I SA/Gl 1564/22

I SA/Gl 1564/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Kozłowska
Monika Krywow
Paweł Kornacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 781/23 - Wyrok NSA z 2024-01-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 13 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi S. sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 września 2022 r. nr 2401-IEE.711.806.2022.2/LF/ UNP: 2401-22-210601 w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
1. "S." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. (zobowiązana w postępowaniu egzekucyjnym) wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 26 września 2022 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej.
2. Stan sprawy.
2.1. Dyrektor Oddziału ZUS w S. (wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny) prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących składki na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, składki na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, oraz składki na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W toku tego postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności skarżącej spółki wobec "S1." spółki z o.o. w S..
Skarżąca wnioskiem z 2 czerwca 2022 r. zwróciła się do organu egzekucyjnego o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności skarżącej w stosunku do S1. sp. z o.o. W uzasadnieniu podała, że dąży do tego, aby część zajętych wierzytelności - kwota 243.931,57 zł netto, S1. sp. z o.o. przelała na konto bankowe skarżącej, co umożliwi wypłatę wynagrodzeń należnych za pracę pracownikom skarżącej za maj 2022 r
2.2. Postanowieniem z 25 lipca 2022 r., nr [...] Dyrektor Oddziału ZUS w S., nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej, zajętej w S1. sp. z o.o. W uzasadnieniu podał, że skarżąca ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które systematycznie rośnie. Udzielane, do tej pory, skarżącej ulgi w formie rozłożenia na raty należności z tytułu składek w roku 2019 oraz ponowna zgoda na układ ratalny w roku 2020, nie przyczyniły się do spłaty zadłużenia. Obecnie podejmowane przez skarżącą działania nie powodują faktycznej redukcji zadłużenia, a jedynie ograniczają się do składania kolejnych wniosków o ulgę w formie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych.
W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, ze zm. – dalej: u.p.e.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie - odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności mimo, że zwolnienie takie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego. W związku z powyższym, wniosła o zmianę postanowienia w całości i zwolnienie spod egzekucji wierzytelności S. sp. z o.o. wobec skarżącej do kwoty 243.931,57 zł.
2.3. DIAS postanowieniem z 26 września 2022 r., nr 2401-IEE.711.806.2022.2/LF/ utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 25 lipca 2022 r.
W uzasadnieniu wskazał, że przepisem normującym wnioskowane przez zobowiązaną zwolnienie spod zajęcia wierzytelności pieniężnej zajętej w S1. sp. z o.o. jest art. 13 u.p.e.a. Z przepisu tego w sposób jednoznaczny wynika, że niezbędnym warunkiem ewentualności jego zastosowania jest zaistnienie wymienionej w nim przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Tej też kwestii dotyczy istota sporu w rozpoznawanej sprawie. Przesłanka ta została nakreślona przez ustawodawcę w sposób ogólny i nieostry. Nie ma przy tym podstaw do przyjęcia, że istnieje określony katalog okoliczności, zdarzeń, czy też powodów (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" stanowi swoistą klauzulę generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Podkreśla się również, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zwraca się także uwagę, iż wprawdzie przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, ale nie może prowadzić do "pokrzywdzenia wierzyciela", poprzez unicestwienie prowadzonej egzekucji, czy też doprowadzenie do jej bezskuteczności. Stąd też to zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumentację przemawiającą za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych jego składników majątkowych (por. wyroki NSA: z 16 października 2009 r., II FSK 789/08, 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15, 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15).
Zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego służy bowiem wyłącznie zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji, a ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej. Dlatego też, aby określony składnik majątku został zwolniony spod egzekucji, zobowiązany powinien przedstawić nie tylko argumenty przemawiające za jego zwolnieniem, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych – czego we wniosku skarżącej brakuje.
Dalej DIAS wskazał, że nie bez znaczenia w tym przypadku jest również fakt, iż jak wynika z akt sprawy skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek (na dzień 2 czerwca 2022 r. - 7.279.650,59 zł) i zadłużenie to nadal rośnie. Nie podejmuje wysiłków aby spłacać zadłużenie.
Do tej pory udzielone skarżącej ulgi w postaci rozłożenia na raty należności z tytułu składek w roku 2019 (umowa uległa rozwiązaniu), jak również w roku 2020 (gdzie nie doszło do podpisania umowy z uwagi na brak płatności składek bieżących), nie przyczyniły się do spłaty zadłużenia, co nie buduje zaufania organu do skarżącej.
DIAS zaznaczył, że skarżąca już 17- krotnie korzystała z ulgi w formie zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego na poczet wypłat wynagrodzeń dla pracowników.
Organ wskazał, że skarżąca utożsamia swój własny ważny interes z interesem zatrudnionych osób. W takim jednak ujęciu prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec podmiotów zatrudniających pracowników byłoby w każdym przypadku problematyczne, zawsze bowiem skierowanie egzekucji mogłoby się niekorzystnie odbić na zatrudnionych osobach.
Co do podnoszonego przez skarżącą argumentu, że wnioskowana ulga podyktowana jest potrzebą wypłaty wynagrodzeń dla pracowników i powołania się w tej mierze na ważny interes zobowiązanego, DIAS podkreślił, że tym samym pracownikom skarżąca nie przekazuje od 2018 r. składek również w części finansowanej przez pracowników, a które potrąca z ich wynagrodzeń. Spółka, jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje, m.in. wypłatę wynagrodzeń. Jednak zobowiązana jest również do regulowania zobowiązań składkowych.
DIAS zaznaczył, że organ egzekucyjny dokonał również oceny sytuacji finansowej skarżącej. Ocena ta wskazuje, że skarżąca ma duże zobowiązania wobec Skarbu Państwa (co wynika z danych widniejących również w Krajowym Rejestrze Sądowym o prowadzonych już egzekucjach), które pogłębiają się. Skarżąca posiada kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które systematycznie rośnie. Ze szczegółowych danych ZUS wynika, że wg deklaracji rozliczeniowej za maj 2022 r. kwota do zapłaty składek wynosi 122.155,58 zł, za kwiecień 2022 r. wynosi 151.236,65 zł, a za marzec 2022 r. - 141.795,65 zł. Natomiast na poczet realizacji zajęć w 2020 r. S1. sp. z o.o. przekazała wpłaty na łączną kwotę 769.583,40 zł, w okresie od stycznia do marca 2021 r. - kwotę 195.000 zł. Z uwagi na to, że do wierzytelności nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych, kolejne przekazane wpłaty z maja i lipca 2021 r. w łącznej wysokości 8.875,51 zł zostały rozdzielone pomiędzy wierzycieli uczestniczących w zbiegu egzekucji (dla ZUS przypadła kwota 5.799,32 zł). Następnie podmiot S1. sp. z o.o. przekazał do ZUS wpłaty: we wrześniu 2021 r. - 9.162,11 zł, w listopadzie 2021 r. – 60.000 zł, w grudniu 2021 r. 65.000 zł, w lutym 2022 r. - 50.000 zł, w maju 2022 r. - 55.000 zł oraz 70.000 zł.
DIAS stwierdził, że generowane przez skarżącą zadłużenie nie ma korelacji z wysokością wpłat dłużnika zajętej wierzytelności: łączne wpłaty wyniosły 1.279.544,83 zł, wierzytelność S1. sp. z o.o. wobec skarżącej na koniec maja to 4.867.656,29 zł, a zadłużenie skarżącej tylko wobec ZUS na 2 czerwca 2022 r. wynosi 7.279.650,59 zł.
DIAS skonstatował, że w tych okolicznościach zwolnienie spod egzekucji wnioskowanej wierzytelności na pewno nie leży w interesie organu egzekucyjnego będącego jednocześnie wierzycielem. Tym bardziej, gdy brak jest innego składnika majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Zajęcie ww. wierzytelności było jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym zastosowanym wobec skarżącej. Z tych powodów DIAS uznał jako w pełni uprawnione stanowisko organu pierwszej instancji, który dokonał prawidłowej wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a. przyjmując, że wprawdzie środki na wynagrodzenia za pracę stanowią o "ważnym interesie", to jednak po stronie skarżącej istnieje obowiązek wykazania nie tylko argumentów przemawiających za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego, ale także wykazania, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Przekonanie skarżącej, że w jej przypadku zaistniał ważny interes, nie jest wystarczające, aby uwzględnić wniosek o zwolnienie spod egzekucji. Organ za ugruntowany w orzecznictwie uznał pogląd, że uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (tak m.in. NSA w wyrokach z: 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12; 1 września 2011 r., II FSK 489/10; 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15; 14 listopada 2017 r., II FSK 2819/15; 26 września 2019 r., I GSK 638/19; 5 kwietnia 2019 r., I GSK 1081/18; 13 września 2017 r., II FSK 2090/15).
Na koniec DIAS wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokami z 1 czerwca 2022 r., I SA/GI 417/22, z 21 czerwca 2022 r., I SA/GI 410/22 i z 9 czerwca 2022 r., I SA/GI 363/22 oddalił skargi tej samej spółki na postanowienia DIAS, utrzymujące w mocy postanowienia Dyrektora ZUS Oddział w S. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wnioskowanego przez skarżącą składnika majątkowego.
3.1. W skardze zarzucono naruszenie:
1) art. 13 § 1 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności zobowiązanej wobec S1. sp. z o.o., mimo, że zwolnienie takie jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego,
2) art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm. – dalej: k.p.a.) w związku z art. 13 § 1 u.p.e.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia przez organy stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla zważania ważnego interesu strony i interesu społecznego oraz dokonanie błędnych ustaleń i brak właściwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wpierw omówiono istotę działania organu w ramach uznania administracyjnego podnosząc, że władza organu nie jest tu dyskrecjonalna. Organ powinien kierować się zasadą proporcjonalności.
Dalej skarżąca argumentowała, że wskazywany przez nią ważny interes uzasadnia zwolnienie składnika majątku spod egzekucji. Zajęta wierzytelność wobec S1. sp. z o.o. jest wierzytelnością o zapłatę wynagrodzenia za usługi produkcji ubrań. Ubrania te na zlecenie S1. sp. z o. o. wyprodukowała skarżąca siłami zatrudnionych przez siebie pracowników. Część wierzytelności, której dotyczy wniosek o zwolnienie, pokrywa wyłącznie wynagrodzenia tych pracowników i zwolniona kwota zostałaby przeznaczona wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń. Na żaden inny cel nie mogłaby być zresztą przeznaczona, gdy wpłynęłaby na zajęty przez ZUS rachunek bankowy, z którego bank wstrzymał wszystkie inne wypłaty.
Wskazała, że nie posiada żadnych innych środków na wypłatę wynagrodzeń pracownikom, niż środki należne za usługi produkcji ubrań, które pracownicy ci wykonali. Brak zwolnienia oznacza, że pracownicy nie otrzymają należnego im wynagrodzenia za wykonaną pracę. Ważny interes zobowiązanego polega zatem na konieczności realizacji zobowiązania do wypłaty wynagrodzeń zatrudnianym pracownikom, co jest możliwe jedynie w przypadku zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności, które zapewni wpływy na tę wypłatę.
Zdaniem skarżącej nieuwzględnienie tego interesu i brak zwolnienia, nie tylko nie jest uzasadnione interesem publicznym lecz wręcz przeciwnie, godzi również i w ten interes. Bezpośrednim skutkiem zaskarżonego postanowienia jest bowiem pozbawienie pracowników środków utrzymania. Osoby te wykonywały pracę licząc, że w ten sposób uzyskają wynagrodzenie pozwalające na zaspokajanie potrzeb życiowych swoich i swoich rodzin, a w wyniku wydania przez organ zaskarżonego postanowienia zostaną wynagrodzenia tego pozbawione. Brak zwolnienia doprowadzi do drastycznych, negatywnych skutków społecznych.
Skarżąca zauważyła, że u.p.e.a. przewiduje w art. 81 § 4, iż zakaz wypłat z zajętego rachunku bankowego nie dotyczy wypłat za bieżące wynagrodzenia za pracę. Ustawa przewiduje, że zobowiązany mimo prowadzenia przeciwko niemu egzekucji administracyjnej może wypłacać swoim pracownikom wynagrodzenia za pracę. Uzasadnieniem wprowadzenia takiego przepisu były oczywiście ważne względy społeczne, które nie pozwalają, aby pracownicy wykonujący pracę mogli być pozbawieni środków utrzymania. Sam ustawodawca uznaje, że zapewnienie środków na wynagrodzenia dla pracowników leży w interesie publicznym, który przeważa nad interesem wierzyciela publicznoprawnego. Aby wypłacić bieżące wynagrodzenie z rachunku bankowego, odpowiednie środki muszą na ten rachunek wpłynąć. Wpływ taki nie może nastąpić, jeżeli zajęta zostanie w całości wierzytelność o wynagrodzenie za świadczenie usług, które wykonali zatrudnieni pracownicy. Zaskarżone postanowienie ZUS pozbawia więc jakiejkolwiek skuteczności art. 81 § 4 u.p.e.a., godząc tym samym w ważne społeczne względy, które uzasadniały wprowadzenie tego przepisu.
Zdaniem skarżącej ważny interes zobowiązanego przejawia się również w tym, że brak zwolnienia kwot potrzebnych na wypłatę wynagrodzeń skutkować będzie brakiem możliwości zatrudniania przez skarżącą jakichkolwiek pracowników, a tym samym prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej (w tym oczywiście wykonywania jakichkolwiek zleceń dla S1. sp. z o.o.). Również i w tym aspekcie interes ten jest zgody z interesem publicznym, który przejawiać się będzie w braku konieczności wypłaty pracownikom świadczeń ze środków publicznych - wypłaty wynagrodzenia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, wypłacania zasiłku dla bezrobotnych, świadczeń przedemerytalnych, itp. Interes społeczny zrealizuje się także poprzez uchronienie pracowników przed bezrobociem, w tym w szczególności kobiet zatrudnionych na stanowiskach szwaczek, których sytuacja na rynku pracy jest bardzo trudna. Brak wnioskowanego zwolnienia spod egzekucji przyniesie istotne negatywne skutki społeczne również z tego powodu.
Skarżąca podniosła, że żadnej z powyższych okoliczności organy nie wzięły w ogóle pod uwagę. Organy twierdzą, że w sprawie interes prowadzącego egzekucję wierzyciela publicznoprawnego przeważać musi nad interesem strony, jednakże w ogóle nie ustaliły i nie rozważyły w jakim zakresie interes, strony jest zgodny z interesem publicznym i w jakim zakresie zwolnienie spod egzekucji będzie realizować interes społeczny.
Aby odmówić zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności przeznaczonej wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń, musiałoby zostać jednoznacznie ustalone, że zwolnienie takie doprowadziłaby do całkowitej bezskuteczności egzekucji i braku możliwości ściągnięcia w jej wyniku jakichkolwiek kwot.
Również i w tym zakresie organy nie dokonały wymaganych ustaleń i nie wyjaśniły stanu faktycznego. Składnikiem majątku, którego dotyczy wniosek o zwolnienie spod egzekucji jest jedynie część wierzytelności skarżącej wobec S1. sp. z o.o., która pozwala zobowiązanemu wypłacić wynagrodzenia zatrudnianym przez siebie pracownikom. W pozostałej części wierzytelność ta pozostaje zajęta. Wniosek dotyczył więc zwolnienia z egzekucji tylko części składnika majątku, a w pozostałym zakresie zajęcie tego składnika pozostaje w mocy. Dłużnik zajętej wierzytelności – S1. sp. z o.o. w roku 2020 przekazała ZUS na poczet zajętej wierzytelności łącznie kwotę 769.583,40 zł, w roku 2021 kwotę 338.067,62 zł (przy czym ostatnia wpłata w kwocie 65.000 zł miała miejsce 22 grudnia 2021 r.), a w roku 2022 przed wniesieniem w skargi kwotę 255.000 zł. Tak więc, w ocenie spółki, wnioskowane zwolnienie w żadnym razie nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji.
Skarżąca zaznaczyła, że jednak jeszcze istotniejszy, a wręcz kluczowy w sprawie jest fakt, iż organy w ogóle nie wyjaśniły, czy w sprawie została wszczęta procedura przewidziana w art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jej wszczęcie i przeprowadzenie dorowadzić może przecież co najmniej do częściowego zaspokojenia należności wierzyciela. Art. 71b u.p.e.a. wprowadza bowiem uprawnienie przysługujące organowi egzekucyjnemu, który stwierdzi, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania całości lub części zajętej wierzytelności i który wyda postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. W wyniku zatem stwierdzenia, iż doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności, może zostać ściągnięta od dłużnika w trybie egzekucji administracyjnej. Egzekucja taka może być prowadzona ze wszystkich składników majątku dłużnika zajętej wierzytelności.
Skarżąca wskazała, że organ w ogóle nie wyjaśnił czy procedura taka została wszczęta, a jeżeli tak to z jakim skutkiem, jakimi składnikami majątku dysponuje S1. sp. z o.o. (dłużnik zajętej wierzytelności), jaką mają one wartość, jakie kwoty można uzyskać po skierowaniu egzekucji do tych składników majątku, itp. Ustalenia w tym zakresie muszą mieć zasadniczy wpływ na decyzję organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części zajętej wierzytelności w celu wypłaty wynagrodzeń pracownikom. Tylko bowiem na podstawie tych ustaleń można by dojść do wniosku, że zwolnienie części wierzytelności spod egzekucji będzie skutkować całkowitą bezskutecznością egzekucji, a tym samym, że interes publiczny bezwzględnie nie powala na uwzględnienie ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającego takie zwolnienie.
Na koniec skarżąca zaznaczyła, że WSA w Gliwicach w trzech analogicznych sprawach wyrokami z 15 czerwca 2022 r., I SA/Gl 459/22, I SA/Gl 460/22 i I SA/Gl 461/22, uchylił zaskarżone postanowienia DIAS.
3.2. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Dodał, że wbrew temu co podnosi skarżąca organ egzekucyjny wszczął procedurę z art. 71a i art. 71b u.p.e.a., co zakończyło się wydaniem dwóch postanowień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
4. Skarga została oddalona, ponieważ kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem.
5. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności odmowy zwolnienia spod egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w S1. sp. z o.o. w ramach postępowania egzekucyjnego.
Zakreślając ramy prawne sprawy, należy zwrócić w pierwszym rzędzie uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że organ stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Należy w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę celowości, będącą jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11, oznacza ona podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.
Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego, o czym stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a.
Na tle art. 13 § 1 u.p.e.a. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji ma charakter uznaniowy (wyroki: NSA z 9 marca 2022 r., III FSK 4721/21; WSA w Warszawie z 14 sierpnia 2007 r., III SA/Wa 4373/06; WSA w Bydgoszczy z 7 czerwca 2022 r., I SA/Bd 264/22). Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.
To zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji, musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji.
Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10).
Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). Należy przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, poprzez uzależnienie od jego zgody możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego.
Instytucja zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, stanowiąca ochronę dla zobowiązanego, nie może jednocześnie doprowadzić do zaprzepaszczenia całkowicie celu postępowania egzekucyjnego, którym jest zaspokojenie wierzyciela i nie może całkowicie pomijać interesu wierzyciela (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15 grudnia 2022 r., II SA/Go 596/22).
Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 13; wyrok NSA z 23 czerwca 2022 r., III FSK 9/22; wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; wyrok WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). Organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do złożenia stosownych wyjaśnień w tym zakresie. Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa na zobowiązanym.
Trafna będzie zatem odmowa zwolnienia składnika majątkowego z egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie posiada innych składników majątkowych podlegających egzekucji (wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07).
Wymaga zatem ponownego uwydatnienia, że uregulowana w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, trzeba podkreślić, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego, takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyroki NSA: z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; z 13 października 2000 r., III SA 3416/99).
6. Odnosząc do tej materii stan faktyczny zaistniały w przedmiotowej sprawie, należy zauważyć, iż organy słusznie podniosły, że wniosek o udzielenie ulgi podyktowany wypłatą wynagrodzeń dla pracowników za wykonaną przez nich pracę znajduje się w granicach wytyczonych przesłanką ważnego interesu zobowiązanego, jednakże spółka nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.
Zasadnie przyjęto, że ochrona ważnego interesu zobowiązanego nie może doprowadzić do sytuacji, w której niemożliwe będzie przeprowadzenie skutecznej egzekucji administracyjnej.
Zaznaczono, iż spółka ma kilkumilionowe zadłużenie z tytułu składek, które nadal rośnie, a zarazem nie podejmuje ona wysiłków zmierzających do uskutecznienia jego spłaty.
Co istotne, spółka siedemnastokrotnie (sic!) korzystała już ze zwolnienia ww. składnika majątku spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, nie wdrażając przy tym żadnych działań restrukturyzacyjnych, o których podjęciu zapewniała wierzyciela.
Strona skarżąca nie posiada żadnego majątku (tak ruchomego, jak i nieruchomości), który mógłby stanowić przedmiot zabezpieczenia. Spółka utraciła zatem zdolność do spłaty zobowiązań.
W konsekwencji organy doszły do prawidłowego wniosku o braku okoliczności przemawiających za zwolnieniem spod egzekucji wierzytelności spółki.
Sąd podkreśla, że skarżąca "ważny interes zobowiązanego" utożsamia z ważnym interesem zatrudnionych przez stronę skarżącą osób. Jednak to spółka jako pracodawca zatrudnionych u niej osób, zobowiązana jest do zaspokajania ich potrzeb i praw jako pracowników, co obejmuje m. in. wypłatę wynagrodzeń. Tymczasem - co należy podkreślić - od 2018 r. spółka nie przekazuje składek również w części finansowanej przez pracowników, które potrącane są z ich wynagrodzeń.
Sąd ponownie zauważa, iż celem art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zarówno zobowiązanego jak i wierzyciela. Instytucja ukształtowana w tym przepisie nie może jednak prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Tym samym organy trafnie uznały, że tym razem w interesie publicznym leży odmowa obecnemu wnioskowi strony skarżącej – co ważne – po udzieleniu skarżącej innych ulg, a także po uprzednim 17- krotnym zwolnieniu tego samego składnika majątku (wierzytelności wobec spółki S1.) spod egzekucji w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników, tyle że za inne okresy.
Zdaniem Sądu wyrażone w kontrolowanym postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda, rozstrzygnięcie jest treściowo niesatysfakcjonujące dla strony skarżącej, ale nie prowadzi to do uznania, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzono w sposób wadliwy. Raz jeszcze zaakcentować należy, że instytucja zwolnienia spod egzekucji działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Uznanie administracyjne samo w sobie nie stanowi przedmiotu kontroli sądu, gdyż kontrola ta koncentruje się wokół kwestii, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny poddał wnikliwej analizie stan sprawy w aspekcie przesłanek z art. 13 § 1 u.p.e.a. Wbrew podniesionym przez skarżącą zarzutom nie doszło do naruszenia tego przepisu. Organy egzekucyjne rozpatrując wniosek skarżącej o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności pieniężnej w sposób należyty ustaliły i rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz przesłanki wymagane przepisami prawa, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swych postanowień. Nie doszło więc do naruszenia art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.
7. Sąd dostrzega, że w analogicznych sprawach tej samej skarżącej doszło już do wydania przez WSA w Gliwicach, zarówno wyroków oddalających, jak i wyroków uwzględniających skargi. Sprawy te dotyczyły odmowy zwolnienia zajętej wierzytelności wobec spółki S1. w celu wypłaty wynagrodzeń dla pracowników skarżącej za inne miesiące (maj – październik 2021 r.).
W trzech sprawach skargi zostały oddalone (wyroki w sprawach I SA/Gl 363/22, I SA/Gl 410/22 oraz I SA/Gl 410/22). W trzech kolejnych sprawach (wyroki z 15 czerwca 2022 r., I SA/Gl 459-461/22) Sąd uchylił wydane w sprawie postanowienia z uwagi na to, że organ nie wyjaśnił, czy w sprawie została wszczęta procedura z art. 71a i art. 71b u.p.e.a. Jak zauważył w uzasadnieniach, skarżąca oraz spółka S1. nie tylko prowadzą działalność gospodarczą pod tym samym adresem, ale też są własnością tej samej osoby fizycznej.
Zdaniem składu orzekającego w tej sprawie, skoro jednak z akt sprawy administracyjnej przedłożonych Sądowi, tym razem wynika, że organ zainicjował czynności wskazane w art. 71a u.p.e.a. i wydał – już dwukrotnie – postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., to eliminowanie z obrotu prawnego kontrolowanego postanowienia z przyczyn wskazanych w uzasadnieniach wyroków z 15 czerwca 2022 r. (I SA/Gl 459-461/22) – w realiach niniejszej sprawy jest bezprzedmiotowe.
8. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Sąd skargę oddalił.