I SA/GL 1676/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-05-09
NSApodatkoweWysokawsa
PCCzamiana nieruchomościzwolnienie podatkoweinterpretacja podatkowabudynek mieszkalnybudynek gospodarczyczęść składowa gruntuKodeks cywilnyKodeks postępowania administracyjnego

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację indywidualną Dyrektora KIS, uznając, że zamiana nieruchomości mieszkalnej z dopłatą, obejmująca również budynek gospodarczy służący celom mieszkalnym, korzysta ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych.

Sprawa dotyczyła interpretacji indywidualnej w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) od umowy zamiany. Strony planowały zamienić spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na działkę zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, z dopłatą. Dyrektor KIS uznał, że zamiana nie korzysta ze zwolnienia z PCC, ponieważ przedmiotem zamiany jest również budynek gospodarczy, który nie jest budynkiem mieszkalnym. WSA w Gliwicach uchylił tę interpretację, stwierdzając, że budynek gospodarczy służący celom mieszkalnym, połączony z budynkiem mieszkalnym i nieużywany do działalności gospodarczej, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z art. 9 pkt 5 ustawy o PCC.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (DKIS) dotyczącą podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Sprawa dotyczyła planowanej umowy zamiany, w ramach której wnioskodawczyni (notariusz) miała przenieść spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego na rzecz swojego syna, D. D., w zamian za co D. D. miał przenieść na nią własność działki gruntu zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym. Strony zamierzały dokonać zamiany za dopłatą w wysokości 380.000 zł. DKIS uznał, że zamiana nie korzysta ze zwolnienia z PCC na podstawie art. 9 pkt 5 ustawy o PCC, ponieważ przedmiotem zamiany jest również budynek gospodarczy, który nie jest budynkiem mieszkalnym. Sąd administracyjny nie zgodził się z tym stanowiskiem. Sąd podkreślił, że zwolnienie z art. 9 pkt 5 ustawy o PCC ma na celu ułatwienie wymiany nieruchomości mieszkalnych między najbliższymi członkami rodziny. Sąd uznał, że budynek gospodarczy, który jest dobudowany do budynku mieszkalnego, nie jest wykorzystywany do działalności gospodarczej ani rolniczej, a jego funkcja jest służebna wobec celu mieszkalnego, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z PCC. Sąd wskazał, że wykładnia DKIS, która w każdym przypadku wyklucza zwolnienie z powodu obecności budynku gospodarczego, niweczy cel regulacji. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną interpretację, nakazując organowi ponowne wydanie interpretacji z uwzględnieniem wykładni przedstawionej w wyroku. Zasądzono również zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zamiana nieruchomości mieszkalnej, która obejmuje również budynek gospodarczy służący celom mieszkalnym i nieużywany do działalności gospodarczej, korzysta ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 9 pkt 5 ustawy o PCC.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że budynek gospodarczy, który jest częścią składową nieruchomości mieszkalnej, nie jest wykorzystywany do działalności gospodarczej ani rolniczej, a jego funkcja jest służebna wobec celu mieszkalnego, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z PCC. Wykładnia DKIS, która w każdym przypadku wyklucza zwolnienie z powodu obecności budynku gospodarczego, niweczy cel regulacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

upcc art. 9 § pkt 5

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Zwalnia się od podatku zamianę budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do I grupy podatkowej zgodnie z przepisami o podatku od spadków i darowizn.

Pomocnicze

upcc art. 6 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Podstawa opodatkowania przy umowie zamiany lokalu mieszkalnego lub prawa do lokalu to różnica wartości rynkowych zamienianych lokali lub praw, a w pozostałych przypadkach – wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, od którego przypada wyższy podatek.

upcc art. 6 § ust. 2

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.

upsd art. 14 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.

kc art. 535

Kodeks cywilny

Definicja umowy sprzedaży.

kc art. 603

Kodeks cywilny

Definicja umowy zamiany.

kc art. 48

Kodeks cywilny

Części składowe gruntu, w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane.

kc art. 47 § § 1 i § 2

Kodeks cywilny

Część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Budynek gospodarczy, który jest częścią składową nieruchomości mieszkalnej, nie jest wykorzystywany do działalności gospodarczej ani rolniczej, a jego funkcja jest służebna wobec celu mieszkalnego, nie wyłącza zastosowania zwolnienia z PCC. Wykładnia DKIS, która w każdym przypadku wyklucza zwolnienie z powodu obecności budynku gospodarczego, niweczy cel regulacji art. 9 pkt 5 ustawy o PCC. Zamiana substancji mieszkaniowej, wraz z gruntem i budynkiem gospodarczym o charakterze służebnym, powinna korzystać ze zwolnienia z PCC.

Odrzucone argumenty

Obecność budynku gospodarczego na nieruchomości mieszkalnej, będącej przedmiotem zamiany, w każdym przypadku wyłącza zwolnienie z opodatkowania na podstawie art. 9 pkt 5 ustawy o PCC.

Godne uwagi sformułowania

Sąd stoi na stanowisku, że zwolnienie określone w art. 9 pkt 5 upcc ma służyć swobodnej, nieobciążonej fiskalnie wymiany nieruchomości mieszkalnych między osobami najbliższymi. Nie można postawić tak ogólnej tezy bez analizy tego, co zostało wskazane w opisie zdarzenia przyszłego zawartym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Przyjęcie wykładni DKIS niweczy cel regulacji ustawowej.

Skład orzekający

Anna Tyszkiewicz-Ziętek

przewodniczący

Piotr Pyszny

sprawozdawca

Anna Rotter

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z PCC przy zamianie nieruchomości mieszkalnych, zwłaszcza gdy na gruncie znajduje się budynek gospodarczy o charakterze służebnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym budynek gospodarczy nie jest wykorzystywany do działalności gospodarczej ani rolniczej i jest częścią składową nieruchomości mieszkalnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego podatku PCC i jego zastosowania w nietypowej sytuacji zamiany nieruchomości, co jest interesujące dla wielu podatników i prawników. Wykładnia przepisów dotyczących budynków gospodarczych jest praktyczna.

Czy budynek gospodarczy na działce mieszkalnej blokuje zwolnienie z PCC? WSA w Gliwicach odpowiada.

Dane finansowe

WPS: 380 000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 1676/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący/
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
6560
Hasła tematyczne
Podatek od czynności cywilnoprawnych
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
III FSK 1268/24 - Wyrok NSA z 2025-12-16
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną interpretację indywidualną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 170
art. 9 pkt 5, art. 6
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Anna Rotter, Protokolant st. sekretarz sądowy Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi K.A na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 października 2023 r. nr 0111-KDIB2-3.4014.268.2023.1.MD UNP: 2075767 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną interpretacją indywidualną z 6 października 2023 r., znak 0111-KDIB2-3.4014.268.2023.1.MD, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako organ, DKIS) uznał za nieprawidłowe stanowisko K. A. (dalej jako podatniczka, skarżąca, wnioskodawczyni) w sprawie oceny skutków podatkowych zdarzenia przyszłego w podatku od czynności cywilnoprawnych.
We wniosku o wydanie interpretacji przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:
Wnioskodawczyni jest notariuszem i do prowadzonej przez nią kancelarii zgłosiła się J.D., której na podstawie umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności z 2016 roku - przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, składającego się z: dwóch pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki z wc. Pozostaje ona w związku małżeńskim z J1. D, zaś opisane prawo do lokalu stanowi jej majątek osobisty.
D. D. - na podstawie umowy sprzedaży z 2014 r. oraz umowy o końcowy podział majątku wspólnego z 2023 r., jest właścicielem nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,5448 ha. Działka ta w ewidencji gruntów jest sklasyfikowana jako grunty rolne zabudowane oraz grunty orne, nie posiada pokrycia miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Na tej działce posadowione są dwa budynki niestanowiące odrębnego od gruntu przedmiotu własności, będące częścią składową gruntu, a mianowicie: 1) wolnostojący budynek mieszkalny - obiekt piętrowy, częściowo podpiwniczony, wzniesiony w technologii tradycyjnej, murowany, kryty blachą, wyposażony w wewnętrzne instalacje: elektryczną, wodnokanalizacyjną i centralnego ogrzewania, o powierzchni użytkowej 183,13 m2 oraz o powierzchni zabudowy 141 m2, wybudowany w latach 70-tych XX wieku, od 2014 r. modernizowany, w dobrym stanie technicznym, 2) dobudowany do ww. budynku mieszkalnego (i połączony z nim ścianą) budynek gospodarczy (w kartotece budynków sklasyfikowany jako: budynek produkcyjny usługowy i gospodarczy dla rolnictwa) - obiekt parterowy, niepodpiwniczony, wzniesiony w technologii tradycyjnej, murowany, kryty blachą, wyposażony w wewnętrzną instalację elektryczną, o powierzchni zabudowy 124 m2 (a zatem jako budynek jednokondygnacyjny o powierzchni użytkowej mniejszej niż 124 m2), wybudowany w latach 70-tych XX wieku, w dobrym stanie technicznym.
Ponadto częścią składową ww. gruntu jest również bezodpływowy zbiornik na nieczystości (szambo). Ww. działka jest częściowo ogrodzona i uzbrojona (jest przyłączona do zewnętrznych sieci: elektroenergetycznej, wodociągowej i gazowej. Na ww. działce posadowione są również wolnostojące garaże blaszane niezwiązane trwale z gruntem, nie będące przedmiotem planowanej umowy zamiany.
D. D. nie pozostaje w związku małżeńskim. J. D i jej mąż J1. D. są rodzicami D. D.
J. D, J1. D. i D. D. oświadczyli, że nie prowadzą działalności gospodarczej ani gospodarstwa rolnego, a na ww. nieruchomości (w tym w posadowionych na niej budynkach) nigdy nie prowadzili żadnej działalności gospodarczej ani gospodarstwa rolnego. Oznaczenia gruntu i budynków w ewidencji gruntów i budynków są związane z położeniem ww. nieruchomości na terenach wiejskich.
J. D i jej syn D. D. zamierzają dokonać zamiany w ten sposób, że J. D. przeniesie na rzecz D., ww. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, natomiast D. D. na nabycie to wyrazi zgodę oraz w zamian przeniesie na rzecz J. ww. działkę zabudowaną między innymi budynkiem mieszkalnym na co J. D. wyrazi zgodę. Strony tej zamiany dokonają za dopłatą przez J. D. na rzecz D. D. w wysokości 380.000 zł.
Na gruncie tak przedstawionego stanu faktycznego wnioskodawczyni zapytała, czy jako ustawowy płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego, jest obowiązana obliczyć, pobrać i odprowadzić na rachunek właściwego organu podatkowego podatek od czynności cywilnoprawnych od umowy zamiany nieruchomości wyżej opisanej.
Na tak postawione pytanie wnioskodawczyni udzieliła odpowiedzi przeczącej. W uzasadnieniu swojego stanowiska przedstawiła przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i szeroką argumentację przemawiającą za zasadnością dokonanej wykładni prawa.
Organ nie zgodził się z podatniczką i w zaskarżonej interpelacji uznał jej stanowisko za nieprawidłowe.
W pierwszej kolejności organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 170 - dalej jako upcc), podstawę opodatkowania stanowi przy umowie zamiany lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego na taki lokal lub prawo do lokalu - różnica wartości rynkowych zamienianych lokali lub praw do lokali, a w pozostałych przypadkach - wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, od którego przypada wyższy podatek.
Wartość rynkową określa się na zasadach wskazanych w art. 6 ust. 2 ww. ustawy, w myśl którego wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.
Organ wywiódł, że przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie definiują czynności prawnych objętych opodatkowaniem. Nie zawierają zatem definicji pojęcia "zamiana" oraz "sprzedaż". Dlatego też należy w tym zakresie odwołać się do odpowiednich przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 – dalej jako kc). Stosownie do art. 535 Kodeksu cywilnego, przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Na podstawie art. 603 Kodeksu cywilnego przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.
W konsekwencji, umowa zamiany - co do zasady - podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Jednakże na podstawie art. 9 pkt 5 upcc, zwalnia się od podatku zamianę budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do I grupy podatkowej zgodnie z przepisami o podatku od spadków i darowizn.
W rozumieniu Kodeksu cywilnego, rzeczami są tylko przedmioty materialne. Rzeczy dzielą się na nieruchomości (grunty, budynki oraz części budynków tzw. nieruchomości lokalowe) i na rzeczy ruchome. Przedmiotami zamiany w ujęciu Kodeksu cywilnego oprócz rzeczy mogą być prawa majątkowe. Prawami majątkowymi są przysługujące danej osobie prawa do korzystania i rozporządzania określoną rzeczą lub prawem ustanowionym na tej rzeczy.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1774 – dalej jako upsd), zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe. W myśl art. 14 ust. 3 pkt 1 upsd, do I grupy podatkowej zalicza się małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.
Z powołanych przepisów DKIS wywiódł, że aby skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 9 pkt 5 upcc, należy wypełnić zarówno przesłanki podmiotowe jak i przedmiotowe w odniesieniu do całości zamiany. Organ stwierdził, że w opisanym zdarzeniu przyszłym dojdzie do zawarcia umowy zamiany między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn. Spełnione zatem zostały przesłanki podmiotowe zwolnienia z art. 9 ust. 5 upcc.
Jednak rozpatrując przestanki przedmiotowe ww. zwolnienia organ stwierdził, że w pierwszej kolejności należy ustalić, czy przedmiotem zamiany są tylko rzeczy i prawa, czy też inne przedmioty. Kierując się przepisami Kodeksu cywilnego, organ zauważył, że w myśl art. 48 tej ustawy, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane, jak również drzewa i inne rośliny od chwili zasadzenia lub zasiania. Jednocześnie z art. 47 § 1 i § 2 kc wynika, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego.
W konsekwencji zdaniem organu nie jest możliwe przeniesienie własności gruntu bez posadowionego na nim budynku. Tym samym nie jest również możliwe przeniesienie własności udziału w gruncie bez jednoczesnego przeniesienia udziału w budynku znajdującym się na tym gruncie. Mając na uwadze cywilistyczne ujęcie nieruchomości organ stwierdził, że w przypadku, gdy przedmiotem zamiany jest udział w nieruchomości gruntowej zabudowanej jedynie budynkiem mieszkalnym, zwolnienie, o którym mowa w art. 9 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, obejmuje również udział w gruncie. Zwolnienie uregulowane tym przepisem ma zastosowanie do zamiany substancji mieszkaniowej. Jeżeli z tą substancją związany jest grunt, to także zamiana w tej części, z racji tego, że przeniesienie własności substancji mieszkaniowej nie może być oderwane od gruntu, będzie korzystała ze zwolnienia. Tym samym, udział we własności nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym - spełnia przesłankę przedmiotową art. 9 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Również spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu wypełnia znamiona omawianego zwolnienia.
Zwolnieniem tym nie są zatem objęte umowy zamiany, których przedmiotem są także inne rzeczy niż te wprost w treści art. 9 pkt 5 cyt. ustawy wymienione. Budynek niemieszkalny - budynek gospodarczy będący przedmiotem zamian w opisanym zdarzeniu przyszłym - bez wątpienia nie jest mieści się w treści tego przepisu. To oznacza, że opisana umowa zamiany nie korzysta ze zwolnienia na mocy wskazanego przepisu. Opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlega czynność zamiany, a nie poszczególnych praw majątkowych czy rzeczy, zatem tą jedną czynność zamiany należy rozpatrywać łącznie.
W konsekwencji przedstawiona umowa, która ma być zawarta, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, na zasadach określonych w wyżej cytowanych przepisach. Na wnioskodawczyni jako notariuszu (płatniku) ciąży obowiązek jego poboru.
Podstawę opodatkowania, zgodnie z przepisem wartość rynkowa rzeczy, od której przypada wyższy podatek. Nie jest możliwe bowiem zastosowanie zwolnienia wyłącznie do części spełniającej wymogi z art. 9 pkt 5 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, transakcja ta będzie w całości (w całym swoim zakresie przedmiotowym) opodatkowana.
W skardze do tutejszego Sądu skarżąca zarzuciła:
- błędną wykładnię art. 9 pkt 5 upcc, polegającą na uznaniu, że aby mogło mieć zastosowanie zwolnienie przewidziane w tym przepisie, przedmiotem zamiany może być tylko (wyłącznie) rzecz lub prawo majątkowe w nim wymienione (ponieważ w taki sposób zostały określone granice przedmiotowe zwolnienia) a zwolnieniem tym nie są objęte umowy zamiany, których przedmiotem są także inne rzeczy niż te w nim wprost wymienione, która to błędna wykładnia spowodowała niewłaściwą ocenę co do zastosowania powyższego przepisu (tj. odmowę jego zastosowania do przedstawionego stanu faktycznego);
- błędną wykładnię art. 47 i art. 48 kc poprzez zróżnicowanie cywilistycznego ujęcia nieruchomości zabudowanej w zależności od tego jakie są części składowe tej nieruchomości (tj. przyjęcie - z jednej strony - że skoro nie jest możliwe przeniesienie własności gruntu bez posadowionego na nim budynku mieszkalnego, to zwolnienie z art. 9 pkt 5 upcc ma zastosowanie do gruntu, na którym znajduje się budynek, z drugiej zaś strony - że zwolnienie powyższe nie ma zastosowania do nieruchomości zabudowanej dodatkowo innym budynkiem niż budynek mieszkalny, podczas gdy budynek taki również stanowi część składową nieruchomości i również nie jest możliwe przeniesienie własności budynku mieszkalnego bez przeniesienia własności budynku niemieszkalnego), która to błędna wykładnia spowodowała niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 9 pkt 5 ww. ustawy (tj. odmowę jego zastosowania do przedstawionego stanu faktycznego);
- błędną wykładnię załącznika do Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych (PKOB) z dnia 30 grudnia 1999 roku (Dz.U. Nr 112, poz. 1316) oraz niezastosowanie przepisów tego rozporządzenia, tj. nieprzyjęcie, że budynki usytuowane na jednej działce gruntu (stanowiącej jedną nieruchomość gruntową) stanowią jedną jednostkę klasyfikacyjną (kompleks obiektów budowlanych), która to błędna wykładnia spowodowała niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 9 pkt 5 upcc (tj. odmowę jego zastosowania do przedstawionego stanu faktycznego);
- błędną wykładnię art. 9 pkt 5 upcc, polegającą na uznaniu, że nie jest możliwe zastosowanie zwolnienia przewidzianego tym przepisem wyłącznie do części umowy spełniającej wymogi w przepisie tym wskazane (w przypadku, gdy przedmiotem zamiany są także inne rzeczy niż wprost wskazane w tym przepisie), która to błędna wykładnia spowodowała niewłaściwą ocenę co do zastosowania powyższego przepisu (tj. odmowę jego zastosowania do przedstawionego stanu faktycznego);
- błędną wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a upcc polegającą na uznaniu, że skoro - zgodnie z treścią tego przepisu - opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlega czynność zamiany, to nie można jej (czynności zamiany) dzielić na poszczególne przedmioty zamiany (poszczególne prawa majątkowe), a czynność zamiany rozpatrywać można wyłącznie łącznie, która to błędna wykładnia spowodowała niewłaściwą ocenę co do zastosowania art. 9 pkt 5 upcc (tj. odmowę jego zastosowania do przedstawionego stanu faktycznego);
- błędną wykładnię art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. a ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych polegającą na uznaniu, że podstawię opodatkowania tym podatkiem stanowi wartość rynkowa zamienianej rzeczy lub prawa majątkowego, od którego przypada wyższy podatek, nawet jeśli rzecz ta (przedmiot zamiany) jest objęta zwolnieniem podatkowym na podstawie art. 9 pkt 5 upcc.
W oparciu o te zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej interpretacji i zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że organ nie kwestionował tego, że umowa będzie zawarta między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu upsd. Nie podważał również i tego, że w przypadku, gdy przedmiotem zamiany jest udział w nieruchomości gruntowej zabudowanej jedynie budynkiem mieszkalnym, zwolnienie, o którym mowa w art. 9 pkt 5 upcc, obejmuje również udział w gruncie. Zwolnienie uregulowane tym przepisem ma zastosowanie do zamiany substancji mieszkaniowej. W związku z tym jednak, że przedmiotem zamiany ma być również budynek niemieszkalny – gospodarczy, opisana umowa zamiany nie korzysta ze zwolnienia na mocy wskazanego przepisu. Opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych podlega czynność zamiany, a nie poszczególnych praw majątkowych czy rzeczy, zatem tą jedną czynność zamiany należy rozpatrywać łącznie.
W konsekwencji zdaniem organu, istnienie na gruncie budynku innego niż mieszkalny wyklucza zwolnienie z opodatkowania transakcji zamiany na podstawie art. 9 pkt 5 upcc. Posadowienie na nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym budynku gospodarczego w każdym przypadku wyłącza zwolnienie wynikające z tego przepisu.
Sąd z tym stanowiskiem się nie zgadza.
W omawianym art. 9 pkt 5 upcc, ustawodawca przewidział zwolnienie z opodatkowania zamiany budynku mieszkalnego lub jego części, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość, spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym, pod warunkiem spełnienia warunków podmiotowych. Warunki podmiotowe w niniejszej sprawie były spełnione, zatem dalsze rozważania skupią się na przesłance przedmiotowej zwolnienia.
Gdyby wykładnię cytowanego przepisu ograniczyć do reguł językowych, należałoby dojść do wniosku, że skoro zwolniona z opodatkowania jest zamiana budynku mieszkalnego, to nie podlega zwolnieniu grunt, na którym ów budynek jest posadowiony.
Organ jednak nie miał wątpliwości co do tego, że jeżeli przedmiotem zamiany jest budynek mieszkalny, to zamiana podlega zwolnieniu z opodatkowania również w zakresie obejmującym nieruchomość gruntową, na której ten budynek jest posadowiony. Organ odwołał się w tym zakresie do przepisów Kodeksu cywilnego, z których wywiódł, w stanie faktycznym sprawy, niemożność przeniesienia prawa własności samego budynku bez gruntu, na którym budynek jest posadowiony.
Wykładnia ta jest zgodna nie tylko z literalnym brzmieniem przepisu, lecz znajduje oparcie również w celu omawianej regulacji. Sąd stoi na stanowisku, że zwolnienie określone w art. 9 pkt 5 upcc ma służyć swobodnej, nieobciążonej fiskalnie wymianie nieruchomości mieszkalnych między osobami najbliższymi. Istotne znaczenie dla wykładni tego przepisu ma art. 47 § 1 i 2 kc, do którego zresztą odwołał się organ stwierdzając, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych oraz częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego. Nie jest zatem możliwe przeniesienie własności gruntu bez posadowionego na nim budynku. Uwzględniając cywilistyczne ujęcie nieruchomości, w przypadku zamiany spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu na udział w nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym zwolnienie, o którym mowa w art. 9 pkt 5 upcc, obejmuje również udział w gruncie (tak Interpretacja indywidualna Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 26 października 2018 r., znak DPP10.841.13.2018, powołana w: S Bogucki, A. Wacławczyk, K. Winiarski, Podatek od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, Warszawa 2021, s. 517-518).
Organ jednak błędnie przyjął, że posadowienie na nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, będącym przedmiotem zamiany, budynku gospodarczego, w każdym przypadku wyłącza zwolnienie z opodatkowania na podstawie art. 9 pkt 5 upcc. W ocenie Sądu, nie można postawić tak ogólnej tezy bez analizy tego, co zostało wskazane w opisie zdarzenia przyszłego zawartym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Wskazano tam, że żadna ze stron planowanej umowy zamiany nie prowadzi działalności gospodarczej, ani rolniczej. Budynek gospodarczy zaś jest dobudowany do budynku mieszkalnego i związany z nim ścianą.
Budynek gospodarczy nie jest definiowany na gruncie prawa podatkowego. Swojej definicji doczekał się w § 3 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r., w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Wskazano tam, że przez budynek gospodarczy należy rozumieć budynek przeznaczony do niezawodowego wykonywania prac warsztatowych oraz do przechowywania materiałów, narzędzi, sprzętu i płodów rolnych służących mieszkańcom budynku mieszkalnego, budynku zamieszkania zbiorowego, budynku rekreacji indywidualnej, a także ich otoczenia, a w zabudowie zagrodowej przeznaczony również do przechowywania środków produkcji rolnej i sprzętu oraz płodów rolnych.
Sąd zgadza się z tezą, że definicje zawarte w aktach prawnych należących do innych dziedzin prawa w zasadzie nie wiążą przy interpretacji przepisów prawa podatkowego (tak. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 73). Co więcej, definicja zawarta w rozporządzeniu należącym do innej dziedziny prawa nie może służyć wykładni przepisu ustawy podatkowej.
Odwołać się zatem należy do potocznego rozumienia budynku gospodarczego. Nie może ulegać wątpliwości, że potoczne rozumienie budynku gospodarczego pozostaje zbieżne z tym, zawartym w powołanym rozporządzeniu. Przyjmuje się bowiem, że budynek gospodarczy służy mieszkańcom, służy zaspokojeniu pewnej kategorii ich potrzeb. Jego rola zatem ma charakter służebny wobec celu mieszkalnego. Okazuje się zatem, że definicja wynikająca z rozporządzenia odpowiada potocznemu rozumieniu budynku gospodarczego.
W przedstawionym opisie zdarzenia przyszłego nie wskazano szczególnego przeznaczenia budynku gospodarczego. W konsekwencji należy przyjąć, że budynek ten pełni funkcje typowe dla takich obiektów. Wniosek taki jest uzasadniony tym bardziej, że strony planowanej umowy nie są przedsiębiorcami ani rolnikami, a w konsekwencji nie wykorzystują budynku gospodarczego do prowadzenia działalności gospodarczej ani rolniczej. Oznacza to, że budynek gospodarczy służy mieszkańcom budynku mieszkalnego w realizacji ich celów mieszkaniowych.
W konsekwencji, w procesie wykładni prawa materialnego na gruncie przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zagadnienia, nie należy formułować pytania, czy zamiana nieruchomości zabudowanej budynkiem gospodarczym wyłącza zwolnienie z art. 9 pkt 5 upcc. Należy raczej zapytać, czy istnienie na nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, budynku gospodarczego służącego mieszkańcom do ich celów bytowych, połączonego z budynkiem mieszkalnym, może pozbawić podatnika zwolnienia wynikającego z tego przepisu. Na tak postawione pytanie w ocenie Sądu należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Przyjęcie wykładni DKIS niweczy cel regulacji ustawowej.
Mając zatem na uwadze wskazany wyżej cel przepisu i cel posadowionego na działce budynku gospodarczego oraz rolę, jaką ten budynek pełni w przedstawionym stanie faktycznym, nie można przyjąć, że samo istnienie budynku gospodarczego niweczy cel zwolnienia z art. 9 pkt 5 upcc. W konsekwencji nie można przyjąć, że samo jego istnienie na nieruchomości przesądza o opodatkowaniu zamiany podatkiem od czynności cywilnoprawnych
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną na podstawie art. 146 § 1 ppsa. Organ ponownie wydając interpretację uwzględni wykładnię prawa materialnego przedstawioną w niniejszym wyroku.
W punkcie drugim sentencji, Sąd na podstawie art. 200 ppsa, zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania obejmujący uiszczony wpis od skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI