I SA/Gl 363/22

I SA/Gl 363/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-06-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Eugeniusz Christ /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1755/22 - Wyrok NSA z 2024-01-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Anna Rotter, Asesor WSA Katarzyna Stuła–Marcela (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 7 stycznia 2022 r. nr 2401-IEE.711.1316.2021.5.MT UNP: 2401-22-001315 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
1. S. sp. z o.o. w S. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji) z dnia 7 stycznia 2022r. nr 2401-IEE.711.1316.2021.5.MT UNP: 240122-001315 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej.
2. Stan sprawy.
2.1. Dyrektor Oddziału ZUS w S. (dalej: organ egzekucyjny) wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe spółki. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności spółki, którą ta posiada w S.1 sp. z o.o.
Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2021 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności spółki. We wniosku zawarto prośbę o wyrażenie zgody, aby część zajętej wierzytelności w kwocie 150.387,15 zł została przelana przez S.1 sp. bezpośrednio na konto bankowe skarżącej, co umożliwi wypłatę wynagrodzeń należnych za pracę pracowników spółki za miesiąc maj 2021 r.
2.2. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r. organ egzekucyjny nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S.1 sp. z o.o.
Wskazał, że skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które systematycznie rośnie. Udzielane ulgi w formie rozłożenia na raty należności z tytułu składek w roku 2019 oraz ponowna zgoda na układ ratalny w roku 2020 nie przyczyniły się do spłaty zadłużenia. Obecnie podejmowane przez skarżącą działania nie powodują faktycznej redukcji zadłużenia, a jedynie ograniczają się do składania kolejnych wniosków o ulgę w formie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych.
2.3. Skarżąca złożyła zażalenie z 3 sierpnia 2021 r. na ww. postanowienie organu egzekucyjnego, w którym zarzuciła naruszenie art. 13 § 1 ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm. – u.p.e.a.) poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności mimo, że zwolnienie takie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego.
2.4. Postanowieniem z 9 września 2021 r. organu drugiej instancji uchylił ww. postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania uznając, iż z akt sprawy nie wynikało czy przeprowadzono postępowanie dowodowe dotyczące możliwości prowadzenia egzekucji i uzyskania egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.
2.5. W ponownej ocenie organ egzekucyjny stwierdził, iż przedstawione przez skarżącą okoliczności nie mogą uzasadniać zastosowania żądanej ulgi zwłaszcza w kontekście zagrożenia możliwości odzyskania przez ZUS należności zarówno w toku egzekucji jak i dobrowolnej spłaty. Ustalono, że spółka nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia, zarówno nieruchomości jak i ruchomości. Spółka na dzień 30 września 2021 r. posiadała zobowiązania przekraczające [...] złotych z czego 96% to zobowiązania publicznoprawne. Spółka utraciła zdolność do spłaty zobowiązań. Wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę uznano jako ważny interes zobowiązanego, jednakże spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Organ egzekucyjny uznając, iż przyznanie wnioskowanej ulgi jest sprzeczne z interesem wierzyciela postanowieniem z 22 listopada 2021 r. odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S.1 sp. z o.o.
2.4. Po rozpoznaniu zażalenia na ww. postanowienie z dnia 22 listopada 2021 r. organ drugiej instancji, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu wskazał, że przepisem normującym, wnioskowane zwolnienie spod zajęcia rachunków bankowych jest art. 13 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego.
Przyjęty w tym przepisie zwrot "może" oznacza, że tego typu orzeczenia opierają się na uznaniu administracyjnym i by nie była to ocena dowolna, konieczne jest przeprowadzenie niezbędnego postępowania dowodowego.
Przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależniono pozytywne rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego to złożenie wniosku i istnienie "ważnego interesu zobowiązanego".
Jak jednak wyżej wspomniano zwolnienie składnika majątkowego z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że wypełnienie określonej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość.
To czy należy zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organu egzekucyjnego. Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z ww. art. 13 § 1 u.p.e.a. nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności.
Każde zatem postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych oraz powinno zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne.
Pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego jest ściśle związane z koniecznością zabezpieczenia interesu wierzyciela poprzez obowiązkową realizację jego roszczeń, tym samym uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Dlatego też, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji, należy przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.
Nie bez znaczenia jest fakt, iż jak wynika z akt sprawy skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek i zadłużenie to nadal rośnie. Skarżąca nie podejmują wysiłków, aby spłacać zadłużenie.
Do tej pory udzielone ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu składek w roku 2019 gdzie umowa uległa rozwiązaniu jak również ponowiona w 2020 r. gdzie nie doszło do podpisania umowy z uwagi na brak płatności składek bieżących, nie przyczyniły się do spłaty zadłużenia.
Zaznaczenia również wymaga, iż do chwili obecnej, już 17- krotnie skarżąca korzystała z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na poczet wypłat wynagrodzeń dla pracowników.
Skarżąca utożsamia swój własny ważny interes z interesem zatrudnionych osób. W takim jednakże ujęciu prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec podmiotów zatrudniających pracowników byłoby w każdym przypadku problematyczne, zawsze bowiem skierowanie egzekucji mogłoby się niekorzystnie odbić na zatrudnionych osobach.
Skarżąca podnosi, że wnioskowana ulga podyktowana jest potrzebą wypłaty wynagrodzeń dla pracowników i powołuje się na ważny interes zobowiązanego. Jednak jak wynika z akt sprawy tym samym pracownikom nie przekazujecie od 2018 roku składek również w części finansowanej przez pracowników, a które potrąca z ich wynagrodzeń. Spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje, m.in. wypłatę wynagrodzeń. Skarżąca zobowiązana jest jednak również do regulowania zobowiązań składkowych.
3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Zarzucono mu naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności zobowiązanego wobec S.1 Sp. z o.o., mimo, że zwolnienie takie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego.
Powołując się na powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podano, że działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem stron, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP (tzn. zasada demokratycznego państwa prawnego). W państwie prawa nie ma bowiem miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego (publicznego, społecznego) nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga odmowy uwzględnienia słusznego interesu obywatela (np. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2698/14). Rozstrzygając konflikt pomiędzy słusznym interesem indywidualnym, a interesem publicznym organ powinien kierować się zasadą proporcjonalności, aby ingerencja w sferę praw obywatelskich nie była nadmierna i nie powodowała drastycznych, negatywnych skutków społecznych.
W niniejszej sprawie natomiast wskazywany przez zobowiązanego ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Przede wszystkim przypomniano, że tym składnikiem majątku jest jedynie części wierzytelności S.1 sp. z o.o., która pozwala zobowiązanemu wypłacić wynagrodzenia zatrudnianym przez siebie pracownikom. W pozostałej części wierzytelność ta pozostaje zajęta. Wniosek dotyczył więc zwolnienia z egzekucji tylko części składnika majątku, a w pozostałym zakresie zajęcie tego składnika pozostaje w mocy. Dłużnik zajętej wierzytelności – S.1 sp. z o.o. w roku 2020 przekazała ZUS na poczet składek S. sp. z o.o. łącznie kwotę 769.583,40 zł, a w roku 2021 kwotę 338.067,62 zł (przy czym ostatnia wpłata w kwocie 65.000 zł miała miejsce 22 grudnia 2021). Tak więc wnioskowane zwolnienie w żadnym razie nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji.
Zajęta wierzytelność zobowiązanego wobec S.1 sp. z o.o. jest wierzytelnością o zapłatę wynagrodzenia za usługi produkcji ubrań. Ubrania te na zlecenie S.1 sp. z o.o. wyprodukowała skarżąca siłami zatrudnionych przez siebie pracowników. Część wierzytelności, której dotyczy wniosek o zwolnienie, pokrywa wyłącznie wynagrodzenia tych pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń.
Skarżąca nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń pracownikom, niż środki należne za usługi produkcji ubrań, które pracownicy ci wykonali. Brak zwolnienia oznacza, że pracownicy nie otrzymają należnego im wynagrodzenia za wykonaną pracę. Ważny interes zobowiązanego polega zatem na konieczności realizacji zobowiązania do wypłaty wynagrodzeń zatrudnianym pracownikom, co jest możliwe jedynie w przypadku zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności, które zapewni wpływy na tę wypłatę.
Nieuwzględnienie tego interesu i brak zwolnienia, nie tylko nie jest uzasadnione interesem publicznym, lecz wręcz przeciwnie - godzi również i w ten interes. Bezpośrednim skutkiem zaskarżonego postanowienia jest bowiem pozbawienie grupy 64 osób środków utrzymania. Osoby te wykonywały pracę licząc, że w ten sposób uzyskają wynagrodzenie pozwalające na zaspokajanie potrzeb życiowych swoich i swoich rodzin, a w wyniku wydania przez organ zaskarżonego postanowienia zostaną wynagrodzenia tego pozbawione. Brak zwolnienia doprowadzi do drastycznych, negatywnych skutków społecznych.
Ważny interes zobowiązanego przejawia się również w tym, że brak zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń skutkować będzie brakiem możliwości zatrudniania przez skarżącą jakichkolwiek pracowników, a tym samym prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej (w tym oczywiście wykonywania jakichkolwiek zleceń dla S.1 sp. z o.o.). Również i w tym aspekcie interes ten jest zgody z interesem publicznym. Jeżeli wskutek braku zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń skarżąca zmuszona będzie zaprzestać działalności, przestaną powstawać wierzytelności, na poczet których S.1 sp. z o.o. przekazuje do ZUS kwoty pokrywające przynajmniej częściowo zadłużenie z tytułu składek.
3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
4. Skarga jest niezasadna.
Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w spółce S.1 sp. z o.o. w ramach postepowania egzekucyjnego.
5. Zakreślając ramy prawne sprawy należy zwrócić uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 139/11, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, podobnie jak inne powoływane wyroki - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.
6. Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (art. 13 § 1 u.p.e.a.).
Na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (tak m.in. NSA w wyroku z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12).
Wskazać także należy, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 498/00, czy też wyrok NSA z dnia 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99).
Powyższe oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania analizowanego przepisu u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie.
Odnosząc do tej materii stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie należy zauważyć, że organy słusznie zauważyły, że wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę należy uznać jako ważny interes zobowiązanego, jednakże spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Zaznaczono, że spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a skarżąca nie podejmuje wysiłków, aby zadłużenie spłacić. Spółka nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia, zarówno nieruchomości jak i ruchomości. Spółka na dzień 30 września 2021 r. posiadała zobowiązania przekraczające [...] złotych z czego 96% to zobowiązania publicznoprawne. Spółka utraciła zdolność do spłaty zobowiązań.
W rezultacie organy doszły do prawidłowego wniosku, iż brak jest okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.
Odnotować także należy, że w stanie faktycznym rozpoznanej sprawy ważny interes spółki utożsamiany jest z ważnym interesem zatrudnionych przez skarżącą osób. Jednak to spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspakajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem od 2018 r. spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń.
Sąd ponownie zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela, instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1398/19). Tym samym organy trafnie uznały, że w interesie publicznym leży odmowa wnioskowi strony.
Wyrażone w postanowieniach stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla skarżącej, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa. Jak już Sąd wyjaśnił, instytucja zwolnienia spod egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Takie rozstrzygnięcia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
7. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę. Stało się tak na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.).