I SA/Gl 354/25

I SA/Gl 354/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury
Katarzyna Stuła-Marcela /przewodniczący sprawozdawca/
Mikołaj Darmosz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 82
art. 12 ust. 1 i ust. 4
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych
Dz.U. 2025 poz 614
art. 317 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Asesor WSA Mikołaj Darmosz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 października 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego K. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 września 2024 r. nr SKO.OS/41.9/361/2024/9668/KK w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 16 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako organ, SKO) uchyliło w całości postanowienie Marszałka Województwa [...] (dalej jako organ I instancji, Marszałek) nr [...] z 29 kwietnia 2024 r. i orzekło w następujący sposób: "Uwzględnić w całości zarzut P. D. P., o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zawarty w piśmie z dnia 28 marca 2024 r. zatytułowanym: "Zarzuty w sprawach egzekucji administracyjnej" z wnioskiem o umorzenie postępowania i zawieszenie postępowania egzekucyjnego".
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 132 – dalej jako u.p.e.a.).
Stan sprawy.
Dnia 17 października 2018 r. D. P. (dalej jako zobowiązany) nabył od syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa Wielobranżowego G sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w Z., na podstawie umowy przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa, zawartej w formie aktu notarialnego, zorganizowaną część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 Kodeksu cywilnego - w skład którego wchodził zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie odkrywkowej eksploatacji górniczej kruszyw mineralnych w Z., prowadzonej pod nazwą: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe G Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z..
Upadłość Przedsiębiorstwa Wielobranżowego G Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. (dalej jako Przedsiębiorstwo) została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydziału [...] Gospodarczego z 4 kwietnia 2016 r.
Decyzjami Starosty C.: z 29 lipca 2010 r., z 10 lutego 2011 r. i z 10 października 2011 r. Przedsiębiorstwo uzyskało zezwolenie na trwałe wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej. W decyzjach tych Starosta C. ustalił także jednorazowe należności z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej oraz opłaty roczne z tego tytułu.
W związku z brakiem dobrowolnego uiszczenia powyższych opłat i należności, 13 marca 2024 r. Marszałek - jako wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny, wystawił przeciwko zobowiązanemu tytuły wykonawcze w celu ich przymusowego ściągnięcia.
Pismem z 28 marca 2024 r. zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Jako podstawę zarzutów wskazał: nieistnienie obowiązku, wygaśnięcie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią decyzji administracyjnych, błąd co do zobowiązanego, przedawnienie należności. W piśmie tym zamieszczono wnioski o zawieszenie postępowania egzekucyjnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 29 kwietnia 2024 r. organ I instancji uznał zarzuty za niezasadne w całości oraz odmówił umorzenia oraz zawieszenia postępowania egzekucyjnego w całości. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że wyłączenie gruntów rolnych z produkcji wiąże się m.in. z obowiązkiem wnoszenia opłat rocznych, zatem obowiązek wnoszenia opłat w momencie podjęcia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do przymusowego ich ściągnięcia istniał, a opłaty były wymagalne. Marszałek wyjaśnił ponadto, że opłaty za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji istniały i były wymagalne w momencie podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do ich przymusowego ściągnięcia. Nie zostały one również zapłacone dobrowolnie pomimo wezwań wierzyciela kierowanych do zobowiązanego. Opłaty nie były również przedawnione, a postępowanie upadłościowe prowadzone wobec Przedsiębiorstwa nie miało wpływu na ostateczne decyzje w przedmiocie wyłączenia gruntów rolnych z produkcji. Decyzje były ostateczne i podlegały wykonaniu, zatem nie doszło do wygaśnięcia obowiązku. Tytuły wykonawcze zawierały wszystkie wymagane prawem elementy. Organ I instancji podkreślił, że zobowiązany nabył grunty wyłączone z produkcji i spełnił przesłanki z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 82 – dalej jako u.o.g.r.l.).
Organ I instancji wskazał także na brak obowiązku dokonania zmiany decyzji dotyczącej wyłączenia gruntów rolnych z produkcji na nabywcę (teza ta znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sygn. IV SA/Po 152/11 z dnia 17 sierpnia 2011 r., LEX nr 1088167). Organ I instancji podkreślił, że wierzyciel nie przeniósł zadłużenia Przedsiębiorstwa na zobowiązanego, lecz dokonał przeniesienia opłaty za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji od momentu nabycia tych gruntów przez zobowiązanego. Marszałek zwrócił uwagę, że opłata roczna ma charakter okresowej rekompensaty za użytkowanie na cele nierolnicze gruntów wyłączonych z produkcji - art. 4 pkt 13 u.o.g.r.l. Obowiązek uiszczenia opłaty rocznej powstaje wyłącznie w danym roku, kiedy grunt rolny był wyłączony z produkcji rolniczej i dotyczy on wyłącznie aktualnego posiadacza (właściciela nieruchomości). Z tych względów wierzytelność z tytułu opłat rocznych za okres po zbyciu przez syndyka masy upadłości nieruchomości objętej opłatami rocznymi, nie wchodzi do tej masy, ale obciąża nabywcę tej nieruchomości (tak Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w wyroku z 5 września 2013 r. sygn. I C 1048/13, LEX nr 1903422).
W odniesieniu do zarzutu przedawnienia należności Marszałek wyjaśnił, że do obliczenia terminu przedawnienia dochodzenia opłaty rocznej będą miały odpowiednie zastosowanie przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 – dalej jako o.p.). Zgodnie z art. 70 § 1 o.p. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przyjmując, że zaległość dotyczyła roku 2019 (termin płatności 30 czerwca 2019 r.), przedawnienie dochodzenia tej opłaty rocznej nastąpiło 1 stycznia 2025 r. Co do zaległości za 2020 rok (termin płatności 30 czerwca 2020 r.), przedawnienie dochodzenia tej opłaty rocznej będzie miało miejsce w dniu 1 stycznia 2026 r. Tym samym, w momencie skierowania sprawy do egzekucji administracyjnej opłaty roczne za wyłączenie gruntów rolnych z produkcji nie były przedawnione.
Z kolei w odniesieniu do wniosków o zawieszenie oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego organ I instancji stwierdził, powołując się w tym zakresie na przepisy art. 34 § 4 u.p.e.a., art. 56 § 1 u.p.e.a., art. 59 u.p.e.a., że przesłanki zastosowania tych instytucji nie wystąpiły.
Na postanowienie organu I instancji z 29 kwietnia 2024 r., pismem z 10 maja 2024 r. zobowiązany reprezentowany przez pełnomocnika wniósł zażalenie, zarzucając postanowieniu:
1. naruszenie art. 33 § 2 pkt 1) u.p.e.a. w zw. z art. 317 ust. 2 i 3 Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 614 – dalej jako p.u.) w zw. z art. 313 ust. 3 i 4 p.u. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji zobowiązanie do uiszczenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia z produkcji gruntów rolnych za lata 2019-2020 w sytuacji, gdy nabycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa w ramach postępowania upadłościowego skutkuje tym, że zobowiązany nabywa je w stanie wolnym od obciążeń i nie odpowiada za zobowiązania upadłego,
2. naruszenie art. 33 § 2 pkt 1), 3), 5) u.p.e.a. w zw. z art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l. w zw. z art. 317 ust. 2 p.u. poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji przyjęcie, iż nabycie nieruchomości od syndyka masy upadłości skutkuje przejściem na zobowiązanego obowiązku opłacania opłaty rocznej z uwagi na wyłączenie gruntu z produkcji rolnej, w sytuacji gdy taki obowiązek nie przechodzi na zobowiązanego, co wynika wprost z regulacji prawa upadłościowego,
3. naruszenie art. 33 § 2 pkt 1), 3), 5) u.p.e.a. w zw. z art. 12 ust. 3 u.o.g.r.l. w zw. z art. 317 ust. 1 p.u. poprzez ich błędną wykładnię a w konsekwencji mylne przyjęcie, że brak poinformowania o obowiązku ponoszenia kosztów opłaty rocznej nie ma jakichkolwiek skutków względem istnienia tego obowiązku, w sytuacji gdy nabycie w ramach postępowania upadłościowego jest nabyciem pierwotnym, wobec czego nabywcy nie przysługują prawa do kwestionowania zakupu na podstawie np. wad oświadczenia woli, a zatem ochrona takiego nabywcy powinna być szersza i skutkować umorzeniem takiej opłaty,
4. naruszenie art. 33 § 2 pkt 1), 3), 5) u.p.e.a. w zw. z art. 22b ust. 3 u.o.g.r.l. w zw. z art. 53 o.p. poprzez naliczenie względem zobowiązanego odsetek za zwłokę w sytuacji, gdy zobowiązany nie miał wiedzy odnośnie istnienia zobowiązania z tytułu opłaty rocznej za wyłączenie gruntów z produkcji rolnej.
Wobec podniesionych naruszeń zobowiązany wniósł o uchylenie w całości postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego a w przypadku uznania, że nie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania, wyłącznie o uchylenie postanowienia organu I instancji.
SKO w całości podzieliło argumenty zażalenia i w następstwie jego rozpatrzenia wydało postanowienie z 16 września 2024 r.
W ocenie organu w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., z uwagi na treść art. 313 ust. 1 p.u. który stanowi, że sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej. Nabywca składników masy upadłości nie odpowiada za zobowiązania podatkowe upadłego, także powstałe po ogłoszeniu upadłości. Skutki związane ze sprzedażą rzeczy przez syndyka należy oceniać według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu egzekucyjnym. A zatem, nabywca rzeczy staje się jej właścicielem bez żadnych obciążeń. Uważa się, że takie nabycie ma charakter pierwotny. Sprzedaż została dokonana przez syndyka masy upadłości, za uprzednią zgodą sędziego komisarza. Tymczasem przedmiot egzekucji obejmuje zaległości, które powstały na długo przed dniem ogłoszeniem upadłości Przedsiębiorstwa. W ocenie organu do zaległości tych nie ma zastosowania art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., gdyż zastosowanie znajduje art. 313 ust. 1 p.u., stanowiacy lex specialis względem ww. art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l.
Na postanowienie organu z 16 września 2024 r. skargę wniósł Prokurator Rejonowy [...] w K. (dalej jako skarżący, Prokurator), zarzucając postanowieniu istotne naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności ustawy - Prawo upadłościowe, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. W ocenie Prokuratora stanowisko SKO jest oczywiście błędne, gdyż:
1) do sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym nie ma zastosowania art. 313 ust. 1 p.u. lecz art. 317 p.u.,
2) na nabywcę zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta zezwoleniem na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej przechodzi, na podstawie art. 317 ust. 1 p.u., zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, z którym związany jest obowiązek ponoszenia opłat rocznych,
3) opłaty roczne, które są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1530), nie stanowią zobowiązania podatkowego upadłego, lecz są pochodną nabytego w postępowaniu upadłościowym zezwolenia na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej,
4) przedmiot egzekucji nie obejmuje zaległości, które powstały przed dniem ogłoszenia upadłości, lecz dotyczy opłat rocznych za lata 2019-2020, powstałych po nabyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa, pomimo tego, że zobowiązanie wynika wprawdzie z decyzji z 2010 i 2011 r., jednak z mocy prawa dotyczy - w związku z art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l. każdoczesnego właściciela nieruchomości i stanowi rekompensatę (nie obciążenie) za określony sposób z niej korzystania.
W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W ocenie Prokuratora zaskarżone postanowienie winno być niezwłocznie wyeliminowane z obrotu prawnego, gdyż wymaga tego ochrona praworządności, zaś pozostawienie w obrocie prawnym tego postanowienia prowadzić będzie do uszczuplenia dochodów budżetu województwa śląskiego z tytułu opłat rocznych za wyłączenie z produkcji gruntów rolnych w kwocie 167.670,56 zł, wraz z dalszymi odsetkami.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Uczestnik postępowania – Marszałek, reprezentowany przez pełnomocnika w pełni poparł wywiedzioną przez Prokuratora skargę, a ocenę prawną w niej zawartą przyjął jako własną.
Podkreślił, że przedmiot egzekucji dotyczy opłat rocznych za lata 2019-2020 powstałych po nabyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zobowiązanie wynika wprawdzie z decyzji z 2010 i 2011 r., jednak z mocy prawa dotyczy - w związku z treścią art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l. każdoczesnego właściciela nieruchomości i stanowi rekompensatę za określony sposób z niej korzystania. Nie są to więc obciążenia czy też zobowiązania upadłego powstałe przed dniem sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, ale są to bieżące należności nabywcy z tytułu korzystania przez niego z gruntów wyłączonych z produkcji, wynikające z decyzji administracyjnej, która na mocy art. 317 ust. 1 p.u. przeszła na nabywcę upadłego z mocy prawa (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2014 r. sygn. akt: II OSK 2542/12). W ocenie tego uczestnika organ dokonał nieprawidłowej interpretacji normy prawnej wynikającej z ust. 1 art. 317 p.u., która ma podstawowe znaczenie dla rozumienia ust. 2 art. 317 p.u., gdyż obciążenia i zobowiązania upadłego, o których mowa w ust. 2 art. 317 p.u., nie dotyczą obowiązków wynikających z decyzji administracyjnych, o których mowa w ust. 1 art. 317 p.u. Jest tak tym bardziej, że dotyczą okresu po nabyciu od syndyka nieruchomości upadłego.
Uczestnik postępowania – zobowiązany, reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania. Uczestnik ten w pełni podzielił stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę przez SKO. Powołał się nadto na art. 91 ust. 1 p.u., zgodnie z którym zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości. W ocenie zobowiązanego z uwagi na brak realnych środków ochrony niezbędna jest rozszerzająca wykładnia art. 317 ust. 2 p.u., polegająca na umorzeniu zobowiązań przyszłych, ale bezpośrednio wynikających z działania upadłego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 p.p.s.a.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia we wskazanych wyżej granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, a postanowienie organu nie odpowiada prawu.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie SKO z 16 września 2024 r., którym SKO uchyliło postanowienie organu I instancji wydane w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej i orzekło co do istoty sprawy. Kwestia sporna koncentruje się wokół rozstrzygnięcia, czy na zobowiązanym, będącym nabywcą zorganizowanej części przedsiębiorstwa w skład, którego wchodziły grunty co do których wydano decyzje o wyłączeniu ich z produkcji rolniczej, jest obciążony opłatami z tytułu wyłączenia tych gruntów z produkcji a tym samym, czy istniały podstawy do wszczęcia wobec nabywcy postępowania egzekucyjnego.
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 12 ust. 1 u.o.g.r.l., osoba, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji, jest obowiązana uiścić należność i opłaty roczne, a w odniesieniu do gruntów leśnych - także jednorazowe odszkodowanie w razie dokonania przedwczesnego wyrębu drzewostanu. Obowiązek taki powstaje od dnia faktycznego wyłączenia gruntów z produkcji.
Zgodnie z ust. 4 tego przepisu, w razie zbycia gruntów wyłączonych z produkcji, obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę. Zbywający jest obowiązany uprzedzić o tym nabywcę.
W nn. sprawie, obowiązki uiszczenia opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji rolniczej wynikają z decyzji Starosty C.: nr [...] z 29 lipca 2010 r., nr [...] z 10 lutego 2011 r., nr [...] z 11 października 2011 r. wydanych na wniosek Przedsiębiorstwa, na podstawie art. 5, art. 2 ust. 1 pkt 1 i 7, art. 4 pkt 7-8 oraz 11-13, art. 11 ust. 1 i 1b, art. 12 ust. 1, 3-4, 6-7 oraz 13-14, art. 15 ust. 4 u.o.g.r.l. oraz art. 104 k.p.a. W decyzjach tych Starosta C. wyraził zgodę na wyłączenie gruntów z produkcji rolniczej a nadto ustalił jednorazowe należności z tego tytułu i opłaty roczne za wyłączenie gruntów z produkcji.
Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydziału [...] Gospodarczego z 4 kwietnia 2016 r. ogłoszona została upadłość Przedsiębiorstwa. Majątek upadłego 17 października 2018 r. nabył zobowiązany.
Dalej należy zwrócić uwagę na charakter prawny opłaty rocznej z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji rolniczej. Jest to bowiem okresowa rekompensata za korzystanie z gruntów w danym roku (art. 4 pkt 13 u.o.g.r.l.), nie zaś z tytułu ich pierwotnego wyłączenia. Opłata roczna z tytułu wyłączenia gruntu z produkcji leśnej nie jest ani prawem, ani też roszczeniem osobistym ciążącym na nieruchomości, lecz obowiązkowym świadczeniem publicznoprawnym ciążącym na osobie, która uzyskała zezwolenie na wyłączenie gruntu z produkcji, a w razie zbycia gruntu - na jego nabywcy.
Skutek przejścia obowiązku uiszczania opłat na nabywcę nie jest warunkowany uprzedzeniem nabywcy przez zbywającego o tym obowiązku. Fakt zaniechania poinformowania nabywcy gruntu, w stosunku do którego została już wydana decyzja o wyłączeniu z produkcji, przez jego zbywcę o obowiązku uiszczenia należności i opłat rocznych, nie ma wpływu na istnienie tego obowiązku. W wyroku z 6 lutego 2025 r. NSA stwierdził, że "wprawdzie w zdaniu ostatnim art. 12 ust. 3 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych wskazano, że "zbywający jest obowiązany uprzedzić nabywcę o tym obowiązku", jednakże z jego niewykonaniem ustawodawca nie powiązał jakichkolwiek konsekwencji, w tym w szczególności zwolnienia nabywcy z tego obowiązku. Gdyby wolą ustawodawcy było zwolnienie nabywcy z obowiązku uiszczenia opłat w przypadku niepoinformowania go o tym fakcie przez zbywcę, to powyższe zostałoby wyartykułowane" (sygn. akt I GSK 150/24 Lex nr 3836611).
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skoro obowiązek wnoszenia opłat i należności związanych z wyłączeniem gruntów z produkcji rolniczej wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a nie z decyzji administracyjnej, a zmiana osoby zobowiązanej do uiszczania opłat odbywa się w trybie regulowanym prawem cywilnym (nabycie gruntu rolnego), to obowiązek uiszczenia opłat rocznych przechodzi na nabywcę z mocy prawa. Brak jest przepisu upoważniającego do wydania decyzji o wymierzeniu przedmiotowej opłaty względem nabywcy gruntów (tak WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 18 września 2024 r. sygn. akt II SA/Go 225/24 LEX nr 3763785, por. także powołany w tym orzeczeniu wyrok WSA we Wrocławiu z 24 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Wr 729/11). Podobne stanowisko zajmuje doktryna (L. Klat-Wertelecka, Zmiana osoby zobowiązanej do uiszczania opłat rocznych z tytułu wyłączenia gruntów rolnych z produkcji rolniczej. Opinie Prawne 2005, Nr 4, s. 83), która wskazuje: "ponieważ obowiązek wnoszenia opłat i należności związanych z wyłączeniem gruntów z produkcji rolniczej wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a nie z decyzji administracyjnej, a zmiana osoby zobowiązanej do uiszczania opłat odbywa się w trybie regulowanym prawem cywilnym (nabycie gruntu rolnego), to w myśl art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., obowiązek uiszczania opłat rocznych przechodzi na nabywcę z mocy prawa (...). W przepisach ustawy nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej dla nabywcy". Dochodzi więc do sytuacji, w której obowiązek zapłaty opłaty rocznej spoczywa na każdoczesnym właścicielu gruntu, niekoniecznie na osobie, która uzyskała decyzję zezwalającą na wyłączenie (zob. T. Brzezicki, I. Fisz, Należność i opłata roczna, s. 41).
Przywołany wyżej przepis art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l., stanowi potwierdzenie zasady wynikającej z art. 317 ust. 1 p.u., a to ten przepis – jak słusznie argumentuje skarżący – znajduje zastosowanie do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości (zorganizowanej części przedsiębiorstwa) w toku postępowania upadłościowego.
Zgodnie z art. 317 ust. 1 p.u., na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego przechodzą wszelkie koncesje, zezwolenia, licencje i ulgi, które zostały udzielone upadłemu, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu, nabywca może używać oznaczenia przedsiębiorstwa upadłego, w którym mieści się jego nazwisko, tylko za zgodą upadłego. Nabywca przedsiębiorstwa upadłego nabywa je w stanie wolnym od obciążeń i nie odpowiada za zobowiązania upadłego. Wszelkie obciążenia na składnikach przedsiębiorstwa wygasają, z wyjątkiem obciążeń wymienionych w art. 313 ust. 3 i 4.
Zatem, decyzje administracyjne (koncesje, zezwolenia, licencje i ulgi), o których mowa w art. 317 ust. 1 p.u., nie przechodzą na nabywcę przedsiębiorstwa upadłego tylko wtedy, gdy odrębne ustawy stanowią inaczej. Wyrażenia "koncesje, licencje i zezwolenia", użyte w komentowanym przepisie, oznaczają decyzje administracyjne reglamentujące działalność gospodarczą.
Artykuł 317 ust. 1 jest powtórzeniem i uzupełnieniem regulacji zawartej w art. 551 i art. 552 k.c. Zgodnie z art. 551 k.c. w skład przedsiębiorstwa wchodzą m.in. koncesje, licencje i zezwolenia, stosownie zaś do art. 552 k.c. czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych. Regulacja ta jest wyjątkiem od zasady braku sukcesji publicznoprawnej. W prawie administracyjnym zasadą bowiem jest, że akt administracyjny skierowany do zbywcy przedsiębiorstwa nie może dotyczyć nabywcy, gdyż prowadziłoby to do naruszenia reguły, iż dysponentem treści aktu jest wyłącznie administracja (S. Dudzik, Zbycie przedsiębiorstwa a sukcesja praw i obowiązków wynikających z aktów administracyjnych, PiP 1994/7–8, s. 39 i n.).
Konkludując stwierdzić należy, że od chwili zbycia przedsiębiorstwa (jego części), w skład którego wchodziły grunty co do których wydano decyzje o wyłączeniu ich z produkcji rolniczej, opłaty roczne z tytułu tego wyłączenia stały się obowiązkiem nabywcy, co wynika z art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l.
Nie są to obciążenia czy też zobowiązania upadłego powstałe przed dniem jego zbycia, lecz bieżące należności z tytułu korzystania przez zobowiązanego z gruntów wyłączonych z produkcji, wynikające z ww. decyzji Starosty C., które to decyzje na mocy art. 317 ust. 1 p.u. przeszły na nabywcę upadłego z mocy prawa.
Rację ma również skarżący, że do sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości (zorganizowanej części przedsiębiorstwa) w toku postępowania upadłościowego stosuje się wyłącznie art. 317 i n. p.u., a nie art. 313 p.u.
Stanowisko SKO w niniejszej sprawie jest zatem błędne, gdyż:
1) do sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym nie ma zastosowania art. 313 ust. 1 p.u., lecz art. 317 p.u.,
2) na nabywcę zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postępowaniu upadłościowym, w skład którego wchodzi nieruchomość objęta zezwoleniem na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, przechodzi, na podstawie art. 317 ust. 1 u.p., zezwolenie na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej, z którym związany jest obowiązek ponoszenia opłat rocznych,
3) opłaty roczne, które są niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1530), nie stanowią zobowiązania podatkowego upadłego, lecz są pochodną nabytego w postępowaniu upadłościowym zezwolenia na wyłączenie gruntów z produkcji rolnej,
4) przedmiot egzekucji w niniejszej sprawie nie obejmuje zaległości, które powstały na długo przed dniem ogłoszenia upadłości, lecz dotyczy opłat rocznych za lata 2019 i 2020, powstałych po nabyciu zorganizowanej części przedsiębiorstwa, pomimo tego, że zobowiązanie wynika wprawdzie z decyzji z 2010 i 2011 r., jednak z mocy prawa dotyczy - w związku z art. 12 ust. 4 u.o.g.r.l. każdoczesnego właściciela nieruchomości i stanowi rekompensatę (nie obciążenie) za określony sposób z niej korzystania.
Z przedstawionych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia SKO z 16 września 2024 r.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.