I SA/GL 1587/19

I SA/Gl 1587/19 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2020-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Katarzyna Stuła-Marcela
Krzysztof Kandut /sprawozdawca/
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 346/21 - Wyrok NSA z 2024-10-29
I GZ 105/20 - Postanowienie NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 54 par. 1 i 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej zwany: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 oraz art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm. - dalej zwana: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia B.B. (dalej zwana: zobowiązana, strona lub skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. (dalej zwany: Dyrektor ZUS) z [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.
Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] Dyrektor ZUS, będący wierzycielem, wystawił wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze nr [...] i [...], obejmujące należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2019 r. oraz luty 2019 r. i jako organ egzekucyjny, stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a., nadał powyższym tytułom klauzulę o skierowaniu do egzekucji.
W dniu [...] Dyrektor ZUS skierował do [...] Urzędu Skarbowego w G. zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, takich jak zwrot nadpłat podatku. Zawiadomienia te wraz z tytułami wykonawczymi zostały doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności, a także zobowiązanej (w dniu [...]).
Pismami z 18 czerwca 2019 r. zobowiązana, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., wniosła skargi na powyższe czynności egzekucyjne, zarzucając:
- bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego,
- niedopuszczalność egzekucji,
- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
W uzasadnieniu argumentowała, że czynności egzekucyjne zostały dokonane niezasadnie, gdyż organ nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych w celu przymusowego wykonania zobowiązania, mianowicie brak ku temu podstaw faktycznych i prawnych. Właśnie z tych względów zajęcie powinno zostać uchylone.
Postanowieniem z [...] organ egzekucyjny oddalił skargi na czynności egzekucyjne z [...]. Uzasadniając swoje stanowisko powołał w szczególności przepisy art. 54 § 1 u.p.e.a. argumentując, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie kwestionowaniu czynności o charakterze faktycznym i to tylko takich, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie. Oznacza to, że skarga składana w trybie art. 54 § 1 ustawy powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej. Tymczasem skarga strony tego rodzaju czynności nie kwestionuje, zaś argumenty które zostały w niej podniesione to w istocie zarzuty, które nie mogą podlegać rozpatrzeniu w trybie skargi na czynności egzekucyjne. W konsekwencji organ nie ma prawnej możliwości odniesienia się do nich.
Niezależnie od tego organ wyjaśnił skarżącej okoliczności przesłania dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej, zaznaczając, że zaskarżona czynność egzekucyjna została wykonana w sposób prawidłowy i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Dodał, że zobowiązanej doręczone zostało upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., osobiście odebrane [...]. Podstawą prawną obowiązku określonego w tytułach wykonawczych o nr opisanych na wstępie była zaś deklaracja złożona przez płatnika składek.
W zażaleniu strona zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania postanowienia, a także błędną interpretację przepisów u.p.e.a. W szczególności podniosła, że Dyrektor ZUS nie jest władny do podejmowania czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania. Zgodnie z art. 54 ust. 1 Prawa bankowego, środki pieniężne zgromadzone na rachunkach oszczędnościowych są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego. Ponadto organ powinien był uwzględnić, że zobowiązana nie posiada wolnych środków pieniężnych i świadczy pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomijając powyższe organ zastosował zbyt uciążliwe środki egzekucyjne. Poza tym wystawione tytuły wykonawcze stwierdzające istnienie zaległości podatkowych są wadliwe i zajęcie powinno zostać uchylone.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS. Uzasadniając swoje stanowisko organ w szczególności wskazał na treść art. 54 § 1 u.p.e.a i stwierdził, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Regulacja art. 54 u.p.e.a. ma na celu przede wszystkim umożliwienie weryfikacji prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora czynności o charakterze wykonawczym, technicznym. Nie zastępuje ona innych środków procesowych, które przysługują zobowiązanemu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Skarga na czynności egzekucyjne w tym trybie nie może być uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można skutecznie kwestionować ewentualne wadliwości postępowania egzekucyjnego, a które winny być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie, np. w art. 33 u.p.e.a. Innymi słowy, zarzuty nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a.
Dalej organ II instancji wyjaśnił, że wbrew stanowisku strony, organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia rachunku bankowego, lecz zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, tj. zwrotów i nadpłat podatków w organie podatkowym, stąd nie mógł dopuścić się naruszenia przepisów prawa bankowego.
Co do prawnych podstaw prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środka egzekucyjnego, organ odwoławczy powołał art. 19 § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.
Podsumowując Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 89 u.p.e.a. zostały przez ten organ spełnione, a czynność została przeprowadzona prawidłowo.
W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana zarzuciła brak podstawy prawnej i faktycznej do wydania postanowienia, błędną wykładnię przepisów u.p.e.a. oraz nieprawidłowe dokonanie zajęcia rachunku bankowego.
W konsekwencji wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.
W niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Kontrola sądowa przypisana jest tylko do sprawy ze stosunku administracyjnoprawnego, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie.
Na podstawie art. 1a pkt 2 u.p.e.a., ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem m.in. wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, w tym egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (zob. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma przy tym podstaw, jak słusznie zwrócił uwagę organ w swoim postanowieniu, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). Zatem skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje zastosowanie innych środków prawnych, takich jak wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego, w stosunku do wskazanych wyżej, środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane m.in. z niedopuszczalnością egzekucji czy niedoręczeniem upomnienia. Jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów (środek ten służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego - zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego - art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia (zob. wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11).
Przedmiotem kontroli w tej sprawie jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, a konkretnie zwrotów nadpłat i podatków (nadmienić trzeba, że skarżąca w skardze kwestionowała zajęcie rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, z których organ egzekucji nie prowadził). Zatem istota sprawy może koncentrować się wyłącznie na kwestii prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tej czynności. Na uchybienia w tym względzie skarżąca jednak nie wskazała. Natomiast powoływane przez nią kwestie: 1) bezzasadności i bezprawności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, 2) niedopuszczalności egzekucji, 3) braku doręczenia zobowiązanej upomnienia, o jakim mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. - podlegać mogą merytorycznemu rozpoznaniu w toku innego postępowania, dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe organy słusznie wskazały, że w niniejszym postępowaniu zarzutów tych nie mogą oceniać. Szczególnie zważywszy, że zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego nie dokonywano.
W ocenie Sądu czynność egzekucyjna w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej została dokonana zgodnie z przepisami prawa. Sąd w tym zakresie nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit.a) u.p.e.a., tj. egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych (art. 89 § 1 u.p.e.a.).
Zgodnie z art. 89 § 1 – 3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (...). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c)- i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Stosowanie z kolei do art. 89a § 3 u.p.e.a. zawiadomienie o zajęciu i inne pisma w ramach egzekucji z nadpłaty lub zwrotu podatku sporządza się i doręcza z użyciem środków komunikacji elektronicznej w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c. W przedmiotowej sprawie, doręczenie zawiadomień o zajęciu zwrotu i nadpłaty podatku nastąpiło za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, a zatem zgodnie z treścią przepisu art. 89a § 3 u.p.e.a.
Także pozostałe wskazane wyżej obowiązki w analizowanej sprawie zostały przez organ egzekucyjny wykonane. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono zobowiązanej odpisy zawiadomienia wraz z odpisami tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny wystawiając zawiadomienia o zajęciu oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności, przy jednoczesnym wysłaniu odpisu do zobowiązanej, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 89 u.p.e.a.
Ustawodawca w art. 67 § 2 u.p.e.a. wymienił dziewięć koniecznych elementów, które powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie to powinno zatem zawierać: oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; określenie stosowanego środka egzekucyjnego; numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia itd. W ocenie Sądu, wystosowane zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej spełniają wszystkie warunki formalne. Sporządzone zostały na druku, który odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 5 rozporządzenia Ministra Finansów z 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1804) i zawierają wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., w tym m.in. zostały podpisane przez pracownika upoważnionego przez organ egzekucyjny.
W tym stanie rzeczy kwestionowana czynność egzekucyjna była prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.