówno opłata manipulacyjna jak i koszty zajęcia rachunku bankowego są zdecydowanie niższe niż maksymalna wysokość zajęcia wierzytelności tj. [...]zł. oraz maksymalna opłata manipulacyjna tj. [...]zł. obliczona w proporcji do opłaty za zajęcie nieruchomości z uwzględnieniem maksymalnej stawki, tj. [...]zł.
6. Wierzyciel złożył skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o: 1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika[...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] 2) wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia z dnia [...],3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1) przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu niekonstytucyjności tych przepisów orzeczonej wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, co doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości rażąco niewspółmiernej do nakładu pracy organu egzekucyjnego;
2) przepisu art. 11 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez podjęcie czynności zajęcia rachunków bankowych z naruszeniem zasady szybkości postępowania, co uwzględniając przepis art. 64 § 7 u.p.e.a. miało istotny i bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia, tzn. wysokość kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela.
Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie stoi w sprzeczności ze wskazaniami Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 468/17 co do uwzględnienia przy orzekaniu o kosztach egzekucyjnych argumentacji Trybunału Konstytucyjnego przedstawionej w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14. W szczególności zaskarżone postanowienie nie odnosi się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, ani też do kształtowania opłat w taki sposób, aby zachować racjonalną zależność pomiędzy wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone, tak aby ostatecznie nie sprowadzały się do swoistej kary. Wbrew wskazaniom WSA w Gliwicach, organ nie zastosował, wobec braku interwencji ustawodawcy, przepisów Konstytucji RP, tj. art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84, celem uwzględnienia stanowiska przedstawionego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. W konsekwencji, organ nie dokonał miarkowania opłat poprzez uwzględnienie okoliczności sprawy, w tym w szczególności rodzaju, czasochłonności czy stopnia skomplikowania podjętych w sprawie czynności egzekucyjnych, ale poprzestał na naliczeniu opłat przy zastosowaniu stawki procentowej, co doprowadziło do sytuacji, w której koszty, którymi obciążono skarżącego, nadal przekraczają maksymalny rozsądny pułap i pozostają bez jakiegokolwiek związku z nakładem pracy organu, stanowiąc dla wierzyciela swoistą karę. Zdaniem skarżącego, zastosowany przez organ mechanizm ustalania opłat maksymalnych nie ma żadnego oparcia w ustawie ani też nie odpowiada wskazaniom zawartym w wyroku WSA w Gliwicach oraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 11 k.p.a., skarżący zauważył, iż tytuł wykonawczy z dnia [...] Nr [...] wpłynął do organu egzekucyjnego w dniu 2 lutego 2016 r., a pierwsze czynności związane z tym tytułem zostały podjęte dopiero 29 kwietnia 2016 r. Oczywistym jest, że kwota odsetek przypadających w tym dniu była wyższa, a tym samym wyższe były opłaty naliczone zgodnie z przepisem art. 64 § 7 u.p.e.a. Na tę okoliczność również wskazywał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku.
7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
8. WSA w Gliwicach postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. odmówił wstrzymania wskazanych postanowień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić.
Na wstępie należy wskazać, że Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 468/17 uchylającym postanowienie organu odwoławczego z dnia [...]. Przypomnieć należy, iż aktem tym, organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...], w którym określono koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...] zł oraz obciążono nimi wierzyciela.
W ww. wyroku WSA w Gliwicach wskazał m.in.: Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. W ocenie WSA, organ nadzoru nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. Organ nadzoru pominął te argumenty, które – jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału – zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Zdaniem WSA realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. WSA zalecił organowi egzekucyjnemu by wziął pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Organ winien zwrócić uwagę, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Należy również mieć na uwadze, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie, na gruncie tej sprawy, należy je miarkować. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ, mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Tak szczegółowa analiza wydanego w sprawie orzeczenia była konieczna, gdyż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej: "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05, Legalis). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, Legalis). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Jednak okoliczności takie w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z powodu naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Po przywołaniu uzasadnienia ww. wyroku TK oraz wyroku WSA z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 468/17 organ odwoławczy wskazał, iż każdy z tytułów wykonawczych został wyegzekwowany w całości, w bardzo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do zakończenia egzekucji oraz zwrócił uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, ograniczający się wyłącznie do wysłania zajęcia innej wierzytelności, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą i kosztami dojazdu i pracownika. Z tych powodów uznał, iż nieuzasadnionym byłoby obciążenie wierzyciela opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości [...]zł, określoną w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości - uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną. Organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem ponownie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] i w konsekwencji wysokość kosztów obciążających wierzyciela nie uległa zmianie. Wbrew wskazaniom WSA zawartym w wyroku z dnia 13 lipca 2017 r. nie ocenił adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, koniecznego dla ich wykonania nakładu pracy oraz niezbędnych do poniesienia wydatków. Przyznał, że są to czynności o niskim stopniu skomplikowania, wskazał na stosunkowo niski nakład pracy związany z wysłaniem korespondencji pocztą oraz niewielkie koszty dojazdu i pracownika, a jednocześnie uznał, że należy odnieść się do stawki maksymalnej przewidzianej dla jednej z najbardziej skomplikowanych czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia nieruchomości, które w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym w ogóle nie miało miejsca.
A przecież WSA w ww. wyroku ocenił, że realia sprawy pozwalają przypuszczać, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. WSA nakazał organowi nadzoru przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni art. 64 § 1 pkt 1, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., czego organ zaniechał.
Całkowicie gołosłowne i nieuzasadnione jest wyrażone w konkluzji zaskarżonego postanowienia twierdzenie, że ze względu na stuprocentową skuteczność egzekucji i dopuszczenie przez TK stosowania stawek procentowych przyjęte w niniejszej sprawie stawki kosztów egzekucyjnych nie stanowią o zerwaniu związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.
W ocenie Sądu, sposób w jaki organ egzekucyjny uzasadnił wysokość ustalonych kosztów egzekucyjnych, nie znajduje odzwierciedlenia ani w wyroku WSA z dnia 13 lipca 2017 r., ani w rozważaniach TK. Zaaprobowanie przez organ nadzoru kosztów w wysokości tożsamej z uchylonym uprzednio postanowieniem, przy uwzględnieniu uzasadnienia takiego rozstrzygnięcia, podważa ocenę WSA w Gliwicach wyrażoną w prawomocnym wyroku z dnia 13 lipca 2017 r.
Zważywszy, że – jak już wyjaśniono – postanowienie wydane po ponownym rozpoznaniu sprawy jest kontrolowane ze względu na sposób podporządkowania się wytycznym sądu i wyrażonej przez niego ocenie prawnej – Sąd stwierdza, że kryterium tego nie spełniono. Organ nadzoru nie wykonał wyroku WSA w Gliwicach z dnia 13 lipca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 468/17, w związku z czym zaskarżone rozstrzygnięcie uchylono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a., ponownie zobowiązując organ nadzoru do wykonania zaleceń sformułowanych we wspomnianym orzeczeniu. Ze względu na niewykonanie wyroku, w czym Sąd nie może zastępować właściwego organu, odniesienie się do argumentacji skargi byłoby przedwczesne.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego (480 zł) zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI