I SA/Gl 448/22

I SA/Gl 448/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Borys Marasek /sprawozdawca/
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 70 par. 8, 306b, 306 e par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Borys Marasek (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi E. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 stycznia 2022 r. nr 2401-IEW2.4050.5.2021.8 UNP: 2401-22-018399 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2022 r., znak 2401-IEW2.4050.5.2021.8, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS lub organ), działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 oraz art. 306a, art. 306b § 1, art. 306c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, dalej: o.p.), po rozpoznaniu zażalenia E. G. (dalej: skarżąca, podatnik) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej: Naczelnik US) z dnia 21 października 2021 r., znak: [...] w sprawie wydania zaświadczenia "o przedawnionym podatku, który nie jest zabezpieczony na hipotece z uwagi na umorzenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. K. R. postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej przy ul. [...] w S.", utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 11 października 2021 r. skarżąca złożyła pismo za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z żądaniem wydania zaświadczenia "o przedawnionym podatku, który nie jest zabezpieczony na hipotece z uwagi na umorzenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. K. R. postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej przy ul. [...] w S.".
Postanowieniem z dnia 21 października 2021 r., Naczelnik US odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści wyjaśniając, iż skarżąca posiada zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2003 roku, za kwiecień 2004 roku, oraz w zryczałtowanym podatku od przychodów ewidencjonowanych za kwiecień i maj 2003 roku. Wszystkie te należności zostały zabezpieczone hipotekami przymusowymi na nieruchomości.
Na postanowienie to skarżąca wniosła zażalenie.
Rozpoznając zażalenie DIAS wskazał, że skarżąca zawnioskowała o wydanie zaświadczenia "o przedawnionym podatku, który nie jest zabezpieczony na hipotece z uwagi na umorzenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. K. R. postępowania egzekucyjnego z nieruchomości położonej przy ul. [...] w S.".
Biorąc pod uwagę treść żądania - Naczelnik US uznał, że powodem dla którego ma wydać zaświadczenie jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji wygaśnięcie hipotek je zabezpieczających. W tej sprawie organ stwierdził, iż występuje warunek wynikający z art. 306a § 2 pkt 2 o.p., a więc skarżąca ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny.
Po przeanalizowaniu prowadzonych ewidencji organ stwierdził, że skarżąca posiada zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2003 roku, za kwiecień 2004 roku, oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za kwiecień i maj 2003 roku, które zostały zabezpieczone hipotekami przymusowymi.
Odnośnie zobowiązania w podatku od towarów i usług za 4/2003 oraz 5/2003 zostały wystawione tytuły wykonawcze nr SM 6/37057/04 oraz SM 6/37175/04, na podstawie których w dniu 25 października 2004 r. przerwany został bieg terminu przedawnienia na podstawie zajęcia wierzytelności. Natomiast co do zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 4/2003 oraz 5/2003 wystawiono dwa tytuły wykonawcze SM 2/28961/04 oraz SM 2/28962/04, na podstawie których w dniu 11 marca 2004 r. przerwany został bieg terminu przedawnienia na podstawie zajęcia wierzytelności. Do zobowiązania w podatku od towarów i usług za 4/2004 wystawiono tytuł wykonawczy nr SM 6/5211/05. Dodatkowo na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych dokonano w księdze wieczystej [...] wpisów do hipoteki w dniu 24 czerwca 2005 r. Wpisy hipotek nastąpiły przed upływem ustawowego terminu przedawnienia.
Dalej DIAS wskazał, że termin przedawnienia zobowiązań upłynął w dniu 26 czerwca 2010 r., jednak stosownie do art. 70 § 8 o.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, a przedmiotowe hipoteki zostały ustanowione przed upływem okresu przedawnienia, wyliczonego na zasadach ogólnych (art. 70 § 1 do § 7 o.p.). Wobec powyższego od 27 czerwca 2010 r., zobowiązania te można egzekwować jedynie z przedmiotu hipoteki.
Mając na względzie ww. okoliczności, jak również treść żądania skarżącej, odnoszącego się do całości zaległości objętych poszczególnymi wpisami hipotecznymi, Naczelnik US nie miał możliwości wydania zaświadczenia o żądanej treści. Wydanie zaświadczenia o treści jaką skarżąca zawarła we wniosku, możliwe byłoby tylko wówczas, gdyby zaległości objęte danym wpisem uległyby wygaśnięciu, a taka sytuacja nie występuje w przedmiotowej sprawie.
DIAS podkreślił, że zaświadczenie jest tylko potwierdzeniem stanu rzeczy odnoszącego się do chwili jego wydania, daje jedynie świadectwo, co do istnienia bądź nie, pewnych stosunków prawnych i faktów mających znaczenia dla prawa. Organ podatkowy nie może wydać zaświadczenia o innej treści niż ta, która wynika z dokumentacji będącej w jego posiadaniu w momencie wydania zaświadczenia. W ramach czynności zmierzających do wydania w terminie siedmiu dni (bądź odmowy wydania) zaświadczenia organ podatkowy nie może badać skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 40/12 dla przedawnienia zobowiązania podatkowego, które zostało zabezpieczone hipoteką.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12 stwierdził, że art. 70 § 6 o.p. obowiązujący od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. (stanowiący, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jednakże organ podkreślił, iż termin przedawnienia żadnego z zobowiązań, które na podstawie ww. tytułów wykonawczych zostało objęte wpisem hipoteki nie upłynął w okresie obowiązywania ww. przepisu. Wszystkie wpisy hipotek do księgi wieczystej nastąpiły po zmianie treści ww. przepisu (art. 70 § 6 o.p.) - najwcześniejszy wpis został dokonany w dniu 19 listopada 2004 r.
DIAS zaznaczył, że przepis art. 70 § 8 o.p. nadal pozostaje w obrocie prawnym. Przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego mocą wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Z dokumentacji jaką posiada organ podatkowy wynika, że na dzień złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, dokonane w księdze wieczystej [...] wpisy hipotek przymusowych istniały, a ponadto ciążą na skarżącej zaległości podatkowe zabezpieczone tymi wpisami. Wobec powyższego Naczelnik US nie mógł wydać zaświadczenia stwierdzającego brak tych zaległości z uwagi na ich wygaśnięcie spowodowane ich przedawnieniem. Wydając lub odmawiając wydania zaświadczenia o treści żądanej przez stronę organ podatkowy bada wyłącznie tylko to czy wpis lub wierzytelność podatkowa istnieje, czy też nie.
Odnosząc się do zarzutu zażalenia jakoby Naczelnik US manipulował faktami, DIAS wskazał, że skarżąca w zażaleniu podkreśliła wpływ umorzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości na wygaśnięcie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na nieruchomości, przywołując art. 826 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, twierdząc, że jest on podstawą uchylenia czynności egzekucyjnych. Jednak postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie można traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego. Hipoteka przymusowa nie zmierza do zaspokojenia wierzyciela i nie warunkuje wszczęcia egzekucji z nieruchomości, a sąd wieczystoksięgowy nie działa jako organ egzekucyjny. Postępowanie o wpis hipoteki przymusowej odbywa się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie wieczystoksięgowe (art. 626(1) - 626(13) k.p.c.), zamieszczonych w księdze dotyczącej postępowania nieprocesowego. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji, jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania.
DIAS podkreślił, że umarzając postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, komornik nie jest władny do złożenia wniosku wieczystoksięgowego o dokonanie wykreślenia ustanowionych hipotek. Hipoteki te nie zostały ustanowione przez komornika, lecz przez sąd na wniosek wierzyciela. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości nie ma dalszego wpływu na istnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na jego bezskuteczność, nie niweczy możliwości ponownego dochodzenia przez wierzyciela zaspokojenia z hipoteki. Zwrot tytułów wykonawczych umożliwia wierzycielowi ich złożenie do egzekucji z żądaniem ponownego wszczęcia egzekucji z hipoteki. Zwolnienie zajętych nieruchomości spod egzekucji, oznacza zniwelowanie skutków zajęcia egzekucyjnego, a nie zwolnienie hipoteki.
Biorąc pod uwagę powyższe, DIAS stwierdził, że organ pierwszej instancji wydał postanowienie na podstawie przepisów prawa podatkowego w oparciu o posiadaną dokumentację, z której wynika że przedmiotowe zobowiązania podatkowe nie uległy przedawnieniu z uwagi na dokonane zabezpieczenie hipoteką.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca powtórzyła zarzuty zawarte w zażaleniu. Wskazała m. in., że należności objęte księgą wieczystą uległy przedawnieniu bowiem art. 70 § 8 o.p. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-7 o.p. Zatem organy podatkowe nie mogą skutecznie powoływać się na przepis art. 70 § 8 o.p. i egzekwować zaległości bez ograniczenia czasowego.
Skarżąca wskazała, że dla niniejszej sprawy istotne znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12, mocą którego Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Obecnym odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 o.p. Zdaniem skarżącej Trybunał Konstytucyjny nie znalazł powodu dla, którego właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie:
-art. 306a § 2 ust. 2 o.p. poprzez jego całkowicie błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia nie podlegają ocenie kwestie dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych, i że wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i w konsekwencji nie można w drodze zaświadczenia wywoływać skutków kształtujących stosunki prawne pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym oraz, że organ nie może analizować zmian w stanie prawnym i dokonywać ocen prawnych,
-art. 306a § 5 o.p. poprzez odmówienie wydania zaświadczenia o żądanej treści w zakreślonym terminie,
-art. 306b § 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenie uczciwego postępowania wyjaśniającego,
-art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odmówienie wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. SK 40/12 mocy powszechnie obowiązującej,
-art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez odmowę dokonania czynności umożliwiającej wykreślenie hipotek z przedmiotowej księgi wieczystej.
W konkluzji skarżąca wskazała, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego, zostało umorzone z uwagi na okoliczności wskazane w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i ten fakt winien zobligować organ podatkowy do wydania postanowienia.
Zdaniem skarżącej, przepisana nieruchomość na syna w dniu 23 marca 2017 r. była wolna od zajęcia egzekucyjnego, zatem nie był i nie jest on dłużnikiem względem Urzędu Skarbowego.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji, w toku postępowania, nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia, uznać należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 306a o.p., organ podatkowy jest zobowiązany do wydania zaświadczenia na żądanie osoby, która się o nie ubiega, jeżeli:
1. urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;
2. osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Zaświadczenie takie wydaje się w granicach żądania wnioskodawcy, bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku o jego wydanie.
Stosownie do treści art. 306b o.p., organ wydaje zaświadczenie, w sytuacji, gdy żądanie wnioskodawcy może być potwierdzone w oparciu o dane wynikające z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w posiadaniu tego organu.
Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może w niezbędnym zakresie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające.
Wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną, a zgodnie z art. 306a § 3 o.p. zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania.
Przedmiotem kontroli legalności w niniejszej sprawie jest postanowienie odmawiające wydania zaświadczenia.
Wskazać należy, że taki sam problem rozpatrywany był już w orzecznictwie sądów administracyjnych. Stanowisko zajęte przez Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, wyrażone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2021 r., sygn. III FSK 3865/21 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) oraz wyrażane jest w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych (np. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. I SA/Gl 1069/20, z dnia 2 kwietnia 2019 r. sygn. I SA/Gl 95/19, czy z dnia 9 września 2015 r. sygn. I SA/Gl 299/15, opubl. w CBOSA). Stanowisko przedstawione w uzasadnieniach tych wyroków, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela, i z tego względu posłuży się argumentacją w nich zawartą.
W kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką wskazać należy, że zgodnie z literalną wykładnią art. 70 § 8 o.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Niemniej w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 o.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Obecnie odpowiednikiem tego przepisu jest właśnie art. 70 § 8 o.p. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego poglądy, uzasadniają wniosek, że także art. 70 § 8 o.p., obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r., nie spełnia standardów konstytucyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. I FSK 1834/15, z dnia 16 września 2014 r. sygn. I FSK 317/14, z dnia 18 lipca 2014 r. sygn. I FSK 1176/13; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. I SA/Gl 619/14, opubl. w CBOSA).
Wobec tego, dokonując wykładni art. 70 § 8 o.p., nie można poprzestać tylko na jego literalnym brzmieniu, jako niezgodnym z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Konieczne jest zatem dokonanie wykładni prokonstytucyjnej, która stanowi jedną z najważniejszych reguł wykładni systemowej (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 127). W analizowanej sytuacji zachodzi bowiem tzw. oczywista niekonstytucyjność przepisu.
Sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. I FSK 36/13, opubl. w CBOSA, R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 32). Takie założenie występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną z normą objętą już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268). W tym przypadku nie sposób zaprzeczyć, że regulacja art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. jest tożsama z art. 70 § 8 o.p. w zakresie problemów, które doprowadziły Trybunał Konstytucyjny do wniosku o niekonstytucyjności tego pierwszego przepisu.
W wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. SK 36/06 (OTK-A z 2007 r. nr 6, poz. 50) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej, nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem.
Oznacza to, że także na gruncie art. 70 § 8 o.p. ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1–7 o.p., a więc, o ile nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania, (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. II FSK 1764/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. I SA/Kr 1758/14, opubl. w CBOSA). Stosowanie wykładni prokonstytucyjnej obowiązuje nie tylko sądy, ale też organy administracji publicznej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach dnia 21 maja 2015 r. sygn. II SA/Ke 322/15, opubl. w CBOSA).
Na gruncie art. 70 § 8 o.p., jako przepisu sprzecznego z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.
W tej sytuacji rozważenia wymagało, czy fakty albo stan prawny, wynikające z prowadzonych ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się przede wszystkim w posiadaniu organów (art. 306e § 1 o.p) pozwalają na wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącą, albowiem postępowanie w przedmiocie wydawania zaświadczeń ma charakter bardzo uproszczony. Obowiązkiem organu podatkowego, do którego skierowano żądanie, jest w pierwszej kolejności dokonanie porównania treści żądania strony ze stanem rzeczy wynikającym z prowadzonych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, ewentualnie przeprowadzenie szczątkowego postępowania wyjaśniającego, w tym pozyskanie informacji od innych organów (art. 306b, art. 306e § 1 o.p.). Wydanie zaświadczenia jest czynnością materialno-techniczną i urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Nie rozstrzyga ono o żadnych prawach lub obowiązkach i nie może tworzyć nowej sytuacji prawnej. Jest ono zatem wyłącznie oświadczeniem wiedzy, przejawem tego, co zawarte jest w źródłach, na których bazuje organ wydający zaświadczenie lub organy przekazujące mu informacje. Na postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaświadczenia lub odmowę jego wydania, składają się czynności materialno-techniczne. W ramach takiego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego lub stanu prawnego, którego poświadczenia żąda wnioskodawca. Nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznać albo ograniczyć lub pozbawić uprawnienia albo też nałożyć, zdjąć lub ograniczyć obowiązki.
W rozpoznawanej sprawie, skarżąca żąda wydania zaświadczenia dotyczącego indywidualnego stanu prawnego. Takie zaświadczenie może zostać wydane po uprzednim skonkretyzowaniu uprawnienia lub obowiązku w akcie administracyjnym, czy orzeczeniu sądowym. Jednak nie zawsze jego wydanie musi być poprzedzone indywidualnym aktem prawnym. Możliwość taka będzie zachodzić także wówczas, gdy uprawnienie lub obowiązek powstałe z mocy samego prawa i jednocześnie indywidualna sytuacja prawna, są na tyle jasne, że ich stwierdzenie nie wymaga przeprowadzania postępowania wyjaśniającego ponad szczątkowe ramy określone w przepisach regulujących procedurę wydawania zaświadczeń, a tym samym nie wymaga rozstrzygania deklaratoryjnym aktem prawnym.
W rozpoznawanej sprawie, organ potwierdził fakt ustawowego terminu przedawnienia wszystkich zaległości podatkowych zabezpieczonych hipotekami wpisanymi w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącej (jak wynika z zaskarżonego postanowienia do przedawnienia zobowiązań doszło z dniem 26 czerwca 2010 r.). Ponadto organy w ramach czynności materialno - technicznych sięgnęły do będących w ich posiadaniu danych, w oparciu o które przedstawiły dokładne zestawienie zawierające m.in. termin płatności zobowiązania podatkowego, ustawowy termin przedawnienia tego zobowiązania, datę zastosowania środka egzekucyjnego (okoliczność istotna z uwagi na przerwanie biegu przedawnienia), datę wpisu hipoteki w księdze wieczystej. Wobec powyższego nic nie stało na przeszkodzie do wydania skarżącej zaświadczenia, a w przypadku wątpliwości co do treści żądania, po wcześniejszym wezwaniu skarżącej do sprecyzowania treści zaświadczenia żądanego przez skarżącą.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest uwzględnić przedstawione powyżej stanowisko Sądu.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
Stosownie do treści art. 258 p.p.s.a. Sąd pozostawił Referendarzowi sądowemu rozpoznanie wniosku pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej z urzędu w przedmiocie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego skarżącej.