I SA/GL 203/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-10-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
egzekucja administracyjnaświadczenie wychowawczeupadłośćumorzenie zobowiązańzarzut w postępowaniu egzekucyjnymprawo upadłościowepostępowanie egzekucyjne w administracjidecyzja deklaratoryjnawymagalność zobowiązania

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Wojewody Śląskiego, uznając, że zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego zostało umorzone w postępowaniu upadłościowym.

Skarżąca wniosła skargę na postanowienie Wojewody Śląskiego utrzymujące w mocy decyzję o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut opierał się na nieistnieniu obowiązku wskutek umorzenia zobowiązania w postępowaniu upadłościowym. Wojewoda uznał, że zobowiązanie stało się wymagalne po ogłoszeniu upadłości, a skarżąca nie poinformowała o nim organu. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że zobowiązanie powstało przed ogłoszeniem upadłości i podlegało umorzeniu, a decyzja organu miała charakter deklaratoryjny.

Sprawa dotyczyła egzekucji administracyjnej należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skarżąca podniosła zarzut nieistnienia obowiązku, argumentując, że zobowiązanie zostało umorzone w postępowaniu upadłościowym ogłoszonym przed wydaniem decyzji ustalającej zwrot świadczenia. Wojewoda Śląski utrzymał w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutu, uznając, że wymagalność zobowiązania powstała po dacie ogłoszenia upadłości, a skarżąca nie poinformowała organu o toczącym się postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd uznał, że decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym ma charakter deklaratoryjny, a zobowiązanie powstało przed datą ogłoszenia upadłości. W związku z tym, zobowiązanie podlegało umorzeniu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego o umorzeniu zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Sąd podkreślił, że niezgłoszenie wierzytelności przez organ nie obciąża skarżącej, a sama informacja o zobowiązaniu znalazła się we wniosku o ogłoszenie upadłości, co wyklucza umyślność w niezgłoszeniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli decyzja ustalająca zwrot świadczenia ma charakter deklaratoryjny, a zobowiązanie powstało przed ogłoszeniem upadłości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że zobowiązanie powstało z chwilą nienależnego pobrania, a nie z datą wydania decyzji. W związku z tym, zobowiązanie powstało przed ogłoszeniem upadłości i podlegało umorzeniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.p.e.a. art. 33 § 2 pkt 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku, które może wynikać z okoliczności powstałych przed lub po wydaniu tytułu wykonawczego.

u.p.w.d. art. 25 § 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci

Osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zobowiązanie to powstaje z momentem nienależnego pobrania.

prawo upadłościowe art. 49121 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Po wykonaniu planu spłaty wierzycieli sąd umarza zobowiązania upadłego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonane w wyniku wykonania planu spłaty.

PPSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżone postanowienie w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 34 § 2 pkt 1 i 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 33 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

u.p.w.d. art. 25 § 9

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci

Przepis określa sposób obliczania odsetek, ale nie stanowi o wymagalności decyzji nakazującej zwrot świadczenia.

prawo upadłościowe art. 491

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

prawo upadłościowe art. 49121 § 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Wymienia rodzaje zobowiązań niepodlegających umorzeniu, w tym zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

prawo upadłościowe art. 49121 § 3

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu zobowiązań, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty, z wyjątkiem wierzytelności nieumarzalnych.

prawo upadłościowe art. 144 § 1 i 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 65 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ, który otrzymał podanie lub inny dokument, a jest niewłaściwy do jego załatwienia, obowiązany jest przekazać je organowi właściwemu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego powstało przed datą ogłoszenia upadłości skarżącej i zostało umorzone na mocy postanowienia Sądu Rejonowego. Decyzja ustalająca zwrot świadczenia wychowawczego ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Skarżącej nie można przypisać winy umyślnej w niezgłoszeniu wierzytelności, gdyż informacja o niej znalazła się we wniosku o ogłoszenie upadłości, a organ nie został prawidłowo poinformowany o możliwości zgłoszenia wierzytelności. Postępowanie administracyjne dotyczące masy upadłości powinno być prowadzone z udziałem syndyka.

Odrzucone argumenty

Wymagalność zobowiązania powstała po dacie ogłoszenia upadłości, co wyłącza jego umorzenie. Skarżąca nie poinformowała organu o toczącym się postępowaniu upadłościowym.

Godne uwagi sformułowania

decyzja orzekająca o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym ... została wydana w dniu 27.06.2022 r. i stała się ostateczna z dniem 02.08.2022 r. ... wymagalność decyzji Wojewody Śląskiego powstała w dacie jej ostateczności, a nastąpiło to już po dacie ogłoszenia upadłości skarżącej zobowiązanie to nie może podlegać ochronie związanej z umorzeniem zobowiązań w procedurze insolwencyjnej decyzja ... ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Powyższa decyzja nie kreuje bowiem spornego zobowiązania, a wyłącznie stwierdza jego istnienie. sporne zobowiązanie powstało przed datą 13 lipca 2021r. i zostało objęte umorzeniem nie sposób przypisać skarżącej winy umyślnej w niezgłoszeniu spornego zobowiązania, w sytuacji, gdy informacja o tym zobowiązaniu znalazła się we wniosku zobowiązanej o ogłoszenie upadłości.

Skład orzekający

Anna Rotter

sprawozdawca

Borys Marasek

przewodniczący

Katarzyna Stuła-Marcela

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja momentu powstania zobowiązania w kontekście upadłości konsumenckiej oraz charakteru deklaratoryjnego decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy zobowiązanie administracyjne powstało przed ogłoszeniem upadłości, ale decyzja je ustalająca została wydana po tej dacie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność relacji między postępowaniem upadłościowym a egzekucją administracyjną, szczególnie w kontekście świadczeń publicznych. Wyjaśnia kluczowe rozróżnienie między decyzją deklaratoryjną a konstytutywną.

Upadłość konsumencka a długi z tytułu świadczeń: Kiedy zobowiązanie znika?

Dane finansowe

WPS: 4500 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 203/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter /sprawozdawca/
Borys Marasek /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2 pkt 1, art. 34 par. 2 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1520
art. 491
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Borys Marasek, Sędziowie WSA Anna Rotter (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2024 r. sprawy ze skargi I. G. na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 29 listopada 2023 r. nr BOXI.3150.31.2022 w przedmiocie zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 listopada 2023r. nr BOXI.3150.31.2022 Wojewoda Śląski (dalej: organ) po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 października 2023r. nr BOXI.3150.31.2022 w przedmiocie oddalenia zarzutu I. G. (dalej: skarżąca, zobowiązana) w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe postanowienie wydane zostało na podstawie art. 43 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
Stan sprawy.
Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 17 października 2023r. oddalił zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnego.
W postanowieniu wskazano, że pismem z dnia 22 września 2023r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. przekazał organowi zarzut założony przez skarżącą reprezentowaną przez pełnomocnika. Jako podstawę zarzutu wskazano nieistnienie obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym wskutek umorzenia tego postępowania w postępowaniu upadłościowym. Zdaniem organu zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja orzekająca o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym w okresie od 01.04.2016 r. do 31.12.2016 r. została wydana w dniu 27.06.2022 r. i stała się ostateczna z dniem 02.08.2022 r. Jak wywiedziono, wymagalność decyzji Wojewody Śląskiego powstała w dacie jej ostateczności, a nastąpiło to już po dacie ogłoszenia upadłości skarżącej, która została ogłoszona postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 13 lipca 2021r. sygn. akt [...], [...]. W konsekwencji zobowiązanie to nie może podlegać ochronie związanej z umorzeniem zobowiązań w procedurze insolwencyjnej.
Pismem z dnia 13.11.2023 r. zobowiązana reprezentowana przez pełnomocnika wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zobowiązana stwierdziła, wierzytelność w kwocie 4 500,00 zł z tytułu nienależnie pobranego świadczenia za okres 1 kwietnia 2016r. do 31 grudnia 2016r. została przez nią zgłoszona w postępowaniu upadłościowym. Zobowiązana wskazała jako wierzyciela Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R..
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2023r. organ utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 17 października 2023r.
Wojewoda Śląski uzasadniając zaskarżone postanowienie podniósł, iż pismem z dnia 11.10.2021r. poinformował zobowiązaną o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia, czy świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie 01.04.2016 r. do 31.12.2016r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Jak wyjaśniono, postępowanie administracyjne w tej sprawie prowadził Wojewoda Śląski i to on jest wierzycielem spornej należności.
W postanowieniu zaznaczono, że skarżąca nie poinformowała Wojewody Śląskiego o toczącym się postępowaniu upadłościowym.
W postanowieniu przywołano przepis art. 25 ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 421 ze zm., dalej: u.p.w.d.) stwierdzając, iż norma ta określa w jaki sposób należy obliczyć odsetki od nienależnie pobranego świadczenia, natomiast nie stanowi o tym, kiedy decyzja nakazująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia staje się wymagalna. Podano, że z uwagi na niezgłoszenie przez zobowiązaną wierzytelności objętej decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 27.06.2022 r. jako spornej, bądź niewymagalnej w toczącym się wobec skarżącej postępowaniu upadłościowym, nie może ona podlegać ochronie związanej z umorzeniem zobowiązań w procedurze insolwencyjnej.
Zdaniem organu w rozpoznanej sprawie wierzycielem jest Wojewoda Śląski, a nie przywoływany w zarzutach Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R..
Jak wskazano, upadłość konsumencka I. G. została ogłoszona postanowieniem z dnia 13.07.2021 r., natomiast decyzja orzekająca o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym stała się ostateczna z dniem 02.08.2022 r., czyli już po ogłoszeniu upadłości. Ponadto Sąd Rejonowy w G. umorzył zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, tj. przed 13.07.2021 r., a Wojewoda Śląski nie został objęty planem spłaty wierzycieli. W konsekwencji zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego istnieje i winno być dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym.
Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do tut. Sądu na postanowienie Wojewody Śląskiego z dnia 29 listopada 2023r.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- art. 33 pkt 5 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo wygaśnięcia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym - decyzją nr 5137/PSXll/2022 wskutek umorzenia w postępowaniu upadłościowym,
- art. 491 [21] ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe (.j. Dz. U. z 2024r., poz. 794 ze zm., dalej: prawo upadłościowe) poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca umyślnie nie ujawniła wierzyciela - Wojewody Śląskiego, podczas gdy we wniosku o ogłoszenie upadłości wskazała wierzytelność dochodzoną przymusowo przez organ w postępowaniu egzekucyjnym, które miało istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego,
- art. 144 prawa upadłościowego, gdyż w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Wojewodą Śląskim, której przedmiotem była rozstrzygnięcie kwestii nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego powinien był uczestniczyć syndyk masy upadłości, a samo postępowanie powinno być prowadzone wyłącznie przeciwko niemu, czego organ zaniechał, które miało istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego,
- art. 7, 77 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 572, dalej: k.p.a.) przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych.
Skarżąca zwróciła uwagę, że w dniu 13 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy wydał postanowienie ([...]) w którym ogłoszono jej upadłość jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. We wniosku o ogłoszenie upadłości zobowiązana wskazała jako wierzyciela Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 4.500 zł. Ponadto skarżąca podniosła, że Syndyk Masy Upadłości A.B. pismem z dnia 15 lipca 2021 r. zawiadomiła Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. o ogłoszeniu upadłości zobowiązanej oraz poinformowała o możliwości zgłoszenia wierzytelności.
Następnie postanowieniem z dnia 22 września 2023 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w G. ustalił wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, wśród których nie znalazł się organ - Wojewoda Śląski. Sąd umorzył zobowiązania upadłej powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości tj. przed dniem 13 lipca 2021 r. bez ustalania planu spłat za wyjątkiem wierzytelnością wskazanych w art. 4912 ust. 2 prawa upadłościowego.
Zdaniem skarżącej zgodnie z art. 4912 ust. 1 prawa upadłościowego w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 prawa upadłościowego, zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym.
Postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu art. 61 prawa upadłościowego, albowiem wydane decyzje zobowiązują upadłego do zwrotu z jego majątku określonej kwoty. Z tego powodu wymienione postępowania, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z udziałem syndyka, który jest jego stroną.
Skarżąca zaznaczyła, że decyzja została wydana 26 czerwca 2022 r. ustalając, że świadczenie wychowawcze pobrane w wysokości 4.500 zł stanowi nienależne pobrane świadczenie. Prowadzenie postępowania administracyjnego oraz wydanie decyzji nastąpiło po ogłoszeniu upadłości skarżącej i wyznaczeniu syndyka masy upadłości.
W przekonaniu skarżącej w postępowaniu administracyjnym powinien był uczestniczyć syndyk masy upadłości, a samo postępowanie mogło być prowadzone wyłącznie przeciwko niemu. W rezultacie w ocenie skarżącej, decyzja organu nie została skierowana do właściwego podmiotu (adresata) na chwilę ich wydawania i jako taka jest wadliwa. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że we wniosku o ogłoszenie upadłości z dnia 25 marca 2021 r. wskazała jako wierzyciela Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 4.500 zł. W okresie poprzedzającym złożenie wniosku skarżącą otrzymała pismo z MOPS-u w R. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Skarżąca podniosła również, że Syndyk Masy Upadłości A.B. pismem z dnia 15 lipca 2021 r. zawiadomiła Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. o ogłoszeniu upadłości zobowiązanej oraz poinformowała o możliwości zgłoszenia wierzytelności. Jak wyjaśniono w skardze, zgłoszenie wierzytelności ma charakter dobrowolny a nie przymusowy. Wierzyciel na prawo zgłosić się do postępowania albo z niego zrezygnować. Tymczasem wierzyciel nie zgłosił przysługującej mu wierzytelności, zobowiązanie wobec tego wierzyciela podlegają więc umorzeniu.
W konsekwencji powyższego, w ocenie skarżącej wierzytelność wygasła w całości wskutek umorzenia w postępowaniu upadłościowym.
Według zobowiązanej wymagalność wierzytelności nastąpiła przed wydaniem postanowienie o ogłoszeniu jej upadłości. Wymagane jest więc, by wierzyciel chcący dochodzić swojej wierzytelności, zgłosił swoją wierzytelność do Syndyka Masy Upadłości. Jest to wyłączna droga w zakresie sposobu dochodzenia wierzytelności.
Wierzyciel zaniechał powyższego, ponosi więc odpowiedzialności z tego tytułu w postai niemożności jej dochodzenia wskutek umorzenia wierzytelności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność zgłoszonego przez skarżącą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej nieistnienia obowiązku z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Zdaniem organu sporne zobowiązanie nie zostało umorzone na skutek ogłoszenia upadłości skarżącej, gdyż jego wymagalność powstała po dacie 13 lipca 2021r. Odmiennego zdanie jest zobowiązana, która twierdzi, iż powyższe zobowiązanie zostało umorzone na skutek ogłoszenia upadłości, na co wskazuje treść postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 22 września 2022r.
Rację w sporze należało przyznać skarżącej.
Wskazać należy, iż w myśl art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z wystawionego tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany wnoszonym zarzutem może wykazywać tylko enumeratywnie wyliczone w § 2 art. 33 u.p.e.a. jego podstawy, przy czym poszczególne podstawy zarzutu wyłączają się wzajemnie, zatem zobowiązany nie może powoływać jednej okoliczności jako dwóch lub więcej podstaw zarzutu.
Zgodnie z art. 33 § 2 pkt 1 powołanego wyżej aktu, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku. Przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć nie tylko brak należności głównej lub odsetek za zwłokę, lecz również brak innych należności objętych tytułem wykonawczym, w tym kosztów egzekucyjnych. Twierdzenie zobowiązanego o nieistnieniu obowiązku może być podnoszone nie tylko w następstwie okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, ale również takiej, która miała miejsce przed wydaniem tego tytułu. Nie ma również uzasadnienia dla wykluczenia możliwości kwestionowania przez zobowiązanego w zarzutach twierdzenia wierzyciela o istnieniu obowiązku (por. P. M. P., Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz - publ. LEX/el. 2023).
W rozpoznanej sprawie skarżąca zgłosiła zarzut nieistnienia obowiązku.
Ze stanu faktycznego ustalonego przez organy obu instancji, potwierdzonego dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych, nie zakwestionowanego przez skarżącą, jak i przyjętego przez Sąd wynika, że postanowieniem z dnia 13 lipca 2021r. Sądu Rejonowego w G. Wydział [...] Gospodarczy sygn. akt [...] ogłoszono upadłość skarżącej jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej i wezwano wierzycieli upadłej do zgłaszania wierzytelności w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W aktach sprawy znajduje się wniosek skarżącej o ogłoszenie upadłości (sporządzony na obowiązującym formularzu), w którym w spisie wierzycieli na piątym miejscu podała Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) R., wartość wierzytelności 4500 zł z terminem zapłaty 01.12.2020r. Z akt sprawy wynika, iż Syndyk Masy Upadłości A.B. pismem z dnia 15 lipca 2021r. zawiadomiła MOPS R. o ogłoszeniu upadłości skarżącej, informując o możliwości zgłoszenia wierzytelności wraz ze wskazaniem stosownych dowodów. Następnie postanowieniem z dnia 22 września 2022r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. ustalił plan spłaty wierzycieli, w którym nie wskazano spornej należności z uwagi na jej niezgłoszenie. Jednocześnie Sąd umorzył zobowiązania skarżącej powstałe przed ogłoszeniem upadłości tj. przed dniem 13 lipca 2021r. bez ustalania planu spłaty wierzycieli, z wyłączeniem zobowiązań, o których mowa w art. 49121 ust. 2 prawa upadłościowego.
Na podstawie takich ustaleń organ przyjął, że wobec skarżącej nie zostały umorzone należności z tytułu świadczenia wychowawczego pobrane przez skarżącą nienależnie w okresie od dnia 1 kwietnia 2016r. do 31 grudnia 2016r. w łącznej wysokości 4500 zł. Zdaniem organu wymagalność powyższego zobowiązania powstała dopiero na skutek uprawomocnienia się decyzji organu z dnia 26 czerwca 2022r. czyli z dniem 2 sierpnia 2022r. Organ zaznaczył, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 22 września 2022r. sygn. akt [...], umorzenie zobowiązań skarżącej dotyczy wyłącznie zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości, czyli przed dniem 13 lipca 2021r. W rezultacie, zdaniem organu, z uwagi na takt, iż wymagalność spornego zobowiązania powstała po dniu 13 lipca 2021r., nie zostało ono umorzone na skutek ogłoszenia upadłości skarżącej.
Sąd stwierdza, powyższe stanowisko organu jest błędne.
Wskazać należy na treść art. 25 ust. 1 u.p.w.d. osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
Powyższa norma wskazuje jednoznacznie, iż pobrane przez skarżącą świadczenie wychowawcze jako świadczenie nienależne powstaje już z momentem nienależnego pobrania przez osobę nieuprawnioną. W konsekwencji, również jego wymagalność powstaje z momentem nienależnego pobrania.
Treść art. 25 ust. 1 u.p.w.d., wbrew stanowisku organu, prowadzi do wniosku, iż decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 27 czerwca 2022r., którą uznano świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2016r. do 31 grudnia 2016r. w łącznej wysokości 4500 zł za nienależnie pobrane, ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Powyższa decyzja nie kreuje bowiem spornego zobowiązania, a wyłącznie stwierdza jego istnienie. Zatem sporne zobowiązanie powstało przed datą 13 lipca 2021r. i zostało objęte umorzeniem, o którym mowa w postanowieniu Sądu Rejonowego z dnia 22 września 2022r. sygn. akt [...].
W tym miejscu wskazać należy, iż w myśl art. 49121 ust. 1 prawa upadłościowego po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W ust. 2 tego artykułu ustawodawca wymienił, że nie podlegają umorzeniu zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Ust. 3 art. 4921 prawa upadłościowego stanowi, że po wydaniu postanowienia, o którym mowa w ust. 1, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego wierzytelności powstałej przed dniem ustalenia planu spłaty wierzycieli z wyjątkiem wierzytelności wynikających z zobowiązań, o których mowa w ust. 2. Umorzenie zobowiązań, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie ma charakter konstytutywny, w związku z czym uprawomocnienie się tego postanowienia powoduje skutek prawny w postaci zakończenia bytu prawnego zobowiązań dłużnika. Skutkiem prawomocnego orzeczenia sądu o umorzeniu zobowiązania jest jego wygaśnięcie. Obejmuje wszystkie zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonane w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli. W ten sposób ustawodawca zrealizował zasadę tzw. nowego startu. Umorzeniem zatem – bez konieczności ich wymieniania w sentencji postanowienia – są objęte:
1) wierzytelności zgłoszone i uznane w planie spłat lub wciągnięte do tego planu z urzędu;
2) wierzytelności niewymienione w planie spłat, a ustalone następnie toku innego postępowania sądowego lub administracyjnego lub w procesie (postępowaniu) wszczętym po zakończeniu postępowania upadłościowego;
3) wierzytelności niezgłoszone syndykowi przez wierzyciela, a powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, a powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, nawet jeśli brak zgłoszenia był niezawiniony przez wierzyciela;
4) wierzytelności niezgłoszone przez dłużnika przy wniosku o ogłoszenie upadłości, a powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, jeśli brak zgłoszenia nie był umyślny (np. w razie braku świadomości ich istnienia).
Ograniczenia w zakresie wszczynania egzekucji, o których stanowi ust. 3 art. 49121 prawa upadłościowego nie dotyczą wierzytelności nieumarzalnych w trybie przepisów o upadłości konsumenckiej (o których mowa w ust. 2), czyli m. in. świadczeń z zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu. Lista wyłączeń ma charakter zamknięty, gdyż stanowi wyjątek od zasady umarzania zobowiązań upadłego. Natomiast zobowiązania, których upadły nie ujawnił nieumyślnie również podlegają umorzeniu. Zauważyć należy, że art. 49121 prawa upadłościowego dotyczy stwierdzenia wykonania plany spłaty wierzycieli i umorzenia zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości i niewykonanych w wyniku zrealizowania planu spłaty wierzycieli, bez jakiegokolwiek dodatku, np. w postaci zastrzeżenia "w części określonej w postanowieniu o ustaleniu planu spłaty" (zob. P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Wyd. 8, W., komentarz do art. 49121 dostępny w bazie danych Legalis).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy, przypomnieć należy, że oddalając zarzut nieistnienia obowiązku wierzyciel stwierdził, że skarżąca poinformowała organu o toczącym się postępowaniu upadłościowym.
Powyższe stanowisko organu jest błędne. Wskazać należy na znajdujące się w aktach sprawy pismo Syndyka Masy Upadłości A. B. z dnia 15 lipca 2021r. w którym zawiadomiono MOPS R. o ogłoszeniu upadłości skarżącej, informując o możliwości zgłoszenia wierzytelności. W przypadku uznania się za organ niewłąściwy MOPS R. winien był na zasadzie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 572) przekazać w/w pismo Syndyka do organu właściwego, czego nie uczyniono. Nie sposób za powyższe wadliwe działanie organu obciążać zobowiązaną. Niezależnie jednak od powyższej okoliczności, nie sposób przypisać skarżącej winy umyślnej w niezgłoszeniu spornego zobowiązania, w sytuacji, gdy informacja o tym zobowiązaniu znalazła się we wniosku zobowiązanej o ogłoszenie upadłości.
Sąd stwierdza, iż oddalając zarzut nieistnienia obowiązku wierzyciel naruszył art. 491 prawa upadłościowego i art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., a co za tym idzie również art. 34 § 2 pkt 1 i 2 tej ostatniej ustawy.
Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.
W konsekwencji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 953) uchylił zaskarżone postanowienie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI