I SA/GL 1731/20

I SA/Gl 1731/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-04-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Nita
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 4782/21 - Wyrok NSA z 2023-12-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 par. 1 pkt 4 i  par. 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Adam Nita, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - organ odwoławczy, Dyrektor IAS) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 7 zdanie drugie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Wójta Gminy G. (dalej – Skarżący, Wójt Gminy, Wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej – organ egzekucyjny, Naczelnik US) z dnia [...] r. nr [...], którym:
1) określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 25.650 zł, wygenerowane w tytule wykonawczym nr [...] wystawionym przeciwko A S.A. w K. (dalej – Spółka) przez Wójta Gminy G. będącego wierzycielem, który dotyczył zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za miesiące styczeń i luty 2003 r.;
2) obciążył Wierzyciela, tj. Wójta Gminy G. kwotą 25.650 zł kosztów egzekucyjnych wygenerowanych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] r.
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik US prowadził wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przez Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] obejmującego zaległość podatkową w podatku od nieruchomości za styczeń i luty 2003 r. Podstawę wystawienia powyższego tytułu wykonawczego stanowiła decyzja Wierzyciela z dnia [...] r. nr [...], której został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Rozstrzygnięcie to zostało decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] uchylone, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia.
W toku postępowania egzekucyjnego Naczelnik US zastosował następujące środki egzekucyjne:
1) zajęcie wierzytelności w B S.A. - zawiadomienie nr [...] z dnia [...]r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego;
2) zajęcie wierzytelności w C S.A. - zawiadomienie nr [...] z dnia [...]r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego;
3) zajęcie wierzytelności w D S.A. - zawiadomienie nr [...] z dnia [...]r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego.
W dniach 3 i 5 grudnia 2008 r. dłużnik zajętej wierzytelności przekazał w całości dochodzoną należność pieniężną wraz z należnymi odsetkami i kosztami egzekucyjnymi i tym samym postępowanie egzekucyjne w tej sprawie zostało zakończone. Dokonane czynności skutkowały powstaniem i pobraniem od Spółki kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł, tj. tytułem opłaty manipulacyjnej w wysokości [...] zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz opłaty za zajecie wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego Spółki w kwocie [...] zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).
Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2009 r. Spółka zwróciła się o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją administracyjną, w tym do tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...]. Następnie pismem z dnia 26 stycznia 2009 r. Spółka wniosła o zawieszenie postępowania dotyczącego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny przychylając się do żądania Spółki postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] zawiesił wskazane postępowanie. Dyrektor IAS postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] działając z urzędu stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika US z dnia [...] r. o zawieszeniu postępowania dotyczącego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z wniosku wierzyciela Wójta Gminy.
Wierzyciel pismem z dnia 25 października 2016 r. nr [...] zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wytycznych Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku o sygn. akt SK 31/14.
Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik US określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 25.650 zł, które powstały w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wierzyciela w dniu [...] r. nr [...] obejmującego zobowiązanie Spółki z tytułu podatku od nieruchomości za miesiące styczeń i luty 2003 r. i obciążył nimi Wójta Gminy. W jego uzasadnieniu wskazano, iż wobec wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wydanego tytułu wykonawczego zasadnym było obciążenie Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. Wyjaśniono również, że wysokość kosztów egzekucyjnych była miarkowana przy uwzględnieniu proporcji stawek wynikających z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. do stawki i kwoty maksymalnej określonej dla kosztów związanych z egzekucją z nieruchomości.
Od powyższego postanowienia Wójt Gminy wywiódł w dniu 5 sierpnia 2020 r. zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie. Rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnemu zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6 i art. 11 k.p.a. oraz art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady działania organów na podstawie przepisów prawa oraz zasady przekonywania, co też polegało na tym, że Naczelnik US nie wyjaśnił dostatecznie podstaw faktycznych oraz prawnych dokonanego naliczenia kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony Wierzyciel;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 1 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich zastosowanie bez uwzględnienia przepisów Konstytucji według wskazań z wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14, co też przejawiło się tym, iż Naczelnik US dopuścił się rażącej dysproporcji pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi, a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego, poprzez naliczenie tych kosztów w oderwaniu od okoliczności faktycznych tej egzekucji (bez uwzględnienia poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych);
3) naruszenie art. 64 § 3 oraz art. 64 § 13 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy w okolicznościach niniejszej sprawy podstawą czynności egzekucyjnych był jeden tytuł wykonawczy o nr [...], natomiast przywołane i bezzasadnie zastosowane przez organ egzekucyjny przepisy dotyczą naliczania opłat za dokonanie czynności egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej w egzekucji prowadzonej na podstawie co najmniej dwóch tytułów wykonawczych;
4) naruszenie art. 11 i art. 24 § 2 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zawierającego wewnętrzną sprzeczność wynikającą z tego, iż na s. 2 uzasadnienia organ egzekucyjny wpierw stwierdza, iż "(...) organ naliczył koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynność egzekucyjną (...) stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.", który to przepis stanowi o opłacie za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, ażeby dalej stwierdzić, że "W związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, zgodnie z treścią art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny naliczył za dokonaną czynność egzekucyjną opłatę w wysokości 5% egzekwowanych należności tytułem pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego", która to sprzeczność powoduje niemożność instancyjnej kontroli poprawności rozumowania organu egzekucyjnego przy rozstrzyganiu sprawy;
5) naruszenie art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez zawarcie na s. 7 skarżonego postanowienia wskazania, iż kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela należy przekazać na rachunek bankowy organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego postanowienia, podczas gdy taki termin zapłaty kosztów egzekucyjnych nie wynika z przepisów prawa, które nadto nie upoważniają organu egzekucyjnego do samodzielnego i arbitralnego określenia takiego terminu.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów zażalenia wyjaśnił, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej nie było dotknięte wadą bezprawności i nie może mieć zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. Jednak zachodziła podstawa z art. 64 § 4 u.p.e.a. do obciążenia kosztami egzekucyjnymi Wierzyciela, gdyż to on ponosi ryzyko wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego na podstawie nieostatecznej decyzji, uchylonej następnie przez organ odwoławczy.
Odnośnie wątpliwości wyrażonej w pkt 4 zażalenia Dyrektor IAS stwierdził, że pozostaje ona bez wpływu na zasadność i prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Otóż zauważono, że Wierzyciel występując o określenie wysokości kosztów egzekucyjnych wymienił zastosowane środki egzekucyjne. Ponadto organ I instancji w wydanym postanowieniu również wskazał, jakie czynności były podejmowane w trakcie egzekucji.
Odnosząc się do zarzutu zażalenia z pkt 5 wyjaśniono, iż wskazany 7-dniowy termin na przekazanie kosztów w istocie nie wynika wprost z ustawy, a jest terminem instrukcyjnym w jakim Wierzyciel winien te koszty przekazać na rachunek organu egzekucyjnego.
Przechodząc do meritum sprawy wskazano, że organ egzekucyjny obciążył Wierzyciela opłatą manipulacyjną naliczoną do wydanego przez niego tytułu wykonawczego, jak również opłatą za zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego Spółki. Dyrektor IAS zauważył, że na wskazane koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 25.650 zł, składa opłata manipulacyjna – 4.275 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego – 21.375 zł. Podkreślił jednocześnie, że wysokość kosztów egzekucyjnych jest efektem uwzględniania przez organ I instancji wytycznych Trybunału Konstytucyjnego zawartych w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Umotywował to tym, że Naczelnik US porównał powstałą na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego do majątku zobowiązanej Spółki opłatę manipulacyjną w kwocie [...] zł oraz opłatę za zajęcie wierzytelności pieniężnych w wysokości [...] zł, do wysokości opłat ustalanych w przypadku egzekucji z nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), które określone w zakresie procentowym i kwotowym (8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł) nie zostały uznane przez Trybunał za niekonstytucyjne. Tym samym, w ocenie Dyrektora IAS, organ I instancji dokonał miarkowania kosztów egzekucyjnych. Podkreślił, że opłata manipulacyjna, jak i koszty zajęcia wierzytelności pieniężnej są niższe niż powstałe i pobrane od Spółki w związku z prowadzeniem egzekucji administracyjnej, tj. bez uwzględnienia wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14.
Wyrażono także pogląd, że w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. Jednakże nieuzasadnionym z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby biorąc pod uwagę maksymalną skuteczność egzekucji, a także zapewnienie funkcji fiskalnej, obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnej do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną i 4,20 zł za zajęcie wierzytelności pieniężnej) od jednego tytułu wykonawczego. Z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Jednocześnie zwrócono uwagę na funkcję fiskalną kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego.
W skardze z dnia 17 listopada 2020 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wójt Gminy zakwestionował postanowienie Dyrektora IAS i wniósł o jego uchylenie w całości, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wskazanemu postanowieniu zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6 i art. 11 k.p.a. oraz art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady działania organów na podstawie przepisów prawa oraz zasady przekonywania, co polegało na tym, że Dyrektor IAS nie wyjaśnił dostatecznie podstaw faktycznych oraz prawnych dokonanego naliczenia kosztów egzekucyjnych;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich zastosowanie bez uwzględnienia przepisów Konstytucji według wskazań z wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, co też przejawiło się tym, iż Dyrektor IAS dopuścił się dysproporcji pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi, a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego, poprzez naliczenie tych kosztów w oderwaniu od okoliczności faktycznych tej egzekucji (bez uwzględnienia poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również bez uwzględnienia skuteczności podejmowanych czynności egzekucyjnych);
3) naruszenie przepisu art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez skierowanie skarżonego postanowienia do podmiotu niebędącego stroną niniejszego postępowania w wyniku wadliwego przyjęcia, iż następcą prawnym Spółki pod firmą: A S.A. w K. jest E S.A. w B..
Skarżący argumentując swoje stanowisko stwierdził, że określenie wysokości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 25.650 zł odpowiada sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 wskazał jako przejaw oderwania tychże wartości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności.
W ocenie Wójta Gminy, organy obu instancji nie wzięły pod uwagę oceny prawnej zawartej w wyroku Trybunału dotyczącej miarkowania kosztów postępowania egzekucyjnego względem realnego nakładu pracy organu egzekucyjnego wynikającego z czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Wadliwie bowiem organ odwoławczy uznał, że wysokość obliczonych kosztów egzekucyjnych nie narusza standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego tylko z tego powodu, że kwoty naliczonych opłat (tj. kwota 21.375 zł oraz kwota 4.275 zł) nie przekraczają przyjętych przez organy górnych limitów. Zaznaczył, że w postanowieniu brak jest jakiejkolwiek argumentacji, w tym argumentacji wspartej stosownymi dokumentami, która wskazywałaby w sposób klarowny i jednoznaczny na faktyczny nakład pracy i rzeczywiście poniesione koszty finansowe w aspekcie czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych.
Wójt Gminy zaznaczył, iż jego zdaniem błędne jest stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym górne granice opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej należy ustalać z uwzględnieniem maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (proporcjonalnie zmniejszonej). Określenie bowiem maksymalnych kwot tych opłat z zastosowaniem przepisu art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. stanowi przejaw niedopuszczalnej w okolicznościach niniejszej sprawy analogi na niekorzyść wierzyciela będącego podmiotem zobowiązanym do zapłaty kosztów egzekucyjnych na rzecz organu egzekucyjnego.
Końcowo Wierzyciel zajął stanowisko - powołując się na art. 531 § 1 i 2 ustawy Kodeks handlowy oraz art. 93c o.p. – że brak jest podstaw do tego, aby traktować E jako następcę prawnego Spółki w zakresie kosztów egzekucyjnych, które zostały od niej pobrane. Niniejsze postanowienie, zdaniem Wójta Gminy, nie dotyczy ani interesu prawnego, ani obowiązku E, a zatem wadliwie zostało skierowane do podmiotu nieposiadającego statusu strony.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo odniósł się do zarzutu z pkt 3 skargi wskazując, że Spółka była Wnioskodawcą żądania o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, a jej następcą prawnym niewątpliwie jest E S.A. w B., o czym świadczy również zapis w Rejestrze Przedsiębiorców KRS [...]. Ponadto Dyrektor IAS zaznaczył, że Skarżący nigdy wcześniej nie kwestionował doręczania postanowień w tym przedmiocie Spółce i nie wskazał również charakteru naruszenia, jakiego dopuścił się organ doręczając (nota bene zasadnie) postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych E S.A. w B.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia organu odwoławczego, który utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego ustalające Wierzycielowi wysokość kosztów egzekucyjnych, naliczonych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na łączną kwotę 25.650 zł. Podstawę naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.
Przystępując do rozważań przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzekł, że:
– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;
– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane już po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.
Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.
Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.
Z uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne.
W odniesieniu do realiów tej sprawy zasadnie Dyrektor IAS przyjął, że koszty egzekucyjne obciążają Wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. To zagadnienie nie jest sporne, a zatem nie wymaga dalszej argumentacji.
Mając na uwadze wyrok Trybunału z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 prawidłowo Dyrektor IAS przyjął, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych (zob. też wyroki NSA: z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, Lex nr 2467916; z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18, Lex nr 2722268).
Argumentując wyrażone w nich stanowiska wskazać należy na metodykę wyznaczenia górnych limitów opłat, która była prezentowana przez organy egzekucyjne w innych sprawach i zyskała aprobatę tutejszego Sądu, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki WSA: z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1299/17 oraz z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1167/17 i odpowiednio wyroki NSA z dnia 18 grudnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2138/18 oraz z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18).
Ustalając górne limity opłat, którymi można obciążyć stronę: za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.) odwołać się należy do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Stanowi on, że opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie Sądu, uzasadniając ten pogląd wskazać należy, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego też w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
Zdaniem Sądu, taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 zdanie drugie in principio u.p.e.a. jest uprawniona, jako znajdująca umocowanie w wykładni systemowej:
a) zewnętrznej pionowej, polegającej na uwzględnieniu art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji;
b) wewnętrznej, polegającej na uwzględnieniu znajdującego się w tej samej jednostce redakcyjnej i regulującego adekwatne zagadnienie - art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
W konsekwencji, Sąd aprobuje stanowisko, iż skoro opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8% egzekwowanej należności, lecz maksymalna jej kwota nie może przekroczyć 34.200 zł, to:
– maksymalny wymiar opłaty manipulacyjnej może wynosić 4.275 zł (1%, czyli 1/8 z 34.200 zł);
– maksymalny wymiar opłaty za zajęcie tzw. innej wierzytelności może wynosić 21.375 zł (5%, czyli 5/8 z 34.200 zł).
Stanowisko to zaaprobował także NSA w wyroku z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt II FSK 2094/18. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że taka metoda odpowiada wytycznym Trybunału Konstytucyjnego, jako że uwzględnia stopień pracochłonności i skomplikowania czynności egzekucyjnych z uwagi na przedmiot, do którego jest skierowana.
Reasumując tę część rozważań stwierdzić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 wskazał, że: a) nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, b) tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji; jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna, c) wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego (funkcja fiskalna opłat). Zdaniem Sądu, zastosowanie wskazanej metody określenia górnych limitów opłat dla art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. nie tylko da się skonstruować poprzez zastosowanie metod wykładni systemowej, ale ponadto jest wyważona, jako że realizuje zarazem cel fiskalny opłat egzekucyjnych, jak i nadmiernie nie ingeruje w wartości konstytucyjne wyrażone przez TK w wyroku w sprawie SK 31/14.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że organ egzekucyjny obliczając wysokość kosztów egzekucyjnych nie naruszył standardów konstytucyjnych wskazanych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Mianowicie wysokość opłaty z tytułu zajęcia rachunku bankowego oraz wysokość opłaty manipulacyjnej nie przekraczają wskazanych wcześniej górnych limitów. Przypomnieć należy, że opłata za zajęcie wierzytelności wyniosła 21.237 zł, a opłata manipulacyjna ustalona została na łączną kwotę 4.275 zł. Zauważyć przy tym należy, że koszty egzekucyjne ustalone z pominięciem wskazań Trybunały wyniosłyby łącznie [...] zł (opłata manipulacyjna [...] zł + koszt zajęcia wierzytelności [...] zł).
W świetle powyższego - wbrew twierdzeniom Wójta Gminy – stwierdzić należy, że ustalona kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości 25.650 zł nie może zostać uznana za kwotę nadmierną i tym samym nieadekwatną do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Nie można nie dostrzec, że organ egzekucyjny na skutek podjętych działań wyegzekwował w sposób efektywny całą dochodzoną przez Wierzyciela kwotę.
Uznać zatem należy, że niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Mianowicie organ odwoławczy wskazał sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych, obciążających Wierzyciela.
Zajmując się zarzutem dotyczącym następstwa prawnego E S.A. w B. względem A S.A. w K. podnieść przede wszystkim należy, że kwestia ta pozostaje bez znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego postanowienia. Mianowicie przedmiotem kontrolowanego postępowania jest określenie na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. wysokości kosztów egzekucyjnych Wierzycielowi. Zatem brak jest uzasadnienia dla rozstrzygania tego zagadnienia na gruncie niniejszej sprawy. Niemniej jednak należy podnieść, że wniosek o wydanie postanowienia o wysokości kosztów egzekucyjnych złożyła jeszcze A S.A. Natomiast Skarżący poza zanegowaniem owego następstwa prawnego nie wskazał dowodów, które miałyby to potwierdzić. Z urzędu Sądowi wiadomym jest, że E występuje w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych w podatku od nieruchomościach, które związane są z opodatkowaniem wyrobisk górniczych, nie kwestionując swego przymiotu podatnika. Ponadto swe następstwo prawne E S.A. wykazała w piśmie z dnia 8 marca 2021 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).