III SA/Wa 2492/19

III SA/Wa 2492/19 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-12-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Olechniewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 58 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca – Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. sp. z o.o. z siedzibą w W. reprezentowana przez kuratora A. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2015 r. postanawia odrzucić skargę
Uzasadnienie
S. P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą" lub "Spółką") reprezentowana przez adwokata J. D. – O., której pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki udzieliła kurator Spółki adw. A. I., zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] września 2019 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2015 r.
Na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka, za pośrednictwem pełnomocnika, została wezwana do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi oraz złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie osób, które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki nadesłała pełnomocnictwo udzielone adw. J. D. – O. przez adw. A. I. do reprezentowania spółki przed sądami administracyjnymi oraz kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] sierpnia 2017 r., z którego wynika, że A. I. została ustanowiona kuratorem Spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Z treści art. 28 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." -wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, aby przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy Skarżąca w chwili wniesienia skargi nie posiadała organów uprawnionych do jej reprezentowania, a skarga została wniesiona przez pełnomocnika, któremu pełnomocnictwa udzielił kurator wyznaczony przez Sąd Rejonowy dla W. w W., [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego na mocy postanowienia z [...] sierpnia 2017 r., sygn. akt [...]– Rej. KRS [...] w trybie art. 138 § 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900, dalej również jako "O.p.") w zw. z 42 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r., poz. 459 ze zm., dalej również jako "k.c."), tj. celem postarania się o powołanie organu Spółki, a w razie potrzeby o jej likwidację, co wynika z treści uzasadnienia tego postanowienia (vide: k. 18 akt administracyjnych).
Zgodnie z art. 42 § 1 k.c. w brzemieniu sprzed 15 marca 2018 r., jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. W myśl § 2 art. 42 k.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Stosownie do art. 42 ustawy z 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 398, dalej również jako "ustawa zmieniająca") do kuratorów ustanowionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie art. 26 ustawy zmienianej w art. 1 lub art. 42 § 1 ustawy zmienianej w art. 2 (czyli k.c.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rejestrowy może zmienić zakres uprawnień kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 ustawy zmienianej w art. 2 (k.c.), stosując ten przepis w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Według zaś art. 42 § 1 k.c. w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, jeżeli osoba prawna nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator podlega nadzorowi sądu, który go ustanowił. W myśl § 2 art. 42 k.c. w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, do czasu powołania albo uzupełnienia składu organu, o którym mowa w § 1, albo ustanowienia likwidatora kurator reprezentuje osobę prawną oraz prowadzi jej sprawy w granicach określonych w zaświadczeniu sądu. Z kolei art. 138 § 3 O.p. stanowi, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę (art. 603 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2018 r., poz. 155 ze zm., dalej również jako "k.p.c."). Sąd ten wystawia dla kuratora zaświadczenie, w którym określa zakres jego uprawnień (art. 604 k.p.c.).
Na gruncie powyższych uregulowań wskazuje się, że kurator dla osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 § 1 k.c., jest kuratorem prawa materialnego. Kurator ustanowiony w oparciu o powyższy przepis jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego stosowne przepisy o przedstawicielstwie. Do kuratora stosujemy teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów, ze skutkami z tego wynikającymi. Zakres kompetencji kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. w brzmieniu sprzed 15 marca 2018 r. jest ograniczony, gdyż powinien on niezwłocznie postarać się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby postarać się o likwidację osoby prawnej. Kurator osoby prawnej ustanowiony w trybie art. 42 k.c. może podejmować czynności zmierzające do tego, aby organ był powołany w sposób prawidłowy. Kurator nie ma jednak prawa do powołania takiego organu i nie może zastępować uprawnionych do powoływania organów (por. postanowienie SN z 7 maja 2004 r., III CK 249/03, OSNC 2005, nr 5, poz. 87 z aprobującą glosą A. Łopuszańskiego, "Monitor Prawniczy" 2006, nr 12, s. 664).
Kurator prawa materialnego, powołany na podstawie art. 42 k.c. w brzmieniu sprzed 15 marca 2018 r., jako przedstawiciel ustawowy o ściśle określonych kompetencjach, nie może być uznany za organ i trwale go zastępować. Kompetencje kuratora nie rozciągają się na ogólną sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 k.c., są ściśle określone, wyznaczają tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Dokonywanie przez kuratora czynności z zakresu reprezentacji nie może być rozpatrywane w dłuższej perspektywie czasowej (tj. wykraczającej poza okres niezbędny do doprowadzenia do powołania organów albo likwidacji osoby prawnej), przede wszystkim z uwagi na wyłączenie możliwości prowadzenia przez niego spraw osoby prawnej.
Podobnie nie można uznać kuratora powołanego na postawie art. 42 k.c. za pełnomocnika procesowego w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, gdyż jego umocowanie obejmuje tylko jednorazową czynność, jaką jest złożenie wniosku o rozwiązanie osoby prawnej. Ustawowe kompetencje kuratora nie rozciągają się na inne działania, polegające na występowaniu w imieniu osoby prawnej z powództwami cywilnymi, dochodzeniu należności czy zawieraniu ugód. Niedopuszczalne jest również udzielanie przez takiego kuratora jakichkolwiek pełnomocnictw (por. postanowienia SN z: 7 maja 2004 r., III CK 249/03, OSNC 2005, nr 5, poz. 87; 30 maja 2008 r., II CZP 40/08; uchwałę SN z 8 marca 2008 r., CZP 95/11, OSNC 2012, nr 11, poz. 125; postanowienie SN z 23 listopada 2012 r., IV CCK 150/12 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo; postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z [...] stycznia 2013 r., [...], Lex nr [...]; wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z [...] marca 2010 r., [...], Lex nr [...]).
Na tle powyższych poglądów prawnych oraz regulacji art. 42 k.c. w brzmieniu sprzed 15 marca 2018 r. warto dodać, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie prezentowane było stanowisko, że kurator, ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 O.p., na mocy art. 42 k.c. nie był uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, lecz jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 k.c. nie mógł reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani z jej likwidacją (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 29 maja 2009 r., II SA/Gl 1271/08 i 22 września 2009 r., I SA/Gl 350/09; we Wrocławiu z 9 stycznia 2008 r., I SA/Wr 1198/07; w Gdańsku z 31 stycznia 2007 r., II SA/Gd 290/06; w Warszawie z: 29 stycznia 2013 r., I SA/Wa 2104/12 i 19 lutego 2015 r., I SA/Wa 2354/14 oraz wyrok NSA z 10 marca 2008 r., II OSK 59/07).
W orzecznictwie podnoszono, że przepis art. 138 § 3 O.p. jest jedynie podstawą prawną do złożenia przez organ podatkowy wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej, którego uwzględnienie przez sąd polega na ustanowieniu kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c. Tak przyjęto w uchwale Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2014 r., III CZP 101/14 (Lex nr 1551365). W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że brak jest jakichkolwiek merytorycznych argumentów przemawiających za przyjęciem, aby art. 138 § 3 O.p. miał stanowić podstawę prawną dla sądu rejestrowego do ustanowienia kuratora upoważnionego do reprezentowania osoby prawnej, i to nawet wówczas, gdyby zakres tej reprezentacji miał się ograniczać do podejmowania czynności w postępowaniach podatkowych czy w przedmiocie wszczynania i przeprowadzania kontroli podatkowej. Zakres czynności, do których uprawniony jest taki kurator, obejmuje jedynie czynności niezbędne z punktu widzenia urzeczywistnienia celów, do których osiągnięcia mają zmierzać jego działania określone w art. 42 § 2 k.c.
W konsekwencji powyższego także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowano, że kurator spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. nie jest upoważniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2015 r., I FSK 1803/15, postanowienie NSA z 13 kwietnia 2016 r., I GZ 68/16, CBOSA).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie niniejszym poglądy powyższe w stanie prawnym obowiązującym do 15 marca 2018 r., tj. przed nowelizacją art. 42 k.c., w całości podziela. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 k.c., były wtedy ściśle zakreślone i bez względu na treść orzeczenia sądu rejestrowego
(a wcześniej sądu opiekuńczego) umocowanie kuratora powinno ograniczać się tylko do powyższego zakresu czynności. Określenie kompetencji kuratora musiało odbywać się w ścisłej korelacji z treścią art. 42 § 2 k.c. i zawartym tam zakresem czynności. Sąd nie mógł rozszerzać swobodnie treści normy prawnej wbrew jej brzmieniu. Dlatego też umocowanie kuratora przez sąd do reprezentacji (sensu largo) i prowadzenia bieżących spraw osoby prawnej było absolutnie wadliwe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z [...] marca 2010 r., [...]).
Reasumując, z uwagi powołanie kuratora w stanie prawnym obowiązującym przed 15 marca 2018 r. oraz z uwagi na treść art. 42 zd. 1 ustawy z 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (do kuratorów ustanowionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie art. 26 ustawy zmienianej w art. 1 lub art. 42 § 1 ustawy zmienianej w art. 2 – czyli kodeksu cywilnego – stosuje się przepisy dotychczasowe), należało przyjąć, że aktualna jest wykładnia obowiązujących poprzednio przepisów i przywołane orzecznictwo sądów, a w konsekwencji kurator Skarżącej powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. na mocy art. 42 k.c. w brzmieniu sprzed 15 marca 2018 r. nie jest upoważniony do jej reprezentacji przed sądem administracyjnym.
Skoro kurator został ustanowiony postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., tj. przed nowelizacją art. 42 § 2 k.c. obowiązującą od 15 marca 2018 r., to zakres czynności kuratora był węższy, bowiem jako jego zadania ustawodawca wskazywał podejmowanie działań (verba legis "postarać się") zmierzających do powołania organu osoby prawnej, a w razie potrzeby – do jej likwidacji. Zmiana treści art. 42 § 2 k.c. nie rozszerzała uprawnień kuratora ex lege, tylko wymagała wystąpienia we właściwej drodze prawnej o rozszerzenie uprawnień dotychczasowego kuratora, a taką możliwość stwarza art. 42 zd. 2 ustawy z 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw.
Zważywszy na powyższe i zaprezentowany na wstępie pogląd o braku umocowania kuratora osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 k.c. w brzmieniu z chwili ustanowienia kuratora, do reprezentowania tej osoby prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, należy stwierdzić, że kurator Spółki nie był podmiotem uprawnionym do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi, a tym samym nie był uprawniony do udzielania dalszych pełnomocnictw do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi.
Skoro zatem, mimo wezwania do usunięcia braków formalnych, takie braki usunięte nie zostały, skargę wniesioną przez kuratora należało odrzucić, jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a.