I SA/Gl 260/21

I SA/Gl 260/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-08-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Kozłowska
Eugeniusz Christ /przewodniczący/
Monika Krywow /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 50/22 - Postanowienie NSA z 2025-04-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 71a par. 1, par. 9, art. 89 par. 2, par. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A sp. z o. o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwot nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako "organ odwoławczy" lub "Dyrektor"), po rozpoznaniu zażalenia A sp. z o.o. w Z (dalej jako "Spółka", "skarżąca", "dłużniczka zajętej wierzytelności"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako "organ egzekucyjny") z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności pieniężnej, tj. Spółkę, wierzytelności w kwocie [...] zł, przysługującej B sp. z o.o. w Z (dalej jako "zobowiązana"), zajętej zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia [...] r., nr [...] i z dnia [...] r., nr [...].
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej, organ egzekucyjny, działając w oparciu o art. 89 § 1 u.p.e.a., zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanej w Spółce. Zajęcie zostało doręczone zobowiązanej oraz skarżącej w dniu [...] r.
W związku z brakiem odpowiedzi na ww. zajęcie organ egzekucyjny skierował do Spółki ponaglenie, które zostało doręczone w dniu [...] r. W odpowiedzi na ww. pismo dłużniczka zajętej wierzytelności poinformowała, że stan jej zobowiązań wobec zobowiązanej na dzień [...] r. wynosił [...] zł, zaś na dzień [...] r. – [...] zł. Wskazała, że powstała różnica wynika ze skompensowania zobowiązań z należnościami, zaś powodem braku odpowiedzi było niedopatrzenie.
Kolejnym pismem (z 10 czerwca 2015 r.) organ egzekucyjny zwrócił się do dłużniczki zajętej wierzytelności o niezwłoczne udzielenie informacji o przyczynach braku realizacji zajęcia z dnia [...] r. wskazując, że Spółka uznała wierzytelność w kwocie [...] zł, a kwota ta nie została przekazana organowi egzekucyjnemu.
W dniu 12 czerwca 2015 r. skarżąca dokonała częściowej realizacji zajęcia przekazując na konto organu egzekucyjnego kwotę [...] zł.
Następnie pismem z dnia 10 sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny zwrócił się do skarżącej o udzielenie informacji, czy Spółka posiada wierzytelności przypadające zobowiązanej oraz poinformował, że w przypadku posiadania jakiejkolwiek wierzytelności na rzecz tego podmiotu, Spółka winna realizować zajęcie z dnia [...] r. i przekazać organowi egzekucyjnemu kwotę do wysokości zajęcia. Wskazał, że dokonane zajęcia dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia i powstały po jego dokonaniu. Nadto wezwał skarżącą do wskazania, czy po dniu zajęcia miały miejsce transakcje pomiędzy zobowiązaną a Spółką i w jakiej kwocie Spółka posiada wierzytelności na rzecz zobowiązanej.
Pismem z dnia 28 sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązaną do przedłożenia zapisów ewidencji księgowej dotyczących transakcji ze skarżącą, tj. konta rozrachunków za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie zobowiązana poinformowała organ egzekucyjny, że łączna wartość faktur wystawionych w powyższym okresie na skarżącą wynosi [...] zł. Natomiast łączna wartość faktur wystawionych przez skarżącą na jej rzecz wynosi [...] zł. Stan zobowiązań zobowiązanej wobec dłużniczki zajętej wierzytelności wynosił [...] zł.
Po zmianie właściwości organu egzekucyjnego uprawnionego do prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanej, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnej zobowiązanej w Spółce. Zawiadomienie to zostało doręczone zobowiązanej oraz skarżącej w dniu [...] r.
W związku z brakiem udzielenia odpowiedzi na powyższe zajęcie organ egzekucyjny skierował do skarżącej ponaglenie. W odpowiedzi Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej.
Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia innych wierzytelności pieniężnej zobowiązanej w Spółce. Zawiadomienie zostało doręczone Spółce oraz zobowiązanej w dniu [...] r.
W odpowiedzi na zajęcie Spółka poinformowała organ egzekucyjny, że nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej.
W dniu [...] r. organ egzekucyjny przeprowadził u skarżącej kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych. Z kontroli został sporządzony w tym samym dniu protokół, z którego wynika, że prezes Spółki oświadczył, iż na dzień [...] r. skarżąca nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej. Natomiast zobowiązanej przysługują należności w wysokości ok. [...] zł (do dnia kontroli). Ponadto oświadczył, że kwota zobowiązań skarżącej w kwocie ok. [...]zł wobec zobowiązanej została skompensowana. Ponadto w protokole zawarto pouczenie o treści art. 71a § 7 - § 9 oraz art. 71b u.p.e.a. Spółka nie wniosła uwag do protokołu kontroli. Zawarto w nim także oświadczenie, że skarżąca do dni 21 marca 2018 r. przedłoży w organie egzekucyjnym dokumentację wzajemnych kompensat. Przedmiotowy protokół został odczytany oraz doręczony dłużnicze zajętej wierzytelności.
W dniu [...] r. organ egzekucyjny dokonał ponownej kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w Spółce. Ze spisanego protokołu kontroli wynika, że zobowiązana oraz skarżąca dokonywały kompensat rozliczając je w różnych cyklach: na 220 dokumentów rejestrujących zakup od zobowiązanej, skarżąca wystawiła 305 dokumentów rozliczających. Spółka pomimo otrzymania zawiadomień z dnia [...] r., [...] r. oraz z [...] r. na łączną kwotę [...] zł uchylała się od realizacji tłumacząc, że kompensuje je wzajemnie i jednocześnie oświadczając, że nie ma zobowiązań wobec zobowiązanej. Każdorazowo dłużniczka zajętej wierzytelności była informowana o przysługujących jej prawach i obowiązkach wynikających z art. 89 § 1 u.p.e.a. Ze zgromadzonych dokumentów oraz oświadczeń skarżącej wynika, że świadomie dokonywano rozliczeń kompensujących pomimo otrzymania ww. zawiadomień. Spółka nie realizowała ww. zajęć. Wskazano także, że zobowiązana w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. wystawiła na rzecz skarżącej faktury na kwotę [...] zł, a dokumenty rozliczające (kompensaty należności) wystawiono na kwotę [...] zł. Różnica do rozliczenia wyniosła [...] zł. W protokole wskazano także, że przedstawiono dowody kompensat za lata 2015-2017 z dnia 20 marca 2018 r. oraz zapisy w rejestrze zakupu VAT-7 za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. Protokół został podpisany przez kontrolującego i doręczony dłużniczce zajętej wierzytelności.
Pismami z dnia 18 marca 2019 r. organ egzekucyjny zawiadomił o zmianie wysokości zajęć dokonanych odpowiednio ww. zawiadomieniami z dnia [...] r. i z dnia [...] r.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny określił Spółce wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie [...] zł, przysługującej zobowiązanej, zajętej zawiadomieniami z dni a[...] r. i [...] r.
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie.
Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia innych wierzytelności pieniężnych zobowiązanej w Spółce. Zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanej w dniu [...] r., zaś skarżącej w dniu [...] r. W odpowiedzi na zajęcie dłużniczka zajętej wierzytelności poinformowała, że nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej.
Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpatrzenia. Wskazał, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ egzekucyjny nie wyjaśnił należycie, czy dokonane kompensaty stanowiły okoliczności prawne, które umożliwiły skarżącej skuteczne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, a okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy. Zarzut potrącenia, co do zasady, stanowić może postawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełniani świadczenia, o ile czynność potrącenia była skuteczna. Organ egzekucyjny nie wyjaśnił w żaden sposób dokonanych kompensat. Wskazano także, że protokół kontroli z dnia [...] r. nie zawierał pouczenia o prawie wynikającym z art. 71a § 7 u.p.e.a., a zatem trudno jest przyjąć, że niezłożenie przez skarżącą uwag i zastrzeżeń świadczyło o tym, że Spółka zgadza się z ustaleniami tej kontroli. Z postanowienia nie wynika także, czy ustalenia dokonane na podstawie protokołu z dnia [...] r., pozwalały organowi egzekucyjnemu na dzień [...] r., tj. na dzień wydania rozstrzygnięcia, określić wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę [...] zł. Z treści ww. protokołu wynikało bowiem jedynie, ze zobowiązana wystawiła na Spółkę w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. faktury na kwotę [...] zł, a Spółka wystawiła dokumenty rozliczające na kwotę [...] zł. Nie było zatem jasne czego dotyczyła różnica. Z treści protokołu wynikało natomiast, że kwota wynikająca z wystawionych przez zobowiązaną faktur była niższa, niż określona w zaskarżonym postanowieniu.
Pismem z dnia 11 grudnia 2019 r. organ egzekucyjny wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z o przeprowadzenie kontroli pod względem prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęć innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej w Spółce, dokonanych zawiadomieniami z dnia [...] r., [...] r., [...] r. oraz [...] r. i potwierdzenie wysokości kwoty nieuregulowanej wierzytelności oraz ustalenie czy dłużnik bezpodstawnie uchylał się od realizacji zajęć. Następnie pismem z dnia 23 stycznia 2020 r. organ egzekucyjny poinformował Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z, że zakres przedmiotowej kontroli obejmuje: ustalenie czy zobowiązanej przysługiwały w dniu zajęć wierzytelności od skarżącej z jakiegokolwiek tytułu prawnego i czy występują przeszkody w realizacji, a jeżeli tak to jakie; ustalenie czy dłużniczka zajętej wierzytelności od dnia dokonania zajęć dokonywała wypłat tytułem zajętej wierzytelności na rzecz zobowiązanej lub zgodne z jej dyspozycją, w jakim terminie i z jakiego tytułu prawnego; określenie wysokości wierzytelności przysługującej zobowiązanej od Spółki, co do których upłynął termin płatności oraz jeszcze nie wymagalnych (ze wskazaniem terminu płatności).
W odpowiedzi na powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z przekazał protokół z dnia [...] r. z czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniach [...] r. [...] r., [...] r. i [...] r., dotyczących prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego u dłużniczki zajętej wierzytelności w postaci zajęć innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej dokonanych ww. zawiadomieniami wraz z dokumentacją stanowiącą załączniki do ww. protokołu kontroli.
Postanowieniem z dnia [...] r., organ egzekucyjny określił wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez Spółkę wierzytelności w kwocie [...] zł, przysługującej zobowiązanej zajętej zawiadomieniami o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia [...] r. oraz [...] r.
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie wnosząc o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1. art. 71a § 9 u.p.e.a w zw. z art. 498 § 1 i § 2 oraz art. 499 Kodeksu cywilnego, poprzez bezpodstawne wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o wysokości zajętej i nieprzekazanej wierzytelności w kwocie [...] zł w wyniku bezzasadnego uznania, że dłużniczka zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, czym organ naruszył art. 7 i art. 80 k.p.a., jako że nie wyjaśnił
dokładnie okoliczności sprawy;
2. art.71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 509 Kodeksu cywilnego oraz art. 124 § 2 k.p.a., poprzez brak określenia w postanowieniu właściwej kwoty (wysokości) nieprzekazanej wierzytelności, w wyniku bezzasadnego uwzględnienia całej kwoty wynikającej z faktury [...], wystawionej przez zobowiązaną na jej rzecz w kwocie [...] zł, mimo, ze w dniu [...] r. dokonano cesji wierzytelności, w wyniku, której zobowiązana przeniosła spłatę wierzytelności na kwotę [...] zł przez dłużniczkę zajętej wierzytelności na rzecz C sp. z o. o.; organ bezzasadnie uznał zatem, że skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania ww. kwoty wierzytelności organowi egzekucyjnemu; organ naruszył tym samym art. 7 i art. 80 k.p.a., jako że nie wyjaśnił dokładnie okoliczności sprawy;
3. art. 71a § 9 u.p.e.a. oraz art. 124 § 2 k.p.a., poprzez nieprawidłowe określenie
w postanowieniu właściwej kwoty (wysokości) nieprzekazanej wierzytelności, a tym samym brak wystarczającego uzasadnienia faktycznego postanowienia (czego wymagał art. 124 § 2 k.p.a.) i naruszenie wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego; o naruszeniu ww. przepisów świadczy także i to, że organ nie zbadał dokładnie stanu rozliczeń pomiędzy nią a zobowiązaną na moment dokonania poszczególnych zajęć.
Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor w pierwszej kolejności wskazał na treść art. 71a § 1 - § 7 i § 9 u.p.e.a. Wyjaśnił, że przesłankami do wydania postanowienia w oparci o art. 71 § 9 u.p.e.a. jest fakt nieprzekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności lub jej części oraz wykazanie bezpodstawnego charakteru uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od tego przekazania. Wskazał, że postanowienie wydawane na podstawie przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w całości lub w części. Celem tego postępowania, które winno być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia takich okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności lub jej części. Zaznaczył także, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia, itp. Zwrot normatywny ,,bezpodstawnie uchyla się'' należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Użyte w art. 71a § 9 u.p.e.a. określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza bowiem "bez podstawy prawnej".
W wyniku analizy materiału dowodowego sprawy organ odwoławczy uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podzielając stanowisko organu egzekucyjnego, że w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do wydania postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. Zdaniem organu odwoławczego, w świetle przeprowadzonych czynności, nie budził wątpliwości fakt, że Spółka bezzasadnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności zajętych zawiadomieniami z dnia [...] r. i [...] r., w rozumieniu ww. przepisu, w ustalonej kwocie [...] zł. Podzielił przy tym argumentację zaprezentowaną przez organ egzekucyjny w treści ww. postanowienia z dnia [...] r.
Wskazał, że zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] r. i z dnia [...] r. zostały doręczone dłużniczce zajętej wierzytelności odpowiednio w dniu [...] r. i w dniu [...] r. Nie budziła zatem wątpliwości okoliczność, zajęcia wierzytelności zobowiązanej przysługujących jej od Spółki oraz fakt, że skarżąca (poza dokonaniem wpłaty kwoty [...] zł w dniu [...] r. tytułem częściowej realizacji zajęcia z [...] r.) nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w związku z ww. zawiadomieniami. W ocenie organu odwoławczego doszło do skutecznego doręczenia Spółce ww. zawiadomień, czego zresztą ona sama nie kwestionowała. Nadto ww. zawiadomienia o zajęciu zawierały prawidłowe pouczenie dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie wezwania do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia każdego z zawiadomień, oświadczenia: o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, o przekazaniu organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Powyższe zawiadomienia zawierały również informację, iż zajęcia są dokonanie z chwilą ich doręczenia, a także, że zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczą również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Ponadto, przedmiotowe zawiadomienia zawierały informację o tym, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Z kolei, skarżąca, mimo prawidłowo doręczonych zajęć z dnia [...] r. i [...] r. nie udzieliła odpowiedzi na dokonane zajęcia w ustawowym terminie, ani też w ustawowym terminie nie przekazała organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności. Dopiero pismem z dnia 15 maja 2015 r. udzieliła odpowiedzi na zajęcie z dnia [...] r. informując, że na dzień zajęcia stan zobowiązań wynosił [...] zł, a na dzień udzielenia odpowiedzi [...] zł z uwagi na skompensowanie zobowiązań. Jednocześnie dopiero w dniu 12 czerwca 2015 r. przekazała organowi egzekucyjnemu kwotę [...] zł tytułem częściowej realizacji zajęcia z dnia [...] r. Z kolei w dniu 16 sierpnia 2017 r. udzieliła odpowiedzi na zajęcie dokonane w dniu [...] r. (organ odwoławczy błędnie wskazał datę zajęcia jako [...] r.) wskazując, że nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej.
Z kolei, przeprowadzona u dłużniczki zajętej wierzytelności kontrola prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych, w związku z zajęciami dokonanymi przez organ egzekucyjny ww. zawiadomieniami, potwierdziła istnienie wymagalnych i bezspornych zobowiązań Spółki wobec zobowiązanej po dokonaniu ww. zajęć i fakt ich nieprzekazania organowi egzekucyjnemu. Sam zaś fakt nieprzekazania ww. wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zdaniem ww. dłużniczki zajętej wierzytelności (poza kwotą [...] zł), był usprawiedliwiony, bowiem stan wierzytelności wynikający z przedłożonych do kontroli dokumentów (zgodny ze stanem faktycznym według oświadczenia prezesa zarządu) potwierdzał niewystąpienie wierzytelności wobec zobowiązanej. Z załączonych do protokołu kontroli z dnia [...] r. dokumentów (kopie kompensat wierzytelności oraz kopia cesji wierzytelności), w przedmiotowej sprawie - zdaniem skarżącej – istniały podstawy prawne pozwalające tej Spółce skutecznie uchylać się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Tymczasem z akt sprawy wynika, że po doręczeniu zawiadomienia z dnia [...] r. istniały wymagalne i bezsporne wierzytelności zobowiązanej na kwotę przekraczającą [...] zł, tj. kwotę wynikającą z ww. zawiadomienia oraz że w okresie od 16 kwietnia 2015 r. do dnia 26 marca 2017 r. dłużniczka zajętej wierzytelności dokonywała płatności (przelewy bankowe) rzecz zobowiązanej w Łącznej kwocie [...] zł. Z kolei po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] r. istniały wymagalne i bezsporne wierzytelności zobowiązanej w łącznej kwocie [...] zł oraz że w okresie od dnia 27 marca 2017 r. do dnia 1 września 2019 r. skarżąca również dokonywała płatności (przelewy bankowe) na rzecz zobowiązanej w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto po dokonaniu zajęcia z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. zarówno Spółka (kompensata z dnia 31 grudnia 2016 r.) jak i zobowiązana (kompensaty z dnia 31 stycznia 2017 r., 28 lutego 2017 r., 16 marca 2017 r., 31 maja 2017 r., 30 czerwca 2017 r., 31 października 2017 r., 10 listopada 2017 r., 6 grudnia 2017 r., 20 lutego 2018 r.) dokonywały potrąceń wierzytelności oraz że dłużniczka zajętej wierzytelności wypłacała z kasy na rzecz zobowiązanej środki pieniężne. Po dokonaniu zajęcia z dnia [...] r. zbowiązana, działając jako wierzyciel wierzytelności skarżącej, wynikającej z faktury [...] (wystawionej na kwotę [...] zł) przelała na rzecz C sp. z o. o. (nabywcę) ww. wierzytelność w kwocie [...] zł – cesja wierzytelności z dnia 31 grudnia 2015 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dany podmiot staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego. Wskazał także, że z art. 89 § 2 zd. drugie u.p.e.a. wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po jego dokonaniu. Ponadto wskazał, że oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a., winien złożyć każdy dłużnik zajętej wierzytelności, w tym wierzytelności pieniężnej. Termin tygodniowy do jego złożenia nie ma charakteru zawitego, jednakże brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie. Tym samym brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika (bądź przysługującej dłużnikowi egzekwowanemu).
W ocenie Dyrektora, mimo złożonych oświadczeń przez Spółkę pismami z dnia 15 maja 2015 r. i z dnia 16 sierpnia 2017 r. - w związku z dokonanymi zajęciami z dnia [...] r. i [...] r., z których wynikało najpierw, że ww. dłużnik zajętej wierzytelności posiada wobec zobowiązanej zobowiązanie w wysokości [...] zł, a następnie, że nie posiada w ogóle zobowiązań wobec zobowiązanej - w wyniku przeprowadzonej kontroli, okazało się skarżąca posiadała zobowiązania (o znacznych kwotach) wobec zobowiązanej i były one regulowane, albo też dokonywane były kompensaty wzajemnych należności. Ponadto, z uwagi na sporządzoną w dniu 31 grudnia 2015 r. cesję wierzytelności, dłużniczka zajętej wierzytelności twierdził nie był zobowiązany przekazać kwot zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, lecz nabywcy jej wierzytelności - tj. C sp. z o. o.
W takim stanie rzeczy, w ocenie organu odwoławczego, trudno było uznać, że oświadczenia dłużniczki zajętej wierzytelności zostały złożone należycie i w sposób wyraźny. Złożone oświadczenia nie tylko nie potwierdzały stanu faktycznego sprawy, ale pozostawały z nim w sprzeczności. W istocie bowiem po dniu doręczenia ww. Spółka posiadała zobowiązania wobec zobowiązanej. Przeprowadzona u skarżącej kontrola prawidłowości realizacji zastosowanych środków egzekucyjnych potwierdziła że Spółka była dłużnikiem zobowiązanej oraz że po dokonaniu ww. zajęć istniały wymagalne i niesporne wierzytelności przysługujące zobowiązanej, a także, że Spółka przekazała ich organowi egzekucyjnemu (po za kwotą [...] zł). Działanie to - co zostało ujawnione dopiero na etapie przeprowadzonej kontroli – skarżąca usprawiedliwiała istnieniem uzasadnionych podstaw prawnych w uchylaniu się od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności zajętych ww. zawiadomieniami - które stanowiły ww. kompensaty oraz ww. cesja wierzytelności.
Dyrektor podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że dokonane zarówno przez dłużniczkę zajętej wierzytelności, jak i zobowiązaną potrącenia wzajemnych wierzytelności, nie odniosły skutku. Odwołał się w tym zakresie do art. 498 § 1 i § 2, art. 499 i art. 504 Kodeksu cywilnego. Wyjaśnił, że Instytucja potrącenia polega na wzajemnym umorzeniu jednorodnych wierzytelności, jakie dwie osoby mają jednocześnie względem siebie. Wierzytelności będące przedmiotem potrącenia poddane zostają działaniu rachunkowemu, którego rezultatem jest wzajemne zniesienie tych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Dla skuteczności potrącenia wystarczające jest oświadczenie strony dokonującej potrącenia, a zgoda adresata nie jest konieczna. Dla skuteczności potrącenia jest obojętne, kiedy oświadczenie o potrąceniu będzie złożone, o ile zostanie złożone w czasie istnienia tzw. stanu potrącalności. Zarzut potrącenia, co do zasady, stanowi podstawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełnienia świadczenia, o ile czynność potrącenia była skuteczna. Powołany wyżej przepis art. 504 Kodeksu cywilnego znajduje zastosowanie w przypadku zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Z przepisów tych wnika, że:
1) potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 Kodeksu cywilnego),
2) wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 ww. ustawy),
3) zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym później, aniżeli wierzytelność zajęta (art. 504 Kodeksu cywilnego).
W ocenie organu odwoławczego, ww. kompensaty nie odniosły skutku, a więc nie stanowiły podstawy prawnej pozwalającej skarżącej uchylić się od spełnienia świadczenia względem organu egzekucyjnego, bowiem nie zostały złożone w czasie istnienia tzw. stanu potrącalności. Zdaniem Dyrektora, nie ma przy tym znaczenia, dla samej skuteczności potrącenia w przedmiotowej sprawie, czy oświadczenie złożyła zobowiązana Spółka, czy też dłużnik zajętej wierzytelności oraz czy adresat takiego oświadczenia wyraził zgodę na potrącenie czy nie. Fakt, że kompensat wierzytelności, po dokonaniu zajęć z dnia [...] r. i [...] r. dokonywała (poza kompensatą z dnia 31 lutego 2016 r.) zobowiązana, na co nie musiała uzyskać zgody Spółka w żaden sposób nie czyniło dla tej ostatniej podstawy prawnej, uzasadniającej uchylenie się od przekazania zajętej wierzytelności, skoro nie odniosły skutku. W stosunku do wierzytelności powstałych po datach doręczenia ww. zajęć zarówno skarżąca, jak i zobowiązana nie mogły dokonywać rozporządzeń wierzytelnościami, ponieważ wierzytelności przysługujące zobowiązanej przypadały na rzecz organu egzekucyjnego no mocy ww. zajęć, które miały pierwszeństwo.
Nadto Dyrektor uznał, że sporządzona w dniu 31 grudnia 2015 r. (po dokonaniu zajęcia z dnia [...] r.) cesja wierzytelności przysługującej zobowiązanej od skarżącej na rzecz nabywcy, tj. C sp. Z o. o. w kwocie [...] zł, wynikająca z faktury z dnia [...] r. nr [...] w kwocie [...] zł, nie stanowiła dla Spółki podstawy prawną pozwalającej jej uchylić się od przekazania zajęte wierzytelności organu egzekucyjnego. Wierzytelność wynikająca z ww. faktury powstała po dokonaniu zajęcia z dnia [...] r., a zatem została objęta tym zajęciem oraz wynikającym z tego zajęcia zakazem, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a. Zobowiązana nie mogła zatem rozporządzać zajętą wierzytelnością ww. dłużnika zajętej wierzytelności, zaś ww. dłużnik zajętej wierzytelności winien przekazać tą wierzytelność na rzecz organu egzekucyjnego, do wysokości określonej w zajęciu z dnia [...] r. Dyrektor stwierdził również, że nawet gdyby przyjąć, że ww. cesja wierzytelności odniosła skutek, to mając na uwadze, że dotyczyła ona wierzytelności z faktury [...] w kwocie [...] zł, zaś w wyniku przeprowadzonej kontroli ustalono, że wartość faktur wystawionych w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. wyniosła łącznie [...] zł - nawet w przypadku odjęcia od kwoty [...] zł kwoty wynikającej z ww. cesji, pozostała kwota faktur jest wyższa, niż kwota ustalona przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu w odniesieniu do zajęcia z dnia [...] r.
Tym samym, zdaniem Dyrektora, nie może budzić wątpliwości fakt, że skarżąca bezpodstawnie (bez podstawy prawnej) uchylała się o przekazania organowi egzekucyjnemu ww. kwoty w związku z zajęciami wierzytelności pieniężnych zobowiązanej dokonanymi zawiadomieniami z dnia [...] r. i [...] r. Brak było podstaw do uznania, iż wskazywane przez dłużniczkę zajętej wierzytelności okoliczności - pozwalały jej skuteczne uchylać się od wykonana zobowiązania względem wierzyciela.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor uznał je za bezzasadne w świetle dokonanych przez niego ustaleń. Jednocześnie stwierdził, że trudno było twierdzić, że organ egzekucyjny w ww. postanowieniu określając kwotę zajętej wierzytelności uwzględnił całą kwotę wynikającą z faktury [...] wystawionej na kwotę [...] zł, skoro w odniesieniu do zajęcia z dnia [...] r. ustalił kwotę nieprzekazanej wierzytelności w wysokości [...] zł, a więc kwotę niższą niż wynikająca z ww. faktury. Ponadto, w toku kontroli ustalono, że wartość faktur wystawionych w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. - wyniosła łącznie [...] zł - zatem nawet nie uwzględniając w całości kwoty wynikającej z ww. cesji, tj . kwoty [...] zł, wartość wystawionych faktur w dalszym stopniu znacznie przekraczała kwotę ustaloną przez organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] r. w odniesieniu do zajęcia z [...] r. Niemniej jednak, w ocenie organu odwoławczego, zobowiązana po dokonaniu ww. zajęcia nie mogła rozporządzać zajętą wierzytelnością ww. dłużniczki zajętej wierzytelności, a zatem nie mogła skutecznie dokonać cesji wierzytelności. Zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny prawidłowo określił kwotę nieprzekazanej wierzytelności. Ponadto w ocenie organu odwoławczego postanowienie organu egzekucyjnego zawierało właściwe uzasadnienie faktyczne i prawne, spełniające wymogi określone przepisami prawa. Jednocześnie, w jego opinii, nie znajdował uzasadnienia zarzut bezpodstawnego uwzględnienia w sporządzonym przez organ egzekucyjny zestawieniu faktur z terminem płatności przypadającym na dzień 17czerwca 2018 r. ([...] zł i [...] zł). W dniu pojęcia rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny był on bowiem do zaliczenia wierzytelności z faktur z dnia [...] r. jako wierzytelności nieprzekazanych w związku z zajęciem z dnia [...] r. Ponadto podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, co do charakteru faktur zaliczkowych. W jego ocenie Spółka pomimo obowiązywania zajęcia wierzytelności zobowiązanej, przekazywał na konto zobowiązanej Spółki środki pieniężne jako zaliczki, jak sam wskazuje w kwocie [...] zł w okresie od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 10 marca 2017 r., oraz [...] zł w okresie od dnia 28 marca 2017 r. do dnia 31 lipca 2017 r. Przekazane środki pieniężne dotyczyły więc usług objętych zajęciem. Przy czym, w jego ocenie, nie ma w rozpatrywanej sprawie znaczenia, czy środki te zostały nazwane zaliczką czy też w inny sposób, gdyż niewątpliwie mają one charakter wierzytelności.
W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieuzasadnione ustalenie, że skarżąca pozostawała w stanie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy organ w całości pominął okoliczności faktyczne dotyczące świadomości skarżącej o bezskuteczności kompensat i cesji dokonywanych przez zobowiązaną. Ponadto organ nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, a zebrany materiał dowodowy ocenił wybiórczo,
b) art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że nadzień doręczenia zawiadomienia z dnia [...] r. skarżąca posiadała zobowiązania wobec zobowiązanej, a w konsekwencji zawiadomienie to wywołuje skutki prawne przewidziane w u.p.e.a., podczas gdy z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że na dzień doręczenia tego zawiadomienia skarżąca nie posiadała zobowiązań wobec tego podmiotu,
c) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, a w efekcie niewyjaśnienie podstaw faktycznych i prawnych wydanej decyzji, w szczególności poprzez niewykazanie w jaki sposób organ egzekucyjny ustalił wysokość nieprzekazanej przez Spółkę wierzytelności, jakie dokładnie wierzytelności wchodzą w skład tej kwoty oraz czy organ zweryfikował status prawny tych wierzytelności pod kątem ich istnienia, wymagalności oraz istnienia obowiązku spełnienia,
d) art. 124 § 2 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowień obu instancji w sposób znacząco utrudniający jego merytoryczną kontrolę, bez jednoznacznego określenia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, a także poprzez zawarcie w uzasadnieniu niejednoznacznych wyjaśnień i wewnętrznie sprzecznych twierdzeń.
2. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 353 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przekazanie kwoty zaliczki przez skarżącą na rzecz zobowiązanej stanowi zobowiązanie niezależnie od tego, czy stosunek cywilnoprawny będący podstawą wpłaty zaliczki powstał czy nie, podczas gdy znaczna część zaliczek była przekazana na poczet przyszłych, lecz nieistniejących zobowiązań, które nigdy nie powstały, w konsekwencji czego, takich zaliczek nie można uznać za zobowiązanie w świetle prawa cywilnego, a zatem nie podlegają one zajęciu w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając podniesione zarzuty wskazała, że zasadnicze motywy skargi są następujące:
1. Skarżąca nie pozostaje w stanie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, dlatego wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. było nieuzasadnione,
2. organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami procedury administracyjnej, naruszając w ten sposób przepisy postępowania, istotnie wpływając tym na wynik sprawy,
3. skarżąca nie posiadał zobowiązań wobec zobowiązanej na dzień [...] r., dlatego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności wydane tego dnia jest bezskuteczne i w świetle art. 89 § 1 u.p.e.a. nie może wywoływać skutków prawnych,
4. z uwagi na powyższe, maksymalna kwota zajęcia mogłaby wynosić nie więcej niż kwota wynikająca z zawiadomienia z [...] r., tj. [...] złotych, jednakże, zawiadomienie z [...] r. zostało wygaszone, dlatego nie ma podstawy do dalszego trwania obowiązku skarżącej do uiszczania wierzytelności na ręce organu administracji skarbowej
5. organy obu instancji w sposób bezpodstawny uznały zaliczki wpłacane przez skarżącej na rzecz zobowiązanej jako zobowiązania podlegające zajęciu, podczas gdy zaliczki te nie miały charakteru zobowiązania w rozumieniu prawa cywilnego, ponieważ nie wystąpiły przyszłe zobowiązania, na poczet których zaliczki te były dokonywane. W efekcie skarżąca nie była dłużnikiem zobowiązanej, dlatego zaliczki te nie mogą podlegać zajęciu, ponieważ nie są zobowiązaniem,
6. organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania administracyjnego dotyczące kontroli działania organu niższej instancji, czym naruszył przepisy postępowania, istotnie wpływając na wynik sprawy.
W dalszej części uzasadnienia skargi w sposób rozbudowany skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. Jej zdaniem organ egzekucyjny w trakcie postępowania dowodowego, poprzestał jedynie na ustaleniu okoliczności korzystnych z punktu widzenia organu administracji, pomijając w zupełności argumenty prawne skarżącej. Tymczasem z żadnego dokumentu otrzymanego w toku postępowania nie wynika, jakoby czynności prawne w postaci potrąceń, dokonywanych jednostronnie przez zobowiązaną, były nieskuteczne. Poza powołaniem się na dorobek orzecznictwa, bez żadnego konkretnego odniesienia do niniejszej sprawy, organ nie wyjaśnił na czym dokładnie miałyby polegać konsekwencję prawne, wynikające z bezskuteczności tych kompensat. W jej ocenie organ zaniechał wyjaśnienia na czym dokładnie miałaby polegać taka bezskuteczność, skąd wynika i dlaczego o tychże konsekwencjach skarżąca miałaby mieć świadomość. Nie miała bowiem obowiązku każdorazowego ustalania sytuacji prawnej zobowiązanej, a w szczególności stanu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ. Skarżąca została obarczona odpowiedzialnością za czynności prawne, co do których podjęcia nie miała najmniejszego wpływu. Łączna kwota potrąceń wyniosła [...] zł, a kwoty zostały rozliczone przez skarżącą w systemie księgowym. Z perspektywy prawnej, skarżąca traktuje te rozliczenia jako wiążące. Organ egzekucyjny po doręczeniu zawiadomień nie poinformował ani nawet nie sygnalizował skarżącej konsekwencji prawnych, jakie wynikają ze statusu zobowiązanej jako dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Taki sam stan prawny, w ocenie Spółki, zachodzi wobec cesji wierzytelności dokonanej przez zobowiązaną na rzecz C sp. z o.o. Nie ma zatem mowy o braku podstawy prawnej dla skarżącej, skoro skarżąca nie była de facto czynnym wykonawcą wymienionych czynności i prawnych.
W ocenie Skarżącej przesłane przez organ zawiadomienia nie wywołały lub nie wywołują już skutków prawnych. Po pierwsze, organ nie sprecyzował kiedy dokładnie wygasło zajęcie z [...] r. i z jakiego powodu oraz czy wygasło zajęcie z dnia [...] r., a jeśli tak na jakiej podstawie. Powyższe okoliczności, w ocenie skarżącej, mają kluczowe znaczenie dla oceny skuteczności czynności zajęcia wierzytelności i jej obecnej podstawy prawnej. Wygaszenie zajęcia oznacza, że musiała odpaść podstawa prawna jego dokonania. Musiało zatem dojść do spełnienia się przesłanki wymienionej w u.p.e.a., np. przedawnienia lub spełnienia świadczenia przez dłużnika. Skoro więc doszło do wygaszenia zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności z [...] r., to obecnie nie ma podstaw do skutecznego orzeczenia przez organ administracji skarbowej o pozostawaniu przez skarżącą w stanie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności.
Skarżąca zaprzeczyła także, by na dzień doręczenia zawiadomienia z dnia [...] r. posiadała zobowiązania wobec zobowiązanej a jednocześnie podkreśliła, że z materiału dowodowego również nie wynika taka okoliczność. Oświadczenie w tym przedmiocie złożyła osoba uprawniona do reprezentacji Spółki, zaś organ nie odniósł się w żaden sposób co do treści tego oświadczenia, poprzestając na lakonicznym stwierdzeniu, że okoliczność posiadania zobowiązań została ustalona w toku kontroli. Nie wiadomo jednak na jakiej podstawie - czy wynika to z dokumentów, innych oświadczeń czy z zeznań świadków. Tymczasem analizując zebrany materiał dowodowy nie sposób ustalić, jakie zobowiązania uznano za istniejące w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności. W zaskarżonym postanowieniu znajduje się zestawienie faktur wystawionych przez zobowiązaną na skarżącą, ale już po dokonaniu zajęcia.
Ponadto wskazano, że organ nie wyjaśnił należcie okoliczności związanych z wysokością wierzytelności przysługujących zobowiązanej wobec skarżącej, dokonując wewnętrznie sprzecznego ustalenia okoliczności faktycznych . Z jednej strony, organ uznał oświadczenie z [...] r. o wysokości posiadanych zobowiązań, z drugiej strony organ w zupełności pominął okoliczności przedstawione w czasie kontroli dokonanej w lutym i marcu 2020 r., w czasie której skarżąca wskazała jednoznacznie, że nadzień doręczenia zawiadomienia z [...] r. nie posiadała zobowiązań wobec zobowiązanej. Organ polegał na piśmie z 15 maja 2015 r., jednak zupełnie pominął fakt, że zarówno sama kwota jak i podstawa jej powstania wynikała z dokonanych kompensat. Tych samych kompensat, których skuteczność organ kwestionuje. Organ egzekucyjny nie wyjaśnił w żadnych stopniu okoliczności faktycznych dotyczących rzeczywistej wysokości zobowiązań skarżącej oraz czy w ogóle one istnieją. Wątpliwości w tym zakresie były zaś kilkukrotnie sygnalizowane w czasie kontroli. Analogicznie organ nie wykazał, że na dzień doręczenia zawiadomienia z [...] r. skarżąca posiadała zobowiązania wobec zobowiązanej. Nie wskazano środka dowodowego, który taką okoliczność by potwierdzał, nie zidentyfikowano tych wierzytelności, ani co do podstawy, ani co do wysokości. Nie .jest możliwe merytoryczne zweryfikowanie podstaw, na jakich organ I instancji oparł swoje kluczowe ustalenia, decydujące przecież o zgodności z prawem wszystkich następnych działań, w tym zasadności istnienia obowiązku po stronie skarżącej do przekazywania kwot wierzytelności nie do dłużnika, ale do organu administracji skarbowej.
Organ także błędnie przyjął tabele wskazane na stronie 14, 15 i 16 zaskarżonego postanowienia za podstawę ustalenia wysokości zobowiązań, ponieważ tabele te nie są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym sprawy, w szczególności co do sposobu dokonanych rozliczeń, kompensat i cesji. Jako przykład wskazano, że w tabeli na stronie 14, pierwsze 9 pozycji miało być rozliczone przelewem z dnia 26 czerwca 2015 r., a przecież z wyciągu z rachunku bankowego (załącznik nr 1 1 do protokołu kontroli) jasno wynika, że przelew został wykonany tytułem "zaliczka". Nie jest zatem możliwe zaliczenie tego przelewu jako rozliczenie faktur, skoro intencją skarżącej było udzielenie zaliczki na poczet przyszłych realizacji. Odwołanie się przez organ egzekucyjny do dokumentu rozliczenia [...] jest pozbawione podstaw, a przynajmniej podstawy takie nie zostały przez organ wykazane.
Z tego też względu zarzucono, że uzasadnienie na płaszczyźnie faktycznej jest wadliwe, zaś uzasadnienie prawne co do uiszczanych zaliczek jest rażąco sprzeczne z naturą stosunków cywilnoprawnych.
Ostatecznie skarżąca wskazała na charakter prawny zaliczek w świetle art. 353 Kodeksu cywilnego stwierdzając, że przelewy zaliczek nie były wierzytelnością. Zaznaczono przy tym, że łączna wartość zaliczek uiszczonych na rzecz zobowiązanej, które powinny zostać zwrócone z powodu nie dojścia do skutku stosunku zobowiązaniowego wynosi [...] zł.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując stanowisko w sprawie Dyrektor wskazał, że zarzut wygaśnięcia zajęć jest niezrozumiały, bowiem wskazał jedynie, że zdaniem organu egzekucyjnego, wyrażonym w postanowieniu z dnia [...] r. do momentu wygaszenia zajęcia z dnia [...] r. kwoty wynikające ze wskazanych faktur winny zostać przekazane do właściwego organu egzekucyjnego. Zatem z powyższego twierdzenia nie wynika, aby zajęcie z dnia [...] r. wygasło. Ponadto, z wydruku stanu zaległości (karta nr 237 akt) wynika, że zajęcie z dnia [...] r. na dzień 29 stycznia 2021 r. pozostaje w realizacji, bowiem należność objęta tytułem wykonawczym nr [...] nie została wyegzekwowana. Również zajęcie z dnia [...] r. nic wygasło lecz pozostaje w mocy z uwagi na jedynie częściową jego realizację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 1a pkt 18 u.p.e.a. zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.
Wskazać należy, że art. 91 u.p.e.a. upoważnia organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a. tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się do przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W orzecznictwie wskazuje się, że podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietni 2020 r., sygn. akt II FSK 23/20, por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06).
Skoro zatem, w świetle powyższych przepisów, wierzyciel zajętej wierzytelności nie może nią dysponować, nie może także tą wierzytelnością zaspokajać innych swoich zobowiązań, w tym zobowiązań w stosunku do dłużnika wzajemnego. Natomiast dłużnik zajętej wierzytelności spełniając ją do rąk organu egzekucyjnego doprowadza zarazem do jej umorzenia w stosunku do swego wierzyciela.
Nie jest kwestionowanym w sprawie, że pomiędzy dłużniczką zajętej wierzytelności a zobowiązaną istnieje stosunek prawny skutkującym wystawianiem przez zobowiązaną na skarżącą faktur i odwrotnie.
Nie jest także kwestionowany fakt, że w dniu [...] r. skarżącej zostało doręczone zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia [...] r., zaś w dniu [...] r. skarżącej zostało doręczone zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] r. Jak wynika z treści tych zawiadomień poza wskazaniem podstawy prawnej dokonanego zajęcia zawarto w nich wezwania do złożenia oświadczenia, w terminie 7 dni od dnia ich doręczenia, o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, przekazaniu organowi zajętej wierzytelności lub o odmowie przekazania oraz jej przyczyn oraz wskazania w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się postępowanie o zajętą wierzytelność. Nadto wskazano w pouczeniu, że zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomień, a także że dotyczy ono wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dniu jego dokonania. Już zatem z tego powodu nie sposób uznać twierdzeń co do braku świadomości co do sytuacji zobowiązanej w toku postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie z treści ww. zawiadomień wynika, że wyraźnie w nich pouczono Spółkę o treści art. 71b u.p.e.a. Ponadto wymaga dostrzeżenia i to, że pismem z dnia 10 sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny zwrócił się do Spółki o udzielenie informacji, czy posiada ona wierzytelności przypadające na rzecz zobowiązanej, wskazując jednocześnie, że w przypadku posiadania taki wierzytelności winno być realizowane zajęcie z [...] r. Zatem również zarzut, że organ nie poinformował ani nawet nie sygnalizował skarżącej konsekwencji prawnych dokonanego zajęcia nie sposób uznać za zasadny.
Jednocześnie, jak już to zostało wskazane, z dniem doręczenia ww. zawiadomień o zajęciu zostały one dokonane i tym samym należy uznać je za skuteczne, co wynika z art. 89 § 2 u.p.e.a.
Należy dostrzec i to, że w odpowiedzi na pierwsze zajęcie skarżąca w terminie wskazanym w pouczeniu, a wynikającym z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. nie odpowiedziała. Analogicznie w przypadku drugiego z zawiadomień.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że choć ww. termin nie ma charakteru zawitego jednakże brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie. Tym samym brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika (bądź przysługującej dłużnikowi egzekwowanemu). Fakt, że w odpowiedzi na wystosowanej do skarżącej ponaglenia odpowiedziała ona, że na dzień [...] r. stan zobowiązań wobec zobowiązanej wynosił [...] zł, zaś na dzień [...] r. wynosi [...] zł (pismo z dnia 15 maja 2016 r.), a następnie, że nie ma ona zobowiązań wobec zobowiązanej (pismo z dnia 16 sierpnia 2018 r.) w świetle powyższego oceny uznania zajęcia zmienić nie może.
Należy dostrzec i to, że zgodnie z treścią przepisu art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny podejmował próby weryfikacji prawidłowości realizacji zajęć egzekucyjnych. Nie tylko kierując do skarżącej ww. pismo z dnia 10 sierpnia 2016 r., ale także pismo z dnia 29 sierpnia 2016 r. (wezwanie o przedłożenie ewidencji księgowej konta rozrachunków z zobowiązaną za okres od 1 stycznia 2016 r. do dnia 31 lipca 2016 r.), ale także przeprowadzając kontrolę w dniu [...] r., w trakcie której prezes zarządu skarżącej zobowiązał się do przedstawienia dokumentacji kompensat do dnia 21 marca 2018 r. Dokumenty te nie zostały zaś przedłożone. Skarżąca zatem nie tylko miała świadomość co do toczącego się postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej, ale także uchylała się od obowiązku przedłożonej dokumentacji.
Tymczasem, jak wynika z zestawienia faktur wystawionych przez zobowiązaną na rzecz Spółki, a sporządzanego przez samą skarżącą z dnia 12 marca 2020 r. oraz sporządzonej przez nią Listy zapisów księgowych/bankowych, od dnia [...] r. do dnia [...] r. wystawiane były na jej rzecz przez zobowiązaną faktury. W okresie od 20 kwietnia 2015 r. do dnia 31 lipca 2017 r. skarżąca zaewidencjonowała z tego tytułu rozchód w wysokości [...] zł, w tym przekazana organowi egzekucyjnemu kwotą [...] zł. Z dokumentów tych, jak również z wyciągów bankowych wynika przy tym, że skarżąca dokonywała przelewów na rzecz zobowiązanej tytułem zarówno zapłaty za faktury, jak i zaliczek. Łączna kwota płatności dokonanych w ten sposób wyniosła [...] zł (w okresie od 16 kwietnia 2015 r. do dnia 26 marca 2017 r.) oraz [...] zł (w okresie od 27 marca 2017 r. do dnia 1 grudnia 2019 r.). Nadto rozliczenia wynikające z dokonanych kompensat (załącznik nr 12 do protokołu kontroli z dnia [...] r. podpisanego przez skarżącą) wyraźnie wskazują, że kompensaty te były dokonywane po dniu doręczenia ww. zawiadomień, a także dotyczyły one faktur wystawionych również po tych datach. Przykładowo kompensata z dnia 20 lutego 2018 r. obejmowała bowiem zobowiązania skarżącej wynikające z faktur wystawionych w dniach [...] r. oraz [...] i [...] r. Na każdym z dokumentów widnieje przy tym podpis osoby uprawnionej do reprezentacji zarówno skarżącej, jak i zobowiązanej. Zatem nie sposób uznać, że skarżąca nie miała wpływu na dokonywane kompensaty.
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 498 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm., dalej jako "k.c.") gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Skutek potrącenia został wskazany w § 2 tego przepisu, który stanowi, że wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Należy przy tym zaznaczyć, że ustawodawca w art. 504 k.c. wyraźnie wskazał, że zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Oznacza to, że w przypadku zajęcia wierzytelności przez osobę trzecią nie jest możliwe dokonanie potrącenia po doręczeniu zajęcia co do wierzytelności osoby trzeciej co do wierzytelności powstałych i wymagalnych po tym dniu. Istotne jest, że przepis ten reguluje sytuację, gdy zajęcie nastąpiło przed dokonaniem potrącenia. Podnieść należy, że zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, o którym mowa w art. 504 k.c. dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. Kodeks cywilny. Komentarz tom I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2005, str. 106). Oznacza to, że przepis art. 504 k.c. ma również zastosowanie w przypadku potrącenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zatem rację mają organy w niniejszej sprawie, że dokonane potrącenia były bezskuteczne, bowiem zostały nie tylko dokonane po doręczeniu przedmiotowych zajęć, ale także dotyczyły faktur wymagalnych po tych datach.
Odnosząc się do umowy cesji wskazać należy, że w myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może bowiem z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Nadto w świetle art. 89 § 3 pkt 2 ww. ustawy organ egzekucyjny wraz z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem.
Z powyższych przepisów wywieść należy, że od chwili dokonania zajęcia zarówno zobowiązany, jak i dłużnik zajętej wierzytelności nie mogą swobodnie dysponować wierzytelnością objętą zajęciem.
W niniejszej sprawie umowa cesji pomiędzy zobowiązaną a C sp. z o.o. została zawarta w dniu [...] r., a zatem po doręczeniu zobowiązanej oraz skarżącej zawiadomienia z dnia [...] r. Nadto dotyczyła wierzytelności powstałej po dniu dokonanego zajęcia, tj. faktury z dnia [...] r. nr [...]. W konsekwencji czego uznać należy, że była ona bezskuteczna w świetle zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z [...] r., bowiem zarówno zobowiązana, jak i Spółka nie mogły dysponować wskazaną w cesji wierzytelnością.
Analogicznie rzecz się ma w przypadku wskazywanych przez skarżącą płatności tytułem zaliczek. Przypomnieć wypada, że zajęcie z mocy art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Istota zaliczki została wskazana w art. 743 k.c., zgodnie z którym jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki. Oznacza to, że zaliczka ma postać wyłącznie pieniężną i stanowi świadczenie na poczet należnego przyjmującemu zlecenie zwrotu poniesionych wydatków. Jest zatem wierzytelnością podlegającą zajęciu w świetle art. 89 § 2 u.p.e.a.
Zaznaczyć także należy, że okoliczności dotyczące przekazywanych przez skarżącą kwot, zakresu kompensat oraz ich dat, czy zakresu i daty zawarcia umowy cesji wynikają z protokołu kontroli z dnia [...] r. , a także dołączonych do nich dokumentów podpisanych przez skarżącą. Zatem zarzut w zakresie nieprawidłowości w prowadzonym postępowaniu i braku udowodnienia faktów wskazanych w uzasadnieniu postanowienia organu odwoławczego, jak i organu egzekucyjnego należy uznać za pozbawiony podstaw.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny przed wydaniem postanowienia z dnia [...] r. dopełnił przy tym obowiązków wynikających z art. 71a § 4-6 u.p.e.a. w ramach uprawnienia wynikającego z art. 71a § 1 tej ustawy. W skarżącej przeprowadzono kontrolę w obecności skarżącej, z której został sporządzony protokół. Skarżąca protokół ten podpisała. Została też pouczona o prawie do złożenia wyjaśnień lub zastrzeżeń do niego. Jednakże takowych nie złożyła.
Stąd też organ egzekucyjny uprawniony był do wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) skargę oddalił.