I SA/GL 1663/23

I SA/Gl 1663/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Kozłowska /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 33 par. 2 pkt 1, 4, 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi B.B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 października 2023 r. nr 5270/TW 480000/71/405451/2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w Z. (zwany dalej: "Dyrektorem", "wierzycielem", "ZUS") z 16 października 2023 r. nr 5270/TW 480000/71/405451/2023 wydane na podstawie art. 83 c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.- zwana dalej "ustawą systemową") oraz art, 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – zwana dalej "u.p.e.a.") utrzymujące w mocy własne postanowienie z 6 września 2023 r. 480000/71/361332/2023 w sprawie uznania za nieuzasadnione zgłoszonych przez B.B. (dalej: "zobowiązana", "skarżąca") zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze TW4480023010646 do W4480023010648.
Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Zobowiązana jednobrzmiącymi pismami z 7 lipca 2023 r. wniosła do Dyrektora zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, z których każdy przyporządkowany był do tytułów wykonawczych o następujących nr TW4480023010646, TW4480023010647, TW4480023010648. We wszystkich zarzutach powołano się na:
a) nieistnienie obowiązku w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodów oraz uiszczaniem składki zdrowotnej ze świadczeń emerytalnych,
b) niedopuszczalność egzekucji,
c) przedawnienie zobowiązania (z ostrożności procesowej),
d) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w ustawie, tj. zaniechanie wskazania środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych,
e) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
Dyrektor pismem z 2 sierpnia 2023 r. działając w trybie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwany dalej "k.p.a.") wezwał zobowiązaną do uzupełnienia braków formalnych złożonych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu zadania oraz dowodów uzasadniających żądanie.
Pismem z 21 sierpnia 2023 r. zobowiązana odniosła się do wezwania o uzupełnienie braków formalnych. Zobowiązana wskazała, że o nieistnieniu dochodzonego obowiązku wywodzi z tego, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto wskazała, że nie została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej w dniu 21 grudnia 2018 r., w związku z czym toczą się postępowania sądowe. Skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych źródeł dochodu. Do pisma załączyła korespondencję z innymi podmiotami oraz zeznania roczne PIT-36 za 2018-2022.
Dyrektor działając jako wierzyciel postanowieniem z 6 września 2023 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione w zakresie nieistnienia obowiązku, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wygaśnięcia obowiązku w całości.
Wierzyciel wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku występuje w sytuacji, "...w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał". Nieistnienie obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej. Wskazano, że wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o obejmujące składki na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2022 r. do lutego 2023 r., składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2022 r. do lutego 2023. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracja rozliczeniowa, a istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu. Stwierdzono, że dokumentacja złożona w trakcie postępowania, na którą składały się deklaracje podatkowe, korespondencja z płatnikiem składek, pismo komornika sądowego nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Wskazano, że zobowiązana w dalszym ciągu jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Z kolei w odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia wierzyciel wskazał, że upomnienie zostało skarżącej doręczone w dniu 29 maja 2023 r.
Wierzyciel wyjaśnił, że dochodzone obowiązki nie wygasły, gdyż nie odnotowano wpłat na ich pokrycie, a także nie upłynął pięcioletni termin ich przedawnienia. Dyrektor zaznaczył również, że obowiązek jest wymagalny, gdyż nie doszło do zdarzenia niosącego skutek w postaci odroczenia jego wykonania.
Zobowiązana w piśmie z 29 września 2023 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zobowiązana wskazała, że treść art. 33 u.p.e.a. jest zawiła i niezrozumiała. Strona wniosła o wyjaśnienie rozbieżności dotyczących numerów tytułów wykonawczych.
Dyrektor w następnie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z 16 października 2023 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z 6 września 2023 r. Wierzyciel przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał treść przepisów znajdujących jego zdaniem zastosowanie w sprawie.
Wierzyciel powtórzył wcześniejsze wyjaśnienia odnośnie niezasadności zarzutów w zakresie jakimi dotyczyły braku uprzedniego doręczenia upomnienia i wygaśnięcia dochodzonego obowiązku. W uzasadnieniu wskazano, że przedłożona przez zobowiązaną dokumentacja nie ma znaczenia dla oceny zgłaszanych zarzutów, gdyż skarżąca nadal jest przedsiębiorcą. Dyrektor wskazał, że stosownie do art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz pobierające emeryturę bądź rentę. Należności z tytułu tych składek opłacana jest odrębnie z każdego z tych tytułów. Odrębnym postanowieniem sprostowano błędne wskazania, co do nr tytułów wykonawczych, których dotyczyło zaskarżone postanowi nie.
Zobowiązana pismem z 27 listopada 2023 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora z 16 października 2023 r. Zobowiązana nie zgodziła się z postanowieniem zarzucając, że oparte jest na błędnych ustaleniach faktycznych i prawnych, o błędną interpretację przepisów o egzekucji i nieprawidłowe dokonanie zajęcia. Podtrzymała zarzut przedawnienia należności, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Skarżąca wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu.
Adwokat, ustanowiony w ramach przyznanego stronie skarżącej prawa pomocy, w piśmie z 24 maja 2024 r. podtrzymał zarzuty skargi własnej zobowiązanej oraz wniósł na podstawie:
- art. 145 § 1pkt 1 lit. a) w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie, ewentualnie
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji albowiem decyzja zastała wydana z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres spawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
- art. 250 p.p.s.a. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącej.
Pełnomocnik wierzyciela wniósł o oddalenie skargi. Zdaniem organu administracji skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, a Dyrektor wywiązał się z obowiązku rzeczowego, bezstronnego i zgodnego z prawem ocenienia zasadności zarzutów zobowiązanej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Kontroli Sądu poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Spór w sprawie skupiony jest wokół zagadnień związanych z istnieniem obowiązku zapłaty przez skarżącą składek na ubezpieczenie zdrowotne, które są przedmiotem prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej.
Przed przejściem do omówienia nakreślonego wyżej zagadnienia stwierdzić trzeba, że zgodnie art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – zwana dalej: "k.p.a."). Poprzez powyższe odesłanie również zasady postępowania uregulowane w k.p.a., ulegają przeniesieniu i dostosowaniu do potrzeb szeroko pojętego administracyjnego postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżone postanowienie obarczone jest wadami, które zostały dostrzeżone w innej sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z udziałem tych samych stron lecz w przedmiocie egzekucji innych obowiązków. Z tego względu Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przyjął za własne stanowisko i wyjaśnienia zamieszczone w uzasadnieniu wyroku z 12 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1598/22.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisu postępowania, jest art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nakazuje wyłączenie pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, wskazuje zatem przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa wyłączeniem pracownika organu od udziału w postępowaniu.
Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt złożenia podpisu na obu postanowieniach wydanych w niniejszej sprawie przez tą samą osobę tj. R.K., który jako zastępca Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów wydał pierwsze postanowienie (akta administracyjne k. 43), a na drugim postanowieniu także pojawił się jego podpis obok zastępcy Dyrektora D.S. (akta administracyjne k. 49). Podpisom wspomnianej osoby na obu postanowieniach towarzyszy również, podpis głównego specjalisty T.W.
Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.
Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego, stanowi istotne naruszenie prawa, dające podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 92/11 (wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. "Ratio legis" instytucji wyłączenia z 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 63/11).
W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego pojęcia nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na decyzji (postanowieniu) potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania decyzji (postanowienia) i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 525/16; z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 1172/16; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 2159/19).
W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 k.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem pracownik rozpatrując ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (postanowienia). Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi decyzje (postanowienia) w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji (postanowieni). Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo).
Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. W podsumowaniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jeżeli postępowanie administracyjne, w którym wskutek wniesienia środka zaskarżenia ten sam organ ponownie rozpatruje sprawę uznajemy za surogat postępowania dwuinstancyjnego, to również to postępowanie powinno odpowiadać wspomnianym standardom sprawiedliwości proceduralnej, dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy.
Niezależnie od powyższego dostrzec trzeba, że jedną z tych zasad jest wyrażona w art. 14 k.p.a. zasada pisemności. W zwięzły sposób jej istotę oddaje z art. 14 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., który stanowi że sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Konsekwencją tej zasady jest m.in. obowiązek gromadzenia i utrwalenia dowodów dotyczących istotnych okoliczności sprawy w formie pisemnej. Zebrane w ten sposób dokumenty składają się na akta sprawy, o którym mowa m.in. w art. 66a k.p.a. Wyjaśnienia te należało przedstawić, gdyż przedłożone wraz ze skargą akta administracyjne okazały się niepełne. Brak jest w nich dokumentów dotyczących istotnych dla sprawy okoliczności na jakie powołuje się organ administracji. Chodzi tutaj przede wszystkim, o deklarację rozliczeniową, z której wynikać miał dochodzony obowiązek – "Deklaracja złożona przez płatnika składek" część. D rubryka 4 tytułu wykonawczego (w aktach administracyjnych k. 6, 8, 10). Wobec braku tego dokumentu nie sposób stwierdzić, kiedy i kto go złożył, czy konsekwencją jego złożenia było powstanie obowiązku uiszczania przez zobowiązaną składek będących przedmiotem egzekucji administracyjnej (społecznych, zdrowotnych, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych). Samo wskazanie, że w art. 3a § 1 pkt 3 w zw. z art. 1a pkt 11 u.p.e.a. składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlegają egzekucji administracyjnej jeżeli wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne nie jest wystarczające dla wykazania przez wierzyciela, że dochodzony obowiązek powstał. Skoro bowiem wierzyciel wywodzi z deklaracji rozliczeniowej o istnieniu obowiązku zapłaty wspomnianych składek, a zobowiązany kwestionuje istnienie tego obowiązku, to powinnością wierzyciela jest wykazanie, że obowiązek rzeczywiście spoczywał na zobowiązanym. Okoliczność ta powinna zostać utrwalona w aktach sprawy.
Obecnie zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej może być wniesiony przez zobowiązanego, o ile oparty jest o jedną z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 2 w pkt 1-6 u.p.e.a. obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucyjnego stanowić może :
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uregulowany w art. 33 – art. 35 u.p.e.a. jest podstawowym środkiem zaskarżenia służącym obronie praw i interesu zobowiązanego w początkowym etapie egzekucji administracyjnej. W swej istocie zarzut zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji w aspekcie materialnym (istnienie i wymagalność obowiązku).
Nie jest jednak dopuszczalne aby w ramach rozpoznania zarzutu weryfikować merytorycznie zasadność nałożenia dochodzonego obowiązku, jeżeli obowiązek spoczywający na zobowiązanym został stwierdzony w orzeczeniu zapadłym w ramach innego postępowania. Sprowadzić to można do stwierdzenia, że przy rozpoznaniu zarzutu nie istnienia dochodzonego obowiązku możliwe jest badanie tego czy orzeczenie z którego wynika obowiązek weszło do obrotu prawnego, a sam obowiązek jest wymagalny, lecz równocześnie niemożliwe jest badanie czy orzeczenie to jest poprawne. Celowi temu służą inne procedury jak np. postępowanie odwoławcze czy postępowanie zażaleniowe. Obrazowo rzecz oddaje stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne nie może być trzecią instancją, w której kontrolowane jest postępowanie, w którym wydano orzeczenie, będące podstawą postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 1681/21 – przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). konieczność przestrzegania granic kontroli istnienia obowiązku w ramach rozpoznawania zarzut
Myśl ta znajduje potwierdzenie w art. 34 u.p.e.a., w którym ukształtowano możliwą do zastosowania treść rozstrzygnięcia wierzyciela. Otóż, przy rozpoznaniu zarzutu w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego możliwe jest wydanie dwóch rodzajów rozstrzygnięć:
1) merytorycznego – o oddaleniu bądź o uwzględnieniu zarzutu (art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a.) albo
2) formalnego – o niedopuszczalności zarzutu (art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a.).
Do merytorycznej oceny zarzutów dochodzi wówczas gdy brak jest przesłanek niedopuszczalności zarzutu określonych w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) i b) u.p.e.a. Przywołany przepis stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
Niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania zarzutu służy zapewnieniu pewności i przewidywalności obrotu prawnego. Przeciwdziała to wystąpieniu sytuacji, w której dwa organy władzy państwowej niezależnie w odrębnych postępowaniach rozpoznawałyby tą samą kwestię. W oczywisty sposób tego rodzaju dwutorowość postępowania niesie za sobą ryzyko wydania odmiennych rozstrzygnięć dotyczących tego samego przedmiotu, co byłoby zjawiskiem wysoce niepożądanym. Stwierdzenie, że zarzutu w całości lub w części jest niedopuszczalny oznacza tyle, że nie powinien on być przedmiotem merytorycznej oceny i wypowiedzi wierzyciela.
Po omówieniu procesowych uwarunkowań rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przejść należy do omówienia podstaw zarzutu istotnych w niniejszej sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła zarzut nawiązując do podstaw wymienionych art. 33 § 2 pkt 1), 4), 5) u.p.e.a. to jest nieistnienie obowiązku, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
Stwierdzone już wcześniej braki w zakresie materiału składającego się na akta administracyjne nie pozwalają Sądowi na pełną kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, w szczególności co do zarzutu nieistnienia i wygaśnięcia dochodzonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 oraz pkt 5 u.p.e.a.).
Sąd wskazuje jednakże, że niezasadny okazał się zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia. Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. W powołanym przepisie wyrażona jest zasada ogólna egzekucji administracyjnej nazwana w literaturze zasadą ostrzegania (zasada zagrożenia, w starszych opracowaniach używano również określenia zasada mediatyzacji). Znaczenie przestrzegania zasady zagrożenia dla prawidłowego toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego podkreślone zostało poprzez wskazanie w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. jako jednej z podstaw zgłoszenia zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Z materiału sprawy wynika, że skarżąca odebrała osobiście 29 maja 2023 r. upomnienia wystawione przez wierzyciela 12 maja 2023 r., a zawierające wezwania do dobrowolnego wykonania w terminie 7 dni obowiązków zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na FP i FGSP (akta administracyjne – k. 1-4).
Podsumowując, Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia tego samego organu, niezależnie od wskazanych wcześniej jego mankamentów, dopatrzył się naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Doprowadziło to, do oparcia rozstrzygnięć o niepełne ustalenia faktyczne, a także przyjęcia za podstawę orzekania okoliczności nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponownie prowadząc postępowanie organ administracji uwzględni wykładnię przepisów prawa zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ administracji winien zadbać o przeprowadzenie postępowania z poszanowaniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Nadto organ podatkowy powinien ustalić i utrwalić w aktach sprawy okoliczności istotne dla stwierdzenia istnienia dochodzonego obowiązku. Organ administracji powinien mieć również na uwadze możliwie pełną realizację zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), a w szczególności przedstawiając wyjaśnienia odnośnie reguł powstawania i wygasania obowiązku uiszczenia spornych składek nawiązujące bezpośrednio do sytuacji skarżącej.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienie wierzyciela wydanego w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie.
Zagadnienie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu przez wyznaczonego adwokata zostanie rozpoznane na posiedzeniu niejawnym odrębnym postanowieniem (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).