I SA/Gl 1622/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2024-01-09
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
postępowanie egzekucyjneZUSzarzuty w egzekucjiskładki na ubezpieczenie zdrowotneuchylenie postanowienianaruszenie przepisów postępowaniaart. 24 k.p.a.akta sprawyprzedawnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia ZUS dotyczące zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, w tym udziału tej samej osoby w wydawaniu decyzji w obu instancjach oraz braku kompletnych akt sprawy.

Sprawa dotyczyła skargi B. B. na postanowienie Prezesa ZUS utrzymujące w mocy postanowienie odrzucające zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca podnosiła m.in. zarzuty nieistnienia obowiązku, braku upomnienia, wygaśnięcia obowiązku i przedawnienia. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie ZUS, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. (udział tej samej osoby w wydawaniu decyzji w obu instancjach) oraz art. 7 i 77 k.p.a. (niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności i brak kompletnych akt sprawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę B. B. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 października 2022 r., które utrzymało w mocy postanowienie z dnia 19 sierpnia 2022 r. odrzucające zarzuty skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca podnosiła zarzuty nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji, przedawnienia, niespełnienia wymogów tytułu wykonawczego oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie ZUS. Jako podstawę uchylenia wskazano naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który nakazuje wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu, jeśli brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W tej sprawie tę samą osobę (R. K.) podpisała oba postanowienia ZUS. Ponadto, Sąd stwierdził naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niekompletności akt administracyjnych, w szczególności braku wyroku sądu powszechnego dotyczącego zasadności nałożenia obowiązku. Sąd podkreślił, że brak tych dokumentów uniemożliwił kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia oraz ocenę zarzutów dotyczących nieistnienia obowiązku i braku upomnienia. Sąd odniósł się również do kwestii przedawnienia składek, wskazując na potrzebę szczegółowego wykazania przez wierzyciela dat wymagalności i okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, udział tej samej osoby w wydawaniu postanowień w pierwszej i drugiej instancji stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nakazuje wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu, jeśli brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Podpis tej samej osoby na obu postanowieniach ZUS świadczy o jej udziale i wpływie na treść rozstrzygnięcia, co narusza zasadę dwuinstancyjności i obiektywizmu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.e.a. art. 33 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawa zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może obejmować nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią, błąd co do zobowiązanego, brak uprzedniego doręczenia upomnienia, wygaśnięcie obowiązku lub brak wymagalności.

k.p.a. art. 24 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

u.s.u.s. art. 24 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Postanowienia wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mieszczą się w kategorii postanowień, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 15 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Egzekucja administracyjna może być wszczęta po przesłaniu pisemnego upomnienia, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

u.p.e.a. art. 15 § 3a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wyjątki od obowiązku doręczenia upomnienia dotyczą szczególnych kategorii obowiązków pieniężnych.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. art. 2 § pkt 2

Egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy dotyczy należności powstających z mocy prawa, których wysokość została określona w ostatecznym orzeczeniu.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć dowody.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

u.s.u.s. art. 24 § 5b

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw

Nowelizacja wprowadziła zmiany dotyczące środków prawnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w tym zmianę nazwy środka zaskarżenia na 'zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej'.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez udział tej samej osoby w wydawaniu postanowień w pierwszej i drugiej instancji. Naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. z powodu niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy i niekompletności akt administracyjnych. Potencjalne przedawnienie należności składkowych.

Godne uwagi sformułowania

Podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Postępowanie egzekucyjne nie może być trzecią instancją, w której kontrolowane jest postępowanie, w którym wydano orzeczenie, będące podstawą postępowania egzekucyjnego. Pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b ustawy systemowej, musi być czynnością, o której dłużnik został zawiadomiony.

Skład orzekający

Bożena Pindel

przewodniczący

Mikołaj Darmosz

sprawozdawca

Beata Machcińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie przepisów proceduralnych w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności zasady dwuinstancyjności i wymogów kompletności akt sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy spraw administracyjnych, w których organ pierwszej i drugiej instancji wydaje tę samą osoba, lub gdy akta sprawy są niekompletne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe są formalne aspekty postępowania administracyjnego i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczna zasadność obowiązku nie została w pełni zbadana.

Błąd proceduralny w ZUS: ta sama osoba podpisała dwie decyzje, co doprowadziło do uchylenia egzekucji.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 1622/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska
Bożena Pindel /przewodniczący/
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 33 par. 2 pkt 1, 4, 5,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 11, art. 14, art. 16, art. 24 par. 1 pkt 5, art. 127 par. 3, art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 17 ust.1 , art. 32, art. 47 ust. 1, art. 83c par 1, art. 83 ust. 4, art. 32,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 października 2022 r. nr 480000/71/P-3695/2022/TW w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2022 r. Nr 480000/71/P-3410/2022/TW.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli sądowej stanowiło postanowienie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału w Z. (zwany dalej: "Dyrektorem", "wierzycielem", "ZUS") z 14 października 2022 r. noszące znak 480000/71/P-3695/2022/TW wydane z powołaniem się na art. 83 c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.- zwana dalej "ustawą systemową") oraz art, 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – zwana dalej "u.p.e.a.") utrzymujące w mocy własne postanowienie z 19 sierpnia 2022 r. znak 480000/71/P-3410/2022/TW w sprawie uznania za nieuzasadnione zgłoszonych przez B. B. (dalej: "zobowiązana", "skarżąca") zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze TW4480022006617 do TW4480022006624. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Zobowiązana reprezentowana przez pełnomocnika noszącego to samo imię i nazwisko, w ośmiu jednobrzmiących pismach z 4 maja 2022 r. wniosła do Dyrektora zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, z których każdy przyporządkowany był do tytułów wykonawczych o następujących nr TW4480022006617, TW4480022006618, TW4480022006619, TW4480022006620, TW4480022006621, TW4480022006622, TW4480022006623, TW4480022006624. We wszystkich zarzutach powołano się na:
a) nieistnienie obowiązku w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania z tego tytułu dochodów oraz uiszczaniem składki zdrowotnej ze świadczeń emerytalnych,
b) niedopuszczalność egzekucji,
c) przedawnienie zobowiązania,
d) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w ustawie, tj. zaniechanie wskazania środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych,
e) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
Dyrektor pismem z 20 maja 2022r. o znaku [...] wezwał pełnomocnika zobowiązanej do uzupełnienia braków formalnych złożonych zarzutów poprzez określenie istoty i zakresu zadania oraz dowodów uzasadniających żądanie.
Pismem z 10 czerwca 2022 r. pełnomocniczka zobowiązanej odniosła się do wezwania z 20 maja 2022r. o uzupełnienie braków formalnych. Dołączając obszerną dokumentację (korespondencję z innymi podmiotami tj. komornikiem sądowym, spółdzielnią mieszkaniową, zeznania podatkowe).
Zawiadomieniem z 23 czerwca 2022 r. działając w oparciu o art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – zwany dalej "k.p.a.") Zakład poinformował skarżącą o pozostawieniu zarzutów z 4 maja 2022 r. bez rozpoznania, z uwagi na nie uzupełnienie braków formalnych, tj. nie określenie istoty i zakresu żądania, ani nie przedłożenia dowodów, które w opinii Zakładu można było uznać za dowody w sprawie.
Postanowieniem z 18 sierpnia 2022 r. Prezes Zakładu po rozpoznaniu ponaglenia zobowiązanej z 15 lipca 2022 r. uznał bezczynność Zakładu w zakresie rozpatrzenia zarzutów z 4 maja 2022 r. nie stwierdzając jednocześnie rażącego naruszenia prawa i jednocześnie zobowiązał Zakład do rozpoznania zarzutów z 4 maja 2022r. w terminie do 19 sierpnia 2022 r.
Dyrektor działając jako wierzyciel postanowieniem z 19 sierpnia 2022 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione w zakresie nieistnienia: obowiązku, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, wygaśnięcia obowiązku w całości.
Wierzyciel wyjaśnił, że nieistnienie obowiązku występuje w sytuacji, "...w której obowiązek nie istnieje z uwagi na fakt, że w ogóle nie zaistniał". Nieistnienie obowiązku nie musi być następstwem okoliczności, która nastąpiła po wydaniu tytułu wykonawczego, bowiem może zaistnieć wcześniej. Wskazano, że wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o obejmujące składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015 do maj 2018. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracja rozliczeniowa, a istnienie obowiązku opłacenia składek wynikało z tego tytułu. Stwierdzono, że dokumentacja złożona w trakcie postępowania, na którą składały się deklaracje podatkowe, korespondencja z płatnikiem składek, pismo komornika sądowego nie ma wpływu na stwierdzenie nieistnienia obowiązku w zakresie zapłaty należnych składek. Wskazano, że zobowiązana w dalszym ciągu jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Z kolei w odniesieniu do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia wierzyciel wskazał, że w przypadku zobowiązanej postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte bez konieczności doręczenia upomnienia ze względu na określenie przez wierzyciela wysokości dochodzonych należności w ostatecznym orzeczeniu. W przedmiotowej sprawie orzeczeniem tym jest decyzja z 30 listopada 2018 r. o znaku [...].
Wierzyciel wskazał, że nie wygasł dochodzony od zobowiązanej obowiązek w całości, ani w części. Nie odnotowano żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach od TW4480022006617 do TW4480022006624, które mogły spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Dyrektor wyjaśnił, że dla należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotnych powstałych po 1 stycznia 2012 r. termin przedawnienia wynosi 5 lat. Podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. dalej "ustawa systemowa") bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem wierzyciela dochodzone od zobowiązane należności za okres od października 2015 do maja 2018 nie uległy przedawnieniu. Wskazano, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności w związku ze wszczętym postępowaniem egzekucyjnym.
Zobowiązana w piśmie z 14 września 2022 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zwróciła się o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem wykazania dowodów uzasadniających stanowisko skarżącej oraz podstaw do jego uwzględnienia. Zobowiązana wskazała, że doręczone postanowienie jest zawiłe i niezrozumiałe w swej treści, a wykropkowanie daty na stronie 2 niezrozumiałe. Strona powołała się na wydane wobec niej postanowienia uwzględniające ponaglenie na bezczynność ZUS Oddział w Z..
Dyrektor w następnie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z 14 października 2022 r. utrzymał w mocy własne postanowienie z 19 sierpnia 2022 r. Wierzyciel przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołał treść przepisów znajdujących jego zdaniem zastosowanie w sprawie.
Wskazał, że podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych w oparciu o które prowadzona była egzekucja stanowiła decyzja określająca z 30 listopada 2018 r., o znaku [...], która uprawomocniła się 4 listopada 2021 r. w następstwie wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z 4 listopada 2021 r. oddalającego odwołanie zobowiązanej. Dochodzony zdaniem zobowiązanej obowiązek istniał, co zostało stwierdzone w powołanych orzeczeniach. Wierzyciel powtórzył wcześniejsze wyjaśnienia odnośnie niezasadności zarzutów w zakresie jakimi dotyczyły braku uprzedniego doręczenia upomnienia i wygaśnięcia dochodzonego obowiązku.
Zobowiązana pismem z 28 listopada 2022 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora z 14 października 2023 r. Zobowiązana zakwestionowała "czynności egzekucyjne" w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia z dnia 19 sierpnia 2022 r. w sprawie nieuznania za uzasadnione zarzutów w odniesieniu do należności objętych prowadzonym przez Dyrektora postępowania egzekucyjnego. Podtrzymała zarzut przedawnienia należności, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Skarżąca wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu.
Adwokat, ustanowiony w ramach przyznanego stronie skarżącej prawa pomocy, w piśmie z 22 września 2023 r. Podtrzymał zarzuty skargi własnej zobowiązanej oraz wniósł na podstawie:
- art. 145 § 1pkt 1 lit. a) w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie, ewentualnie
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji albowiem decyzja zastała wydana z naruszeniem przepisów postępowania a konieczny do wyjaśnienia zakres spawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Pełnomocnik wierzyciela wskazał, że postanowieniem z 12 maja 2022 r. Dyrektor zawiesił prowadzone wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu administracji skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw ani dowodów świadczących o wadliwości zaskarżonego orzeczenia, a jedynie subiektywne przekonanie zobowiązanej o słuszności swojego stanowiska, które jednak nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa materialnego ani w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Kontroli sądowej poddano postanowienie wydane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Orzeczenie to mieści się w kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – zwana dalej "p.p.s.a."), na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Spór w sprawie skupiony jest wokół zagadnień związanych z istnieniem obowiązku zapłaty przez skarżącą składek na ubezpieczenie zdrowotne, co stanowi przedmiot prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej, w sprawie której skarżąca wniosła zarzuty.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że zgodnie art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Poprzez powyższe odesłanie przeniesieniu i dostosowaniu do potrzeb szeroko pojętego administracyjnego postępowania egzekucyjnego podlegają nie tylko regulacje szczegółowe (np. dotyczące doręczeń, wyłączenia pracownika, prowadzenia postępowania dowodowego) lecz przede wszystkim zasady ogólne administracyjnego postępowania rozpoznawczego.
Zaskarżone postanowienie obarczone jest wadami, które zostały dostrzeżone w innej sprawie toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach z udziałem tych samych stron lecz w przedmiocie egzekucji innych obowiązków. Z tego względu Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przyjął za własne stanowisko i wyjaśnienia zamieszczone w uzasadnieniu wyroku z 12 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1598/22.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nakazuje wyłączenie pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, wskazuje zatem przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa wyłączeniem pracownika organu od udziału w postępowaniu.
Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt złożenia podpisu na obu postanowieniach wydanych w niniejszej sprawie przez tą samą osobę tj. R. K., który jako zastępca Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów wydał pierwsze postanowienie (akta administracyjne k. 98), a na drugim postanowieniu także pojawił się jego podpis obok zastępcy Dyrektora D. S. (akta administracyjne k.110).
Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.
Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego, stanowi istotne naruszenie prawa, dające podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 8 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 92/11 (wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. "Ratio legis" instytucji wyłączenia z 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 63/11).
W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego pojęcia nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na decyzji (postanowieniu) potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania decyzji (postanowienia) i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 525/16; z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 1172/16; z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 2159/19).
W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 K.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem pracownik rozpatrując ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji (postanowienia). Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi decyzje (postanowienia) w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji (postanowieni). Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo).
Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. W podsumowaniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jeżeli postępowanie administracyjne, w którym wskutek wniesienia środka zaskarżenia ten sam organ ponownie rozpatruje sprawę uznajemy za surogat postępowania dwuinstancyjnego, to również to postępowanie powinno odpowiadać wspomnianym standardom sprawiedliwości proceduralnej, dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy.
Niezależnie od powyżej opisanych wad – dostrzeżonych w wyroku WSA w Gliwicach z 12 listopada 2023 r. jakimi obarczone jest zaskarżone postanowienie Sąd badając sprawę dostrzegł dalsze uchybienia przepisom prawa jakich dopuścił się wierzyciel.
W dalszej części przedstawione zostaną w niezbędnym zakresie wynikające z u.p.e.a. reguły rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oraz omówione istotne dla sprawy podstawy zarzutu z odniesieniem się do odnośnych przepisów prawa materialnego, co łącznie składa się na wzorzec kontroli przyjęty przez Sąd. Następnie ustalenia te zostaną zestawione ze stanem faktycznym sprawy, dla wykazania stwierdzonych odstępstw i uchybień.
Jedną z zasad ogólnych zaczerpniętych z k.p.a. a znajdujących zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym jest wyrażona w art. 14 k.p.a. zasada pisemności. W zwięzły sposób jej istotę oddaje z art. 14 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., który stanowi że sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Konsekwencją tej zasady jest m.in. obowiązek gromadzenia i utrwalenia dowodów dotyczących istotnych okoliczności sprawy w formie pisemnej. Zebrane w ten sposób dokumenty składają się na akta sprawy, o którym mowa m.in. w art. 66a k.p.a. Wyjaśnienia te należało przedstawić, gdyż przedłożone wraz ze skargą akta administracyjne okazały się niepełne. Brak jest w nich dokumentów dotyczących istotnych dla sprawy okoliczności na jakie powołuje się organ administracji, co z kolei świadczyć może o naruszeniu reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Chodzi tutaj przede wszystkim, o wyrok oddalający skargę decyzję stwierdzającą obowiązek uiszczenia przez skarżącą składek oraz o decyzję zapadłą w ramach. Wyroku tego nie załączono do akt sprawy zarówno na etapie rozpoznania zarzutu zgłoszonego przez zobowiązaną przez wierzyciela, jak też na etapie orzekania w związku z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Z dokumentacji sprawy wynika, że Dyrektor decyzją z 30 listopada 2018 r. orzekł o wysokości spoczywającego na zobowiązanej zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015 r. do maja 2018 w łącznej kwocie należności głównej 9472,69 zł. Uzasadnienie decyzji jest zwięzłe i sprowadza się w przeważającej mierze do przytoczenia przepisów (akta administracyjne k. 1-3). Decyzja ta została wymieniona jako podstawa prawna dochodzonego obowiązku w części D poz. 4 i 5 tytułów wykonawczych wystawionych wobec zobowiązanej (akta administracyjne k. 5-20).
W dalszej kolejności wyjaśnić przychodzi, że ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. z 2019 r. poz. 2070/ wprowadzono z mocą obowiązującą od 30 lipca 2020 r. doniosłe zmian dotyczące środków prawnych występujących w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Jednym z przejawów zmian wprowadzonych nowelizacją, jest nadanie środkowi zaskarżenia przysługującemu zobowiązanemu nazwy: "zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej", w miejsce dotychczas stosowanej "zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej". Nazwa środka zaskarżenia uregulowanego w art. 33 u.p.e.a. upodobniła się do takich zwrotów ustawowych jak np. "odwołanie" czy "zażalenie" (w ogólnym postępowaniu administracyjnym). W zaskarżonym postanowieniu oraz postanowieniu je poprzedzającym wierzyciel posługuje się sformułowaniem nawiązującym do stanu prawnego, który nie znajduje odniesienia do niniejszej sprawy.
Obecnie zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej może być wniesiony przez zobowiązanego, o ile oparty jest o jedną z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 2 w pkt 1-6 u.p.e.a. obowiązującym od dnia 30 lipca 2020 r., podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucyjnego stanowić może :
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej uregulowany w art. 33 – art. 35 u.p.e.a. jest podstawowym środkiem zaskarżenia służącym obronie praw i interesu zobowiązanego w początkowym etapie egzekucji administracyjnej. W swej istocie zarzut zmierza do udaremnienia prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanego. Skuteczne zgłoszenie zarzutu przez zobowiązanego może otworzyć spór, co do zasadności prowadzenia egzekucji w aspekcie materialnym (istnienie i wymagalność obowiązku).
Nie jest jednak dopuszczalne aby w ramach rozpoznania zarzutu weryfikować merytorycznie zasadność nałożenia dochodzonego obowiązku, jeżeli obowiązek spoczywający na zobowiązanym został stwierdzony w orzeczeniu zapadłym w ramach innego postępowania. Sprowadzić to można do stwierdzenia, że przy rozpoznaniu zarzutu nie istnienia dochodzonego obowiązku możliwe jest badanie tego czy orzeczenie z którego wynika obowiązek weszło do obrotu prawnego, a sam obowiązek jest wymagalny, lecz równocześnie niemożliwe jest badanie czy orzeczenie to jest poprawne. Celowi temu służą inne procedury jak np. postępowanie odwoławcze czy postępowanie zażaleniowe. Obrazowo rzecz oddaje stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne nie może być trzecią instancją, w której kontrolowane jest postępowanie, w którym wydano orzeczenie, będące podstawą postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2023 r. sygn. akt III FSK 1681/21 – przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). konieczność przestrzegania granic kontroli istnienia obowiązku w ramach rozpoznawania zarzut
Myśl ta znajduje potwierdzenie w art. 34 u.p.e.a., w którym ukształtowano możliwą do zastosowania treść rozstrzygnięcia wierzyciela. Otóż, przy rozpoznaniu zarzutu w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego możliwe jest wydanie dwóch rodzajów rozstrzygnięć:
1) merytorycznego – o oddaleniu bądź o uwzględnieniu zarzutu (art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a.) albo
2) formalnego – o niedopuszczalności zarzutu (art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a.).
Do merytorycznej oceny zarzutów dochodzi wówczas gdy brak jest przesłanek niedopuszczalności zarzutu określonych w art. 34 § 2 pkt 3 lit. a) i b) u.p.e.a. Przywołany przepis stanowi, że jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
Niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania zarzutu służy zapewnieniu pewności i przewidywalności obrotu prawnego. Przeciwdziała to wystąpieniu sytuacji, w której dwa organy władzy państwowej niezależnie w odrębnych postępowaniach rozpoznawałyby tą samą kwestię. W oczywisty sposób tego rodzaju dwutorowość postępowania niesie za sobą ryzyko wydania odmiennych rozstrzygnięć dotyczących tego samego przedmiotu, co byłoby zjawiskiem wysoce niepożądanym. Stwierdzenie, że zarzutu w całości lub w części jest niedopuszczalny oznacza tyle, że nie powinien on być przedmiotem merytorycznej oceny i wypowiedzi wierzyciela.
Po omówieniu procesowych uwarunkowań rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przejść należy do przedstawienia podstaw zarzutu istotnych w niniejszej sprawie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła zarzut nawiązując do podstaw wymienionych art. 33 § 2 pkt 1), 4), 5) u.p.e.a. to jest nieistnienie obowiązku, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
Stwierdzone już wcześniej braki w zakresie materiału składającego się na akta administracyjne nie pozwalają Sądowi na pełną kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Niewłączenie do materiału sprawy wyroku Sądu powszechnego dotyczącego zasadności nałożenia na skarżącą obowiązku uiszczenia składek, powoduje że nie jest możliwa weryfikacja podstawy zarzutu nieistnienia dochodzonego obowiązku. Prowadzi to również, do niemożności oceny zasadności podstawy zarzutu - uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.
Dla oceny poprawności zaskarżonego postanowienia w zakresie jakim dotyczyło nieistnienia obowiązku Sąd powinien móc zapoznać się z treścią orzeczeń na jakie powołuje się wierzyciel, a z których ten ostatni wywodzi że na mocy ostatecznego i prawomocnego orzeczenia na zobowiązanej spoczywa obowiązek uiszczenia składek. Również poprzez nawiązanie do tego orzeczenia wierzyciel wskazuje, że wystąpiły omówione wcześniej warunki usprawiedliwiające odejście od obowiązku doręczenia skarżącej upomnienia z art. 15 § 1 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. W powołanym przepisie wyrażona jest zasada ogólna egzekucji administracyjnej nazwana w literaturze zasadą ostrzegania (zasada zagrożenia, w starszych opracowaniach używano również określenia zasada mediatyzacji). Znaczenie przestrzegania zasady zagrożenia dla prawidłowego toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego podkreślone zostało poprzez wskazanie w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. jako jednej z podstaw zgłoszenia zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane.
Wyjątki zasady zagrożenia określone zostały w art. 15 § 3a i § 3b u.p.e.a. Dotyczą o szczególnych kategorii obowiązków o charakterze pieniężnym poddanych egzekucji administracyjnej tj. należności pieniężnych państw członkowskich oraz kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych nałożonych na pracodawcę delegującego pracownika z terytorium RP w związku z naruszeniem przepisów dotyczących delegowania pracowników w ramach świadczenia usług).
W oparciu o delegację ustawową zamieszczoną w art. 15 § 5 u.p.e.a. minister właściwy do spraw finansów publicznych określił, w drodze rozporządzenia, inne należności pieniężne, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 131 ze zm. – obowiązujący w dacie wystawienia tytułów wykonawczych) egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu.
Z brzmienia powołanych przepisu wynika, że możliwym jest odstąpienie od obowiązku poprzedzenia egzekucji upomnieniem jeżeli kumulatywnie wystąpią dwie okoliczności: 1) dochodzony obowiązek stanowił należność powstającą z mocy prawa oraz 2) jego wysokość została stwierdzona w ostatecznym orzeczeniu.
Stosownie do art. 269 k.p.a. decyzje określone w innych przepisach prawnych jako prawomocne uważa się za ostateczne, chyba że z przepisów tych wynika, iż dotyczą one takiej decyzji, która została utrzymana w mocy w postępowaniu sądowym bądź też nie została zaskarżona w tym postępowaniu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. W świetle art. 16 i art. 269 k.p.a. decyzje wydawane przez Dyrektora od których przysługiwało odwołanie do sądu powszechnego należy uważać za prawomocne, a w konsekwencji również ostateczne jeśli zostały utrzymane w mocy na skutek oddalenia przez sąd odwołania lub jeśli upłynął termin do wniesienia od nich odwołania do sądu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 19 lutego 2013 r. sygn. akt III AUa 1056/12, publ. LEX nr 1312064).
Podstawa zarzutu wymieniona w art. 33 § 2 pkt 5) u.p.e.a. występuje wówczas, gdy w toku egzekucji administracyjnej wygaśnie dochodzony obowiązek w całości lub części. Chodzi o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy (np. ze względu na śmierć osoby która miała poddać się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu), albo gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis z którego bezpośrednio wynikał obowiązek). Przede wszystkim gdy jednak gdy dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia, przedawnienia.
Wierzyciel działał z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a., co polegało na zaniechaniu zebrania i utrwalenia w materiale sprawy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym orzeczenia sądu dotyczącego dochodzonego obowiązku, co miało znaczenie dla wyniku sprawy wobec powołania się przez zobowiązaną na nieistnienie dochodzonego obowiązku jako jednej z podstaw zgłoszenia zarzutu. Powyższe uniemożliwiło Sądowi kontrolę pod kątem ewentualnych przesłanek niedopuszczalności zarzutu, w rozumieniu art. 34 § 2 pkt 3 u.p.e.a. Niemożliwa była bowiem ocena, czy okoliczności zgłaszane przez zobowiązaną na poparcie zarzutu stanowiły przedmiot innego postępowania, w szczególności postępowania rozpoznawczego toczącego się przed sądem powszechnym.
Niezależnie od powyższego w odniesieniu do zgłaszanego przez zobowiązaną wygaśnięcia dochodzonego obowiązku w związku z jego przedawnieniem, wskazać przychodzi że stosownie do art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Regulację tę uzupełnia art. 32 ustawy systemowej, który przewiduje że do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy systemowej należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5-6. Z przywołanych przepisów wynika m.in. że bieg terminu przedawnienia składek:
- nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust. 5a);
- zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b);
- zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata (art. 24 ust. 5e);
- ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna (art. 24 ust. 5f);
- ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy (art. 24 ust. 6).
W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązkiem organu jest wskazanie, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1046/20).
Przedawnienie należności składkowych należy oceniać według stanu prawnego, który obowiązywał w dniu upływu terminu przedawnienia, uwzględniając zdarzenia powodujące nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie biegu tego terminu, a także podjęte działania mające wpływ na wydłużenie terminu wymagalności należności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2022 r. sygn. akt II USKP 17/22 publ. LEX nr 3537845).
Z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy systemowej wynika, że składki za dany miesiąc płatne są w następnym miesiącu, przy czym termin płatności uzależniony jest od formy organizacyjnoprawnej płatnika. Termin ich płatności uznać należy za datę wymagalności. W doktrynie przyjmuje się, że przez dzień wymagalność roszczenia powinno się rozumieć ostatni dzień, w którym dłużnik może spełnić świadczenie w sposób zgodny z treścią zobowiązania (zob. B. Kordasiewicz (w:) System Prawa Prywatnego. Tom 2, Prawo zobowiązań - część ogólna, red. Z. Radwański; s. 755). W przypadku zobowiązań z oznaczonym terminem ich wykonania, wymagalność wiąże się z nadejściem terminu do spełnienia świadczenia. Należności składkowe przedawniać będą się zatem sukcesywnie po upływie 5 lat licząc do daty ich wymagalności – daty płatności .
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem egzekucji jest obowiązek uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2015 r. do listopada 2018 r. Do należności powstałych w tym okresie zastosowanie ma 5 letni termin ich przedawnienia. Jak wynika z wyjaśnień wierzyciela oraz akt sprawy do zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu uposażenia emerytalnego skarżącej doszło 12 kwietnia 2022 r.
W zaskarżonych postanowieniach wierzyciel nie przedstawił konkretnych wyjaśnień, odnośnie przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne. W świetle dyrektyw płynących z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 9 k.p.a. (zasada informowania) i art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) za dalece niewystarczające uznać należy, przytoczenie w uzasadnieniu postanowień regulacji ustawowej skwitowane ogólnikowym stwierdzeniem, że należności objęte tytułami wykonawczymi nie uległ przedawnieniu. Tymczasem tak właśnie przedstawiały się wyjaśnienia wierzyciela zawarte w uzasadnieniach postanowień, odnośnie kluczowej dla losów egzekucji administracyjnej okoliczności. Zbadania przez wierzyciela wymaga, czy i ewentualnie w jakim zakresie doszło do wygaśnięcia zobowiązania do zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne objętych egzekucją administracyjną.
Wierzyciel winien mieć przy tym na uwadze stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z 14 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 859/23. W orzeczeniu tym Sąd wyjaśnił, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b ustawy systemowej, należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie czynności egzekucyjnych. Podkreślenia wymaga, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony, a zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.
Podsumowując Sąd dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia tego samego organu, niezależnie od wskazanych na wstępie mankamentów (udział tego samego pracownika w wydawaniu obu postanowień), dopatrzył się naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz wadliwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Doprowadziło to, do oparcia rozstrzygnięć o niepełne ustalenia faktyczne, a także przyjęcia za podstawę orzekania okoliczności nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, który wykazuje braki polegające na nie włączeniu w jego poczet dowodów na które powołuje się wierzyciel. Akta administracyjne sprawy zebrane przez wierzyciela w całym przebiegu postępowania w sprawie zarzutów zobowiązanej nie zawierały wymienionego już wielokrotnie wyroku sądu powszechnego. Wierzyciel uchybił wymogom odnośnie należytego (pełnego i przekonywującego) wyjaśnienia okoliczności jakimi kierował się wydając zaskarżone postanowienie. Istotne jest, że wady powyższe występowały zarówno w pierwotnym postanowieniu Dyrektora jak też w postanowieniu wydanym w następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienie wierzyciela wydanego w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie wraz z poprzedzającym je postanowieniem w przedmiocie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Zagadnienie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu przez wyznaczonego adwokata zostanie rozpoznane na posiedzeniu niejawnym odrębnym postanowieniem (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI