I SA/Gl 254/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-05-05
NSApodatkoweWysokawsa
postępowanie egzekucyjnepostępowanie zabezpieczającezarzutumorzenie postępowaniauchylenie postanowieniaorgan egzekucyjnyorgan odwoławczyustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiKodeks postępowania administracyjnegozaległość podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów obu instancji dotyczące umorzenia postępowania zabezpieczającego, wskazując na błędy proceduralne i konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zgodnie z właściwym stanem prawnym.

Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, które uchyliło postanowienie organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie w sprawie zarzutu prowadzenia postępowań zabezpieczających. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji, zasądzając zwrot kosztów. Kluczowe było ustalenie, że wniosek strony o umorzenie postępowania zabezpieczającego został błędnie zakwalifikowany przez organy, a postępowanie powinno być rozpatrzone zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 30 lipca 2020 r., uwzględniając uchylenie decyzji stanowiącej podstawę zabezpieczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę Z.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 grudnia 2022 r., które uchyliło postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 13 września 2021 r. i umorzyło postępowanie w sprawie zarzutu prowadzenia postępowań zabezpieczających na podstawie zarządzeń z dnia 12 sierpnia 2019 r. Sąd uchylił oba zaskarżone postanowienia, wskazując na naruszenie przepisów postępowania przez organy obu instancji. Podstawą zabezpieczenia była decyzja organu podatkowego z lipca 2019 r., która została następnie uchylona wyrokiem NSA z czerwca 2021 r. Sąd podkreślił, że uchylenie decyzji oznaczało utratę podstawy prawnej dla zarządzeń zabezpieczających. Organy błędnie zakwalifikowały pismo strony z lipca 2021 r. jako zarzut, podczas gdy stanowiło ono wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. Sąd uznał, że Dyrektor, zamiast umorzyć postępowanie, powinien był zastosować art. 138 § 2 K.p.a. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z wytycznymi co do wykładni przepisów. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie, nakazując ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego zgodnie z właściwym stanem prawnym i faktycznym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wniosek powinien zostać rozpoznany merytorycznie zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jego złożenia, uwzględniając uchylenie decyzji stanowiącej podstawę zabezpieczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie zakwalifikowały wniosek strony jako zarzut i umorzyły postępowanie. Uchylenie decyzji podatkowej oznaczało utratę podstawy prawnej dla zarządzeń zabezpieczających, co powinno skutkować merytorycznym rozpoznaniem wniosku o umorzenie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.p.e.a. art. 59 § 1 pkt 1 i 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 33 § 1 pkt 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 166b

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.e.a. art. 33 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

ustawa zmieniająca

Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchylenie decyzji podatkowej stanowiło utratę podstawy prawnej dla zarządzeń zabezpieczających. Wniosek strony z dnia 30 lipca 2021 r. był wnioskiem o umorzenie postępowania zabezpieczającego, a nie zarzutem. Organy obu instancji zastosowały niewłaściwe przepisy prawa, obowiązujące po 30 lipca 2020 r., podczas gdy sprawa podlegała przepisom wcześniejszym. Organ odwoławczy powinien był zastosować art. 138 § 2 K.p.a. i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia z wytycznymi.

Godne uwagi sformułowania

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. uchylenie tej decyzji oznacza pozbawienie podstawy prawnej wystawienia zarządzenia zabezpieczenia oraz czynności dokonanych na podstawie tego zarządzenia. Dyrektor wskazując na te uchybienia powinien, zastosować odpowiednio przepisy art. 138 § 2 i § 2a K.p.a. i uchylić postanowienie organu pierwszej instancji ze wskazaniem prawidłowej interpretacji znajdujących w sprawie zastosowanie norm prawnych i udzielając stosownych wytycznych oraz wskazać okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Skład orzekający

Eugeniusz Christ

sprawozdawca

Krzysztof Kandut

przewodniczący

Piotr Pyszny

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących postępowań zabezpieczających w administracji, zwłaszcza w kontekście uchylenia decyzji stanowiącej podstawę zabezpieczenia oraz stosowania przepisów przejściowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany stanu prawnego i konieczności stosowania przepisów przejściowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne jest prawidłowe zakwalifikowanie pisma strony i zastosowanie właściwych przepisów, zwłaszcza w kontekście zmian prawnych. Pokazuje też, jak uchylenie decyzji może wpływać na postępowania zabezpieczające.

Błąd organu w kwalifikacji pisma strony doprowadził do uchylenia postanowienia o umorzeniu postępowania zabezpieczającego.

Sektor

podatkowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 254/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ /sprawozdawca/
Krzysztof Kandut /przewodniczący/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1585/23 - Postanowienie NSA z 2024-11-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 1 pkt 2, art. 59 § 1 pkt 1 i 2, art. 166b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2023 r. sprawy ze skargi Z.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 grudnia 2022 r. nr 2401-IEW2.720.35.2022.2 UNP: 2401-22-268347 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarzutu prowadzenia postępowań zabezpieczających na podstawie zarządzeń zabezpieczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 13 września 2021r., nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2022 r. Nr 2401-IEW2.720.35.2022.2 UNP:2401-22-268347, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022.2000 ze zm.) i art. 18 w związku z art. 144b i art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2022. 479) dalej ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia pana Z. O. (dalej zobowiązany lub strona) od postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej organ egzekucyjny) z dnia 13 września 2021 r. nr [...], oddalającego zarzut strony w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego do zarządzeń zabezpieczenia z dnia 12 sierpnia 2019 r. o nr od [...] do [...] – Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej organ odwoławczy lub Dyrektor) uchylając postanowienie organu egzekucyjnego umorzył postępowanie pierwszej instancji w sprawie zarzutu prowadzenia przedmiotowych postępowań zabezpieczających.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że w dniu 9 września 2019 r. doręczono stronie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 12 sierpnia 2019 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu zabezpieczającym w Banku, których podstawę wystawienia stanowiła decyzja organu podatkowego będącego jednocześnie organem egzekucyjnym z dnia 26 lipca 2019 r. utrzymana w mocy decyzją Dyrektora z dnia 8 stycznia 2020 r., na które skarga strony została oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 349/20, który został następnie wraz z decyzjami organów obu instancji uchylony wyrokiem NSA z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt I FSK 596/21.
Pismem z dnia 10 września 2019 r. strona wniosła zarzut w trybie art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 166b ustawy egzekucyjnej. W dniu 13 września 2019 r. dokonano zajęcia zabezpieczającego należności. Pismem z dnia 16 września 2019 r. strona cofnęła zarzut wniesiony pismem z dnia 10 września 2019 r. Zawiadomieniem z dnia 25 października 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego w kolejnym Banku, zaś pismem z dnia 18 listopada 2019 r. strona wycofała wniosek o cofnięciu zarzutów do postępowania zabezpieczającego. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2019 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów wniesionych pismem z dnia 10 września 2019 r., które doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 2 grudnia 2019 r. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.
Z kolei pismem z dnia 30 lipca 2021 r. pełnomocnik strony, powołując się na art. 33 § 2 pkt 1 w zw. z art. 166 b ustawy egzekucyjnej, a także art. 59 § 1 pkt 1 tej ustawy, wskazał na nieistnienie obowiązku objętego postępowaniem zabezpieczającym, a to z uwagi na wyeliminowanie z obrotu prawnego wyrokiem NSA z dnia 30 czerwca 2021 r. decyzji zabezpieczającej, co skutkuje brakiem możliwości prowadzenia postępowania w trybie art. 154 i następne ustawy egzekucyjnej. Nadto stwierdził, że postępowanie zabezpieczające powinno być z urzędu umorzone najpóźniej po wydaniu wyroku przez NSA w oparciu o art. 59 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej. Wskazał także na przedawnienie przedmiotowych zobowiązań.
Postanowieniem z dnia 13 września 2021 r. organ egzekucyjny oddalił zarzut zobowiązanego. Na postanowienie to zobowiązany wniósł zażalenie, zaś Dyrektor, postanowieniem z dnia 17 grudnia 2021 r., stwierdził niedopuszczalność wniesionego zażalenia z uwagi na jego braki formalne dotyczące pełnomocnictwa. Skargę na to postanowienie złożył skarżący, zaś WSA w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 326/22, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora.
Następnie Dyrektor zauważył, że w dniu 30 lipca 2020 r. na mocy ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019.2070) dalej ustawa zmieniająca, weszło w życie nowe brzmienie przepisów gwarantujących zobowiązanemu zastosowanie środków zaskarżenia w postaci zarzutów. Przytoczył treść art. 33 § 1, 2, 3 i 4 w zw. z art. 166b ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r. stwierdzając, że organ egzekucyjny zastosował te przepisy, gdy tymczasem w sprawie znajdują zastosowanie przepisy dotyczące zarzutów, w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Dyrektor przywołał ówczesną treść tych przepisów podnosząc, że w przedmiotowej sprawie zarówno postępowanie zabezpieczające jak i zabezpieczenie administracyjne wszczęto przed dniem 30 lipca 2020 r. Wskazał, że w poprzednim staniem prawnym zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym można było wnieść wyłącznie w terminie 7 dni od daty otrzymania przez zobowiązanego zarządzenia zabezpieczenia, o czym stanowił art. 156 § 1 pkt 8 ustawy egzekucyjnej, zaś przedmiot zarzutów wyznaczał przepis art. 33 § 1 w zw. z art. 166b tej ustawy. Dyrektor ustalił, że doręczenie zobowiązanemu odpisów zarządzeń zabezpieczenia z dnia 18 sierpnia 2019 r. nastąpiło w dniu 2 września 2019 r. co oznacza, że zarzuty należało wnieść do dnia 9 września 2019 r., a zostały one złożone pismem z dnia 10 września 2019 r. i wycofane pismem z dnia 16 września 2019 r., a następnie pismem z dnia 18 listopada 2019 r. ich cofnięcie zostało przez zobowiązanego wycofane. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2019 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów z dnia 10 września 2019 r. zaś postanowienie w tej kwestii stało się ostateczne. Dyrektor ponownie stwierdził, że zarzuty do przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia zobowiązany mógł wnieść do dnia 9 września 2019 r.
Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, że pismo strony z dnia 30 lipca 2021 r. nie mogło stanowić zarzutów, gdyż zostały one wniesione pismem z dnia 10 września 2019 r., a tym samym pismo z 30 lipca 2021 r. stanowiło wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego w trybie obowiązującego w poprzednim stanie prawnym przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Dlatego organ egzekucyjny co prawda merytorycznie, ale błędnie rozpoznał wniosek z dnia 30 lipca 2021 r. jako zarzut nieistnienia obowiązku i jego przedawnienia.
W dalszej kolejności organ odwoławczy przedstawił różnice postępowań w sprawie zarzutów i w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że złożony poza granicami tej sprawy wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 ustawy egzekucyjnej, nie może być uznany za wniosek, co do którego brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w tym zakresie. Wniosek taki wszczyna to postępowanie niezależnie od negatywnego dla zobowiązanego zakończenia postępowania z art. 34 ustawy egzekucyjnej i podlega badaniu organu egzekucyjnego w zakresie przesłanek z art. 59 § 1 tej ustawy oraz wymaga rozstrzygnięcia w sposób przewidziany prawem. Zdaniem Dyrektora adekwatny w sprawie jest przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.
W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika będącego doradcą podatkowym, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania zarzucając naruszenie: art. 15 i art. 61 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez brak przeprowadzenia postępowania odwoławczego i merytorycznego rozstrzygnięcia żądania strony.
Uzasadniając skargę skarżący przedstawił opis stanu sprawy, a następnie podkreślił, że zarówno pismo wszczynające postępowanie z dnia 30 lipca 2021 r., jak też zażalenie, było skierowane na umorzenie postępowania zabezpieczającego. Przyznał, że w piśmie tym powołał się na brzmienie przepisów obowiązujących od dnia 30 lipca 2020 r., a nie w brzmieniu obowiązującym wcześniej. Następnie organ egzekucyjny pomimo, że w oczywisty sposób odniósł się merytorycznie do wniosku strony, zgodnie z treścią art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu przed 30 lipca 2020 r., to w swoim postanowieniu nadał nieprawidłową nazwę wszczętemu postępowaniu jak również powołał przepisy ustawy egzekucyjnej obowiązujące po dniu 30 lipca 2020 r.
Skarżący zauważył, że przepis art. 33 § 2 pkt 1 ustawy egzekucyjnej obowiązujący od 30 lipca 2020 r. wskazuje na nieistnienie obowiązku, zaś przepis art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., dotyczył sytuacji m.in. "jeżeli obowiązek nie istniał." Tym samym organ egzekucyjny oceniając wniosek strony w zakresie zarzutu z art. 33 § 2 pkt 1 w nowym brzmieniu dokonał oceny merytorycznej przy uwzględnieniu art. 59 § 1 pkt 2 w poprzednim brzmieniu. Intencją zobowiązanego było wszczęcie i ocena postępowania w sprawie umorzenia postępowania zabezpieczającego, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej w brzmieniu przed 30 lipca 2020 r. Organ egzekucyjny wniosek ten oddalił kontynuując błędną nomenklaturę skarżącego, zaś organ odwoławczy słusznie dostrzegł, że pismo wszczynające postępowanie w istocie stanowiło wniosek umorzenia postępowania, jednak nie dostrzegł, że skarżący złożył zażalenie w związku z oddaleniem wniosku o umorzenie. W konsekwencji skutkiem zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy umorzył postępowanie w sprawie wniosku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Zdaniem skarżącego nie można było umorzyć postępowania w sprawie oddalenia zarzutów, bo zażalenie mimo kontynuowania błędnej terminologii, dotyczyło zachowania organu w sprawie oddalenia wniosku o umorzenie bowiem skarżący nie składał środka odwoławczego poza zakresem swojego pierwotnego wniosku.
Skarżący podkreślił, że skutkiem zaistniałej sytuacji jest pozostawienie w mocy postępowania zabezpieczającego, prowadzonego do zaległości podatkowej, która uległa przedawnieniu, wszczętego na mocy decyzji, która została uchylona. Godzi to w obowiązujący porządek prawny. Ponadto skarżącemu nie są znane działania Dyrektora zmierzające do wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania w sprawie umorzenia przedmiotowego postępowania zabezpieczającego mimo, iż w sprawie takiego umorzenia przepis wymaga działania z urzędu.
Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko. Nie wskazał by toczyło się wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie umorzenia przedmiotowego postępowania zabezpieczającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Przystępując do oceny legalności zaskarżonych rozstrzygnięć wskazać należy, że dotyczyły one postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 12 sierpnia 2019 r., których podstawą wydania była decyzja organu podatkowego z dnia 26 lipca 2019 r. określająca podatnikowi (skarżącemu) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. i poszczególne miesiące 2014 r., przy czym zarządzenie zabezpieczające doręczono zobowiązanemu w dniu 2 września 2019 r., a zarzuty na prowadzone postępowanie zabezpieczające zostały pierwotnie zgłoszone pismem z dnia 10 września 2019 r. i dotyczyły one zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego.
Poza sporem było, że zobowiązany cofnął te zarzuty, a następnie cofnięcie to wycofał, zaś ostatecznie postanowieniem z dnia 22 listopada 2019 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie tych zarzutów. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się ostateczne.
Poza sporem było także to, że prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt I FSK 596/21 NSA uchylił wyrok tutejszego Sądu z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 349/20 oraz zaskarżoną decyzję Dyrektora z dnia 8 stycznia 2020 r. i poprzedzającą ją decyzję zabezpieczającą organu podatkowego z dnia 26 lipca 2019 r. W wyroku tym NSA stwierdził, że organy podatkowe nie wykazały, iż majątek skarżącego jest w takiej kondycji, że brak zabezpieczenia może pozbawić organ podatkowy zaspokojenia należnych od podatnika zobowiązań podatkowych, zaś sama wysokość przewidywanego zobowiązania podatkowego oraz charakter nieprawidłowości (puste lub nierzetelne faktury) nie mogły skutkować uznaniem, że zaistniały przesłanki do zastosowania zabezpieczenia.
Niesporne było również, że prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 326/22 uchylono postanowienie Dyrektora z dnia 17 grudnia 2021 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 13 września 2021 r. oddalające zarzuty strony w sprawie prowadzenia przedmiotowego postępowania zabezpieczającego. W wyroku tym Sąd stwierdził, że skoro postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 13 września 2021 r. zostało doręczone skutecznie pełnomocnikowi strony, to Dyrektor był zobowiązany do jego rozpatrzenia i zalecił Dyrektorowi rozstrzygnięcie sprawy merytorycznie.
Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia Dyrektor nie rozpoznał sprawy co do jej istoty, a więc zgłoszonych zarzutów lecz uchylił postanowienie organu egzekucyjnego oddalające zarzuty i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne w tej sprawie. Dyrektor stwierdził bowiem, że organ egzekucyjny błędnie rozpoznał wniosek zobowiązanego z dnia 30 lipca 2021 r. jako zarzut nieistnienia i przedawnienia obowiązku powołując przepisy obowiązujące od dnia 30 lipca 2022 r., które w sprawie nie miały zastosowania. Ponadto uznał, że pierwotne zarzuty zgłoszono pismem z dnia 10 września 2019 r., a więc po upływie terminu do ich wniesienia tj. 9 września 2019 r. Wyjaśnił przy tym, że pismo zobowiązanego z dnia 30 lipca 2021 r. nie stanowiło zarzutów lecz wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego w trybie obowiązującego w poprzednim stanie prawnym przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.
Zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 i ust. 6 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienionej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1), do postępowań zabezpieczających wszczętych na podstawie ustawy zmienionej w art. 1 niezakończonych przed dniem wejścia w życie przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio (ust. 6). Przedmiotowe postępowanie zabezpieczające wszczęte zostało przed dniem 30 lipca 2020 r. poprzez doręczenie zobowiązanemu w dniu 2 września 2019 r. zarządzenia zabezpieczającego z dnia 12 sierpnia 2019 r. W toku tego postępowania zobowiązany zgłosił zarzut powołując się na art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 166b ustawy egzekucyjnej tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego. Nastąpiło to po upływie terminu określonego w art. 156 § 1 pkt 8 ustawy egzekucyjnej, zaś ostatecznym postanowieniem z dnia 22 listopada 2019 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów. Tym samym postępowanie zarzutowe zostało zakończone i w dalszym ciągu toczyło się postępowanie zabezpieczające. Przedmiotowe zarządzenia zabezpieczenia oparte były na decyzji organu podatkowego (będącego również wierzycielem i organem egzekucyjnym), która w wyniku wyroku NSA z dnia 30 czerwca 2021 r. została usunięta z obrotu prawnego. Tym samym przestała istnieć podstawa prawna wystawienia przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia – obowiązek przestał istnieć.
Wyjaśnić przy tym należy, że sama decyzja o zabezpieczeniu i wniosek wierzyciela nie daje wystarczającej podstawy organowi egzekucyjnemu do podejmowania czynności zabezpieczających. Konieczne jest bowiem wystawienie zarządzenia zabezpieczenia. Podstawą prawną wystawienia zarządzenia zabezpieczenia w związku z zabezpieczeniem zobowiązania podatkowego dokonanym na podstawie art. 33 § 1 i § 2 O.p. jest decyzja o zabezpieczeniu. Uchylenie tej decyzji oznacza pozbawienie podstawy prawnej wystawienia zarządzenia zabezpieczenia oraz czynności dokonanych na podstawie tego zarządzenia.
Zgodnie z treścią art. 18 ustawy egzekucyjnej jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 138 § 2 i § 2a K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (§ 2). Jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (§ 2a). Wytyczne organu odwoławczego w zakresie wykładni przepisów mogących znaleźć zastosowanie w sprawie wiążą organ pierwszej instancji. Zgodnie z art. 144 K.p.a. do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Jeżeli doszło do naruszenia przepisów postępowania i zachodzi konieczność ponowienia czynności jurysdykcyjnych w organie pierwszej instancji to spełnione są przesłanki do wydania orzeczenia kasacyjnego na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. (tak wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II OSK 3928/19).
Tym samym stwierdzając, że przedmiotowy wniosek, z przyczyn oczywistych, nie mógł dotyczyć zarzutów lecz kwestii umorzenia postępowania zabezpieczającego, oraz że organ egzekucyjny rozpatrzył sprawę na podstawie przepisów, które w sprawie nie miały zastosowania, gdyż odnosiły się do innego stanu prawnego, Dyrektor wskazując na te uchybienia powinien, zastosować odpowiednio przepisy art. 138 § 2 i § 2a K.p.a. i uchylić postanowienie organu pierwszej instancji ze wskazaniem prawidłowej interpretacji znajdujących w sprawie zastosowanie norm prawnych i udzielając stosownych wytycznych oraz wskazać okoliczności, które należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Organ odwoławczy odstąpił od tego obowiązku i w swoim rozstrzygnięciu orzekł o czymś co sam uznał za nieistniejące od samego początku. Tym samym doprowadził do sytuacji, w której wniosek strony o umorzenie postępowania zabezpieczającego w dalszym ciągu nie został rozpatrzony, a postępowanie to, według twierdzeń skarżącego, toczy się dalej. Ponadto rozstrzygając sprawę "formalnie" i odstępując od jej rozpoznania merytorycznego Dyrektor nie zastosował się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 326/22.
Należy zgodzić się, ze stanowiskiem Dyrektora, że pismo strony z dnia 30 lipca 2021 r. stanowiło wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego w trybie art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej (w brzmieniu do 30 lipca 2020 r.). Rozpoznając taki wniosek organ egzekucyjny uwzględnia wszystkie mające wpływ na sprawę zdarzenia powodujące ewentualne umorzenie postępowania zabezpieczającego, z uwzględnieniem odrębności takiego postępowania. Wniosek taki podlega rozpoznaniu przez organ egzekucyjny, a w razie jego zaskarżenia przez organ drugiej instancji.
Skoro przedmiotowy wniosek został rozpoznany w innym niż przewiduje prawo trybie przez organy obu instancji, to tym samym należało uchylić te rozstrzygnięcia, tak aby w sprawie zastosowane zostały prawidłowe przepisy odnoszące się do przedmiotowego wniosku tj. obowiązujące przed dniem 30 lipca 2020 r. i dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego (art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej) i z uwzględnieniem przepisów postępowania zabezpieczającego.
Rozstrzygając sprawę ponownie organ egzekucyjny dokona merytorycznej oceny żądania umorzenia postępowania zabezpieczającego, zbada wszelkie okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie wniosku strony, przy uwzględnieniu poczynionych wyżej ocen prawnych i zastosowaniu przepisów ustawy egzekucyjnej obowiązujących do dnia 30 lipca 2020 r.
Z tych przyczyn Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, przez organy obu instancji, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023. 259.) orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania postanowiono zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. (Dz. U. 2018. 1687.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI