I SA/Gl 15/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2006-07-31
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyPITnierzetelność ksiągszacowaniekoszty uzyskania przychodówprzychodywspólne opodatkowanie małżonkówodpowiedzialność solidarnarozwódprzedawnienie

WSA w Gliwicach oddalił skargę podatniczki w sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r., potwierdzając prawidłowość szacowania podstawy opodatkowania i łącznego opodatkowania małżonków.

Sprawa dotyczyła skargi M. M.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 r. Skarżąca zarzucała m.in. naruszenie przepisów proceduralnych, nieuwzględnienie ustania wspólności majątkowej i przedawnienia. Sąd uznał skargę za bezzasadną, stwierdzając, że organy prawidłowo oszacowały podstawę opodatkowania z uwagi na nierzetelność ksiąg podatkowych oraz że łączna odpowiedzialność małżonków za podatek za 1999 r. była uzasadniona, niezależnie od późniejszego rozwodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał sprawę ze skargi M. M.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. określającą małżonkom M. i T. W. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 r. Skarżąca podnosiła zarzuty dotyczące m.in. wydania decyzji na oboje małżonków mimo ustania wspólności majątkowej, naruszenia przepisów proceduralnych, przedawnienia oraz braku podstaw do szacowania podstawy opodatkowania. Sąd uznał skargę za bezzasadną. Stwierdzono, że T. W. prowadził działalność gospodarczą, w ramach której nie ewidencjonował wszystkich przychodów i kosztów, co skutkowało nierzetelnością księgi przychodów i rozchodów. W związku z tym organy podatkowe prawidłowo oszacowały podstawę opodatkowania, stosując metodę kosztową, a skarżąca nie kwestionowała ani wyboru metody, ani sposobu jej zastosowania. Sąd podkreślił, że możliwość łącznego opodatkowania dochodów małżonków, uzależniona od złożenia wspólnego zeznania, wywołuje skutki prawne niezależnie od późniejszego ustania wspólności majątkowej czy rozwodu. Odpowiedzialność za zobowiązanie podatkowe powstałe w trakcie trwania wspólności majątkowej i wspólnego opodatkowania jest solidarna i trwa niezależnie od późniejszych zmian statusu cywilnego małżonków. Sąd uznał, że przepisy dotyczące odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka (art. 108, 110 Ordynacji podatkowej) nie miały zastosowania w tej sytuacji. Uznano również, że mimo doręczenia decyzji skarżącej z pominięciem pełnomocnika, uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, a termin przedawnienia nie został naruszony. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, a zebrane dowody nie pozwalają na uzupełnienie tych danych, konieczne jest szacowanie podstawy opodatkowania.

Uzasadnienie

Księgi podatkowe nie odzwierciedlały stanu rzeczywistego z powodu niezaewidencjonowania przychodów i kosztów, co uzasadniało szacowanie podstawy opodatkowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (36)

Główne

Ord. pod. art. 23 § § 1 pkt 2, § 3 pkt 5

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 193

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.f. art. 6 § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 6 § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Możliwość łącznego opodatkowania małżonków uzależniona od złożenia stosownego wniosku we wspólnym zeznaniu rocznym. Skutki prawne tego wniosku trwają niezależnie od późniejszych zmian statusu cywilnego.

Ord. pod. art. 23 § § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Ord. pod. art. 21 § § 1 pkt 1, § 3

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 91 § § 3

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 233 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.f. art. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 3 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 9 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1 pkt 1, 3 i 9

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 14

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 24 § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 2 i 9

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 27 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 27a § ust. 1 pkt 1 lit. b

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 27b

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 45 § ust. 6

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

rozp. MF art. 10

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów

Ord. pod. art. 92 § § 3

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 70 § § 1

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 193 § § 4

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 145

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 110 § § 1

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 108

Ordynacja podatkowa

u.p.d.o.f. art. 3 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 9 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 26

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 26a

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Ord. pod. art. 26

Ordynacja podatkowa

Ord. pod. art. 29 § § 2

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe prawidłowo oszacowały podstawę opodatkowania z uwagi na nierzetelność ksiąg podatkowych. Łączne opodatkowanie dochodów małżonków było uzasadnione, a odpowiedzialność solidarna trwa niezależnie od późniejszego rozwodu. Termin przedawnienia nie został naruszony.

Odrzucone argumenty

Decyzja została wydana na oboje małżonków bez uwzględnienia ustania wspólności majątkowej. Nastąpiło naruszenie przepisów proceduralnych, w tym brak podstaw do szacowania i przedawnienie zobowiązania. Należało orzec o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka.

Godne uwagi sformułowania

Skorzystanie przez małżonków z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych wywołuje skutki, które może odwrócić tylko ich rozłączne opodatkowanie w drodze decyzji wydanej w trybie art. 45 ust. 6 tej ustawy i to tylko z tej przyczyny, iż nie spełniali oni przepisanych warunków do łącznego opodatkowania. Nie jest możliwe wycofanie złożonej /wspólnej/ deklaracji podatkowej i dokonywanie innego sposobu opodatkowania nawet w wypadku późniejszego ustania związku małżeńskiego. Doręczenie decyzji stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnictwa może być uznane za skutecznie dokonane, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych.

Skład orzekający

Eugeniusz Christ

sprawozdawca

Ewa Madej

przewodniczący

Teresa Randak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie łącznego opodatkowania dochodów małżonków i solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, nawet po ustaniu małżeństwa. Zasady szacowania podstawy opodatkowania w przypadku nierzetelności ksiąg podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 1999 roku i późniejszych lat, w zakresie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o PIT.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii podatkowych związanych z nierzetelnością ksiąg i szacowaniem dochodu, a także złożonych zagadnień odpowiedzialności podatkowej małżonków po rozwodzie, co jest interesujące dla prawników i przedsiębiorców.

Czy rozwód zwalnia z odpowiedzialności za wspólne długi podatkowe? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 15/06 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2006-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ /sprawozdawca/
Ewa Madej /przewodniczący/
Teresa Randak
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. M.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] działając na podstawie art. 21 § 1 pkt 1, § 3, art. 23 § 1 pkt 2, art. 23 § 3 pkt 5, art. 91 § 3, art. 193, art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa /t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm./ art. 1, art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1 pkt 1, 3 i 9, art. 14, art. 22 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 26 ust. 1 pkt 2 i 9, art. 27 ust. 1, art. 27a ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 27b, art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm./ i § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /Dz.U. Nr 148, poz. 720/ po rozpatrzeniu odwołania pani M. M.-W. od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]r. Nr [...] określającej państwu M. M.-W. i T. W. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 1999 r. w wysokości [...] zł – Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że dnia [...] 2000 r. państwo T. W. i M. M.-W. za pośrednictwem poczty wysłali zeznanie małżonków o wysokości wspólnych dochodów osiągniętych w 1999 r. /PIT-33/, określając podatek należny w kwocie [...]zł. Natomiast w dniu [...] 2000 r. złożyli korektę tego zeznania, gdzie wykazali podatek należny po odliczeniach w kwocie [...] zł.
W wyniku przeprowadzonej u pana T. W. – prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" – kontroli podatkowej organ pierwszej instancji określił zobowiązanie podatników w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. w innej wysokości niż zeznana szacując przychód uzyskany z działalności gospodarczej i zwiększając go o wartość przychodów nie zaewidencjowanych w kwocie [...] zł oraz korygując wskazany w księgach koszt uzyskania przychodów przez zmniejszenie wysokości zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od posiadanych środków trwałych o kwotę [...] zł, zmniejszenie tych kosztów o kwotę [...] zł w związku z niewykazaniem przez strony faktycznego poniesienia wydatku oraz zwiększając koszty o kwotę [...] zł z tytułu sprzedaży środka trwałego i na kwotę
[...]zł w związku z niezaewidencjowaniem kosztu zakupu towarów handlowych.
W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej podatniczka zarzuciła, że decyzja ta wydana została na obojga małżonków, bez uwzględnienia faktu ustania ustroju małżeńskiego, nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia i bez wykazania podstawy prawnej w przedmiocie uznania lub nieuznania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za dowód w postępowaniu podatkowym.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ drugiej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja określała podatnikom należny za rok 1999 podatek dochodowy od osób fizycznych, a nie przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego. Powołując się na treść art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych organ odwoławczy wskazał, że strony /małżonkowie/ skorzystali z przewidzianego tym przepisem uprawnienia składając zeznania małżonków o wysokości wspólnych dochodów osiągniętych w 1999 r. tym samym zgodnie z treścią art. 92 § 3 Ordynacji podatkowej ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe
Organ odwoławczy zauważył, że decyzja pierwszoinstancyjna określała podatek należny za 1999 r wobec podatników pozostających w tym roku w związku małżeńskim i nie zawierała rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności któregokolwiek z małżonków za ich zobowiązania podatkowe powstała w 1999 r. tj. w trakcie trwania małżeństwa i istnienia między nimi wspólności majątkowej.
Organ drugiej instancji wskazał, że termin płatności przedmiotowego podatku minął w dniu 2 maja 2000 r., a zatem okres przedawnienia tego zobowiązania upływa w dniu 31 grudnia 2005 r. Decyzję podatkową organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] r. i doręczył pełnomocnikowi strony dnia [...] 2005 r. a więc w czasie gdy nie upłynął jeszcze termin przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.
Organ odwoławczy uznał za nieuzasadniony zarzut nie wskazania w decyzji organu pierwszej instancji podstawy prawnej stwierdzenia nierzetelności podatkowej księgi przychodów i rozchodów, gdyż w jej osnowie wskazano m.in. art. 193 § 4 Ordynacji podatkowej oraz § 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Przepisy te wskazują okoliczności, których wystąpienie skutkuje nie uznaniem za dowód prowadzonej przez podatnika podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
Niezależnie od powyższego Dyrektor Izby Skarbowej przyznał, że przedmiotową decyzją organ pierwszej instancji błędnie określił stronom wysokość należnego za 1999 r. zobowiązania zaniżając je o kwotę [...] zł. Mając na względzie niewielką kwotę zaniżenia organ odwoławczy odstąpił od pojęcia działań w celu skorygowania tej wielkości.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca pani M. M.-W. zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa proceduralnego: poprzez nieuwzględnienie odpowiedzialności za długi podatnika do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym, naruszenie art. 145 Ordynacji podatkowej poprzez nie doręczenie zaskarżonej decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi, art. 110 Ordynacji podatkowej poprzez nieograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości udziału w majątku wspólnym, art. 108 Ordynacji podatkowej poprzez nie wydanie decyzji orzekającej o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej oraz art. 23 Ordynacji podatkowej poprzez nie wskazanie podstaw do szacowania podstawy opodatkowania. Z tych przyczyn skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
Uzasadniając skargę strona skarżąca wskazała, że szacowanie jest dopuszczalne dopiero po uznaniu księgi podatkowej za nierzetelną, a w konsekwencji po nie uznaniu jej za dowód tego co wynika z zawartych w niej zapisów, a więc może być jedynie następstwem uznania księgi za nierzetelną, a nie przyczyną stwierdzenia tej nierzetelności. W ocenie skarżącej ustalenie podstawy obliczenia podatku w drodze oszacowania może nastąpić jeżeli brakuje danych niezbędnych do ustalenia tej podstawy. Natomiast w niniejszej sprawie dane wynikające z ksiąg podatkowych zostały uzupełnione w toku czynności kontrolnych i pozwalały na określenie podstawy opodatkowania. Oznacza to, że organ podatkowy powinien w pierwszym rzędzie oprzeć się na zgromadzonych dowodach, a dopiero przy ich braku może zastosować instytucję szacowania.
Skarżąca podniosła, że organ pierwszej instancji był w posiadaniu wyroku z dnia 11 lutego 2002 r. rozwiązującego jej małżeństwo i nie wydał decyzji orzekającej o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka za zobowiązania. Natomiast zaskarżoną decyzję doręczył na jej adres z pominięciem pełnomocnika co w ocenie skarżącej skutkuje naruszeniem art. 145 Ordynacji podatkowej i nieskutecznym jej doręczeniem.
Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Jak wynika z niekwestionowanych przez strony ustaleń faktycznych pan T. W., w 1999 roku, prowadził działalność gospodarczą rejestrując zdarzenia gospodarcze w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. W tym też okresie wielokrotnie wprowadzał na polski obszar celny z pominięciem odprawy celnej towary z T. bez ich zaewidencjowania w księgach podatkowych. Wartość tych towarów ustalono według cen zakupu wraz z należnym cłem na podstawie decyzji wydanych przez Naczelnika Urzędu Celnego w C. w łącznej kwocie [...] zł /44 decyzje celne wydane w [...] r./. Z decyzji wymierzających dług celny wynikało, że na polski obszar celny w 1999 r. wprowadzono transporty samochodowe, których przewoźnikami byli kierowcy przedsiębiorstwa pana T. W. Odbiorcami towarów były podmioty nieistniejące za wyjątkiem firmy "A" T.. W. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] 2003 r. sygn. a [...] uznano pana T. W. za winnego narażenia Skarbu Państwa na uszczuplenie należności celnych i należności z tytułu podatku VAT związane z niedopełnieniem ciążącego na nim obowiązku celno-podatkowego, poprzez wwiezienie do Polski towarów w postaci odzieży bez odprawy celnej. W podatkowej księdze przychodów i rozchodów nie ewidencjonowano kosztów zakupu wskazanych towarów handlowych ani ich sprzedaży. Koszty uzyskania przychodów wynikające z księgi podatkowej za 1999 r. wyniosły [...] zł w tym koszt zakupu towarów handlowych i materiałów – [...] zł. W księdze nie zaewidencjonowano również sprzedaży części towarów handlowych, których zakup został wykazany w tej księdze. W związku z powyższym zapisy w księdze podatkowej nie odzwierciedlały stanu rzeczywistego co stwierdzone zostało w załączniku nr 10 do protokołu kontroli podatkowej z dnia [...] 2004 r. zawierającym ustalenia badania ksiąg w zakresie przewidzianym w art. 193 Ordynacji podatkowej.
Poza sporem było, że organy podatkowe nie uznały za dowód w rozumieniu przepisu art. 193 § 1 Ordynacji podatkowej podatkowej księgi przychodów i rozchodów przedsiębiorstwa pana T. W. za 1999 r. zarówno w zakresie kosztów uzyskania przychodów jak i przychodów, gdyż stwierdziły, że księga ta jest nierzetelna. Organ podatkowy stwierdził, że dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania, a zebrane dowody nie pozwalały na uzupełnienie danych zawartych w księgach w taki sposób, aby możliwe było określenie podstawy opodatkowania /obrót towarami dokonano bez udokumentowania/. Konieczne stało się więc szacowanie podstawy opodatkowania. Do oszacowania podstawy opodatkowania organ podatkowy wybrał metodę kosztową wskazując powody, dla których odrzucono inne wymienione w art. 23 Ordynacji podatkowej metody szacowania. Strony nie kwestionowały ani dokonanego przez organ wyboru metody ani przyczyn niezastosowania innej metody ani też nie wskazywały metody oszacowania ich zdaniem właściwej w sprawie. Korzystając z szacowania na podstawie metody kosztowej ustalono wskaźniki marży i udziału kosztów w obrocie dokonując zestawienia sprzedanych przez pana T. W. towarów handlowych z rozbiciem na poszczególne rodzaje przy wyłączeniu towarów, które nie figurowały na dokumentach bądź były niereprezentatywne. Na podstawie dokonanych obliczeń – przy użyciu wszystkich dostępnych danych – organ podatkowy ustalił dochód pana T. W. z tytułu przychodów wynikających z księgi podatkowej i przychodów nie zaewidencjonowanych po odliczeniu kosztów uzyskania na kwotę [...] zł, a łączne dochody małżonków na kwotę [...] zł. Strony nie sprzeciwiły się tak określonej wartości ani nie podnosiły zarzutów co do sposobu jej ustalenia.
Bezsporne było, że państwo M. M.-W. i pan T. W. przez cały 1999 r. pozostawali w związku małżeńskim oraz że w tym czasie istniała między nimi wspólność majątkowa. Małżonkowie złożyli zeznanie roczne za 1999 r., w którym zawarli wniosek o wspólne opodatkowanie swoich dochodów. Małżeństwo stron rozwiązane zostało przez rozwód prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] 2002 r. sygn. akt [...]. Wcześniej bo w dniu [...] 2000 r. małżonkowie zawarli umowę małżeńską majątkową wyłączając wspólność ustawową i wprowadzając w ich stosunkach majątkowych małżeńskich rozdzielność majątkową.
Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny i prawny należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym w 1999 r. małżonkowie podlegający obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 1, między którymi istnieje wspólność majątkowa, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, mogą być jednak, na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym, opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów ustalonych zgodnie z art. 9 ust. 1, po uprzednim odliczeniu, odrębnie dla każdego z małżonków, kwot określonych w art. 26 i art. 26a, w tym przypadku podatek ustala się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów /przychodów/ opodatkowanych w sposób zryczałtowany. Tak więc możliwość łącznego opodatkowania małżonków została uzależniona od złożenia stosownego wniosku w tym przedmiocie we wspólnym zeznaniu rocznym. Termin do złożenia zeznania rocznego upływa w dniu określonym w art. 45 ust. 1 cytowanej ustawy.
Konstrukcja łącznego dochodu małżonków, oparta jest na założeniu, że podmiotem podatkowym są małżonkowie, a zatem opodatkowaniu powinien podlegać łączny dochód osiągnięty przez nich w roku podatkowym. Stwierdzenie, że małżonkowie podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, w roku podatkowym istniała między nimi wspólność majątkowa, złożyli wspólne zeznanie roczne z wnioskiem o wspólne opodatkowanie ma ten skutek, że podmiotem podatkowym danego roku podatkowego stają się małżonkowie i skutek ten co do powstałego w ten sposób zobowiązania podatkowego trwa niezależnie od tego czy w terminie późniejszym po zakończeniu roku podatkowego i upływie terminu do złożenia zeznania za ten rok przesłanki do łącznego opodatkowania podatników przestały istnieć. "Skorzystanie przez małżonków z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm./ wywołuje skutki, które może odwrócić tylko ich rozłączne opodatkowanie w drodze decyzji wydanej w trybie art. 45 ust. 6 tej ustawy i to tylko z tej przyczyny, iż nie spełniali oni przepisanych warunków do łącznego opodatkowania. Konsekwencją powyższego jest trwałość łącznego opodatkowania małżonków za dany rok podatkowy, choćby sama wysokość należnego od małżonków podatku została określona w innej wysokości niż zeznana z powodu ustalenia innej podstawy opodatkowania /dochodu i odliczeń od dochodu/" patrz ONSA 1999/1/37. "Nie jest możliwe wycofanie złożonej /wspólnej/ deklaracji podatkowej i dokonywanie innego sposobu opodatkowania nawet w wypadku późniejszego ustania związku małżeńskiego" /tak wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1998 r. sygn. akt III SA 978/97/.
Organy podatkowe tak jak i małżonkowie wnoszący zgodnie o wspólne opodatkowanie osiągniętych przez nich w danym roku podatkowym dochodów związani są skutkami tego oświadczenia do chwili gdy podatnik składając korekty zeznania lub organ podatkowy w wydanej decyzji /decyzjach/ stwierdzi, że jego złożenie z uwagi na brak jednej z pozostałych, wymienionych w art. 6 ust. 2, przesłanek, nie miało mocy wiążącej bądź z mocy innych przepisów wspólne opodatkowanie dochodów małżonków było niedopuszczalne.
Zgodnie z treścią art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej rozwiedziony małżonek podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Przepis ten reguluje odpowiedzialność byłego małżonka podatnika, a więc sytuację gdy zaległość podatkowa z tytułu zobowiązań podatkowych nie ciążyła na małżonku rozwiedzionym jako podatniku tego podatku lecz dotyczyła wyłącznie drugiego z małżonków. O odpowiedzialności za zaległość podatkową można mówić wyłącznie wówczas gdy dana osoba nie jest podatnikiem. Nie można bowiem przenosić odpowiedzialności podatkowej na osobę, która z mocy prawa jest już podatnikiem danego podatku.
Przepis art. 110 § 1 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do rozwiedzionych małżonków ponoszących solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe wynikającą z mocy prawa wskutek wspólnego opodatkowania ich dochodów w czasie trwania związku i istnienia wspólnoty majątkowej na podstawie przepisu art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Istnienie solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych małżonków wspólnie opodatkowanych w warunkach opisanych przepisami ustawy stanowiącej o tym podatku powoduje niedopuszczalność orzekania o odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka również wówczas, gdy po powstaniu tego zobowiązania a więc po upływie roku podatkowego małżeństwo to przestało istnieć na skutek rozwodu.
W niniejszej w sprawie wskutek złożenia zeznania o wysokości dochodów za rok podatkowy z wnioskiem o łączne ich opodatkowanie powstał stan faktyczny i prawny nakazujący organowi podatkowemu traktowanie rozliczających się wspólnie małżonków jako osoby, na których ciąży odpowiedzialność solidarna za podatek należny za dany rok podatkowy, skoro z brzmienia przepisu art. 6 ust. 2 cytowanej ustawy podatkowej wynika, że podatek ustala się na imię obojga małżonków. Ustanie małżeńskiej wspólności majątkowej po powstaniu tego typu zobowiązania nie ma wpływu na jego istnienie a w szczególności nie powoduje przekształcenia się "wspólnego" zobowiązania w odrębne zobowiązanie każdego z małżonków. Dla bytu powstałego w ten sposób zobowiązania podatkowego nie ma znaczenia późniejsze ustanie przesłanek niezbędnych dla jego zaistnienia. Zgodnie bowiem z art. 26 i 29
§ 2 Ordynacji podatkowej podatnik /małżonkowie wspólnie opodatkowani/ odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim skutki prawne ograniczenia, zniesienia lub wyłączenia wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych m.in. przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.
Dlatego organ odwoławczy słusznie uznał, że w niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy art. 108 czy art. 110 Ordynacji podatkowej.
Prawidłowo również organy podatkowe ustaliły, że w przedmiotowej sprawie zaistniały okoliczności do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, gdyż dane wynikające z ksiąg podatkowych nie odpowiadały rzeczywistości albowiem podatnik dokonywał sprzedaży towarów handlowych bez ich zaewidencjonowania. Obrót tymi towarami następował bez udokumentowania co czyniło niemożliwym uzupełnienie danych zawartych w księgach w ten sposób by możliwe było określenie podstawy opodatkowania. Organ podatkowy pierwszej instancji dokonując wyboru metody szacowania uzasadnił niemożność stosowania innych metod, a wyliczenie będące wynikiem oszacowania przyjętego metodą kosztową nie było przez strony kwestionowane. Należy przy tym zgodzić się z organami podatkowymi, że z uwagi na charakter podejmowanych przez podatnika czynności mających wpływ na osiągnięty dochód, jego obliczenie na podstawie dostępnej dokumentacji podatkowej było niemożliwe.
Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że organy podatkowe nie wskazały podstawy prawnej szacowania podstawy opodatkowania. Organy podatkowe określiły tę podstawę powołując przepis art. 23 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz przytoczyły okoliczności przemawiające za jego zastosowaniem. Należy przy tym zauważyć, że "brak protokołu badania ksiąg /art. 193 § 6 Ordynacji podatkowej/ nie czyni niemożliwym określenie podstawy opodatkowania w drodze jej oszacowania z powodów określonych w art. 23 Ordynacji podatkowej /tak wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt I SA/Bk 444/04/. Jeżeli zapisy w podatkowej księdze przychodów i rozchodów opierają się na dowodach nie odzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń, to należy traktować ją jako nierzetelną, a w konsekwencji nie może ona stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym" /POP 2003/1/11/. W niniejszej sprawie organ podatkowy wyjaśnił, że stwierdzenie nierzetelności ksiąg podatkowych wynikało z analizy dokumentów podatnika oraz dowodów zgromadzonych w trakcie postępowania podatkowego i celnego, a nadto ustaleń wydanego w stosunku do podatnika, byłego męża skarżącej, prawomocnego wyroku skazującego. Z protokołu kontroli źródłowej z dnia [...] 2004 r., której przedmiotem było sprawdzenie prawidłowości wykazania dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pana T. W. za okres [...] 1999 r. – [...] 1999 r. wynika, że w załączniku nr 10 do tego protokołu zawarto ustalenia w zakresie badania podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 1999 r.
W dokumencie tym stwierdzono, że nieprawidłowości w zakresie kosztów uzyskania przychodów ujętych w podatkowej księdze przychodów i rozchodów za 1999 r. przekraczają łącznie [...] % kosztów uzyskania przychodów wykazanych w zeznaniu podatkowym podatnika za 1999 r. przy czym organ podatkowy określił, iż nie uznaje tych ksiąg za dowód poniesienia w 1999 r., ujętych w księdze, kosztów w kwocie [...] zł. Odpis protokołu wraz z załącznikami otrzymała osoba upoważniona przez podatnika.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób oczywisty uzasadniał konieczność zastosowania szacowania podstawy opodatkowania z uwagi na bezsporny fakt obrotu /sprzedaży/ towarami importowanymi dokonywany przez podatnika i nierejestrowany w księgach podatkowych.
Z tych przyczyn Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego i procesowego tak w zakresie łącznego opodatkowania dochodów małżonków jak i zastosowanej metody oszacowania podstawy opodatkowania. Organ odwoławczy słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające możność wydania decyzji na obu małżonków zgodnie z wnioskiem stron zawartym w zeznaniu rocznym i jego korekcie. Zasadnie również wskazał, iż mimo rozwiązania małżeństwa stron podatnikowi przedmiotowego podatku byli oboje małżonkowie, do których nie miał zastosowania przepis art. 108 czy 110 Ordynacji podatkowej.
Decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego małżonków, których dochody, w danym roku podatkowym, podlegały wspólnemu opodatkowaniu w myśl art. 9 ust. 2 ustawy podatkowej, nie orzeka i nie może orzekać o tym w jaki sposób i z jakiego konkretnie majątku egzekwowana będzie należność objęta taką decyzją, gdyż w kwestii tej mają zastosowanie inne niż ujęte w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisy prawa. Skoro przedmiotem była decyzja wymiarowa Sąd nie był uprawniony do oceny okoliczności wykraczających poza granice rozpoznawanej sprawy, w tym skutków decyzji w sferze regulowanej przepisami prawa rodzinnego czy egzekucyjnego.
Należy stwierdzić, że przedmiotową decyzję organu odwoławczego faktycznie doręczono skarżącej a nie ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi, czym naruszono przepis art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Uchybienie to – zdaniem
Sądu – nie miało i nie mogło mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy skoro doręczenie decyzji stronie rodziło skutek opisany w art. 212 Ordynacji podatkowej, a skarga wniesiona została w ustawowym terminie i podlegała rozpoznaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. "Doręczenie decyzji stronie z pominięciem ustanowionego pełnomocnictwa może być uznane za skutecznie dokonane, jeżeli nie wywołuje dla strony ujemnych skutków procesowych" /POP 2006/1/3/.
W sprawie nie doszło do przedawnienia przedmiotowego zobowiązania skoro termin płatności podatku upłynął w dniu [...] 2000 r., a decyzje podatkowe pierwszej i drugiej instancji zostały wydane i doręczone w 2005 r. tj. przed dniem terminu przedawnienia oznaczonego datą 31 grudnia 2005 r.
Ostatecznie Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów procedury czy prawa materialnego w sposób opisany w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2000 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Dlatego też na mocy art. 151 tej ustawy orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI