I GSK 781/23

I GSK 781/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1564/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-03-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 13 § 1, art. 71a, art. 71b, art. 8`1 § 4 i § 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1564/22 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 września 2022 r. nr 2401-IEE.711.806.2022.2/LF/ w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. Sp. z o.o. w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1564/22, oddalił skargę S. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 26 września 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji zajętej wierzytelności pieniężnej.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Dyrektor Oddziału ZUS prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe spółki. W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności skarżącej w S.1 sp. z o.o.
Skarżąca zwróciła się o zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności przysługującej od ww. spółki w celu przekazania jej 243 931,57 zł na wypłatę wynagrodzeń należnych za pracę pracownikom skarżącej za maj 2022 r.
Postanowieniem z 25 lipca 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS, uznając, iż przyznanie wnioskowanej ulgi jest sprzeczne z interesem wierzyciela, odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w spółce S.1.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 26 września 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Zdaniem organu, zwolnienie spod egzekucji wnioskowanej wierzytelności nie leży w interesie organu egzekucyjnego będącego jednocześnie wierzycielem. Tym bardziej, gdy brak jest innego składnika majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Zajęcie ww. wierzytelności było jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym zastosowanym wobec skarżącej. Organ podkreślił, że do tej pory udzielone skarżącej ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu składek w roku 2019 (umowa uległa rozwiązaniu), jak również w roku 2020 (gdzie nie doszło do podpisania umowy z uwagi na brak płatności składek bieżących), nie przyczyniły się do spłaty zadłużenia, co nie buduje zaufania organu do skarżącej. Dodał, że spółka już 17- krotnie korzystała z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na poczet wypłat wynagrodzeń dla pracowników. Organ egzekucyjny dokonał również oceny sytuacji finansowej skarżącej. Ocena ta wskazuje, że skarżąca ma duże zobowiązania wobec Skarbu Państwa (co wynika z danych widniejących również w Krajowym Rejestrze Sądowym o prowadzonych już egzekucjach), które pogłębiają się. Skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które systematycznie rośnie.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że choć skarżąca wykazała swój ważny interes, to organy słusznie zauważyły, że nie wykazała ona, iż możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Sąd wskazał, że spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a skarżąca nie podejmuje wysiłków, aby zadłużenie spłacić. Co istotne, spółka siedemnastokrotnie korzystała już ze zwolnienia ww. składnika majątku spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, nie wdrażając przy tym żadnych działań restrukturyzacyjnych, o których podjęciu zapewniała wierzyciela. Skarżąca nie posiada żadnego majątku (tak ruchomego i nieruchomości), który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia. Utraciła zatem zdolność do spłaty zobowiązań.
W konsekwencji, w ocenie WSA, organy doszły do prawidłowego wniosku o braku okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.
Zdaniem Sądu wyrażone w kontrolowanym postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Podkreślił, że z akt sprawy administracyjnej wynika, że organ zainicjował czynności wskazane w art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) i wydał – już dwukrotnie – postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.
Ponadto spółka zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi – stosownie do treści art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) – zarzuciła naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez akceptację błędnego i nieuzasadnionego twierdzenia organów, że interes publiczny bezwzględnie wymaga odmowy uwzględnienia słusznego interesu zobowiązanego przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji części wierzytelności pieniężnej zobowiązanego;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. i w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez akceptację braku dokładnego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważania ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz akceptację dokonania przez organy błędnych ustaleń i braku właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.
W uzasadnieniu wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona – organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zajął stanowiska w tej kwestii.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Jednocześnie należy zauważyć, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej generalnie przeprowadzono krytyczną ocenę decyzji organów. Owszem, przedstawiono szereg orzeczeń sądowych dotyczących zakresu decyzji o charakterze uznaniowym i zasad ich oceny (s. 3-4), następnie odnosząc te opinie bardziej do skarżonych postanowień aniżeli podważanego wyroku WSA i zawartej w nim oceny zaskarżonych decyzji (por. s. 7 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Jednakże mając na uwadze uchwałę pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (opubl.: ONSiWSA z 2010 r. z. 1, poz. 1), w której uzasadnieniu wskazano, że skarga kasacyjna powinna mieć charakter powszechny w tym sensie, że możliwość jej wniesienia nie powinna być uzależniona od jakichkolwiek dodatkowych ograniczeń przedmiotowych bądź podmiotowych, uniemożliwiających jakiejkolwiek stronie postępowania skorzystanie z prawa do zaskarżenia. Chodziło bowiem o zapobieżenie sytuacji, w której przepisy prawa pozwolą sądowi odwoławczemu utrzymać w mocy wyrok naruszający prawo, mimo stwierdzonego naruszenia. Dlatego mimo wspomnianych mankamentów skargi kasacyjnej, Sąd kasacyjny rozpoznał wniesiony środek zaskarżenia.
Przechodząc do oceny zaskarżonego orzeczenia w kontekście zgłoszonych zarzutów, należy zakreślić, że sporne było, czy zwolnienie spod egzekucji części wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej w stosunku do dłużnika zajętej wierzytelności, wyłącznie w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników za maj 2022r. (które to żądanie wypełniało ważny interes zobowiązanego – bezsporna okoliczność), przy braku po stronie spółki innych składników majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie egzekucji administracyjnej i uzyskanie egzekwowanych należności, prowadziłoby do bezskuteczności egzekucji, gdyż łączna kwota egzekwowanych należności ulegałaby stałemu zwiększeniu, co byłoby także sprzeczne z interesem wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), a w rezultacie z interesem publicznym.
Bezsporne w sprawie było natomiast, że wniosek spółki dotyczył zwolnienia spod egzekucji części jej wierzytelności w stosunku do innej spółki (S.1) z tytułu zawartych umów, również zajętej na poczet należności spółki. Wniosek o zwolnienie obejmował część ww. wierzytelności w kwocie (stanowiącej kilka procent zajętej wierzytelności), zdaniem skarżącej, niezbędnej na wypłatę wynagrodzeń pracownikom za maj 2022 r., za usługi szycia ubrań, wyprodukowanych na zlecenia wspomnianego dłużnika wierzytelności. Spółka nie posiada żadnego majątku (ruchomego czy nieruchomości), który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia. Podczas kontroli dłużnika zajętej wierzytelności przeprowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sosnowcu w okresie od 2 do 13 czerwca 2022 r. ustalono, że w okresie od 9 czerwca 2021 r. do 9 maja 2022 r. dłużnik przekazywał co miesiąc, bez zgody organu egzekucyjnego, na rachunek bankowy spółki część zajętej wierzytelności z przeznaczeniem na wypłaty dla pracowników spółki, w kwotach co najmniej równych, co do których występowała (w analogicznych okresach) o zwolnienie spod egzekucji, co łącznie dało 2 811 632,53 zł.
W świetle przedstawionych kryteriów oceny skargi kasacyjnej i zakresu sporu, skarga kasacyjna spółki nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie, a wyrok Sądu I instancji – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu, w rozumieniu art. 184 in fine p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, Sąd I instancji błędnie, bo przedwcześnie przyjął, że spółka nie wykazała, aby możliwe było prowadzenie egzekucji i uzyskiwanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych, bez wyczerpującego zbadania, czy tym innym składnikiem mogła być pozostała część zajętej wierzytelności spółki wobec S.1, znacznie przewyższająca wartość tej części wierzytelności, której dotyczył wniosek o zwolnienie spod egzekucji, szczególnie w sytuacji, gdy zwolnienie spod egzekucji miało dotyczyć kwoty przeznaczonej wyłącznie na wynagrodzenia pracowników, co według WSA mogło doprowadzić do bezskuteczności egzekucji (s. 11-12 uzasadnienia wyroku).
Zasadnie w konkluzji Sąd I instancji, akceptując stanowisko organów egzekucyjnych, przyjął, że spółka nie wykazała, aby możliwe było prowadzenie egzekucji i uzyskiwanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Nieskuteczna bowiem była egzekucja z rachunku bankowego w A. Banku oraz z wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty i zwrotu podatków w Urzędzie Skarbowym w Sosnowcu. Kilkumilionowe zadłużenie skarżącej z tytułu składek ubezpieczeniowych, które w dniu wpływu wniosku o zwolnienie spod egzekucji, tj. 2 czerwca 2022 r. wynosiło 7 279 650,59 zł i nadal rosło, przy jednoczesnym braku podejmowania przez spółkę wysiłków zmierzających do uskutecznienia spłaty także ww. długu, przy wcześniejszym siedemnastokrotnym skorzystaniu przez skarżącą ze zwolnienia ww. składnika majątku spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, bez wdrażania przy tym jakichkolwiek działań restrukturyzacyjnych, mimo zapewniania wierzyciela (ZUS) o podejmowaniu takich działań, mogło doprowadzić do sytuacji, że niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej także z tego jedynego składnika majątkowego – wierzytelności pieniężnych spółki wobec dłużnika – S.1. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że w sprawie zostało wszczęte postępowanie na podstawie art. 71a i art. 71b u.p.e.a.
Stanowiący podstawę prawną kontrolowanych przez Sąd I instancji postanowień art. 13 § 1 u.p.e.a. reguluje, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Należy zgodzić się z DIAS i Sądem I instancji, że celem ww. przepisu jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości prowadzonej egzekucji. Zwolnienie z egzekucji pozwala na zmniejszenie jej uciążliwości wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Nie oznacza to jednak, że uciążliwość egzekucji może stanowić samodzielną przesłankę przesądzającą o zwolnieniu z egzekucji. Istotą postępowania egzekucyjnego bowiem jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które zostały przewidziane w ustawie, winien też brać pod uwagę, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika (por. wyrok NSA z 5 października 2023 r., sygn. akt III FSK 2977/21; opubl. podobnie jak dalej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl; P.M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el.2023, komentarz do art. 13).
Oznacza to, że jednocześnie zwolnienie z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego nie może udaremnić egzekucji, czyli nie może doprowadzić do jej bezskuteczności. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że zwolnienie określonych składników majątkowych nie może bowiem prowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, a tak stałoby się niewątpliwie wtedy, gdyby z egzekucji zostały zwolnione wszystkie składniki majątkowe należące do zobowiązanego (zob. Z. Leoński, w: R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie, s. 62, a także W. Piątek, A. Skoczylas, w: R. Hauser, A. Skoczylas red., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydanie 9, s. 96). Istotne są zatem ustalenia faktyczne w tym zakresie, a mianowicie dotyczące majątku, jakim dysponuje zobowiązany i czy zwolnienie na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazanych przez zobowiązanego określonych składników majątku, nie spowoduje udaremnienia egzekucji.
Również w orzecznictwie NSA podkreśla się, że art. 13 § 1 u.p.e.a., mając na celu ochronę zobowiązanego, nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2014r., sygn. akt II FSK 1791/12). Zwraca się uwagę, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, a tym samym nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja stałaby się bezskuteczna (por. wyroki NSA z: 5 marca 2014r., sygn. akt II GSK 2029/12; 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II FSK 1791/12).
Jak wspomniano, podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego spod egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym ważnego interesu zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyroki NSA w sprawie III FSK 2977/21 i z 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08; P.M. Przybysz, tamże). Jednocześnie, mimo braku w art. 13 § 1 u.p.e.a. wyraźnego uzależnienia zwolnienia określonego składnika spod egzekucji od zgody wierzyciela, ale mając na uwadze, że zwolnienie z egzekucji nie powinno doprowadzić do niemożności zaspokojenia wierzyciela, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. W tym zakresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (por. wyroki NSA z: 1 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 154/15; 28 grudnia 2022 r., sygn. akt I GSK 154/19).
W niniejszej sprawie tym innym składnikiem, z którego można było prowadzić egzekucję, miała być pozostała część zajętej wierzytelności spółki wobec dłużnika, znacznie przewyższająca kwotę objętą wnioskiem i która w połączeniu z dobrowolnymi wpłatami dłużnika zajętej wierzytelności na poczet należności składkowych spółki kwot: 769 583,40 zł (w 2020 r.), 338 037,62 zł (w 2021 r.), 255 000,00 zł (w 2022 r.), miały wykazać, że zwolnienie z egzekucji we wnioskowanym zakresie w żadnym razie nie doprowadzi do bezskuteczności egzekucji.
Należy także wyjaśnić, że zwolnienie określonych składników majątkowych spod egzekucji, dopuszczalne na mocy art. 13 § 1 u.p.e.a. następuje w ramach uznania administracyjnego. Dlatego w pełni podzielić w tym zakresie należy podzielić wywody skargi kasacyjnej, ujęte w jej uzasadnieniu, do tego wsparte poglądami piśmiennictwa i orzecznictwa, ale w odniesieniu do rozumienia "uznania administracyjnego".
Jak wskazano, przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, wskazana w art. 13 § 1 u.p.e.a., jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, LEX nr 966166). Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA z: 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; SA z 13 października 2000 r., sygn. akt III SA 3416/99; 14 maja 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 344/96; 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3609/15, 13 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2090/15). Postępowanie kończące się rozstrzygnięciem uznaniowym musi być zatem przeprowadzone w sposób wszechstronny, wnikliwy z zachowaniem wszystkich reguł procedowania. Musi opierać się na pełnym materiale dowodowym ocenionym bez naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów.
W świetle przedstawionych założeń nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi kasacyjnej, sformułowane w pkt 1. i 2.petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a., podważające stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że organy dokładnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego zważenia interesu strony i interesu społecznego i prawidłowo przedstawiły w uzasadnieniu postanowienia, a w konsekwencji kwestionujące stanowisko WSA i organów, że interes publiczny bezwzględnie wymagał odmowy uwzględnienia słusznego interesu Spółki, przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji części jej wierzytelności zajętej w stosunku do dłużnika.
Spółka swój wniosek z 2 czerwca 2022 r. skierowany do ZUS o zwolnienie spod egzekucji kwoty 243 931,57 zł, stanowiącej część wierzytelności pieniężnej zajętej u dłużnika, uzasadniała, że kwota ta umożliwi wypłaty pracownikom należnych wynagrodzeń za maj 2022 r. Do wniosku spółka załączyła wydruki list płac za ten okres i oświadczyła, że pracownicy świadczyli pracę na rzecz dłużnika. Kolejnym pismem z tego samego dnia wyjaśniła, że umowy zlecenia mają charakter wynagrodzenia za pracę w rozumieniu przepisów u.p.e.a. i są wypłacane okresowo.
Mając na uwadze cel zwolnienia – umożliwienie wypłat wynagrodzeń pracowniczych, organy, jak i WSA zasadnie przyjęły, że okoliczność ta mieści się w zakresie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., pozwalając na rozważenie zwolnienia, na czas oznaczony, z egzekucji w całości lub części określonych składników majątkowych Spółki. Organy zgadzały się, że wynagrodzenie pracowników za pracę podlega szczególnej ochronie, zważywszy chociażby na art. 81 § 4 (Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.) i § 5 u.p.e.a. (Przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.).
Przy czym, co wynika z powołanych uregulowań, od woli organu egzekucyjnego nie należy wyłączenie spod zajęcia bieżącego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w art. 81 § 4 u.p.e.a. Wypłata wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu – bankowi – odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2208/18).
Mimo tego Sąd I instancji tego podejścia organów nie podważał. Zresztą w celu wypłat wynagrodzeń pracowniczych, spółka postanowieniami ZUS wydanymi między styczniem 2020 r. a majem 2021 r. siedemnastokrotnie uzyskiwała omawianą ulgę.
W następnych miesiącach od czerwca 2021 r. do maja 2022 r. spółka także występowała z wnioskami o omawianą ulgę, jednocześnie co miesiąc uzyskując od dłużnika z zajętej wierzytelności, bez zgody wierzyciela, kwoty w wysokości równej co najmniej kwocie, o zwolnienie której wnioskowała do organu egzekucyjnego oraz wysokości wynagrodzeń dla pracowników za dany miesiąc. W ten sposób spółka uzyskała od dłużnika łącznie 2 811 632,53 zł. To niezgodne z prawem działanie spółki i do tego na szkodę wierzyciela wykazała dopiero kontrola przeprowadzona w czerwcu 2022 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sosnowcu.
Organy też ustaliły, a WSA zaaprobował, że zadłużenie Spółki, także wobec ZUS, wzrastało i w dniu 2 czerwca 2022 r. wobec ZUS wynosiło 7 279 650,59 zł. Zdaniem organów Spółka utraciła płynność finansową. Z kolei na koniec maja 2022 r. wierzytelność Spółki wobec dłużnika wynosiła 4.867.656,29 zł. Spółka nie płaciła żadnych składek bieżących ani zaległych na rzecz ZUS od 2018 r., także tych w części finansowanych przez pracowników, potrącanych z ich wynagrodzeń. Jedyne wpłaty, które wpłynęły z tytułu składek ZUS należnych od Spółki i z tytułu zajętej wierzytelności, zostały uiszczone przez dłużnika – S.1, i tak w 2020 r. – 769 583,40 zł, w 2021 r. – 338 037,62 zł, w 2022 r. – 255 000 zł., co łącznie wyniosło 1 359 544,83 zł. Należy także uwzględnić kwotę 2 811 632,53 zł, uzyskaną przez spółkę od dłużnika bez zgody organu egzekucyjnego. Spółka nie posiada majątku, który gwarantowałby uregulowanie tych należności w przyszłości. Tych ustaleń skarżąca nie kwestionowała.
Jak słusznie zauważyły organy, nie było żadnej korelacji między zadłużeniem spółki i dochodami przynoszonymi przez nią jej dłużnikowi, a wysokością wpłat dokonywanych przez tego dłużnika. Zostały też wszczęte przez ZUS postępowania, w których wydano postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., z których jedno stało się prawomocne i 28 lipca 2022 r. został wystawiony na podstawie art. 71b u.p.e.a. tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak wyjaśnił organ I instancji i przyjął WSA, a co skarżąca potwierdziła w skardze kasacyjnej. Stała tylko na stanowisku, że samo wydanie ww. postanowień nie pozwalało na ocenę, czy egzekucja stała się bezskuteczna. Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić.
Należy zauważyć, że w myśl art. 71a § 9 zd. pierwsze u.p.e.a,. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zgodnie z art. 71b u.p.e.a., zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, np. trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Zastosowanie dyspozycji art. 71b u.p.e.a. jest prostą konsekwencją zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 71a § 9 i wydanego na jego podstawie postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z 15 maja 2012r., sygn. akt II FSK 2221/10). Przy tym sama możliwość wystawienia tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi (zajętej wierzytelności) nie oznacza, że dochodzi do wszczęcia odrębnego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 4 października 2012 r., sygn. akt II FSK 409/11). Wystawiając tytuł wykonawczy w trybie art. 71b u.p.e.a., organ egzekucyjny nie działa jako wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym ani jako wierzyciel. Wystawienie w tym trybie tytułu wykonawczego jest działaniem organu egzekucyjnego i w przypadku wystawienia tego tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności, egzekucja z majątku tego dłużnika prowadzona jest w ramach dotychczasowego postępowania egzekucyjnego. Jest jego kontynuacją. W konsekwencji organem egzekucyjnym właściwym w tym zakresie jest organ egzekwujący obowiązek, na poczet którego wierzytelność zajęto. Tytuł wykonawczy, wystawiony na podstawie art. 71b u.p.e.a., umożliwia organowi egzekucyjnemu ściągnięcie z majątku dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności do wysokości określonej w postanowieniu. Jest ona egzekwowana na poczet obowiązku "zasadniczego", który pozostaje nadal przedmiotem trwającego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2021/11).
Należy podzielić ustalenia organów, niewłaściwie ocenione przez Sąd I instancji, że skoro zajęta wierzytelność jest jedynym składnikiem podlegającym egzekucji, to zwolnienie spod egzekucji wskazanej kwoty wierzytelności (części wierzytelności) prowadziłoby do bezskuteczności egzekucji wszczętej na podstawie art. 71a i art. 71b u.p.e.a., a w rezultacie i egzekucji, w ramach której toczy się egzekucja na podstawie art. 71a i art. 71b u.p.e.a.
W opisanych okolicznościach żądanie spółki prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, co prawidłowo zaznaczył organ odwoławczy. Sąd I instancji też powołał się na naruszenie interesu publicznego, ale poprzez brak wykazania przez skarżącą, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych, nie rozważając kwestii, że takim składnikiem mogła być pozostała część wierzytelności spółki wobec dłużnika. Ale znaczenie tego uchybienia uległo zmniejszeniu w sytuacji, gdy ustalono, że dłużnik uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i należało podjąć środki w celu jej przymusowego ściągnięcia, a skarżąca wręcz twierdziła, że nie posiada innych składników majątkowych. W ustalonych okolicznościach kierowanie się ważnym interesem spółki, wymaganym dla uzyskania ulgi na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. mogłoby doprowadzić do niemożności realizacji podstawowego celu egzekucji.
Należy podkreślić, że nie można z rozwiązania przewidzianego w art. 13 § 1 u.p.e.a. czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań spółki poprzez uwzględnianie składanych kolejno wniosków. Do tego spółka, prowadząc i wręcz rozwijając swoją działalność (skoro zatrudniała już 85 pracowników) powinna była tak zorganizować działalność, aby zabezpieczyć środki na wypłatę wynagrodzeń i składek, skoro działalność ta przynosiła dochód, co wynikało z porównania jej sytuacji z sytuacją dłużnika zajętej wierzytelności.
Dlatego nie było podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a.
Zdaniem NSA nie może być argumentem przemawiającym za uwzględnieniem skargi kasacyjnej wydanie odmiennych wyroków przez WSA w Gliwicach w sprawach o sygn.: I SA/Gl 459/20, I SA/Gl 460/22 i I SA/Gl 461/22, gdyż zostały wydane w oparciu o ustalenia faktyczne, których zabrakło w ocenianych postępowaniach, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ww. spraw, a o które obecnie oceniane postępowanie zostało uzupełnione.
Z powyższych względów, mimo wskazanych wad uzasadnienia Sądu I instancji, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i dlatego skargę kasacyjną spółki na mocy art. 184 p.p.s.a. należało oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego (za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną przez radcę prawnego, który nie prowadził sprawy w II instancji) orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).