I SA/GL 1484/24

I SA/Gl 1484/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Rotter
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Piotr Pyszny /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 71, art. 89
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Pyszny, Sędziowie WSA Anna Rotter, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. Sp. z o. o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 października 2024 r. nr 2401-IEE.7192.271.2024.16.MSN UNP: 2401-24-247539 w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4 października 2024 r. nr 2401-IEE.7192.271.2024.16.MSN UNP: 2401-24-247539, którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 15 kwietnia 2024 r. nr [...] o określeniu wobec K sp. z o.o. w B. (dalej: Spółka, skarżąca) kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu realizacji zajęć egzekucyjnych dokonanych zawiadomieniami z 16 października 2019 r. nr [...] oraz 7 lutego 2022 r. nr [...] w wysokości 21.580.936,54 zł.
W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Zawiadomieniem z 16 października 2019 r. nr [...] Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. zajął w M Sp. z o.o. (obecna nazwa: K Sp. z o.o.) wierzytelności pieniężne w łącznej wysokości 4.271.406,84 zł należne L sp. z o.o. Zajęcie to doręczono ww. dłużnikowi zajętej wierzytelności 22 października 2019 r.
W odpowiedzi na ww. zawiadomienie, pismem z 29 października 2019 r. M Sp. z o.o. poinformowała o braku pomiędzy Spółką i L Sp. z o.o. wymagalnych wierzytelności pieniężnych, z tytułu których Spółka pozostawałaby zobowiązaną w stosunku do L Sp. z o.o. i które mogłyby podlegać zajęciu. Spółka dodała, że w związku z powyższym nie jest możliwe uznanie wierzytelności i przekazanie wpłat przez Spółkę na pokrycie należności objętych tytułami wykonawczymi wyszczególnionymi w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Ponadto, Spółka oświadczyła, że zgodnie z posiadanymi przez nią informacjami w chwili obecnej przed sądami, czy innymi organami, nie toczą się inne postępowania o wierzytelności, które przysługiwałyby L sp. z o.o. w stosunku do spółki i które mogłyby podlegać zajęciu.
Następnie zawiadomieniem z 7 lutego 2022 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. dokonał zajęcia w M Sp. z o.o. wierzytelności pieniężnej na kwotę 17.691.070,35 zł. Zajęcie to doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności 10 lutego 2022 r.
W odpowiedzi na ww. zawiadomienie, pismem z 10 lutego 2022 r. M Sp. wskazała, że na dzień dokonania zajęcia wierzytelności nie posiada wierzytelności względem zobowiązanej L sp. z o.o.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., w trakcie prowadzonego postępowania do zaległości L Sp. z o.o. z powyższych zajęć nie odnotował wpływu żądanych kwot na poczet realizacji zajętej wierzytelności (wpłaty K Sp. z o.o. w kwocie: 190.000 zł oraz 2.400 zł dotyczyły ruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym wobec L Sp. z o.o.). Organ egzekucyjny uzyskał natomiast informacje o transakcjach dokonanych pomiędzy K sp. z o.o. a L Sp. z o.o. w czasie trwania zajęć wierzytelności.
W związku z powyższym, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. zwrócił się wnioskiem z 21 grudnia 2022 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o przeprowadzenie kontroli w K Sp. z o.o. jako dłużnika zajętej wierzytelności wobec L Sp. z o.o. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przeprowadził ww. kontrolę, a następnie 6 lutego 2024 r. sporządził protokół kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności
Postanowieniem z 15 kwietnia 2024 r. nr [...] organ egzekucyjny określił wysokość nieprzekazanej przez K Sp. z o.o. należności tytułu realizacji zajęć egzekucyjnych dokonanych zawiadomieniami: z 16 października 2019 r. nr [...] oraz z 7 lutego 2022 r. nr [...] na kwotę 21.580.936,54 zł.
Organ egzekucyjny zaznaczył, że przytoczone w zaskarżonym postanowieniu fakty stanowią podstawę do stwierdzenia, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się Spółki jako dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.
W związku z tym w ww. postanowieniu określił wysokość nieprzekazanej przez Spółkę kwoty na sumę 21.580.936,54 zł.
W zażaleniu na to postanowienie, reprezentujący Spółkę radca prawny zarzucił: naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 71b w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 9 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na wydaniu bezpodstawnego postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty, choć w protokole z kontroli prawidłowości realizacji zajęcia nie ustalono nieprawidłowości, które stanowiłyby dla organu egzekucyjnego podstawę wydania zaskarżonego postanowienia;
2) art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy nie wykazano, że pozostaje z dłużnikiem w relacji, w której w dacie zajęcia wierzytelności bądź w przyszłości powstawałyby wierzytelności do zapłaty na rzecz dłużnika z tytułu dostaw, robót i usług, a w związku z tym, że doszło do zajęcia takich wierzytelności, wobec których byłby w obowiązku przekazania ich do organu egzekucyjnego, a w konsekwencji naruszone zostały przepisy postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy;
3) art. 71a § 2 w zw. z art. 71a § 7 u.p.e.a poprzez dokonanie ustaleń kontroli prawidłowości realizacji zajęcia w niewłaściwym etapie postępowania i przez nieuprawiony organ – przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu, podczas gdy organem właściwym do przeprowadzenia kontroli, w tym przede wszystkim do ustalenia prawidłowości realizacji zajęcia w protokole zawierającym wyniki z tej kontroli był Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., przez co doszło również do rażącego naruszenia prawa dłużnika zajętej wierzytelności do obrony przed ustaleniami kontroli, z którymi się nie zgadza, gwarantowanego przepisami procedury egzekucyjnej;
4) art. 71 a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 89 § 2 u.p.e.a. wobec wadliwie przeprowadzonego postępowania w sprawie kontroli prawidłowości realizacji zajęcia, które nie dawało podstaw do sformułowania zarzutu bezpodstawnego uchylania się od realizacji zajęcia, w szczególności, ze względu na niejednoznaczny stan faktyczny, gdyż dłużnik zajętej wierzytelności nie uznał zajęcia podnosząc brak wymagalnych wierzytelności pieniężnych na rzecz dłużnika i brak takich zdarzeń gospodarczych, na podstawie których występowałyby jego zobowiązania na rzecz dłużnika, w związku z czym, zakwestionowanie tego stanowiska wymagało ustalenia, że w chwili zajęcia istniał taki stosunek prawny, na podstawie którego w dacie zajęcia były wymagalne bądź w przyszłości powstałyby wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług względem dłużnika zajętej wierzytelności i brak takiego ustalenia czyni niniejsze postępowanie w całości bezprzedmiotowym;
5) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez niepodjęcie w sprawie wystarczających działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, w tym w zakresie podstawowej okoliczności z perspektywy przedmiotu postępowania jaką jest ustalenie czy w dniu zajęcia wierzytelności pomiędzy kontrolowanymi podmiotami istniał stosunek prawny, na podstawie którego powstawałyby wierzytelności podlegające zajęciu, co miało wpływ na wadliwie określoną wysokość nieprzekazanej kwoty, która obejmuje wierzytelności z tytułu innych zdarzeń gospodarczych przeprowadzonych z innymi podmiotami, niż wierzytelności, które obejmowało zajecie wierzytelności dłużnika zajętej wierzytelności wobec dłużnika w ramach kontrolowanego zajęcia;
6) art. 50 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, w zakresie w jakim kontrola prowadzona była bez udziału przedsiębiorcy lub osoby przez niego wyznaczonej, a jedynie sam protokół kontroli został przedstawiony celem zapoznania się po jej przeprowadzeniu, co wprost narusza zasadę uczestnictwa przedsiębiorcy w toku kontroli i uniemożliwia stronie ustalenie, czy dowody w toku kontroli zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy;
7) art. 53 ustawy Prawo przedsiębiorców, w zakresie w jakim protokół kontroli nie zawiera ustaleń kontroli. Protokół kontroli stanowi dowód przeprowadzenia kontroli i przebiegu czynności kontrolnych. Protokół powinien opisywać kolejne czynności kontrolne podejmowane przez kontrolera, począwszy od momentu wszczęcia postępowania do czasu podjęcia ostatniej czynności kontrolnej u przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 53 ustawy Prawo przedsiębiorców w protokole zamieszcza się ustalenia kontroli, które są jej bezpośrednim i podstawowym efektem. Treść i zakres ustaleń w każdym przypadku powinna być determinowana celami kontroli, do których zalicza się badanie zgodności stanu zastanego ze stanem postulowanym: ustalenie przyczyn rozbieżności i przekazanie wyników tego ustalenia kontrolowanemu. W protokole powinno się znaleźć odzwierciedlenie wszystkich ustaleń poczynionych w trakcie kontroli;
8) art. 10 w zw. z art 8 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 7a k.p.a. w zakresie, w jakim organ wydający postanowienie nie dających się usunąć wątpliwości (za które uznać należy te okoliczności, które nie zostały ustalone w treści protokołu kontroli) nie rozstrzygnął na korzyść przedsiębiorcy, pomimo braku jasnego i wyraźnego przepisu zakazującego rozliczania w sposób wzajemny wierzytelności nie objętych uprzednim zajęciem, powstałych w wyniku innych zdarzeń gospodarczych, niż dostawa, usługi czy też roboty budowlane pomiędzy kontrolowanymi podmiotami.
Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor) postanowieniem z 4 października 2024 r. nr 2401-IEE.7192.271.2024.16.MSN utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 15 kwietnia 2024 r.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazał, że wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z art. 71 a § 9 u.p.e.a.
Przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są:
1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny w stosownym trybie;
2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części;
3) przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności.
Pierwsza i druga z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna i nie może być pominięta przez organ egzekucyjny, natomiast wystąpienie trzeciej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony przy uwzględnieniu regulacji wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wypłaty zajętej wierzytelności.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. prowadzi wobec L sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne. W jego toku zawiadomieniami z 16 października 2019 r. i 7 lutego 2022 r. zajął wierzytelności Spółki wobec L sp. z o.o. na łączną kwotę należności 21.962.477,19 zł. Zawiadomienia te zostały doręczone Spółce jako ww. dłużnikowi zajętej wierzytelności odpowiednio 22 października 2019 r. oraz 10 lutego 2022 r.
Zgodnie z treścią art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności zostało dokonane z chwilą doręczenia Spółce zawiadomienia o zajęciu. Doręczone zawiadomienia o zajęciu zawierały zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a. prawidłowe pouczenie dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie wezwania do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, oświadczenia: o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, o przekazaniu organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Powyższe zawiadomienia zawierały również informację, iż zajęcie jest dokonanie z chwilą jego doręczenia, a także, iż zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczą również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Ponadto zawiadomienia te zawierały informację o tym, że jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej.
Dopuszczalność i prawidłowość dokonania zajęć nie budzi zatem wątpliwości.
Zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności lub jej części oraz wykazanie bezpodstawnego charakteru uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od tegoż przekazania, stanowi przesłankę do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a.
W trakcie prowadzonego postępowania do zaległości L Sp. z o.o. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. nie odnotował wpłaty żadnych kwot na poczet realizacji zajętej wierzytelności (jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu wpłaty Spółki w kwocie: 190.000 zł oraz 2.400 zł dotyczyły ruchomości zajętych w postępowaniu egzekucyjnym wobec L Spółka z o.o.). Organ ten powziął natomiast informacje o dokonywanych w czasie trwania zajęć wierzytelności pomiędzy Spółką a spółką L transakcjach (zapisy transakcji podmiotów w plikach JPK-VAT na podstawie faktur składanych od 12/2023 do 1/2024 na łączną kwotę 3.100.296 zł netto plus 713.068 zł podatku VAT, obroty na rachunkach bankowych spółek wskazujące na dokonywanie transakcji pomiędzy spółkami oraz pismo wierzyciela Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. o wpłacie dokonanej przez Spółkę na poczet zaległości L Sp. z o.o.). W związku z tym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. wnioskiem z 21 grudnia 2022 r. wystąpił do organu właściwego miejscowo dla dłużnika zajętej wierzytelności, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. o przeprowadzenie kontroli realizacji zajętych wierzytelności. Uprawnienie to wynika wprost z treści art. 71a § 1 u.p.e.a.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. przeprowadził ww. kontrolę, w siedzibie Spółki oraz w siedzibie organu w dniach: 26 maja 2023 r., 31 maja 2023 r., 7 listopada 2023 r., 13 listopada 2023 r., 8 grudnia 2023 r.,11 grudnia 2023 r., 14 grudnia 2023 r., 15 grudnia 2023 r, 18 grudnia 2023 r., 19 grudnia 2023 r., 21 grudnia 2023 r., 5 stycznia 2024 r., 8 stycznia 2024 r., 9 stycznia 2024 r., 23 stycznia 2024 r. oraz 6 lutego 2024 r. na podstawie upoważnienia do kontroli [...], doręczonego Spółce 26 maja 2023 r., a następnie 6 lutego 2024 r. sporządził protokół kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności.
Pismem z 6 lutego 2024 r. Spółka złożyła uwagi do protokołu kontroli dłużnika zajętej wierzytelności.
Organ kontrolujący pismem z 12 lutego 2024 r. odniósł się do uwag wniesionych do sporządzonego protokołu kontroli, w którym stwierdził m.in., że dokonał faktycznych ustaleń co do istnienia wierzytelności na dzień zajęcia, bez oceny czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania obowiązku. Obowiązek ten spoczywa na organie egzekucyjnym, który badając całość materiału dowodowego określa wysokość nieprzekazanej kwoty, wydając postanowienie w tym zakresie.
Organ przyznał także, że w treści protokołu winien znaleźć się zapis, że strony zamierzają dokonać kompensaty wzajemnych wierzytelności na kwotę 1.607.891,22 zł na podstawie umowy z 30 czerwca 2023 r. (a nie, że "dokonały" kompensaty). Dodał, że nie ma to jednak wpływu na wynik kontroli. Przeprowadzona kontrola potwierdziła przede wszystkim fakt współpracy oraz transakcji dokonywanych pomiędzy Spółką a L Sp. z o.o.
Z ustaleń kontroli wynika, że na dzień odbioru zajęcia wierzytelności nr [...] Spółka nie posiadała zobowiązań wobec L Sp. z o.o. Zbiorczy wydruk z kont rozrachunkowych: Obroty i salda na dzień odbioru zajęcia potwierdza brak zobowiązań. Natomiast na dzień odbioru zajęcia wierzytelności nr [...] zbiorczy wydruk z kont rozrachunkowych: Obroty i salda na dzień odbioru zajęcia wykazuje zobowiązania Spółki wobec L Sp. z o.o. w wysokości 29.038.438,85 zł (Saldo Ma), 3.065.939,70 zł (Saldo Wn) zapisane na koncie: 249-04 oraz 249-03-02. Pomimo tego pismem, podpisanym przez Prezesa Zarządu Spółka poinformowała o braku wierzytelności względem L Sp. z o.o. Natomiast na dzień rozpoczęcia kontroli, tj. 26 maja 2023 r. zapisy kont rozrachunkowych: Obroty i salda na koncie 206-02-01 wskazywały na istnienie zobowiązania wobec L Sp. z o.o. w wysokości 1.065.834,68 zł, opisane jako: KOSZTY L (dokumenty: [...], [...], [...], [...]).
W toku kontroli ustalono ponadto, że od daty doręczenia pierwszego zajęcia wierzytelności do dnia wszczęcia kontroli L Sp. z o.o. wystawiła Spółce jako sprzedawca faktury VAT na łączną kwotę brutto 1.837.423,66 zł, po korektach wartość ta wyniosła 1.644.734,51 zł brutto. Ponadto 10 października 2022 r. zawarta została umowa powierzenia pomiędzy K Spółka z o.o. a L Sp. z o.o., na podstawie której L Sp. z o.o. przysługuje wynagrodzenie z tytułu realizacji przedmiotu umowy. W związku z tym wystawione zostały faktury:
- [...] z 30 stycznia 2022 r. na kwotę brutto 252.310,20 zł,
- [...] z 31 marca 2023 r. na kwotę brutto 252.860,67 zł,
- [...] z 28 lutego 2023 r. na kwotę brutto 263.531,28 zł,
- [...] z 31 marca 2023 r. na kwotę brutto 266.729,28 zł,
- [...] z 28 kwietnia 2023 r. na kwotę brutto 282.713,45 zł,
- [...] z 31 maja 2023 r. na kwotę brutto 275.754,47 zł
W trakcie kontroli Spółka złożyła oświadczenia o niezmienności stanu faktycznego, przedstawionego w ramach wcześniejszych odpowiedzi na zajęcia wierzytelności, braku wierzytelności skutkujących obowiązkiem przekazania środków do organu egzekucyjnego, odpowiedzialności zarządu za realizację zajęć, regulowaniu wierzytelności wobec L Sp. z o.o. na podstawie umowy z 23 maja 2016 r. oraz przynależności spółek do Grupy Kapitałowej, w ramach której zawierane są różne umowy.
Mając na uwadze powyższe Dyrektor stwierdził, że po dacie odbioru pierwszego zajęcia wierzytelności powstały wierzytelności L sp. z o.o., które Spółka winna zgodnie z zajęciem realizować na rzecz organu egzekucyjnego. Podkreślił, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Treść złożonego zażalenia także nie daje podstaw do uznania, iż kwestionowane jest istnienie wierzytelności wskazanych w protokole.
W tej sytuacji kluczowe dla sprawy jest ustalenie czy Spółka bezpodstawnie uchylała się od realizacji zajęć. Prawo do określenia przez organ egzekucyjny wysokości nieprzekazanej przez trzeciodłużnika kwoty wiąże się bowiem z uprzednim stwierdzeniem, czy dłużnik ten uchylał się "bezpodstawnie" od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności (por. np. wyroki NSA: z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III FSK 711/21; z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1409/18). W kompetencji organu egzekucyjnego mieści się badanie przeszkód prawnych do przekazania zajętej wierzytelności przez trzeciodłużnika.
Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. potwierdziło istnienie przesłanek warunkujących wydanie zaskarżonego postanowienia.
Jak ustalono, w okresie od daty doręczenia pierwszego zajęcia wierzytelności do dnia wszczęcia kontroli Spółka dokonała zapłat za L Sp. z o.o. w wysokości 4.252.092,21 zł. Od dokonanych zapłat w imieniu L Sp. z o.o., Spółka naliczyła odsetki w wysokości 215.420,20 zł. Zapłaty w imieniu L Sp. z o.o. dotyczyły m.in. wynagrodzeń pracowników L Sp. z o.o., spłaty zaległości komorniczych, polis ubezpieczeniowych. Spółka dokonywała płatności na podstawie zawartej w dniu 23 maja 2016 r. umowy pomiędzy L Sp. z o.o. podpisanej przez Prezesa Zarządu W. G. oraz K Spółka z o. o., podpisanej przez R. S., ujawnionego w KRS jako Prezes Zarządu 13 czerwca 2016 r. (po wykreśleniu z tej funkcji T. G.). W umowie tej, zwanej Umową Gwarancyjną strony "postanawiają podjąć wzajemną współpracę mającą na celu zachowanie możliwości prowadzenia bieżącej działalności przez C Sp. z o.o., co umożliwi prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej przez M, a to ze względu na: konieczność zapewnienia bieżącego regulowania zobowiązań względem osób świadczących pracę na rzecz wskazanego przedsiębiorstwa, pozostających pracownikami L, a którzy to w ramach tzw. leasingu usług wykonują pracę w przedsiębiorstwie wskazanego podmiotu...". Umowa nie obejmuje należności publicznoprawych L Sp. z o.o. względem Skarbu Państwa, Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz innych danin publicznych. Jej zabezpieczeniem jest wystawienie przez L Sp. z o.o. weksla własnego. Umowa pozwala jednocześnie na przystąpienie przez Spółkę do każdego z długów istniejących na dzień zawarcia porozumienia (wyłączając zadłużenia publicznoprawne, m.in. względem Skarbu Państwa).
Jak ponadto ustalił organ I instancji 31 grudnia 2021 r. zawarte zostało porozumienie ramowe pomiędzy: L Sp. z o.o., K Sp. z o.o.. oraz A Sp. z o.o. w sprawie rozliczeń, na mocy którego K Sp. z o.o. wstąpiła w zobowiązania L Sp. z o.o. względem A Sp. z o.o. do kwoty 2.106.796,79 zł. Ponadto w porozumieniu tym L Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada względem K Sp. z o.o. wierzytelności w kwocie 29.215.518,31 zł, a K Sp. z o.o. oraz L Sp. z o.o. zgodnie ustalają o rozliczeniu wzajemnych wierzytelności w wysokości 2.106.796,79 zł pomiędzy L Sp. z o.o., a K Sp. z o.o. oraz S S.A. K Sp. z o.o. wstąpiła w zobowiązania L Sp. z o.o. względem S S.A. do kwoty 1.227.327.46 zł. Ponadto w porozumieniu tym L Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada względem K Sp. z o.o. wierzytelności w kwocie 29.215.519,31 zł, a K Sp. z o.o. oraz L Sp. z o.o. ustaliły o wzajemnym rozliczeniu wierzytelności w wysokości 1.227.327.46 zł. Kompensata została zaksięgowana 31 grudnia 2022 r. na koncie 249-04.
Z kolei 31 grudnia 2022 r. zawarte zostało porozumienie ramowe pomiędzy: S S.A., K Sp. z o.o., L Sp. z o.o., P S.A., na mocy którego S S.A. wstąpił w zobowiązania K Sp. z o.o. względem L Sp. z o.o. do kwoty 21.927.416,15 zł. Ponadto w porozumieniu tym K Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada wobec L Sp. z o.o. zobowiązania w kwocie 21.927.416,15 zł. L Sp. z o.o. oraz K Sp. z o.o. oświadczyły, że w wyniku postanowień porozumienia K Sp. z o.o. nie jest zobowiązana do zapłaty na rzecz L Sp. z o.o. zobowiązań w łącznej kwocie 21.927.416,15 zł. Odpis długu został zaksięgowany 31 grudnia 2022 r. na koncie 249-04.
Zdaniem Dyrektora Spółka niewątpliwie uchylała się od realizacji zajęć. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala przy tym z całą stanowczością przyjąć, iż bez wątpienia uchylanie się to miało bezpodstawny charakter i następowało w wykonaniu uprzednio przyjętych założeń współpracy. Sama umowa o współpracy świadczy, że pomiędzy Spółka a L sp. z o.o. istniał stały stosunek zobowiązaniowy, z którego wynikały wzajemne rozliczenia. Przeprowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. postępowanie wykazało, iż nie zaistniały żadne przeszkody natury prawnej pozwalające na skuteczne uchylenie się od realizacji zajęć.
Z zapisów protokołu kontroli wynika, że Spółka zawierała ze spółkami: L Spóła z o.o., A Spółka z o.o., P S.A., C Spółka z o.o. oraz S S.A. umowy, wykazane już we wcześniejszej części postanowienia, kompensaty z 29 maja 2020 r., 30 września 2020 r., 31 grudnia 2022 r., powierzenia z 10 października 2022 r. oraz porozumienia ramowe z 31 grudnia 2021 r. i 31 grudnia 2022 r. Umowy te zawierano już po odbiorze przez Spółkę zajęcia, bazując na opisanej powyżej umowie gwarancyjnej z 23 maja 2016 r.
Postanowienia tej umowy nie mogą jednak wywoływać innych skutków niż w sferze wzajemnych relacji pomiędzy stronami umowy. Umową tego typu nie można wyłączyć skuteczności przyszłych zajęć wierzytelności dokonywanych przez organ egzekucyjny wobec strony umowy. Stosownie do art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może, według swego uznania, decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego. Rację ma organ I instancji wskazując, iż oznaczałoby to, że organ egzekucyjny praktycznie nie byłby w stanie skutecznie dokonywać jakichkolwiek zajęć wierzytelności bez uprzedniego zbadania relacji między kontrahentami. Mogłoby to wówczas prowadzić do sytuacji udaremnienia egzekucji. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności, kompensaty, wstąpienia w zobowiązania innych podmiotów - w sytuacji zajętej wierzytelności, zgodnie z treścią wyroku NSA z 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1958/21 może stanowić podstawę do przyjęcia uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Nieskuteczne - na gruncie prowadzonego postępowania egzekucyjnego - są w szczególności także opisane wyżej cesje wierzytelności.
Według art. 498 K.c. potrącenie umowne jest możliwe w przypadku:
- wierzytelności wymagalnych, czyli w przypadku, gdy upłynął okres do spłaty długu zawarty w umowie,
- wierzytelności przeterminowanych - w przypadku, gdy możliwe było potrącenie wierzytelności przed terminem przedawnienia,
- wierzytelności zajętych - tylko w przypadku gdy dłużnik stał się wierzycielem swojego wierzyciela przed zajęciem.
Art. 504 K.c. wyłącza zaś możliwość zajęcia wierzytelności przez osobę trzecią wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.
Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu nadmienił, że do [...] Urzędu Skarbowego w K. nie wpłynął żaden wniosek o wyrażenie zgody na dokonywanie jakichkolwiek zwolnień i potrąceń z zajętych wierzytelności, jak również, że Spółka nie wskazała w odpowiedziach, dotyczących przeszkód w realizacji zajętych wierzytelności informacji o zawarciu 23 maja 2016 r. umowy gwarancyjnej. Informacja ta uzyskana została przez organ egzekucyjny dopiero w trakcie prowadzonej kontroli realizacji zajętej wierzytelności, tj. w 2024 r., podczas gdy pierwsze zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Spółce 22 października 2019 r.
Dyrektor zgodził się z organem I instancji w zakresie wniosków wynikających z jego analizy materiałów z kontroli zajętej wierzytelności w kontekście powiązań kapitałowych i osobowych pomiędzy Spółką a L Sp. z o.o., A Sp. z o.o., C Sp. z o.o., P S.A., S S.A. Przynał, że trudno nie oprzeć się wrażeniu, iż stworzone ramy współpracy pomiędzy spółkami sprzyjały właśnie m.in. uchylaniu się od zajęć egzekucyjnych. Jednak z całą pewnością uchylanie się to nie opierało się na dostatecznych podstawach prawnych i pozostało bezskuteczne na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji organ I instancji był uprawniony do wydania zaskarżonego postanowienia.
Kontrola treści samego postanowienia także nie dostarczyła powodów do jego uchylenia. Dokonano w nim konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określono jego charakter i zakres. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. w postanowieniu z 15 kwietnia 2024 r. nr [...] wyjaśnił, iż kwota z zajęcia wierzytelności dokonana zawiadomieniem:
- z 16 października 2019 r. wynosi: 3.973.740,57 zł, w tym kwota należności głównej: 2.575.479,45 zł, kwota odsetek za zwłokę na dzień wydania postanowienia: 1.392.933,45 zł, kwota kosztów upomnienia: 46,40 zł, kwota kosztów egzekucyjnych: 5.281,27 zł;
- z 7 lutego 2022 r. wynosi: 17.607.195,97 zł, w tym kwota należności głównej : 10.924.405,89 zł, kwota odsetek za zwłokę na dzień wydania postanowienia: 6.297.077,00 zł, kwota kosztów upomnienia: 150,80 zł, kwota kosztów egzekucyjnych: 385.562,28 zł.
Ponadto organ egzekucyjny dodatkowo wyjaśnił, że wyższe niż wskazane w postanowieniu koszty egzekucyjne figurujące na wydruku stanu zaległości wynikają z faktu zarejestrowanego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u innego podmiotu dokonanego w styczniu 2024 r. Z uwagi na fakt, iż sprawa jest w toku, organ nie naliczył w postanowieniu kosztów egzekucyjnych związanych z tą czynnością.
Odpierając zarzuty zażalenia Dyrektor stwierdził na wstępie, że zarzucono w nim bezpodstawne wydanie postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty w sytuacji, gdy w protokole z kontroli prawidłowości realizacji zajęcia nie ustalono nieprawidłowości, które stanowiłyby dla organu egzekucyjny podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. W tym kontekście wskazał, że nie może budzić wątpliwości, iż to organ prowadzący egzekucję wydaje postanowienie o nieprzekazanej kwocie i to ten organ musi wykazać, iż doszło do bezpodstawnego uchylania się od realizacji zajęcia. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że możliwe jest wydanie stosownego postanowienia nawet bez przeprowadzenia kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a.
W niniejszej sprawie bez wątpienia cel kontroli został osiągnięty, z uwzględnieniem konieczności jej przeprowadzenia. Przeprowadzona kontrola stwierdziła istnienie wymagalnej wierzytelności zajętej w postępowaniu egzekucyjnym, jak również to, że Spółka uchylała się od przekazania jej organowi egzekucyjnemu.
Niezasadne jest także kwestionowanie w zażaleniu twierdzenia organów, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się od realizacji zajęć. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności, w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, co potwierdza się w orzecznictwie.
Odnośnie zarzutu dotyczącego organu właściwego do wydania postanowienia. Dyrektor stwierdził, że postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest postanowieniem wydawanym w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do "głównego zobowiązanego". Egzekucja od dłużnika zajętej wierzytelności nieprzekazanej kwoty jest bowiem elementem postępowania prowadzonego do pierwotnego zobowiązanego. Organem egzekucyjnym właściwym w tym zakresie jest zatem organ egzekwujący obowiązek, na poczet którego dokonano zajęcia wierzytelności, co potwierdził m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 27 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 155/18.
W nawiązaniu do zarzutu braku wystarczającego zbadania stanu faktycznego, w tym braku zbadania stosunków prawnych pomiędzy Spółką a jej wierzycielem, wskazano, że analiza plików JPK_VAT nie może być w żadnym razie poczytywana jako potwierdzenie braków protokołu kontroli. Ramy współpracy i wzajemne stosunki pomiędzy Spółką a L sp. z o.o. zostały zbadane i opisane. W prezentowaniu własnych tez i wniosków organ egzekucyjny nie był ograniczony treścią protokołu i mógł wywodzić swoje stanowisko z dowodów i okoliczności ustalonych samodzielnie. Natomiast Spółka nie wskazała w zażaleniu na żadne fakty, dowody, dokumenty, które potwierdzałyby zasadność omawianego zarzutu. Dyrektor zauważył przy tym, że treść protokołu wyznacza cel kontroli wynikający z ustawy. Został on w pełni osiągnięty i nie zmienia tego w żaden sposób argumentacja odwołująca się do przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców.
Z kolei zarzut dotyczący naruszenia art. 10 w związku z art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców, w zw. z art. 7 k.p.a. jest, zdaniem Dyrektora, oparty jest na błędnych założeniach. Po pierwsze, protokół kontroli zawiera ustalenie wszystkich faktów i okoliczności, które winny zostać poddane badaniu w ramach kontroli. Po drugie, w sprawie brak jest jakichkolwiek wątpliwości, które mogłyby ewentualnie zostać rozstrzygnięte na korzyść przedsiębiorcy.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącą radca prawny zarzucił:
- naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.:
1.art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku, z art. 18 u.p.e.a oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. i w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez niepodjęcie działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Organy obu instancji nie ustaliły podstawowej okoliczności, to jest czy w dacie dokonania zajęcia w 2019 r. istniała wierzytelność przysługująca egzekwowanemu dłużnikowi — L Sp. z o.o. od skarżącej;
2. art. 71a § 1 w zw. z art. 71a § 6 i § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez brak zawarcia w sporządzonym w sprawie protokole przeprowadzonej kontroli żadnych merytorycznych ustaleń, podczas gdy to z protokołu kontroli powinny wynikać ustalenia co do tego czy dłużnik uchyla bezpodstawnie się od realizacji zajęcia, przez co doszło do wydania wadliwego postanowienia bez zapewnienia dłużnikowi zajętej wierzytelności niezgadzającemu się z ustaleniami zawartymi w protokole prawa do wniesienia stosownych środków prawnych gwarantowanych w art. 71a u.p.e.a w postaci wyjaśnień lub zastrzeżeń jeszcze przed wydaniem postanowienia o nieprzekazanej kwocie zajęcia;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 71a § 9 w zw. z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w sprawie, w której nie było żadnych podstaw do zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Skarżąca nie miała zobowiązań wobec L Sp. z o.o., zatem bezpodstawne było wydanie zaskarżonego postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty zajęcia;
2. art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na twierdzeniu, że zakresem zajęcia egzekucyjnego objęte są wszelkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, podczas gdy w wyniku prawidłowej interpretacji tego przepisu organy powinny uwzględniać, że aby doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności przyszłej to już w chwili dokonywania zajęcia musi istnieć stosunek zobowiązaniowy, z którego następnie będzie wynikać wierzytelność do zapłaty za dostawę, roboty, czy usługi, tj. przyszłe wierzytelności powinny wynikać z umów zawartych przed dokonaniem zajęcia;
3. art. 50 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, w zakresie w jakim kontrola prowadzona była bez udziału przedsiębiorcy lub osoby przez niego wyznaczonej, a jedynie sam protokół kontroli został przedstawiony celem zapoznania się po jej przeprowadzeniu, co wprost narusza zasadę uczestnictwa przedsiębiorcy w toku kontroli i uniemożliwia stronie ustalenie, czy dowody w toku kontroli zostały przeprowadzone w sposób prawidłowy;
4. art. 53 ustawy Prawo przedsiębiorców, w zakresie w jakim protokół kontroli nie zawiera ustaleń kontroli. Protokół kontroli stanowi dowód przeprowadzenia kontroli i przebiegu czynności kontrolnych. W protokole powinno się znaleźć odzwierciedlenie wszystkich ustaleń poczynionych w trakcie kontroli;
5. art. 10 w zw. z art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 7a k.p.a. w zakresie, w jakim organ wydający postanowienie nie dających się usunąć wątpliwości (za które uznać należy te okoliczności, które nie zostały ustalone w treści protokołu kontroli) nie rozstrzygnął na korzyść przedsiębiorcy, pomimo braku jasnego i wyraźnego przepisu zakazującego rozliczania w sposób wzajemny wierzytelności nie objętych uprzednim zajęciem, powstałych w wyniku innych zdarzeń gospodarczych, niż dostawa, usługi czy też roboty budowlane pomiędzy kontrolowanymi podmiotami.
Wobec powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego w wysokości określonej przez obowiązujące przepisy.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
W replice na odpowiedź na skargę, pełnomocnik skarżącej w piśmie z 2 czerwca 2025 r. podtrzymał wszystkie zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Nadto podniósł, że organ w odpowiedzi na skargę (str. 7) ponownie przyznał, że w chwili dokonania zajęcia (w 2019 r.) skarżąca nie miała żadnych zobowiązań wobec L Sp. z o.o. To jednoznaczne przyznanie strony przeciwnej ma kluczowe znaczenie procesowe. Zgodnie z art. 229 k.p.c. w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. przyznanie faktu przez stronę zwalnia od konieczności jego dowodzenia i stanowi wiążącą podstawę dla oceny prawnej sprawy. Organ administracji tym samym potwierdził brak podstaw faktycznych dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie jest zatem wewnętrznie sprzeczne - organ przyznaje brak przesłanek, a jednocześnie stosuje przepis wymagający ich zaistnienia.
Pełnomocnik skarżącej zarzucił także, iż organ błędnie i bezpodstawnie wskazuje na umowę gwarancyjną z 13 czerwca 2016 r. jako rzekomą podstawę stosunku obligacyjnego między stronami. Jak podkreślono umowa ta jednoznacznie kreowała zobowiązania po stronie L Sp. z o.o. wobec skarżącej, a nie odwrotnie. Zgodnie z art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług może dotyczyć wierzytelności przyszłych wyłącznie, gdy wynikają one z umów zawartych przed dokonaniem zajęcia. Wykładnia systemowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że przesłanką skutecznego zajęcia wierzytelności przyszłej jest istnienie konkretnego stosunku zobowiązaniowego już w chwili dokonania zajęcia.
Wobec braku podstawy faktycznej i prawnej do zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. zaskarżone postanowienie wydano zatem z rażącym naruszeniem prawa.
Z kolei brak merytorycznych ustaleń w protokole kontroli (o którego uzupełnienie strona bezskutecznie wnosiła) uniemożliwia spełnienie wymogów z art. 71a § 9 u.p.e.a. Uchybienie to należy uznać za rażące naruszenie prawa procesowego, skutkujące nieważnością wydanego postanowienia.
Istotnie naruszono także procedury kontrolne (art. 50 ust. 1 i art. 53 ustawy Prawo przedsiębiorców), gdyż kontrola została przeprowadzona bez udziału skarżącej lub osoby przez nią upoważnionej.
W ocenie strony skarżącej nie istnieją żadne podstawy prawne do przypisania skarżącej odpowiedzialności za zobowiązania L sp. z o.o. Egzekucja, w ramach której skarżąca została wskazana jako dłużnik zajętej wierzytelności, "miała charakter wyłącznie incydentalny i akcesoryjny, związany z domniemanym istnieniem wierzytelności względem dłużnika głównego - L sp. z o.o.".
W omawianym piśmie podano także, iż 6 maja 2025 r. w Krajowym Rejestrze Zadłużonych została obwieszczona informacja o prawomocności z dniem 3 maja 2025 r. postanowienia o ogłoszeniu upadłości L Sp. z o.o., wydanym w postępowaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r., co wprowadza fundamentalne zmiany w sytuacji prawnej wszystkich postępowań z udziałem tego podmiotu.
Po pierwsze, zgodnie z art. 145 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, z dniem ogłoszenia upadłości zawiesza się postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko upadłemu w zakresie jego zobowiązań majątkowych.
Po drugie, upadłość dłużnika głównego uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego opartego na domniemaniu istnienia wierzytelności względem tego podmiotu, ponieważ ustaje możliwość weryfikacji istnienia i wysokości wierzytelności wobec upadłego; wszelkie roszczenia wobec upadłego podlegają zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym, a egzekucja indywidualna zostaje zastąpiona egzekucją uniwersalną.
Po trzecie nie istnieje przepis prawa umożliwiający kontynuowanie egzekucji z majątku osoby trzeciej w sytuacji, gdy dłużnik główny został objęty postępowaniem upadłościowym, podstawą egzekucji było zajęcie wierzytelności względem tego dłużnika, postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika głównego zostało zawieszone
Upadłość L sp. z o.o. definitywnie wyklucza możliwość kontynuowania postępowania egzekucyjnego opartego na zajęciu wierzytelności względem tego podmiotu oraz potwierdza brak podstaw prawnych dla obciążania skarżącej odpowiedzialnością za zobowiązania upadłego.
Jakakolwiek próba przekształcenia tej incydentalnej odpowiedzialności w odpowiedzialność główną stanowiłaby rażące naruszenie zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), jak również zasady proporcjonalności i ochrony zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji RP).
Ponadto art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej wyraźnie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można nałożyć odpowiedzialność na osoby trzecie za zobowiązania podatkowe - żadna z tych sytuacji nie dotyczy niniejszej sprawy.
W tej sytuacji niedopuszczalne jest dalsze obciążanie skarżącej sankcjami egzekucyjnymi, w tym utrzymywaniem wpisów hipotek przymusowych oraz zatrzymywaniem środków, które zostały wyegzekwowane w oparciu o bezpodstawne założenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z 4 października 2024 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z 15 kwietnia 2024 r. o określeniu wobec skarżącej kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu realizacji zajęć egzekucyjnych dokonanych zawiadomieniami z 16 października 2019 r. oraz 7 lutego 2022 r.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych ww. ustawy możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72-87 u.p.e.a. Stosownie do art. 89 § 1-3 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem.
Stosownie do art. 67a § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.
Na podstawie art. 91 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności.
Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Jak wynika z akt sprawy Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. (właściwy w tym czasie do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec L Sp. z o.o.) zawiadomieniem z 16 października 2019 r., doręczonym skarżącej 22 października 2019 r., zajął wierzytelności pieniężne Spółki w łącznej wysokości 4.271.406,84 zł należne L sp. z o.o. Kolejnym zawiadomieniem, datowanym na dzień 7 lutego 2022 r., doręczonym skarżącej 10 lutego 2022 r., dokonano zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych L sp. z o.o. na kwotę 17.691.070,35 zł.
Odpowiadając na te zawiadomienia Spółka informowała o braku wymagalnych wierzytelności pieniężnych przysługujących L Sp. z o.o., z tytułu których Spółka pozostawałaby zobowiązaną w stosunku do L Sp. z o.o. i które mogłyby podlegać zajęciu. Nie uznała więc żadnego z zajęć, podając także, iż według jej wiedzy przed sądami, czy innymi organami, nie toczą się postępowania o wierzytelności, które przysługiwałyby L sp. z o.o. w stosunku do Spółki i które mogłyby podlegać zajęciu.
W trakcie kontroli złożono oświadczenia o niezmienności stanu faktycznego, przedstawionego w ramach wcześniejszych odpowiedzi na zajęcia wierzytelności, braku wierzytelności skutkujących obowiązkiem przekazania środków do organu egzekucyjnego, odpowiedzialności zarządu za realizację zajęć, regulowaniu wierzytelności wobec L Sp. z o.o. na podstawie umowy z 23 maja 2016 r. oraz przynależności spółek do Grupy Kapitałowej, w ramach której zawierane są różne umowy.
W trakcie prowadzonego postępowania do zaległości L Sp. z o.o. z powyższych zajęć nie odnotowano wpływu żadnych kwot na poczet realizacji zajętej wierzytelności. W związku z tym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K., działając w oparciu o art. 71 a § 2 u.p.e.a. wystąpił do organu właściwego miejscowo dla dłużnika zajętej wierzytelności, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli realizacji zajętych wierzytelności. Odbyła się ona w siedzibie kontrolowanej Spółki oraz w siedzibie kontrolującego w okresie od maja 2023 r. do lutego 2024 r. i zakończyła protokołem z 6 lutego 2024 r., do którego wniesiono zastrzeżenia.
Organ kontrolujący pismem z 12 lutego 2024 r. odniósł się do wniesionych przez Spółkę uwag, stwierdzając m.in., że dokonał faktycznych ustaleń co do istnienia wierzytelności na dzień zajęcia, bez oceny czy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania obowiązku. Stwierdził, że obowiązek ten spoczywa na organie egzekucyjnym, który badając całość materiału dowodowego określa wysokość nieprzekazanej kwoty, wydając postanowienie w tym zakresie. Stanowisko to, zgodnie z którym Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. nie był zobowiązany do zawarcia w protokole kontroli oceny, czy zaniechanie skarżącej jest bezpodstawne, negowane w skardze, zasługuje na aprobatę. W niniejszej sprawie zaistniały okoliczności określone w art. 71 a § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny, o którym mowa w art. 19 § 4, 7 i 8, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza, z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego. W konsekwencji kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego została przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., a kwotę nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu realizacji zajęć egzekucyjnych określił Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K.. Nie ulega wątpliwości, że organem właściwym do wydania postanowienia stosownie do art. 71a § 9 u.p.e.a jest organ, który dokonał zajęcia wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności (por. wyrok NSA z 24 września 2024 r., sygn. akt III FSK 141/24) i to ten organ obowiązany jest stwierdzić i wykazać (z reguły w oparciu o ustalenia poczynione w ramach kontroli) bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania (w całości albo w części).
Zaakcentowania wymaga, że stronie doręczono protokół kontroli, a następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. ustosunkował się w piśmie z 12 lutego 2024 r. do wniesionych przez Spółkę uwag do protokołu zawartych w piśmie z 6 lutego 2024 r. W uwagach tych strona nie wskazywała na niewłaściwą reprezentację podczas kontroli. Z treści protokołu wynika natomiast, że kontrolę przeprowadzono z udziałem głównej księgowej Spółki B. K.. Zaznaczenia także wymaga, iż strona nie kwestionowała danych ujawnionych w protokole kontroli, oświadczając, że nie zgłasza uwag do treści zgromadzonych dokumentów.
Zarzut dotyczący naruszenia art. 10 w związku z art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców jest zatem bezpodstawny, gdyż regulacji tych nie naruszono. Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy organ kieruje się w swoich działaniach zasadą zaufania do przedsiębiorcy, zakładając, że działa on zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów. Z kolei art. 10 ust. 2 wspomnianego aktu prawnego stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, organ rozstrzyga je na korzyść przedsiębiorcy. Zgodnie z regułą określoną w art. 8 omawianej ustawy przedsiębiorca może podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa. Przedsiębiorca może być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa.
Protokół kontroli jest bowiem kompletny i rzetelny, a w sprawie brak jest jakichkolwiek wątpliwości, które mogłyby ewentualnie zostać rozstrzygnięte na korzyść przedsiębiorcy.
Wskazać na marginesie warto, że przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem organu egzekucyjnego. Jedyną niezbędną przesłankę dopuszczalności określenia wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności stanowi stwierdzenie bezzasadności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, natomiast przesłanka uprzedniego przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter dodatkowy i fakultatywny, rzutujący jedynie na ocenę wykazania przez organ egzekucyjny wystąpienia przesłanki pierwszej (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 618/21, a także wyrok NSA z 7 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1377/23).
Podstawą wspomnianego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania bądź przekazania jej części w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a., mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z 24 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2287/16 oraz z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3576/16; por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780).
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że uchylanie się przez skarżącą od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty wierzytelności było bezpodstawne w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a.
Skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności, zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a., następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego (por. wyrok NSA z 27 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1449/20).
Jak wynika z akt sprawy na dzień odbioru zajęcia wierzytelności z 16 października 2019 r., tj. na dzień 22 października 2019 r., skarżąca nie posiadała zobowiązań wobec L Sp. z o.o. Okoliczność tą potwierdza wydruk z kont rozrachunkowych: Obroty i salda na dzień odbioru tego zajęcia. Natomiast na dzień odbioru zajęcia wierzytelności z 7 lutego 2022 r., tj. na dzień 10 lutego 2022 r. zbiorczy wydruk z kont rozrachunkowych: Obroty i salda wykazywał zobowiązania skarżącej wobec L Sp. z o.o. w wysokości 29.038.438,85 zł (Saldo Ma), 3.065.939,70 zł (Saldo Wn) zapisane na koncie: 249-04 oraz 249-03-02. Natomiast na dzień rozpoczęcia kontroli, tj. 26 maja 2023 r. zapisy kont rozrachunkowych: Obroty i salda na koncie 206-02-01 wskazywały na istnienie zobowiązania wobec L Sp. z o.o. w wysokości 1 065 834,68 zł, opisane jako: Koszty L (dokumenty: [...], [...], [...], [...]).
Jak ustalono, w okresie od daty doręczenia pierwszego zajęcia wierzytelności do dnia wszczęcia kontroli skarżąca na podstawie zawartej 23 maja 2016 r. umowy Z L Sp. z o.o. z 23 maja 2016 r. dokonała zapłat za L Sp. z o.o. w łącznej kwocie 4.252.092,21 zł.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że – jak wskazano w wyroku NSA z 30 października 2024 r., sygn. akt III FSK 1483/22 - z chwilą doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, zajęciu podlegają nie tylko istniejące wierzytelności ale również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia. Przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości zajęcia przyszłych wierzytelności od istnienia chociaż jednej wierzytelności na dzień zajęcia, albo istnienia w dniu zajęcia stosunku prawnego (umów). Istotne jest, aby przyszłe wierzytelności były należne z tytułu dostaw, robót i usług. Podzielając w pełni ten pogląd odnotować trzeba, że w realiach tej sprawy już w dacie pierwszego zajęcia, tj. w październiku 2019 r. skarżącą łączyła z L Sp. z o.o. zawarta 23 maja 2016 r. umowa. W umowie tej, zwanej Umową Gwarancyjną strony "postanawiają podjąć wzajemną współpracę mającą na celu zachowanie możliwości prowadzenia bieżącej działalności przez C Spółka z o.o., co umożliwi prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej przez M, a to ze względu na: konieczność zapewnienia bieżącego regulowania zobowiązań względem osób świadczących pracę na rzecz wskazanego przedsiębiorstwa, pozostających pracownikami L, a którzy to w ramach tzw. leasingu usług wykonują pracę w przedsiębiorstwie wskazanego podmiotu...". Umowa pozwalała na przystąpienie przez skarżącą do każdego z długów istniejących na dzień zawarcia porozumienia (wyłączając zadłużenia publicznoprawne, m.in. względem Skarbu Państwa).
W dalszej kolejności, 31 grudnia 2021 r. zawarte zostało porozumienie ramowe pomiędzy: L Sp. z o.o., K Sp. z o.o. oraz A Spółka z o.o. w sprawie rozliczeń, na mocy którego skarżąca wstąpiła w zobowiązania L Sp. z o.o. względem A Sp. z o.o. do kwoty 2.106.796,79 zł. Ponadto w porozumieniu tym L Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada względem K Sp. z o.o. wierzytelności w kwocie 29.215.518,31 zł, a K Spółka z o.o. oraz L Sp. z o.o. zgodnie ustalają o rozliczeniu wzajemnych wierzytelności w wysokości 2.106.796,79 zł pomiędzy L Sp. z o.o., a K Sp. z o.o. oraz S S.A. K Sp. z o.o. wstąpiła w zobowiązania L Sp. z o.o. względem S SA do kwoty 1.227.327.46 zł. Ponadto w porozumieniu tym L Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada względem K Spółka z o.o. wierzytelności w kwocie 29.215.519,31 zł, a K Spółka z o.o. oraz L Sp. z o.o. ustaliły o wzajemnym rozliczeniu wierzytelności w wysokości 1.227.327.46 zł.
Z kolei 31 grudnia 2022 r. zawarte zostało porozumienie ramowe pomiędzy: S S.A., K Sp. z o.o., L Spółka z o.o., P S.A., na mocy którego S S.A. wstąpił w zobowiązania K Sp. z o.o. względem L Sp. z o.o. do kwoty 21.927.416,15 zł. Ponadto w porozumieniu tym K Sp. z o.o. oświadczyła, że posiada wobec L Sp. z o.o. zobowiązania w kwocie 21.927.416,15 zł. L Sp. z o.o. oraz K Sp. z o.o. oświadczyły, że w wyniku postanowień porozumienia K Sp. z o.o. nie jest zobowiązana do zapłaty na rzecz L Sp. z o.o. zobowiązań w łącznej kwocie 21.927.416,15 zł. Odpis długu został zaksięgowany 31 grudnia 2022 r. na koncie 249-04.
Bezsporne jest, że w okresie od daty doręczenia pierwszego zajęcia wierzytelności do dnia wszczęcia kontroli skarżąca dokonała zapłat za L Sp. z o.o. w wysokości 4.252.092,21 zł, które Od dokonanych zapłat w imieniu L Sp. z o.o.. K Sp. z o.o. naliczyła odsetki w wysokości 215.420,20 zł. Zapłaty w imieniu L Sp. z o.o. dotyczyły m.in. wynagrodzeń pracowników L Sp. z o.o., spłaty zaległości komorniczych, polis ubezpieczeniowych. Spółka dokonywała płatności na podstawie zawartej w dniu 23 maja 2016 roku umowy pomiędzy L Sp. z o.o.
Zdaniem Sądu, dokonywanie po wezwaniu do realizacji zajęć egzekucyjnych czynności prawnych z udziałem zobowiązanego, dłużnika zajętej wierzytelności oraz innych podmiotów celem takiego ułożenia wzajemnych relacji, żeby wyeliminować bezpośrednie zobowiązania wobec podmiotu, który jest adresatem czynności egzekucyjnych świadczy o bezpodstawnym uchylaniu się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Zbliżony pogląd wyraził WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 27 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 209/08, odnosząc się do czynności prawnych, których stronami obok skarżącej spółki byli zobowiązany oraz jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany dłużnik zajętej wierzytelności jak i skarżąca spółka stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, co dawało podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego. Z kolei NSA w wyroku z 24 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1958/21 stwierdził, że dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności – w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Jak podkreślił NSA dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, co ma miejsce w razie przejmowania długów.
W kontekście powyższego podkreślić należy, że w § 2 ust. 1 Porozumienia ramowego w sprawie rozliczeń zawartego 31 grudnia 2022 r. K sp. z o.o. oświadczyła, że posiada wobec L Sp. z o.o. zobowiązania w łącznej kwocie 21.927.416,15 zł. W treści § 2 ust. 3 obie strony wspomnianego Porozumienia zgodnie oświadczyły, że zobowiązania te są bezsporne.
Wskazania także wymaga, że zgodnie z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, o którym mowa w art. 504 k.c. dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. Kodeks cywilny. Komentarz tom I, red. K. Pietrzykowski, Warszawa 2005, str. 106, wyrok NSA z 29 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 1539/12).
Zasadnie zatem stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, że po dacie odbioru pierwszego zajęcia wierzytelności powstały wierzytelności L sp. z o.o., które skarżąca winna zgodnie z zajęciami realizować na rzecz organu egzekucyjnego.
W konsekwencji słusznie organy przyjęły, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania ciążącego na nim obowiązku.
Zaaprobować także należało przedstawione w postanowieniu organu I instancji wyliczenie nieprzekazanej przez skarżącą kwoty objętej zawiadomieniami o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych, której zresztą skarżąca nie kwestionuje.
Skoro sprawowana przez sąd administracyjny kontrola zaskarżonego aktu odbywa się na dzień wydania kontrolowanego rozstrzygnięcie, a nie dzień orzekania co do jego zgodności z prawem przez Sąd pominąć można rozważania dotyczące wskazanego w piśmie procesowym strony z 3 czerwca 2024 r. ogłoszenia upadłości L Sp. z o.o., które uprawomocniło się z dniem 3 maja 2025 r.
Jak więc wykazano prawidłowa jest konkluzja organu egzekucyjnego, iż skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności, co uzasadniało wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy pozwalał uznać, iż Spółka nie wskazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że uchylanie to nie jest bezpodstawne. Tym samym strona nie wykazała nieuprawnionego zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Skoro bowiem, mimo braku przeszkód prawnych nie przekazała zajętych wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. przez organ egzekucyjny było zasadne. Sąd nie dopatrzył się również zarzucanego w skardze naruszenia art. 89 § 2 u.p.e.a.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono.