I SA/GL 1854/05

I SA/Gl 1854/05 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ
Ewa Madej /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Winiarski
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej (sprawozdawca), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi M.i J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. i J. P. od wydanej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. decyzji z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r., Dyrektor Izby Skarbowej w K. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 929 ze zm.) – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy zauważył, że będącą przedmiotem odwołania decyzją organ podatkowy uznał zgłoszenie żądanie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. z tytułu sprzedaży akcji "A" S.A. za niezasadne. Nie podzielił bowiem poglądu, reprezentowanego przez podatników, że dochód uzyskany przez J. P. ze sprzedaży [...] akcji I emisji "A" SA, dokonanej w miesiącu [...] 2001 r. korzysta ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 52 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( Dz. U. Nr 14, poz. 176 z 2000 r. ze zm.), a tym samym podatek w kwocie [...] zł jest nienależny. Organ odwoławczy wskazał, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, w kontekście art. 52 pkt 1 lit. c ustawy podatkowej, podkreślono, że akcje będące przedmiotem sprzedaży były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi (decyzja Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia [...] r., nr [...]), zostały nabyte przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, a ich sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. Aby jednak zwolnienie przedmiotowe, o którym mowa w powołanym przepisie, mogło mieć zastosowanie, sprzedaż akcji winna była nastąpić po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym – podczas gdy w niniejszej sprawie pierwsze notowanie akcji I emisji Spółki nastąpiło w dniu [...] 2001 r., natomiast sprzedaż tychże akcji w dniu [...] 2001 r., tj. po upływie niecałych [...] miesięcy. Równocześnie – odmiennie niż podatnicy – organ pierwszej instancji wywiódł, że brzmienie art. 52 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie pozostawia wątpliwości, iż wymienione tam warunki zwolnienia odnoszą się wyłącznie do konkretnych ( będących przedmiotem sprzedaży) akcji, a nie do jakichkolwiek akcji danej spółki. Skoro więc akcje sprzedane przez J. P. pochodziły z I emisji, wprowadzanej na giełdę dopiero od dnia [...] 2001 r., a ich sprzedaż nastąpiła przed upływem trzech lat od daty pierwszego notowania tych akcji na giełdzie, bez wątpienia dochód z takiej sprzedaży nie podlegał zwolnieniu od podatku na podstawie analizowanego przepisu.
Następnie organ odwoławczy zauważył, że we wniesionym odwołaniu M. I J. małżonkowie P. zarzucili, iż decyzja organu podatkowego pierwszej instancji narusza art. 52 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, domagając się jej uchylenia w całości oraz orzeczenia co do istoty sprawy. Wskazali, że dochód ze sprzedaży akcji I emisji korzysta ze zwolnienia od podatku, gdyż ich sprzedaż spełnia wszystkie zawarte w powołanym przepisie przesłanki, a w szczególności nastąpiła po upływie 6 lat od daty pierwszego notowania akcji tej spółki na rynku regulowanym, które to miało miejsce w 1994 r. Jednocześnie podatnicy wskazali na nieprecyzyjną konstrukcję art. 52 pkt 1 lit. c cytowanej ustawy podatkowej, która – w ich przekonaniu – nie pozwala na jednoznaczne odczytanie zapisanej w nim normy prawnej. Podatnicy podtrzymali pogląd, że trzyletni termin określony w tym przepisie odnosi się do pierwszego notowania akcji danej spółki na giełdzie, a nie pierwszego notowania akcji będących przedmiotem sprzedaży. Inne rozumienie tego przepisu byłoby niesprawiedliwe i prawnie wadliwe, a także pozostawałoby w sprzeczności z zamiarem ustawodawcy, ustalającego ulgę podatkowa dla określonej grupy podatników.
Odnosząc się do stwierdzeń zawartych w odwołaniu Dyrektor Izby Skarbowej w K. przywołał treść art. 52 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. a następnie wyjaśnił, że akcje I emisji Spółki Akcyjnej "A" były wprowadzone do obrotu giełdowego w kilku terminach, począwszy od [...] 2001 r., zatem najwcześniej od tego dnia należało liczyć bieg trzyletniego terminu, o którym mowa w cytowanym przepisie. Dlatego też zdaniem organu drugiej instancji dokonanie sprzedaży akcji I emisji Spółki już w dniu [...] 2001 r. ( tj. po upływie niecałych [...] miesięcy od wskazanego terminu) spowodowało, że dochód z ich sprzedaży nie podlegał zwolnieniu od podatku. Stwierdził, że wbrew stanowisku podatników, brak również podstaw do przyjęcia, że istotne w sprawie było, aby sprzedaż nastąpiła po trzech latach od daty pierwszego notowania jakichkolwiek akcji "A" S.A. ( akcji jakiejkolwiek emisji), nie zaś akcji I emisji, z której pochodziły akcje sprzedane przez J. P. Zauważył, iż przepis art. 52 pkt 1 lit. c ustawy podatkowej dopuszcza uwolnienie od opodatkowania dochodu uzyskanego przez podatników ze sprzedaży akcji, które – poza wyjątkami w nim wskazanymi – muszą spełniać określone warunki, tj. być dopuszczone do publicznego obrotu, nabyte przed ich dopuszczeniem do tego obrotu oraz sprzedaż musi nastąpić po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym. Brzmienie przywołanych zwrotów nie pozostawia - zdaniem organu odwoławczego - wątpliwości, że w przepisie tym mowa jest o akcjach będących przedmiotem sprzedaży ( w tym przypadku pochodzących z I emisji), nie zaś – jak chcą podatnicy – jakichkolwiek innych akcjach, chociażby tej samej spółki. Nieuprawniony jest więc pogląd, jakoby w odniesieniu do ostatniego tylko warunku ( upływu trzech lat od daty pierwszego notowania akcji na rynku regulowanym), analizowany przepis miał dotyczyć pierwszych akcji Spółki, jakie kiedykolwiek były notowane na rynku regulowanym. Przyjęcie poglądu podatników prowadziłoby do stwierdzenia, iż także warunek nabycia akcji przed ich dopuszczeniem do publicznego obrotu papierami wartościowymi musiałby dotyczyć pierwszych akcji spółki, jakie w ogóle były notowane na giełdzie. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, dochód uzyskany w 2001 r. przez J. P. ze sprzedaży akcji "A" S.A. nie mógł korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie powołanego art. 52 pkt 1 lit. c ustawy podatkowe.
W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pełnomocnik skarżących zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego przez:
1) niewłaściwą wykładnię art. 52 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i uznanie, że podatnik nie spełnił warunków do skorzystania z przewidzianego tym przepisem zwolnienia podatkowego,
2) niewłaściwą wykładnię ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. Nr 118, poz. 754 ze zm.) poprzez uznanie, że pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym jest tożsame z dopuszczeniem przedmiotowych akcji do publicznego obrotu, a nadto, że z chwilą zlecenia sprzedaży akcji posiadacz rachunku papierów wartościowych wyzbywa się własności tych akcji, podczas gdy przenosi on tylko na biuro maklerskie prawo rozporządzania akcjami i to na warunkach określonych w zleceniu,
3) naruszenie art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez przyjęcie, że zlecenie sprzedaży i jednoczesnego zakupu własnych akcji jest umową sprzedaży akcji, skutkującą u podatnika powstaniem przychodu, podczas gdy była to umowa sprzedaży pozorna, niepowołująca żadnych skutków prawnych, w tym - w sferze podatkowej,
4) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 oraz art. 19 § i § 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne uznanie, że przychód z odpłatnego zbycia akcji powstał u skarżących już w chwili realizacji zlecenia zbycia (sprzedaży) akcji po określonej cenie i dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych i w konsekwencji przyjęcie, iż skarżący uzyskali dochód z rzekomej sprzedaży akcji, podczas gdy w rzeczywistości dochodu takiego nigdy nie uzyskali,
5) naruszenie art. 9 ust. 2 i art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne wyliczenie dochodu z pozornej sprzedaży akcji.
Na podstawie tych zarzutów pełnomocnik skarżących domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w K. oraz orzeczenia co do istoty tj. uznanie za nienależny podatek w wysokości [...] zł od dochodów kapitałowych małżonków M. i J. P. w 2001 r. z tytułu sprzedaży akcji I emisji spółki "A" S.A., a ponadto – o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów procesu, w tym z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgodzili się ze stanowiskiem organów podatkowych, że przeprowadzone przez nich w 2001 r. transakcje (obrót akcjami) stanowią podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Skarżący wyjaśnili, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 25 sierpnia 1992 r. będącego również podstawą założenia spółki "A" SA w Z. zainteresowani pracownicy nabyli akcje imienne uprzywilejowane (w szczególności co do głosu) I emisji spółki "A" w liczbie [...] sztuk. Na podstawie stosownych uchwał Walnych Zgromadzeń Akcjonariuszy Spółka dokonała kolejnych emisji akcji (II – VI), które następnie były notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w W. począwszy od [...] 1994 r. (emisja II). Natomiast akcje I emisji, na warunkach określonych w statucie Spółki, były przedmiotem obrotu zasadniczo wyłącznie między akcjonariuszami pozostającymi w chwili nabycia akcji pracownikami Spółki "A" S.A. Skarżący podkreślili, że transakcje te były realizowane po cenach znacznie niższych od cen wynikających z notowań giełdowych akcji dalszych emisji.
Część akcji I emisji, po uprzednim pozbawieniu ich w 2000 r. uprzywilejowania co do głosu, została w dniu [...] 2001 r. (po spełnieniu wszystkich formalnych wymogów) wprowadzona do obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych, a w dniu [...] 2001 r. pierwsze z tych akcji zostały sprzedane podczas sesji giełdowej.
Zdaniem skarżących dokonana w dniu [...] 2001 r. transakcja podatnika nazwana jako sprzedaż a następnie kupno [...] sztuk akcji [...] S.A. była transakcją pozorną, przeprowadzoną w związku z zamiarem ustawodawcy dokonania zmiany ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez ograniczenie do dnia [...] 2001 r. terminu obowiązywania zwolnienia określonego w art. 52 ust. 1 lit. c. Jednocześnie ze zleceniem sprzedaży posiadanych akcji skarżący złożyli zlecenie kupna takiego samego pakietu akcji po tej samej cenie. Celem tej transakcji nie było zatem sprzedanie akcji, w powszechnie używanym znaczeniu, a pozbawienie tych akcji cech akcji imiennych, tak aby stały się one akcjami bezimiennymi i mogły w przyszłości stanowić podstawę obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych. Po dokonaniu tych transakcji [...] sztuk akcji nadal było zdeponowanych na rachunku papierów wartościowych w "B" zgodnie z treścią Porozumienia Inwestorów Spółki "A" S.A. z dnia [...] 2000 r., obowiązującego do dnia [...] 2002 r.
Dlatego też, zdaniem skarżących, nie można mówić o uzyskaniu dochodu ze sprzedaży akcji, gdyż nie taki był cel tych transakcji. Nie była to de facto sprzedaż lecz operacja pozwalająca na zmianę akcji imiennych na bezimienne i bezwynikowa, gdyż nie osiągnięto dochodu ze sprzedaży tych akcji.
Skarżący podtrzymali równocześnie swoje stanowisko co do zwolnienia od opodatkowania dochodu ze sprzedaży przedmiotowych akcji na podstawie art. 52 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyjaśnili, że wszystkie akcje "A" S.A. zostały dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi. Pracownicy nabyli przedmiotowe akcje I emisji w 1992 r. a więc zanim akcje spółki zostały dopuszczone do obrotu giełdowego co nastąpiło w 1994 r. Akcje te nie zostały nabyte od Skarbu Państwa, ani też na zasadach określonych w art. 24 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sprzedaż akcji I emisji miała miejsce w 2001 r., a zatem po upływie 6 lat od daty pierwszego notowania akcji na rynku regulowanym. Sprzedaż tych akcji nie była dla pracowników spółki oraz podatnika przedmiotem działalności gospodarczej. W ocenie skarżących, okoliczności te powodują, że zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wymagane ustawą do uzyskania przedmiotowego zwolnienia podatkowego.
Skarżący wyrazili pogląd, że przepis art. 52 pkt 1 lit. c cytowanej ustawy podatkowej nie jest precyzyjny szczególnie co do wymaganego prawem terminu trzech lat liczonego od daty pierwszego notowania akcji na rynku regulowanym, gdyż nie wskazuje jednoznacznie czy chodzi o pierwsze notowanie akcji danej spółki, czy też o pierwsze notowanie tych konkretnych akcji, które stały się przedmiotem sprzedaży. Zdaniem skarżących, zasada ta powinna być odczytywana jako odnosząca się do pierwszego notowania akcji danej spółki. Za stanowiskiem tym przemawia również okoliczność, że obecnie akcje emisji występują pod jednolitym oznaczeniem kodowym stosowanym dla wszystkich akcji "A" notowanych na giełdzie co powoduje, że niemożliwe jest odróżnienie akcji I emisji od akcji emisji innych serii.
Uzasadniając zarzut wadliwego wyliczenia dochodu wskazano, że organy podatkowe nie uwzględniły inflacji. Według oficjalnego wskaźnika inflacji jedna złotówka zapłacona za akcje w momencie ich nabycia (większość akcji podatnicy nabyli w 1992 r.) miała wartość [...] zł w dniu ich sprzedaży. Tymczasem organ podatkowy nie uwzględnił tej okoliczności jako elementu kosztów nabycia akcji, stosując zasadę nominalizmu, co doprowadziło do ustalenia nierealnie wysokiego dochodu ze zbycia akcji.
W końcowym wywodzie skargi zawarto także argument, że wadliwa interpretacja przepisów podatkowych, jakiej dopuściły się organy podatkowe w niniejszej sprawie, godzi w konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości podatkowej (art. 84 i 217 Konstytucji R.P.) i jest także sprzeczna z zasadami prawa unijnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się natomiast do nowego zarzutu – naruszenia art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 17 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 oraz art. 19 § 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – organ odwoławczy podkreślił, że podatnik dokonał sprzedaży akcji a następnie zakupu akcji tej samej spółki, w tej samej ilości ale były to dwie odrębne transakcje. Celem podatnika, jak sam wyjaśnił, było uzyskanie potwierdzenia, że akcje zostały nabyte na Giełdzie Papierów Wartościowych, ze względu na zmieniający się z dniem 31 marca 2001 r. stan prawny odnośnie zwolnienia podatkowego. Podatnik swój zamiar zrealizował, dokonując sprzedaży i zakupu akcji. Powyższe wyjaśnienia podatnika pozostają w sprzeczności z twierdzeniem pełnomocnika, zawartym w skardze, że powyższa czynność prawna była pozorna, a tym samym niewywołująca skutków prawnych. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że nie sposób zaaprobować tej tezy, gdyż trzeba by przyjąć, że pracownik biura maklerskiego wyraził zgodę i uczestniczył w realizacji pozornej czynności prawnej sprzedaży akcji swego klienta. Sprzedaż akcji miała zatem miejsce, skutkując powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu i na powyższy stan podatkowo-prawny nie ma żadnego wpływu fakt, że środki uzyskane ze sprzedaży akcji zostały przez podatnika przeznaczone na nabycie akcji tej samej spółki.
Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia wskaźnika inflacji, organ odwoławczy wskazał, że kosztem uwzględnianym przy ustalaniu dochodu ze sprzedaży m. In. akcji jest wydatek na ich nabycie. Wydatkiem takim nie jest inflacja, jej wzrost nie ma żadnego wpływu na już zapłaconą cenę akcji, a przepisy prawa podatkowego nie przewidują możliwości przeliczania wydatków poniesionych przez podatnika z uwzględnieniem wskaźnika inflacji. Zatem prawidłowo za koszt uzyskania przychodu uznano cenę za jaką podatnik zakupił akcje w 1992 i 2000 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez wojewódzkie sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, a więc legalności podjętych rozstrzygnięć co oznacza, że Sąd nie bada w zasadzie kontrolowanych aktów i czynności pod względem celowości.
Natomiast zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzje lub postanowienia uchyla je w części lub w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołana wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, że skarga podlega uwzględnieniu jedynie wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji lub postanowienia dopuściły się naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania i to w takim stopniu, który sprawia, że naruszenie to miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub daje podstawę do wznowienia postępowania podatkowego. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku ( art. 152 ustawy p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala ( art. 151 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu należy podkreślić, że - jak z powyższych przepisów wynika - sąd administracyjny nie jest uprawniony do orzekania co do istoty sprawy, o co pełnomocnik skarżących wnioskował w skardze.
Przystępując do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zasadniczą kwestią sporną między stronami było ustalenie czy na skarżącym ciążył obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych w sytuacji, gdy podatnik posiadający papiery wartościowe w postaci akcji imiennych danej spółki o określonej wartości i ilości realizuje transakcję giełdową, w wyniku której uzyskuje akcje "bezimienne" danej spółki o wartości i ilości takiej samej jak przed zleceniem tej transakcji oraz czy ewentualny dochód z takiej operacji giełdowej przeprowadzonej w 2001 r. objęty był ustawowym zwolnieniem od podatku dochodowego.
Na wstępie warto również zauważyć, że stan faktyczny sprawy był w zasadniczych elementach bezsporny i zawierał się w stwierdzeniu, że przedmiotowe akcje decyzją Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia [...] r. były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, zostały uzyskane ( nabyte) przez podatnika przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, a ich sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Poza sporem było, że przedmiotowe akcje pochodziły z I emisji spółki "A", były akcjami imiennymi, uprzywilejowanymi (co do głosu), nabytymi przez zainteresowanych pracowników spółki, a pierwsze notowanie akcji tej emisji nastąpiło w dniu [...] 2001 r. Bezsporne było także, iż skarżący będący właścicielem rachunku, na którym zdeponowano przedmiotowe akcje, w dniu [...] 2001 r. zlecił sprzedaż [...] akcji za cenę łączną [...] zł ([...] zł za akcję) i tego samego dnia zlecił kupno [...] akcji tej samej spółki za cenę [...] zł za akcję na swój rachunek inwestycyjny, gdzie zostały ulokowane na koncie blokowanym.
Poza sporem było również, iż pierwsze notowanie akcji spółki "A" (akcje II emisji) nastąpiło w dniu [...] 1994 r.
Zgodnie z treścią art. 52 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w 2001 r. zwalnia się od podatku dochodowego w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. dochody ze sprzedaży akcji, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, z wyjątkiem akcji nabytych nieodpłatnie od Skarbu Państwa oraz akcji objętych lub nabytych na zasadach określonych w art. 24 ust. 11, jeżeli sprzedaż nastąpiła po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym przy czym zwolnienie nie ma zastosowania, jeżeli sprzedaż tych papierów wartościowych jest przedmiotem działalności gospodarczej.
Powołana ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawierała wówczas definicji użytych w tym przepisie pojęć odnoszących się do obrotu papierami wartościowymi. Dlatego też przy dokonywaniu wykładni tego przepisu należało stosować takie ich rozumienie jakie zostało oznaczone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi ( t. jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 49, poz. 447 ze zm.), przy uwzględnieniu stanu prawnego istniejącego w omawianym okresie.
Przepis art. 2 ust. 1 powyższej ustawy stanowił, że publicznym obrotem papierami wartościowymi, zwanym dalej " publicznym obrotem", jest proponowanie nabycia lub nabywanie emitowanych w serii papierów wartościowych, przy wykorzystaniu środków masowego przekazu albo w inny sposób, jeżeli propozycja skierowana jest do więcej niż 300 osób albo do nieoznaczonego adresata. Papierami wartościowymi w rozumieniu tej ustawy są m.in. akcje 52 i prawa do akcji.
Z brzmienia tego przepisu wynika, że samo pojęcie publicznego obrotu papierami wartościowymi zostało w regulującej go ustawie ujęte bardzo szeroko, obejmując nim nie tylko nabywanie tych papierów, ale już samo proponowanie ich nabycia. Chodzi więc o takie zachowanie określonych podmiotów, które mogą, choć nie muszą, doprowadzić do przejścia praw z papierów wartościowych. Z definicji tej wynika również, że przedmiotem tego obrotu są papiery wartościowe emitowane w seriach, co oznacza papiery wartościowe reprezentujące prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek. O tym czy dana seria papierów wartościowych zostanie wprowadzona do publicznego obrotu decyduje Komisja Papierów Wartościowych i Giełd. Bez zgody Komisji bądź odpowiedniego zawiadomienia papiery wartościowe emitowane przez inne podmioty niż Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski nie uzyskują statusu papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu. Wynika stąd, że dopuszczeniu do obrotu publicznego podlegają akcje konkretnej emisji (serii).
Dopuszczenie akcji danej serii (emisji) do publicznego obrotu i wprowadzenie ich do systemu obrotu papierami wartościowymi w rezultacie prowadzi do ich notowania na rynku giełdowym. Pierwsze notowanie na tym rynku regulowanym określonych akcji następuje po dacie dopuszczenia akcji konkretnej emisji do obrotu publicznego w dniu zawarcia pierwszych transakcji dotyczących tych akcji prowadzących do ustalenia ich kursu, ceny.
Tak więc pierwsze notowanie na rynku regulowanym konkretnych, emitowanych w serii akcji danej spółki uzależnione jest od chwili wprowadzenia ich do publicznego obrotu na tym rynku.
Skoro na rynku regulowanym (giełdowym) można dokonywać obrotu akcjami dopuszczonymi do publicznego obrotu, to tym samym akcje wyemitowane przez spółkę i niedopuszczone do takiego obrotu, nie mogą być na nim notowane i to niezależnie od tego czy inne akcje z późniejszej emisji tej spółki wcześniej podlegały takiemu obrotowi.
Innymi słowy zwrot "od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym" oznacza dzień wprowadzenia do publicznego obrotu na rynku giełdowym (na rynku regulowanym) akcji, ze sprzedaży których podatnik uzyskał dochód a nie jakichkolwiek innych akcji dopuszczonych do publicznego obrotu papierami wartościowymi.
Przepis ten dotyczy bowiem podatnika jako posiadacza akcji i dochodów uzyskanych z ich sprzedaży, nie odnosi się natomiast do spółki, której akcje są przedmiotem tej czynności.
Prawidłowo więc organy podatkowe uznały, że zbycie przez podatnika w dniu [...] 2001 r. przedmiotowych akcji I emisji wcześniej dopuszczonych, a następnie wprowadzonych do obrotu giełdowego począwszy od dnia [...] 2001 r. (pierwsze ich notowanie na rynku regulowanym) spowodowało, że dochód tak uzyskany nie podlegał zwolnieniu z opodatkowania na podstawie powołanego art. 52 ust. 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zgodnie z treścią art. 1 cytowanej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawa ta reguluje opodatkowanie podatkiem dochodowym dochodów osób fizycznych. Osoby fizyczne zamieszkałe w Polsce podlegają w zasadzie obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów. Małżonkowie, w warunkach opisanych w art. 6 ust. 2 tej ustawy, mogą - na ich wniosek – podlegać opodatkowaniu łącznemu. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21 i 52. Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3 i art. 28 – 30, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów. Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 24 – 25 nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.
Źródłami przychodów są między innymi kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a – c (art. 10 ust.1 pkt 7 ustawy). Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14 – 16, 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1 ustawy).
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia tytułu własności udziałów w spółkach, akcji oraz innych papierów wartościowych, w tym także pochodnych instrumentów finansowych od papierów wartościowych. Przy ustaleniu wartości tych przychodów, stosuje się odpowiednio przepisy art. 19 ( art. 17 ust. 2 cytowanej ustawy). Przepis art. 19 § 1 i § 2 przewiduje, że przychodem z odpłatnego zbycia praw majątkowych jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Przychodem z odpłatnego zbycia w drodze zamiany praw majątkowych, u każdej ze stron umowy przenoszącej własność jest wartość prawa zbywanego w drodze zamiany.
Uwzględniając brzmienie cytowanych wyżej przepisów należy stwierdzić, że warunkiem dokonania opodatkowania jest wystąpienie dochodu, a więc uzyskanie nadwyżki sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania. Definicję przychodów z kapitałów pieniężnych zawiera przepis art. 17 ust. 1 pkt 6 cytowanej ustawy. Przychody te z odpłatnego zbycia akcji oraz innych papierów wartościowych uregulowane zostały w sposób szczególny. Ustawodawca uznał bowiem, że przychody uzyskane z odpłatnego zbycia określonych praw majątkowych, w tym prawa własności akcji, należy traktować jako przychody z kapitałów pieniężnych. Uzyskanie przychodów z tego źródła nie zostało powiązane z faktem ich otrzymania lecz ustaleniem, że są one należne. Przychody należne to takie, które się "należą", "przysługują". Chodzi więc o przychody, które nie zostały otrzymane, uzyskane, pozostawione do dyspozycji, lecz o takie co do których istnieją prawnie skuteczne podstawy do ich dochodzenia w określonej wysokości. Chodzi tu również o przychody, które jako należne zostały następnie "wydatkowane" na nabycie praw majątkowych w postaci akcji. W tym przypadku przychód należny to kwota jaką podatnik mógł prawnie dochodzić w danym roku podatkowym z tytułu zbycia przedmiotowych akcji.
Przychód z odpłatnego zbycia akcji (art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym w 2001 r.) powstawał w chwili realizacji zlecenia zbycia (sprzedaży) akcji po określonej cenie i dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. Dokonanie zapisu na rachunku papierów wartościowych przenosi te papiery i stanowi wykonanie umowy zobowiązującej do ich przeniesienia.
Należy tu pamiętać, że papiery wartościowe, w tym akcje, realizują różne funkcje w obrocie gospodarczym, ekonomicznym czy prawnym.
W znaczeniu ogólnym papiery wartościowe to dokumenty będące dowodem praw majątkowych przysługujących ich właścicielowi; natomiast akcja to dokument stwierdzający udział w kapitale zakładowym spółki akcyjnej. Akcja ma charakter papieru wartościowego i może opiewać na okaziciela lub być imienną. Akcje są niepodzielne i mogą być wydawane w odcinkach zbiorowych. Zamiana akcji imiennych na akcje na okaziciela lub odwrotnie może być dokonana na żądanie akcjonariusza, jeżeli ustawa lub statut nie stanowią inaczej. Akcje są zbywalne. Przeniesienie akcji imiennej wymaga przeniesienia posiadania akcji.
Papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu nie mają formy dokumentu. Prawa z papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu pozostają z chwilą zapisania papierów po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych i przysługują osobie będącej posiadaczem tego rachunku. Umowa zobowiązująca do przeniesienia papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu, przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych (art.7 ust.1, 2 i 3 ustawy – prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi).
Rachunkami papierów wartościowych są rachunki prowadzone wyłącznie przez przedmioty określone w ustawie (w art. 9 cytowanej ustawy) w tym spółki i banki prowadzące działalność maklerską.
Posiadacz takiego rachunku może wydawać biuru maklerskiemu zlecenie sprzedaży zarejestrowanych na tym rachunku papierów wartościowych bądź zlecenie kupna określonych papierów wartościowych. W umowie zlecenia "B" zobowiązuje się wobec dającego zlecenie do nabycia lub zbycia oznaczonych papierów wartościowych w imieniu własnym, lecz na rachunek dającego zlecenie. "B" odpowiada wobec dającego zlecenie zbycia za zapłatą ceny przez nabywcę papierów wartościowych (art. 34 ust. 3 cytowanej ustawy). "B" pośredniczy w nabywaniu i zbywaniu papierów wartościowych, realizując pisemne zlecenie klienta. Na podstawie tego zlecenia "B" wystawia zlecenie lub zlecenia brokerskie, które przekazywane są na odpowiedni rynek.
Wtórny obrót papierami wartościowymi dopuszczonymi do publicznego obrotu jest dokonywany zasadniczo na rynku regulowanym, który obejmuje m.in. urzędowe rynki giełdowe, tworzone przez giełdy, zgodnie z przepisami oddziału 2 (art. 90 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy). Rynek regulowany to system obrotu papierami wartościowymi dopuszczonymi do publicznego obrotu, zorganizowany w taki sposób, że przy kojarzeniu ofert nabycia i zbycia tych papierów zapewniony jest powszechny i równy dostęp do informacji.
Aby dokonać obrotu wtórnego (kupna, sprzedaży) na rynku regulowanym (giełdowym) właściciel akcji korzystający z pośrednictwa "B" musiał posiadać rachunek papierów wartościowych i rachunek pieniężny służący do obsługi rachunków papierów wartościowych ( rachunek inwestycyjny), gdyż na rachunku papierów wartościowych dokonywano wyłącznie wpisów dotyczących papierów wartościowych zaś na rachunku pieniężnym rejestrowano środki pieniężne z operacji związanych bezpośrednio z papierami wartościowymi rejestrowanymi na rachunku papierów wartościowych.
Zlecając sprzedaż określonych akcji, zbywca posiadacz rachunku papierów wartościowych uprawniał "B" do ich zbycia po ustalonej cenie. "B" działając już we własnym imieniu lecz na rachunek dającego zlecenie wystawiał zlecenie zbycia akcji, które przekazywał na odpowiedni rynek. Na rynku (giełdzie papierów wartościowych) dochodziło do kojarzenia ofert nabycia i zbycia tych akcji. W przypadku skojarzenia ofert transakcji zbycia dokonywał "B", który odpowiadał wobec dającego zlecenia za zapłatę ceny przez nabywcę akcji. W wyniku zawarcia transakcji przeniesienie papierów wartościowych realizowało się z dniem dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych.
Tak więc odpłatne zbycie akcji, ich przeniesienie, następowało najpóźniej w momencie dokonania zapisu na rachunku nabywcy tych papierów. W tym przypadku przychód po stronie zbywającego powstaje w chwili zapisu tych akcji na rachunku nabywcy i to niezależnie od tego kto jest posiadaczem tego rachunku. Zbywca osoba fizyczna zlecający zbycie praw z akcji zapisanych na jego rachunki z uwagi na istniejący system obrotu papierami wartościowymi i obligatoryjne pośrednictwo innych podmiotów, które w obrocie akcjami występują we własnym imieniu, a nie w imieniu zbywcy, nie ma wpływu na kojarzenie ofert nabycia lub zbycia akcji. Z faktu, że biuro maklerskie w obrocie akcjami posiadacza rachunku papierów wartościowych występuje we własnym imieniu (choć na rachunek zbywcy) wynika, że z chwilą zlecenia ich sprzedaży posiadacz rachunku papierów wartościowych wyzbywa się własności tych akcji, przenosząc na biuro maklerskie prawo rozporządzania akcjami na warunkach określonych w zleceniu.
Z tych przyczyn oraz z uwagi na charakter rozliczenie transakcji na rynku regulowanym, będących przedmiotem obrotu papierami wartościowymi akcji należy uznać, że posiadacz rachunku, zlecając zbycie określonych akcji i jednocześnie nabycie takich akcji po tej samej cenie i w tej samej ilości, nie dokonuje jednej czynności prawnej, "obrotu" tymi samymi akcjami. W tym przypadku akcje zbyte i akcje nabyte to nie te same akcje, skoro w trakcie dokonywania obrotu zostały przez pośrednika "przekazane" na rynek (oferowane do zbycia), a następnie również przez pośrednika z tego rynku "wyprowadzone" i nabyte na rachunek dającego zlecenie. Nie można bowiem twierdzić, że zbycie takich akcji nie rodzi obowiązku zapłaty ich ceny i uprawnienia do żądania jej zapłacenia.
"Zbycie" i "nabycie" akcji to dwie odrębne i niezależne od siebie czynności prawne. Na gruncie prawa podatkowego odpłatne zbycie akcji daje przychód należny oraz dochód o ile koszty ich wcześniejszego nabycia był niższy niż uzyskany przychód. Skuteczne dokonanie zbycia lub nabycia akcji to czynności powodujące określone skutki prawne, na które nie mają wpływu motywy jakimi kierował się podmiot będący posiadaczem rachunku papierów wartościowych zlecający te czynności.
Powyższe wywody prowadzą do wniosku iż oparcie skargi na twierdzeniu o pozorności dokonanej czynności prawnej jest całkowitym nieporozumieniem. Po pierwsze – pozostaje ono w oczywistej sprzeczności z jednoczesnym domaganiem się przez podatników zwrotu nadpłaty ze względu na prawo do zwolnienia podatkowego, przewidzianego w art. 52 pkt 1 lit. c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Po drugie – argument o pozorności czynności prawnej pojawił się dopiero w skardze do sądu administracyjnego. Wreszcie - abstrahując już od cywilnoprawnych skutków przyjęcia tej linii rozumowania - jest ono sprzeczne ze stanem faktycznym. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że swój zamiar sprzedaży i zakupu akcji J. P. wyartykułował, w formie określonych zleceń kierowanych do biura maklerskiego, w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości co do rodzaju zleconych czynności prawnych. W wyniku realizacji tych zleceń niewątpliwie doszło do sprzedaży akcji, a tym samym do powstania stanu faktycznego, rodzącego określony obowiązek podatkowy.
Jednocześnie trzeba podkreślić, że w przypadku odpłatnego zbycia akcji przychód stanowi cena za jaką papiery te zostały zbyte, zaś sam fakt dokonania sprzedaży akcji przesądza o wystąpieniu przychodu z tego tytułu.
Wydatkowanie tak uzyskanego przychodu, choćby tylko należnego, na nabycie akcji o tej samej wartości i ilości, wyemitowanych przez tą samą spółkę, nie ma wpływu na wysokość tego przychodu. To, że w wyniku realizacji dwóch odrębnych zleceń na rachunku papierów wartościowych podatnika pozostała ta sama ilość sztuk akcji danej spółki nie ma znaczenia dla prawidłowego ustalenia, że doszło do odpłatnego zbycia akcji za określoną cenę na rynku regulowanym.
Transakcje podatnika nie miały charakteru "zamiany" akcji, gdyż po ich sprzedaży i uzyskaniu ceny nabycia podatnik mógł następnie dokonać nabycia kolejnych akcji "innych" niż zbyte akcje.
Z tych przyczyn należy zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, że nawet faktyczny brak możliwości swobodnego dysponowania środkami ze sprzedaży przedmiotowych akcji nie pozwala na przyjęcie, że podatnik nie uzyskał z tego tytułu przychodu, a w konsekwencji, że nie powinien płacić podatku dochodowego od dochodu ze sprzedaży akcji.
Nie można tym samym przyjąć za uzasadnione twierdzenia podatników, że celem transakcji z dnia [...] 2001 r. była "zamiana" akcji imiennych na akcje bezimienne skoro zamiana [...] sztuk akcji imiennych zwykłych I emisji należących do podatnika na akcje zwykłe na okaziciela, nastąpiła na podstawie uchwały Zarządu Spółki z dnia [...] 2001 r. a zatem przed dokonaniem przedmiotowych transakcji. Należy ponadto wskazać, że decyzją Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia [...] 2000 r. wszystkie [...] sztuk akcji I emisji zostały dopuszczone do publicznego obrotu, a wprowadzenie akcji tej emisji do obrotu giełdowego nastąpiło po zamianie akcji imiennych na akcje bezimienne (na okaziciela) oraz na podstawie uchwały Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie z dnia 24 stycznia 2001 r. (pierwsze notowanie akcji tej emisji nastąpiło w dniu [...] 2001 r.), przy czym akcje należące do skarżącego wprowadzone zostały do obrotu giełdowego w dniu [...] 2001 r.
W świetle tak ustalonych faktów organy podatkowe zasadnie uznały, że skarżący uzyskał w 2001 r. dochody ze sprzedaży akcji I emisji "A" S.A., które nie podlegały zwolnieniu od opodatkowania na podstawie obowiązującego w tym czasie przepisu art. 52 pkt 1 lit. c, gdyż sprzedaży tych akcji dokonał przed upływem trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym, co nastąpiło najwcześniej w dniu [...] 2001 r. Dokonanie odpłatnego zbycia tych akcji w dniu [...] 2001 r. doprowadziło do uzyskania przez podatnika przychodu rodzącego obowiązek podatkowy, a tym samym konieczność zapłaty podatku w terminie i w wysokości określonej przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Brak zatem było podstaw do stwierdzenia nadpłaty.
Nieuzasadniony jest także zarzut wadliwego obliczenia wysokości podatku ze względu na nie ujęcie w kosztach uzyskania przychodu wskaźnika inflacji. Jak zasadnie podkreślił organ odwoławczy żaden przepis prawa podatkowego nie uprawnia organu do uwzględniania w określaniu wartości kosztów uzyskania przychodu wskaźnika inflacyjnego, zatem żądanie strony skarżącej nie ma podstawy prawnej.
Postępowanie podatkowe prowadzone było zgodnie z obowiązującymi zasadami i regułami procedury, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Sąd nie podziela przy tym poglądu pełnomocnika strony skarżącej, że poprzez wydanie zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości podatkowej, tym bardziej iż analizowany przepis ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych reguluje przypadek ustawowego odstępstwa od powyższych zasad, gdyż dotyczy zwolnienia od podatku, a nie nałożenia dodatkowego ciężaru podatkowego.
Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania, a tym samym nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i stosując przepis art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.