I SA/Gl 191/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2012-09-25
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneZUSnadpłata składekwłaściwość sądusąd administracyjnysąd powszechnyodrzucenie skargipostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę, uznając sprawę wstrzymania wykonania decyzji ZUS dotyczącej nadpłaty składek za należącą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych.

Strona wniosła skargę na decyzję ZUS wstrzymującą wykonanie decyzji o stwierdzeniu nadpłaty składek. Sąd administracyjny, po analizie przepisów, uznał, że sprawy dotyczące decyzji ZUS w zakresie indywidualnych spraw z ubezpieczeń społecznych, w tym kwestie wstrzymania wykonania decyzji, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych. W związku z tym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., skarga została odrzucona.

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez A z J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymującą wykonanie wcześniejszej decyzji stwierdzającej nadpłatę składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP. Sąd administracyjny stanął przed problemem właściwości rzeczowej. Analizując przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Prawa o ustroju sądów administracyjnych i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd doszedł do wniosku, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym dotyczące wstrzymania wykonania decyzji ZUS, należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Sąd podkreślił, że katalog spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych jest ściśle określony i nie obejmuje tego typu rozstrzygnięć. Pomimo wcześniejszego stwierdzenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie o braku właściwości sądów powszechnych do oceny zasadności wstrzymania wykonania decyzji, WSA w Gliwicach uznał, że nie zachodzi przesłanka negatywna odrzucenia skargi z art. 58 § 4 P.p.s.a. W konsekwencji, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną z powodu braku właściwości sądu administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania takiej skargi, ponieważ sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do właściwości sądów powszechnych, chyba że ustawa stanowi inaczej (np. w przypadku decyzji przyznających/odmawiających świadczenia w drodze wyjątku lub decyzji w sprawach o umorzenie należności).

Uzasadnienie

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, ale sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są domeną sądów powszechnych, zgodnie z Konstytucją i ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych. Katalog spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych jest zamknięty i nie obejmuje decyzji ZUS w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji o nadpłacie składek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 58 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości, jeżeli sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 2

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.c. art. 199 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 464 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 200 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.a. art. 152 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 123

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 177

Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 184

Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

P.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym dotyczące wstrzymania wykonania decyzji ZUS, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Argumentacja strony skarżącej opierająca się na naruszeniu przepisów k.p.a. (art. 8, 16, 145 § 1 pkt 5) oraz na błędnym pouczeniu o środkach zaskarżenia przez sąd niższej instancji.

Godne uwagi sformułowania

ocena zasadności wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji nie należy do kompetencji sądów powszechnych rozpoznających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji stwierdzającej nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skład orzekający

Ewa Madej

przewodniczący

Bożena Miliczek-Ciszewska

sprawozdawca

Wojciech Organiściak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości sądu administracyjnego w sprawach dotyczących decyzji ZUS, zwłaszcza w kontekście wstrzymania wykonania decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy sąd administracyjny rozpatruje skargę na decyzję ZUS w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji o nadpłacie składek.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy kluczowej kwestii właściwości sądu, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i ubezpieczeniowego. Pokazuje złożoność podziału kompetencji między sądami.

Kiedy sąd administracyjny nie jest właściwy? Kluczowe rozstrzygnięcie w sprawie ZUS.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 191/12 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2012-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Miliczek-Ciszewska /sprawozdawca/
Ewa Madej /przewodniczący/
Wojciech Organiściak
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II GSK 77/13 - Postanowienie NSA z 2013-02-28
I GSK 1340/11 - Wyrok NSA z 2013-02-19
I SA/Gl 27/11 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2011-06-01
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 58 par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Wojciech Organiściak, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2012 r. sprawy ze skargi A w J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie stwierdzenia wysokości nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia odrzucić skargę.
Uzasadnienie
A z siedzibą w J. przy ul. [...], zwany dalej "stroną", wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znak: [...]z dnia [...]r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znak: [...] z dnia [...]r.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.
W dniu 27 stycznia 2009 r. strona zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwrot nadpłaty składek. W dniu [...]r. organ I instancji wydał decyzję, znak: [...] o odmowie dokonania zwrotu, od której to decyzji strona wniosła odwołanie. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją, znak: [...], określoną jako decyzja zamienna do decyzji z dnia [...]r., znak: [...], z dnia [...] r. stwierdził na koncie strony nadpłatę w wysokości:
• [...]zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,
• [...]zł z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne,
• [...]zł z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Postanowieniem z dnia [...]r. organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie "wydania decyzji określającej wysokość nadpłaty" na koncie strony, wskazując jako przesłankę wznowieniową art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Decyzją, znak: [...] z dnia [...]r. organ I instancji wstrzymał wykonanie decyzji, znak: [...] z dnia [...]r. wskazując, że zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie określenia wysokości nadpłaty na koncie strony. Stwierdził, że z uwagi na fakt, że zachodzi konieczność ponownego ustalenia obowiązku ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego osób wymienionych w protokole kontroli z dnia [...] r. istnieje prawdopodobieństwo uchylenia decyzji z dnia [...]r. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji.
Sąd Okręgowy w G. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Ośrodek Zamiejscowy w R. wyrokiem o sygn. akt: [...]z dnia [...]r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uchylił wstrzymanie wykonania decyzji z dnia [...]r. stwierdzającej nadpłatę w łącznej kwocie [...]zł i zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem o sygn. akt: [...]z dnia [...] r. uchylił w całości wyżej wymieniony wyrok Sądu Okręgowego w G. i przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. jest art.. 152 § 1 k.p.a. Stwierdził, że ocena zasadności wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji nie należy do kompetencji sądów powszechnych rozpoznających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wywiódł, że powyższe zagadnienie bezsprzecznie nie mieści się w katalogu rodzajów spraw wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), zwanej dalej "ustawą". Wstrzymania wykonania decyzji nie dotyczy również art. 83a ustawy stanowiący w istocie podstawę wznowienia postępowania. Nie znajduje również zastosowania w tej kwestii art. 83b (postanowienie o wstrzymaniu wykonania nie kończy postępowania w sprawie), czy art. 83c (dotyczący wyłącznie postanowień wydawanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej ZUS działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Jedynym uregulowaniem dotyczącym wstrzymania wykonania decyzji jest art. 152 k.p.a. Ponieważ przepisy ustawy nie zawierają żadnego uregulowania w tym zakresie, ten przepis znajduje w pełni zastosowanie w sprawie (art. 180 § 1 k.p.a.). Sąd Apelacyjny w K. - powołując się na art. 144 k.p.a. w związku z art. 127 § 2 k.p.a. i art. 17 pkt 3 k.p.a. oraz art. 66 ust. 2 ustawy - stwierdził, że organ prawidłowo wstrzymując wykonanie decyzji powinien wydać postanowienie, od którego przysługuje zażalenie do Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Błędne pouczenie o środkach zaskarżenia nie mogło, zgodnie z art. 112 k.p.a., działać na niekorzyść strony. W konsekwencji stwierdził, że Sąd Okręgowy w G. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Ośrodek Zamiejscowy w R. nie był właściwy do rozpoznania zażalenia (odwołania) strony ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej skutkującą odrzuceniem odwołania (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.). Ze względu jednak na odrębne uregulowanie zawarte w art. 464 § 1 k.p.c. sprawę należało przekazać organowi właściwemu do jej rozpoznania.
Pismem z dnia 14 czerwca 2011 r., (którego brak w aktach sprawy) Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał akta sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w W. w celu ponownego rozpatrzenia sprawy. Z pisma Dyrektora Departamentu Realizacji Dochodów ZUS w W. skierowanego do ZUS Oddział w R. wynika, że Minister uznał się za organ niewłaściwy i przekazał sprawę zgodnie z właściwością.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją, znak: [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znak: [...]z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy szczegółowo opisał przebieg postępowania, który został już wyżej zrelacjonowany. Ponadto podał, że w dniu 10 grudnia 2009 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów zawartych z zawodnikami na sezony ligowe, wydał decyzje ustalające ten obowiązek, a Sąd Okręgowy w G. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Ośrodek Zamiejscowy w R. wyrokiem o sygn. akt: [...]z dnia [...]r. oddalił odwołania od tej decyzji. Od tego wyroku została złożona apelacja. Stwierdził, że rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia nadpłaty jest uzależnione od ustalenia zakresu obowiązku ubezpieczeń społecznych w indywidualnych sprawach zawodników. Po zakończeniu postępowania w zakresie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym zawodników zebrany materiał dowodowy będzie stanowił podstawę do ustalenia salda na koncie strony, a w przypadku stwierdzenia nadpłaty z tytułu nienależnie opłaconych składek, do ich zwrotu.
W skardze na tę decyzję strona zarzuciła naruszenie przepisów:
• art. 8 k.p.a. poprzez działanie organu ZUS w sposób powodujący całkowity brak zaufania obywateli do organów państwa wskazując, że żądanie nadpłaty zostało oparte na stanowisku organu dotyczącym braku obowiązku opłacania składek,
• art. 16 k.p.a. poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji ostatecznej,
• art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez wznowienie sprawy zakończonej decyzją ostateczną w sytuacji, gdy nie wyszły na jaw nowe dla sprawy okoliczności lub dowody; nie należy do nich bowiem zmiana wykładni czy ewentualny błąd pracownika, a strona udostępniała organowi w czasie kontroli wszystkie dokumenty.
Wniosła o uchylenie skarżonej decyzji i jednoczesne stwierdzenie, że ostateczna decyzja, znak: [...]z dnia [...]r. jest wykonalna.
W odpowiedzi na skargę radca prawny R. K., pełnomocnik organu, wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że zostały wydane decyzje ustalające obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych przez stronę umów w zakresie gry w hokeja na lodzie, które podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Wywiódł, że przesądzenie o istnieniu i zakresie obowiązku ubezpieczeń społecznych w indywidualnych sprawach zawodników wpływa na ustalenie sald kont płatnika składek prowadząc do określenia kwot wymagalnych należności albo wielkości nadpłaty. Odnosząc się do zarzutów strony wskazał, że podstawą wstrzymania wykonania decyzji jest istnienie stanu, gdy na podstawie akt sprawy organ wstępnie jest przekonany o konieczności uchylenia decyzji. Podkreślił, że wstrzymanie wykonania decyzji było usprawiedliwione ponieważ przedstawione okoliczności w postaci doprowadzenia do wydania decyzji potwierdzającej istnienie obowiązku zgłoszenia zawodników do ubezpieczeń społecznych, której konsekwencją jest powinność opłacania należnych składek, czynią prawdopodobnym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stwierdzającej nadpłatę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zanim jednak sąd administracyjny przejdzie do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej jest obowiązany dokonać badania wstępnego skargi, w ramach którego ustala, czy nie zachodzi chociażby jedna z przyczyn niedopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przyczyny te zostały wymienione w art. 58 § 1 ustawy p.p.s.a. Jeżeli w sprawie występuje przyczyna niedopuszczalności wniesienia skargi, sąd jest obowiązany odrzucić tę skargę postanowieniem (art. 58 § 1 w związku z § 3 ustawy p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd nie może jednak odrzucić skargi z powodu wymienionego w tym przepisie prawnym, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy (art. 58 § 4 ustawy p.p.s.a.).
W omawianej sprawie należało w pierwszej kolejności rozważyć, czy sądy administracyjne są właściwe do orzekania w sprawach wstrzymania wykonania decyzji stwierdzającej nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Zasadą jest, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzekają sądy powszechne, a nie sądy administracyjne. Wynika to z szeregu uregulowań prawnych, które zostaną niżej wskazane, a nadto z zasad wykładni systemowej stosowanych przepisów prawnych.
Zgodnie z art. 177 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Przepis ten ustanawia domniemanie właściwości sądów powszechnych. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne, zgodnie z art. 184 Konstytucji sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Regulację dotyczącą zakresu działania sądów administracyjnych powtórzono i uszczegółowiono w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) zgodnie, z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zakres tej kontroli został określony w art. 3 § 2 ustawy p.p.s.a. Przepis ten enumeratywnie wymienia zarówno akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Nadto na mocy art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach.
Ustawa, znajdująca w niniejszej sprawie zastosowanie, w art. 83 ust. 1 i 2 stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych (ust. 1). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (ust. 2).
Natomiast zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Cytowane przepisy prawne ustawy wskazują, że co do zasady decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego. Katalog spraw wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy ma charakter otwarty.
Przepis art. 83 ust. 4 ustawy formułuje natomiast katalog zamknięty decyzji, co do których stronie nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Są to trzy rodzaje decyzji: decyzje przyznające świadczenie w drodze wyjątku, decyzje odmawiające przyznania takiego świadczenia oraz decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W przypadku tych decyzji stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Właściwym do ponownego rozpatrzenia sprawy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który działa w oparciu o przepisy procedury administracyjnej. Natomiast skargę na decyzję wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy rozpoznaje sąd administracyjny.
Przepis art. 83 ust. 1 jest przepisem ogólnym, a przepis art. 83 ust. 4 jest przepisem szczególnym. Reguły kolizyjne i zasady wykładni systemowej nakazują interpretowanie przepisów szczególnych literalnie lub ścieśnijąco. Oznacza to że zasady szczególne stosuje się wyłącznie do spraw wymienionych w przepisie o charakterze szczególnym i w żadnym wypadku nie należy zastosowania takiego przepisu rozszerzać na przypadki wyraźnie w nim nie wymienione. W sytuacji, gdy przepis ogólny art. 83 ust. 1 ustawy zawiera katalog otwarty decyzji, to wszystkie decyzje nie wymienione wyraźnie w przepisie art. 83 ust. 4 ustawy podlegają regulacji przepisu art. 83 ust. 1 w związku z ust. 2, co oznacza ich zaskarżalność w drodze odwołania do sądu powszechnego.
Opisane wyżej zasady zaskarżalności decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ukształtowały jako zasadę właściwość sądów powszechnych w tych sprawach; właściwość sądów administracyjnych została zastrzeżona w drodze wyjątku do spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy. Sądy administracyjne są właściwe do rozpoznania skarg na decyzje wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawach przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz w sprawach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Skarga w niniejszej sprawie dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. utrzymującej w mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. o wstrzymaniu wykonania decyzji z dnia [...]r. stwierdzającej na koncie płatnika nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sprawa ta bez wątpienia nie należy do spraw wyszczególnionych w art. 83 ust. 4 ustawy, a zatem niedopuszczalna jest tu droga sądowoadministracyjna. Sądy administracyjne w tej sprawie nie są właściwe.
Tej konkluzji nie zmienia okoliczność, iż decyzja wydana w pierwszej instancji, w dalszej kolejności utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją, wydana została na podstawie art. 152 § 1 k.p.a., zgodnie, z którym organ administracji publicznej właściwy w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania oraz w oparciu o art. 123 ustawy zgodnie, z którym w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że ustawa stanowi inaczej. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną (zob. postanowienie WSA w warszawie z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. akt. III SA/Wa 1890/06 publ. Lex nr 328673). Dotyczy to również kwestii wpadkowych i rozstrzygnięć procesowych (nie będących rozstrzygnięciami istoty sprawy) podejmowanych w tych trybach. W niniejszej sprawie, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, została wydana decyzja ostateczna w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty z tytułu składek na ubezpieczania społeczne. Decyzja ta należy do katalogu otwartego decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. W stosunku do tej decyzji toczy się postępowanie w trybie nadzwyczajnym (wznowienia postępowania). W stosunku do decyzji ostatecznych kończących postępowanie wznowieniowe również służy odwołanie do sądu powszechnego. Te same zasady dotyczą orzeczenia o charakterze proceduralnym (wstrzymanie wykonania decyzji w przedmiocie nadpłaty) wydanego w postępowaniu wznowieniowym. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi na decyzję w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji stwierdzającej nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Jak wyżej wskazano w przypadku, gdy sąd administracyjny stwierdzi, że nie jest właściwy do rozpoznania skargi, jest obowiązany skargę odrzucić. Zasada ta nie znajduje jednak zastosowania w przypadku, gdy sąd powszechny uznał się w sprawie za niewłaściwy. W takiej sytuacji sąd administracyjny jest obowiązany skargę rozpoznać. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny w K. w uzasadnieniu wyroku z dnia [...]r. o sygn. akt: [...] stwierdził, że "ocena zasadności wstrzymania wykonania przedmiotowej decyzji nie należy do kompetencji sądów powszechnych rozpoznających sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych". W związku z powyższym sformułowaniem tutejszy Sąd był obowiązany rozważyć, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka negatywna odrzucenia skargi, o której mowa w art. 58 § 4 ustawy p.p.s.a. Analiza uzasadnienia przywołanego wyroku wskazuje, że w sprawie nie zachodzi ta negatywna przesłanka i Sąd jest obowiązany skargę odrzucić. Sąd Apelacyjny w K. formułując cytowane twierdzenie nie odnosił się do skargi na decyzję w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji, wydaną po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie. Przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego w K. była właściwość w zakresie rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie wstrzymania wykonania decyzji wydanej w pierwszej instancji. W tym zakresie Sąd Apelacyjny przesądził o właściwości organu administracji i o braku właściwości sądu powszechnego. Nie wypowiedział się natomiast co do właściwości w zakresie rozpoznania skargi na decyzję wydaną w wyniku rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie. Twierdzenie o nie występowaniu w sprawie przesłanki negatywnej odrzucenia skargi znajduje również potwierdzenie w okoliczności, iż Sąd Apelacyjny przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej, a nie sądowi administracyjnemu. Z regulacją zawartą w art. 58 § 4 ustawy p.p.s.a. powiązany jest przepis art. 200 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w myśl, którego sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi właściwemu. Zgodnie z § 2 tego przepisu prawnego sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego rzędu (...). Określenie "sąd właściwy", odnosi się do jednego z typów sądów, o których mowa w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, tzn. Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz sądów wojskowych. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny w K., działając na podstawie art. 464 § 1 K.p.c. zgodnie z którym ,,odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym wypadku sąd przekaże mu sprawę", mocą wyroku z dnia [...]r. przekazał sprawę do rozpoznania Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej uznając, iż organ rentowy wstrzymując wykonanie decyzji z dnia [...]r. winien był wydać postanowienie, od którego przysługuje zażalenie do tego organu. Z powyższego wynika jednoznacznie, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło związanie sądu przekazaniem sprawy, co uprawnia i zobowiązuje tutejszy Sąd do wydania orzeczenia na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.
Reasumując Sąd stwierdza, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie z powodów wyżej wskazanych. Stosownie natomiast do treści art. 58 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Na mocy tego przepisu, orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI