I SA/Kr 240/24

I SA/Kr 240/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-10-28
Data wpływu
2024-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Paweł Dąbek /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Głowacki
Jarosław Wiśniewski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III FZ 375/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie w całości oraz poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 110 u par. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (w trybie uproszczonym) w dniu 28 października 2025 r. sprawy ze skargi W. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 5 stycznia 2024 r. nr: 1201-IEE.7113.1.180.2023.2.KN w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1/ uchyla zaskarżone postanowienie w całości oraz poprzedzające je postanowienie, 2/ zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz W. Ś. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 stycznia 2024 r. znak: 1201-IEE.7113.1.180.2023.2.KN, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. (dalej: Naczelnik) z 20 listopada 2020 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania z wniosku W. Ś. (dalej: Skarżący) o ponowny opis i oszacowanie nieruchomości.
Rozstrzygnięcia te zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego, zaś egzekucję skierowano do nieruchomości Skarżącego. Termin pierwszej licytacji nieruchomości wyznaczono na dzień [...] 2023 r. (brak oferentów gotowych do przystąpienia do licytacji). Skarżący pismem z 15 listopada 2023 r. zwrócił się z wnioskiem o dokonanie ponownego opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. Wniosek uzasadnił zmianą wartości nieruchomości.
Naczelnik postanowieniem z 20 listopada 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o ponowny opis i oszacowanie wartości nieruchomości.
Po rozpoznaniu zażalenia, postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora z 5 stycznia 2024 r. W motywach swojego rozstrzygnięcia Dyrektor wskazał, że brak jest możliwości przeprowadzenia ponownego opisu i oszacowania nieruchomości na wniosek, czego domagał się Skarżący. Tryb przewidziany w art. 110 u § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) nie przysługuje stronie.
Następnie Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej: k.p.a.), gdy żądanie o którym mowa w art. 61a zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W tej sytuacji, to zobowiązany ponosi negatywne skutki procesowe związane brakiem możliwości skutecznego złożenia i rozpoznania wniosku.
Skarżący w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
1/ art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie w sprawie;
2/ art. 7, art. 8 oraz art. 10 k.p.a poprzez naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego - w zw. z art. 18 u.p.e.a.;
3/ art. 110u § 2 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż przepis ten wyłącza możliwość złożenia przez stronę postępowania wniosku o ponowny opis i oszacowanie wartości nieruchomości;
4/ art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nie skorzystanie ze środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego;
5/ art. 7a § 1 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i wykluczenia inicjatywy Skarżącego w skutecznym przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego.
W oparciu o tak postawione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika.
Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.).
Zaskarżony postanowieniem Dyrektor uznał, że prawidłowo orzeczono na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., który w sprawie znajduje zastosowanie, zgodnie z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. Ze stanowiskiem takim nie sposób się jednak zgodzić.
Celem wprowadzenia art. 61a § 1 do k.p.a. była potrzeba wyraźnego odróżnienia postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej lub innego aktu lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej. W intencji ustawodawcy rozwiązanie takie w sposób bardziej zrozumiały dla wnioskodawców odróżnia etap wstępny dotyczący wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku (por. wyrok NSA z 29 października 2024 r., sygn. akt I OSK 1375/21 – powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie z treści tego przepisu wyprowadzić można wniosek, że tryb w nim przewidziany odnosi się do odmowy wszczęcia postępowania głównego (mającego na celu merytoryczne rozpoznanie sprawy poprzez wydanie decyzji), niemniej jednak może on mieć zdaniem Sądu również zastosowanie do postępowań wpadkowych w toku postępowania głównego, jeżeli żaden obowiązujący przepis nie przewiduje możliwość merytorycznego rozpoznania złożonego wniosku. Stanowisko takie jest przede wszystkim uzasadnione w toku egzekucji z nieruchomości, która dzieli się na kilka etapów w trakcie których rozstrzygane są zagadnienia ograniczone jedynie do tego etapu. Możliwość stosowania tego trybu w postępowaniach wpadkowych w toku postępowania egzekucyjnego, wynika np. z wyroku NSA z 4 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 375/24.
Dla zastosowania trybu przewidzianego w art. 61a § 1 k.p.a., konieczne jest jednak stwierdzenie, że postępowanie nie może zostać wszczęte z przyczyn podmiotowych, bądź przedmiotowych. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że odmówiono wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącego z przyczyn przedmiotowych, gdyż w ocenie Dyrektora postępowanie w przedmiocie ponownego opisu i oszacowania może zostać wszczęte jedynie z urzędu i z tego powodu wniosek zobowiązanego nie może postępowania takiego uruchomić.
Zdaniem Sądu pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że postępowania o którym mowa w art. 110u § 2 u.p.e.a., może zostać wszczęte jedynie z urzędu, jest nieprawidłowy. W przepisie tym wskazano, że jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Przewidziano w nim zatem przesłankę związaną z "istotnymi zmianami" w stanie nieruchomości. Jest to okoliczność faktyczna, której stwierdzenie otwiera możliwość przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości. Regulacja tego przepisu zobowiązuje organ egzekucyjny do dokonania ustaleń faktycznych związanych z wystąpieniem przesłanki "istotnej zmiany", zaś następnie w razie jej stwierdzenia do podjęcia decyzji w sprawie dokonania dodatkowego opisu i oszacowania.
W omawianej regulacji nie zostało natomiast przewidziane, że z inicjatywą wszczęcia postępowania w tym przedmiocie nie może wystąpić strona postępowania egzekucyjnego, w tym zobowiązany. Ustawodawca nie użył bowiem sformułowania np., że "postępowanie może zostać wszczęte jedynie z urzędu", czy też "organ egzekucyjny wszczyna postępowanie z urzędu". Prowadzi to zaś do wniosku, że zgodnie z ogólnymi regułami obowiązującymi w k.p.a., postępowanie może zostać wszczęte z urzędu, bądź na wniosek strony (por. art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a.).
Pogląd, że postępowanie w przedmiocie dodatkowego opisu i oszacowania, może zostać zainicjowane również na wniosek strony, znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu wskazać można na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2024 r., sygn. akt III FSK 213/23, w którym wyraźnie stwierdzono, że na postanowienie w sprawie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, o którym mowa art. 110u § 2 u.p.e.a., przysługuje zażalenie. Wyrok ten wydany został w sprawie w której wszczęcie postępowania w omawianym przedmiocie nastąpiło na wniosek zobowiązanych, zaś organ egzekucyjny wydał merytoryczne rozstrzygnięcie o odmowie przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania. Gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, kwestia ta w ogóle nie byłaby przedmiotem rozważań, gdyż należałoby uznać, że postępowanie nie mogło być wszczęte.
Sąd nie może przy tym merytorycznie odnieść się do argumentacji Dyrektora, że postępowanie przewidziane w art. 110u § 2 u.p.e.a., może być wszczęte jedynie z urzędu, gdyż takowa w istocie nie została zaprezentowana. W zaskarżonym postanowieniu po przytoczeniu treści tego przepisu, Dyrektor stwierdził jedynie, że tryb w nim przewidziany nie może zostać zastosowany na wniosek strony. Jak już jednak wcześniej wskazano, z językowej treści tego przepisu, wniosku takiego wyprowadzić nie można.
Dlatego też Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponieważ postanowienie Naczelnika dotknięte jest tożsamymi uchybieniami, również i ono zostało uchylone na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu, Naczelnik rozpozna wniosek Skarżącego i w zależności od aktualnego stanu egzekucji z nieruchomości, podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis od skargi w wysokości 100 zł (uiszczony do sprawy o sygn. akt I SA/Kr 430/24, która została połączona z niniejszą sprawą). Wprawdzie Skarżący nie złożył wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, niemniej jednak wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym. Zastosowanie znajduje zatem regulacja przewidziana w art. 210 § 2 p.p.s.a. Jak wynika z treści tego przepisu, przepis § 1 (konieczność złożenia wniosku o zasądzenie kosztów postępowania) nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu. Skarżący nie był reprezentowany przez żadnego z wymienionych powyżej pełnomocników i dlatego istniały podstawy do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.