I SA/GL 256/25

I SA/Gl 256/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie Sędzia WSA Anna Rotter, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.562.2024.2/MK UNP: 2401-24-307608 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. S. (dalej: skarżąca, zobowiązana) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.562.2024.2.MK utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej: Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny) z dnia 8 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność organu egzekucyjnego dokonaną zawiadomieniem z dnia 20 września 2024 r. nr [...], tj. zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego.
Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wszczął wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 19 września 2024 r. nr [...], obejmującego zaległości składkowe za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2024 r. i dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.
Powyższe zawiadomienie wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego organ egzekucyjny doręczył pełnomocnikowi skarżącej 26 września 2024 r.
W odpowiedzi na powyższe zajęcie, zobowiązana wniosła skargę na zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego z dnia 20 września 2024 r.
W uzasadnieniu zarzuciła, iż zaskarżone zajęcie narusza prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Dalej skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. W Polsce obowiązuje zasada jawności prawa. Jeśli kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z dnia 19 listopada 2003 r., w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych - to jeśli dla ZUS nie ma takich regulacji, prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne. Jeżeli takie zarządzenie, jako akt prawa wewnętrznego ZUS, nie zostało ogłoszone, to nie może ono być stosowane. Jeśli w Polsce obowiązuje zasada jawności prawa to taka luka stanowi podstawę niezgodności z prawem każdego postępowania egzekucyjnego, ze względu na brak zgodnych z Konstytucją podstaw do jego wszczęcia. Tym bardziej, że takie postępowanie wszczyna dyrektor oddziału, a nie prezes ZUS. Taka sytuacja jest niedopuszczalna i rażąco narusza prawa dłużnika, a Dyrektor Oddziału ZUS nie posiada uprawnień do prowadzenia egzekucji.
Postanowieniem z dnia 8 października 2024 r. organ egzekucyjny oddalił skargę zobowiązanej na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego dokonanego zawiadomieniem z dnia 20 września 2024 r.
W zażaleniu skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału. Dodała, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów prawa, jednocześnie wnosząc o doręczenie informacji wskazującej źródło prawne zawierające pełnomocnictwo dla Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z..
Zaskarżonym postanowieniem, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz na podstawie art. 17 § 1 i art. 18, art. 19 § 4 i § 4a, art. 22 § 2, art. 23 § 4, art. 54 § 1-5, art. 67 § 1-2a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2023 r., poz. 2505, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), DIAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS.
W uzasadnieniu DIAS stwierdził, że zaskarżona czynność egzekucyjna zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego ww. zawiadomieniem nie narusza przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
DIAS wyjaśnił, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można skutecznie kwestionować ewentualne wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a które mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie egzekucyjnej. W postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu skargowym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, nie ocenia się postępowania wymiarowego, które jest odrębnym postępowaniem od postępowania egzekucyjnego, czy należność jest wymagalna, czy egzekucja jest niedopuszczalna czy istnieją okoliczności do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz czy zostało doręczone upomnienie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. I SA/Gd 944/20, WSA w Poznaniu z 3 grudnia 2020 r., sygn. I SA/Po 609/20, NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. II FSK 1324/18).
DIAS wskazał, że w skardze na zajęcie świadczenia emerytalno - rentowego skarżąca podniosła zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez okoliczności, które nie podlegają rozpoznaniu w trybie skargi na czynności egzekucyjne, lecz w trybie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Niemniej jednak DIAS dokonał oceny zaskarżonej czynności, która nie wykazała wad. Zaskarżona czynność egzekucyjna była prawidłowa, a więc skarga podlegała oddaleniu. Zajęcie świadczenia emerytalno - rentowego zostało dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy jego dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 tej ustawy. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 79 § 1 u.p.e.a i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Potwierdzenie odbioru wydruku zawiadomienia, o którym mowa wyżej, potwierdził pełnomocnik strony w dniu 26 września 2024 r.
W ocenie DIAS zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane przez przepisy prawa, a organ I instancji dokonał oceny dokonanych czynności egzekucyjnych przez pryzmat podnoszonych w skardze zarzutów i obowiązujących przepisów prawa.
Natomiast wniosek skarżącej o doręczenie informacji wskazującej źródło prawne zawierające pełnomocnictwo dla Dyrektora Oddziału ZUS w Z., winien skierowany zostać do organu egzekucyjnego.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącej podniósł, że czynności egzekucyjne realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektora Oddziału w Z., w zakresie egzekucji administracyjnej, naruszają prawo gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza Konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. W Polsce obowiązuje zasada jawności prawa. Jeśli kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z 19 listopada 2003 r., w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych - to jeśli dla ZUS nie ma takich regulacji, prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne. Takie zarządzenie, jako akt prawa wewnętrznego ZUS, nie zostało ogłoszone, więc nie może ono być stosowane. W związku z obowiązywaniem w Polsce zasady jawności prawa, taka luka stanowi podstawę niezgodności z prawem każdego postępowa egzekucyjnego realizowanego przez organ terytorialny ZUS, ze względu na brak zgodnych z Konstytucją podstaw do jego wszczęcia. Tym bardziej, że takie postępowanie wszczyna dyrektor oddziału, a nie prezes ZUS. Taka sytuacja jest niedopuszczalna i rażąco narusz prawa dłużnika, a Dyrektor Oddziału ZUS nie posiada uprawnień do prowadzenia egzekucji.
W odpowiedzi na skargę DIAS, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia 4 grudnia 2024 r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia 8 października 2024 r. oddalające skargę na czynność organu egzekucyjnego dokonaną zawiadomieniem z dnia 20 września 2024 r. nr ZAS480024001415.
Dokonując tej kontroli Sąd posłuży się argumentacją przedstawioną m.in. w wydanym w tożsamej sprawie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 18 marca 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 1222/24 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni podziela i uznaje za własną.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Stosownie do art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Powołany środek zaskarżania ma na celu ocenę prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym i technicznym.
Podkreślić należy, że w postępowaniu skargowym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, nie ocenia się postępowania wymiarowego, które jest odrębnym postępowaniem od postępowania egzekucyjnego, czy należność jest wymagalna, czy egzekucja jest niedopuszczalna czy istnieją okoliczności do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz czy zostało doręczone upomnienie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2020 r. sygn. II FSK 1324/18, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. I SA/Gd 944/20 oraz WSA w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Po 609/20).
W doktrynie wskazuje się, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym "dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest tożsama z niedopuszczalnością egzekucji. Ustawa dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Środek egzekucyjny będzie zatem niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. (...) Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę. Można również wskazywać na naruszenie innych ustaw niż komentowana ustawa. Rozumując a contrario, należy uznać, że nie może stanowić podstawy skargi na czynność egzekucyjną naruszenie przepisów rozporządzenia. (...) Skoro skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, to nie ma podstaw do oceny formalnej poprawności wszystkich czynności egzekucyjnych podjętych w postępowaniu, których prawidłowość nie została zakwestionowana daną skargą. Tak więc przedmiotem oceny są wyłącznie kwestie odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora lub poborcy skarbowego w świetle przepisów ustawy regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych" (P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023).
W ocenie Sądu organ egzekucyjny dokonując zajęcia nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych. Druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 tej ustawy. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 79 § 1 ww. ustawy i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Potwierdzenie odbioru wydruku zawiadomienia, o którym mowa wyżej, potwierdził pełnomocnik strony 26 września 2024 r.
Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii właściwości rzeczowej i miejscowej Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu egzekucyjnego, wskazać należy, że art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a. stanowi, iż zasięg terytorialny działania w tej sferze, tak określonego organu, wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji.
Egzekucja należności pieniężnych wobec skarżącej jest prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie wprowadza niczego nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej zasady określenia właściwości Dyrektora danego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.
Zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. i Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 2 września 2016 r. w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej Dyrektorów Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wyznaczony jest do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wobec skarżącej.
Zdaniem Sądu przepis art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz również jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. Nie ulega zatem wątpliwości, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Organem egzekucyjnym jest zaś Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem Sądu zaskarżona czynność egzekucyjna dokonana została w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania, a uchylenie zajęcia z przyczyn wskazanych przez skarżącą byłoby całkowicie bezpodstawne.
Takie też stanowisko zajął w analogicznych stanach faktycznych tut. Sąd w wyrokach: z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. I SA/GI 524/22, z dnia 18 października 2023 r., sygn. I SA/GI 771/23, z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. I SA/Gl 946/24 oraz z oddalając skargi zobowiązanej w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.