I SA/Gl 1451/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2021-02-24
NSApodatkowewsa
wznowienie postępowaniaOrdynacja podatkowawyrok TSUEterminpublikacja orzeczeniaVATsyndyk masy upadłościpostępowanie podatkowe

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą wznowienia postępowania podatkowego, uznając wniosek za złożony w terminie, mimo że wpłynął przed publikacją wyroku TSUE.

Sprawa dotyczyła wniosku Syndyka Masy Upadłości o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie VAT, opartego na wyroku TSUE. Organy podatkowe odmówiły wznowienia, uznając wniosek za przedwczesny, ponieważ został złożony przed oficjalną publikacją wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, stwierdzając, że organy naruszyły zasady postępowania, a wniosek powinien być rozpatrzony merytorycznie, nawet jeśli został złożony przed publikacją wyroku TSUE, ale po jego ogłoszeniu.

Syndyk Masy Upadłości spółki A złożył wniosek o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie określenia podatku od towarów i usług za okres od lutego 2011 r. do kwietnia 2012 r. Podstawą wniosku był wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt C-189/19, który zdaniem skarżącego miał wpływ na treść ostatecznej decyzji podatkowej. Organy podatkowe obu instancji odmówiły wznowienia postępowania, uznając wniosek za niedopuszczalny z powodu jego przedwczesności. Strona złożyła wniosek 15 listopada 2019 r., podczas gdy wyrok TSUE został opublikowany w Dzienniku Urzędowym UE dopiero 16 grudnia 2019 r. Organy interpretowały art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej (O.p.) w sposób ścisły, wskazując, że termin na złożenie wniosku o wznowienie biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy naruszyły zasady postępowania, w szczególności zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 121 § 1 O.p.). Sąd podkreślił, że choć publikacja w Dzienniku Urzędowym UE jest kluczowa dla biegu terminu, to samo złożenie wniosku po ogłoszeniu wyroku TSUE, a przed jego publikacją, nie powinno skutkować odmową wznowienia. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek taki jest niedopuszczalny, ponieważ termin do jego złożenia biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo zinterpretowały przepis art. 241 § 2 pkt 2 O.p., zgodnie z którym termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania z powodu orzeczenia TSUE biegnie od dnia publikacji sentencji w Dzienniku Urzędowym UE. Wniosek złożony przed tą datą jest przedwczesny i niedopuszczalny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

O.p. art. 240 § 1

Ordynacja podatkowa

Wskazuje przesłankę wznowienia postępowania w przypadku wpływu orzeczenia TSUE na treść decyzji.

O.p. art. 241 § 2

Ordynacja podatkowa

Określa termin miesięczny do złożenia wniosku o wznowienie postępowania od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji organu.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie sprawy co do istoty.

Pomocnicze

O.p. art. 233 § 1

Ordynacja podatkowa

Dotyczy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy.

O.p. art. 121

Ordynacja podatkowa

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Zasada prawdy obiektywnej.

O.p. art. 243 § 3

Ordynacja podatkowa

Decyzja odmawiająca wznowienia postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów od organu.

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Możliwość wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o wznowienie postępowania, mimo złożenia przed publikacją wyroku TSUE, powinien być rozpatrzony merytorycznie, gdyż został złożony po jego ogłoszeniu. Organy naruszyły zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie, informując o analizie akt sprawy i przewidywanym terminie załatwienia, a następnie odmawiając wznowienia z przyczyn formalnych.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe argumentowały, że wniosek o wznowienie postępowania był przedwczesny, ponieważ został złożony przed publikacją sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 241 § 2 pkt 2 O.p.

Godne uwagi sformułowania

Inna interpretacja art. 241 § 2 pkt 2 O.p. czyniłaby część przepisu zbędną, co jest niedopuszczalne. Samo złożenie wniosku po ogłoszeniu wyroku TSUE, a przed jego publikacją, nie powinno skutkować odmową wznowienia postępowania. Organy naruszyły zasadę zaufania, informując stronę o analizie akt sprawy i przewidywanym terminie załatwienia, co sugerowało merytoryczne rozpatrzenie wniosku, podczas gdy ostatecznie odmówiono wznowienia z przyczyn formalnych.

Skład orzekający

Anna Tyszkiewicz-Ziętek

sprawozdawca

Katarzyna Stuła-Marcela

członek

Paweł Kornacki

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowej kwestii interpretacji terminów w postępowaniu podatkowym w kontekście orzecznictwa TSUE, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego.

Wniosek o wznowienie postępowania złożony przed publikacją wyroku TSUE – czy sąd administracyjny zmienił reguły gry?

Sektor

podatkowe

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Gl 1451/20 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-02-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Katarzyna Stuła-Marcela
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I FSK 1710/21 - Wyrok NSA z 2024-09-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 240  par. 1 pkt 11, art. 241  par. 2  pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła - Marcela, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości A sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie decyzji określającej podatek od towarów i usług za miesiące od lutego 2011 r. do kwietnia 2012 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 240 § 1 pkt 11, art. 13 § 1 pkt 2 lit.c) i art. 221 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325) po rozpatrzeniu odwołania Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2011 r. do kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, działając jako organ podatkowy I instancji, po rozpatrzeniu wniosku doradcy podatkowego, działającego w imieniu Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z dnia [...] (dalej: Syndyk, strona, skarżący) o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2011 r. do kwietnia 2012 r. odmówił wznowienia postępowania z przedmiotowego wniosku.
Uzasadniając żądanie wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, strona wskazała na przepis art. 240 § 1 pkt 11 O.p., powołując jednocześnie orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/19, które jej zdaniem ma wpływ na treść ww. ostatecznej decyzji z dnia [...] nr [...].
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ I instancji rozpoznając wniosek strony o wznowienie ww. postępowania, w pierwszej kolejności dokonał oceny dopuszczalności wznowienia. W wyniku dokonanych ustaleń faktycznych i prawnych organ ten uznał, iż w sprawie zachodziła niedopuszczalność wznowienia, bowiem strona wystąpiła z przedwczesnym wnioskiem o wznowienie postępowania nie zachowując tym samym terminu wynikającego z art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie szeregu przepisów prawa procesowego, a w szczególności:
1) art. 241 § 2 pkt 2 O.p. poprzez jego błędną wykładnię, tj. zastosowanie wykładni językowej zamiast celowościowej, która doprowadziła do uznania, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przedwcześnie, podczas gdy zgodnie z wykładnią celowościową art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wyznacza jedynie termin końcowy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego z uwagi na orzeczenie TSUE, wskazując od jakiej daty należy liczyć ww. termin końcowy,
2) art. 243 § 3 O.p. poprzez odmowę wydania decyzji o wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...], z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i uznanie, że wniosek ten został złożony przedwcześnie, podczas gdy wniosek o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 2 O.p.,
3) art. 121 oraz art. 122 O.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a także naruszenie zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym co skutkowało uznaniem, że wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] został złożony przedwcześnie, podczas gdy wniosek ten został złożony w terminie przewidzianym w art. 241 § 2 pkt 2 O.p.,
4) art. 240 § 1 pkt 11, art. 241 § 2 pkt 2 O.p. w zw. z art. 91 § 1 oraz art. 92 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości poprzez uznanie, iż art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wyznacza termin początkowy złożenia wniosku o wznowienie postępowania, którym jest data ogłoszenia sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE, podczas gdy wyrok TSUE wiąże od dnia jego ogłoszenia, natomiast w Dzienniku Urzędowym UE publikuje się jedynie informację o dacie oraz sentencję wyroków TSUE, a zatem powoływanie się na wyrok TSUE możliwe jest od dnia jego ogłoszenia, zaś art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wskazuje datę ogłoszenia sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE jako datę techniczną, od której należy liczyć termin końcowy złożenia wniosku o wznowienie postępowania, którego uchybienie pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci odmowy wznowienia postępowania,
5) art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa i ustalenie, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem ustawowego terminu, co skutkowało odmową wznowienia postępowania, podczas gdy wniosek ten został złożony w terminie przewidzianym w art. 241 § 2 pkt 2 O.p. i powinien skutkować wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania.
Uzasadniając podniesione zarzuty pełnomocnik strony w pierwszej kolejności dokonał interpretacji dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, której zapisy powołano w wyroku z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/19 TSUE, stanowiącego podstawę wniesionego przez stronę żądania wznowienia postępowania. Dalej stwierdził, że we wniosku o wznowienie postępowania strona jednoznacznie wykazała, że ww. wyrok TSUE ma znaczący wpływ na treść decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...], bowiem jego stan faktyczny jest tożsamy z okolicznościami wydania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach decyzji ostatecznej.
Kolejne fragmenty odwołania sprowadzają się do próby udowodnienia przez stronę, w oparciu o szereg powołanych przez nią wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz NSA, iż organ I instancji dokonał wadliwej wykładni art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
Argumentując swoje stanowisko strona wskazała, iż zgodnie z art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości, wyrok wiąże od dnia jego ogłoszenia, co w konsekwencji daje podmiotowi możliwość skutecznego dochodzenia swoich praw czy roszczeń od razu po jego ogłoszeniu a cyt.: "w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej publikuje się jedynie informację zawierającą datę oraz sentencję wyroków i postanowień Trybunatu kończących postępowanie w’ sprawie, (...) nie zamieszcza się uzasadnień wyroków. Tym samym samo zamieszczenie sentencji w Dzienniku Urzędowym UE nie powoduje możliwości zapoznania się z jego treścią, nie powoduje także uprawomocnienia się wyroku. Zamieszczenie sentencji nie wpływa na możliwość powoływania się na treść wyroku Z uwagi na powyższe, zdaniem strony, "złożenie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją możliwe jest już od dnia ogłoszenia prawomocnego, wiążącego wyroku TSUE, (...) Natomiast za absurdalną konsekwencją regulacji art. 241 § 2 pkt 2 O.p. jest pozbawienie strony możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o prawomocne orzeczenie TSUE, jedynie z powodu braku zamieszczenia jego sentencji w Dzienniku Urzędowym UE.
W związku z powyższymi naruszeniami, na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a O.p. pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W przypadku uznania przez organ, który wydał decyzję, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie w całości, na podstawie art. 226 § 1 O.p. wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania przez organ I instancji.
Wypowiadając się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego pełnomocnik strony w piśmie z dnia 6 sierpnia 2020 r. wskazał, że stanowisko judykatury nie może stanowić prymatu nad brzmieniem danego przepisu prawnego.
Odwołanie nie zostało uwzględnione.
Organ II instancji w swoich rozważaniach wskazał na wstępie, że jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest zasada trwałości decyzji podatkowych, wyrażona w art. 128 O.p. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w O.p. oraz w ustawach podatkowych. Wskazana zasada pełni ważną funkcję w zakresie ochrony praw nabytych przez stronę, jak również urzeczywistnia potrzebę stabilizacji porządku prawnego, nadając decyzjom ostatecznym walor trwałości i domniemania prawidłowości. W konsekwencji wzruszenie takich decyzji nie jest poddane pełnej swobodzie, lecz ogranicza się do ściśle określonych przypadków. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzję wydano, było dotknięte przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych (przesłanek wznowienia), wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Jako, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznych, przesłanki wznowienia podlegają wykładni ścieśniającej. Celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami i usunięcie ewentualnych wadliwości zakończonego postępowania zwykłego, ustalenie, czy i w jakim zakresie wadliwość postępowania zwykłego wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwykłym, oraz w razie stwierdzenia określonej wadliwości decyzji dotychczasowej - doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy albo stwierdzenie, że decyzja dotychczasowa wydana została z określonym naruszeniem prawa. Decyzje wydane po wznowieniu postępowania dotyczą zatem w końcowym rezultacie bytu prawnego decyzji ostatecznych wydanych w postępowaniu zwykłym.
W dalszych rozważaniach uwypuklono zasadnicze różnice postępowania zwykłego i nadzwyczajnego. W tym zakresie zaakcentowano, że postępowanie uruchamiane na skutek wznowienia postępowania nie jest kontynuacją postępowania instancyjnego i w konsekwencji nie daje podstaw do pełnej merytorycznej kontroli decyzji, którą zakończono sprawę w postępowaniu zwykłym. Zakres kompetencji organu odwoławczego w postępowaniu zwykłym jest szerszy niż organów prowadzących weryfikację decyzji ostatecznej w nadzwyczajnym trybie postępowania. O ile w postępowaniu instancyjnym odwołanie daje podstawę do ponownego, całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, bez względu na wagę uchybień (naruszeń prawa) związanych z tym postępowaniem, o tyle w postępowaniu wznowionym organ je prowadzący może odnieść się do istoty sprawy tylko i wyłącznie wówczas, gdy postępowanie, w którym wydano decyzję ostateczną, obarczone było taką wadą, która przez ustawodawcę uznana została za wadę kwalifikowaną, enumeratywnie wyliczoną w przepisach prawa procesowego. Instytucja wznowienia postępowania nie jest zatem środkiem, za pomocą którego można wzruszać każdą wadliwą decyzję ostateczną, abstrahując od stopnia tej wadliwości. Powyższe znajduje dobitne potwierdzenie w szeregu orzeczeń sądów administracyjnych .
W procedurze podatkowej instytucja wznowienia postępowania została uregulowana w rozdziale 17 O.p., tj. art. 240 i następnych tej ustawy. We wniosku o wznowienie postępowania strona powołała się na przesłankę wznowieniową wymienioną w art. 240 § 1 pkt 11 O.p., wskazując przy tym na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt C-189/19, mające - w jej ocenie - wpływ na treść wydanej decyzji.
Zgodnie z art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wznowienie postępowania na tej podstawie następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Zasada związania odpowiedzią TSUE na pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego, a na gruncie podatkowym winna być realizowana, na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 w zw. z art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
Przed wszczęciem postępowania w sprawie wznowienia obowiązkiem organu wynikającym z art. 243 § 1 O.p. jest ocena dopuszczalności wznowienia postępowania. Ocena ta, dokonana przez organ I instancji, została zaaprobowana przez organ odwoławczy.
Wspomniany art. 243 § 1 O.p. stanowi, że w razie dopuszczalności wznowienia postępowania organ podatkowy wydaje postanowienie o wznowieniu. W toku tego postępowania organ podatkowy ogranicza się do badania, czy:
1) żądanie pochodzi od strony lub od organizacji społecznej, która uczestniczyła w postępowaniu zwyczajnym naprawach strony (art. 133a § 1-3 Ordynacji podatkowej);
2) strona ma zdolność do czynności prawnych;
3) żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzją lub postanowieniem;
4) kwestionowana decyzja lub postanowienie ma charakter ostateczny;
5) w żądaniu wskazano podstawę wznowienia;
6) w przypadku żądania na podstawie pkt 4, 8 lub 11 § 1 art. 240 zachowano miesięczny termin.
Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek uzasadnia, jak podkreślono, wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania (art. 243 § 3 O.p.).
Niedopuszczalność wznowienia postępowania występuje zatem z przyczyn przedmiotowych i podmiotowych, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, oraz uchybienia terminu do wniesienia żądania wznowienia postępowania w zakresie określonym w art. 241 § 2 pkt 1 i 2 O.p. Niedopuszczalność z powodu niezachowania przez stronę określonego przez ustawodawcę terminu złożenia wniosku ma miejsce, gdy żądanie strony nie zostało wniesione w terminie miesiąca od dnia publikacji sentencji orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazano, iż z akt sprawy wynika, że strona zwróciła się do organu podatkowego z przedwczesnym żądaniem wznowienia postępowania administracyjnego. Wniosek z dnia 15 listopada 2019 r. o wznowienie postępowania wpłynął do organu I instancji w dniu 18 listopada 2019 r., zaś wyrok TSUE z dnia 16 października 2019 r. w sprawie o sygn. akt C-189/18, będący podstawą wniosku strony o wznowienie postępowania, został opublikowany w dniu 16 grudnia 2019 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C 2016 r. 423/8).
Przyjęcie przez ustawodawcę, że powyższy termin biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE wskazuje na wyłączne uprawnienie strony do wystąpienia z żądaniem o wznowienie postępowania od dnia publikacji orzeczenia TSUE. Wynika to ze słów "wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 8 lub 11 następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca odpowiednio od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej" (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt Ill SA/Łd 1159/17). W związku z tym, uznać należy, iż osoba, która nie zachowała tego terminu, nie jest uprawniona do złożenia wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
Oznacza to, że wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 241 § 2 pkt 2 O.p. strona mogła zgłosić skutecznie dopiero po publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, czyli po dniu 16 grudnia 2019 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2016 r. w sprawie sygn. akt II GSK 2223/14 stwierdził, że " (...) miesięczny termin określony w art. 241 § 2 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, w zakresie odnoszącym się do (pewnej) daty rozpoczęcia jego biegu, stanowi warunek konieczny skutecznego zainicjowania postępowania wznowieniowego w oparciu o przesłankę z art. 240 § 1 pkt 11 przywołanej ustawy. Pomijanie tego wymogu, w niczym nieuzasadniony sposób redukowałoby znaczenie przepisu art. 241 § 2 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Pozostawałoby to w oczywistej sprzeczności z tą podstawową regułą wykładni prawa, zgodnie z którą za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną, co stanowi konsekwencję założenia, że w ustawie nie zamieszcza się wypowiedzi niesłużących wyrażaniu norm prawnych. Skoro tak, to nie może budzić wątpliwości, że przywołany element normatywnej wypowiedzi ustawodawcy - wobec domniemania racjonalności jego działań i wiodącej roli wykładni gramatycznej - nie może być pomijany, ani też uznawany za zbędny dla potrzeb rekonstruowania normy prawej ".
Wobec powyższego organ II instancji stwierdził niedopuszczalność wznowienia postępowania, bowiem strona wystąpiła z przedwczesnym wnioskiem i nie zachowała terminu do złożenia żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
Podkreślono przy tym, że zarówno doktryna, jak i orzecznictwo jednoznacznie stanowią, iż niespełnienie jednej z ww. przesłanek wznowienia, skutkuje koniecznością wydania przez organ podatkowy decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Jak wykazano powyżej, w sprawie wystąpiły przyczyny niedopuszczalności wznowienia, które stanowiły dla organu I instancji przeszkodę do jego wznowienia w trybie art. 243 § 1 O.p. Nie było podstaw do wszczęcia postępowania w drodze postanowienia.
Jednocześnie zauważono, że kwestia wpływu wspomnianego wyroku TSUE na treść ostatecznej decyzji kończącej postępowanie, którego wznowienia strona się domaga, mogłaby być rozstrzygnięta tylko w decyzji wydanej na podstawie art. 245 § 1 O.p. po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2 tej ustawy, co w przedmiotowej sprawie nie było dopuszczalne.
Za niezasadne uznano zatem zarzuty naruszenia art. 240 O.p. i następnych tej ustawy.
Co do pozostałych zarzutów odwołania, tj. naruszenia przepisu art. 121 i 122 O.p. wskazano w szczególności na treść art. 120 O.p. i zauważono, że każdy akt władczej ingerencji państwa w sferę prawną obywatela powinien być oparty na konkretnym przepisie prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 891/17).
Niniejsza sprawa rozstrzygnięta została przez organ I instancji w oparciu o przepisy prawa procesowego zawarte w rozdziale 17 O.p., zatem powołany przez pełnomocnika art. 91 § 1 oraz art. 92 Regulaminu postępowania przez Trybunałem Sprawiedliwości nie znajduje w sprawie zastosowania.
Odmienna ocena ustalonego stanu faktycznego nie dowodzi, że organ prowadził postępowanie z naruszaniem zasady praworządności (art. 120 O.p.) oraz zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie (art. 121 § 1 O.p.). Nałożony na organy podatkowe obowiązek działania w granicach prawa nie oznacza, że są one obowiązane interpretować fakty jedynie w sposób zadowalający dla podatnika, zbieżny z jego stanowiskiem.
W tak przedstawionym stanie faktycznym i prawnym organ II instancji stwierdził, iż w sprawie nie doszło do naruszenia zasad ogólnych prowadzonego przez organ I instancji postępowania.
W skardze na powyższą decyzje, reprezentujący Syndyka radca prawny zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 241 § 2 pkt 2 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 17 maja 2017 r. został złożony przedwcześnie, podczas gdy zgodnie z wykładnią celowościową art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wyznacza jedynie termin końcowy do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego z uwagi na orzeczenie TSUE, wskazując od jakiej daty należy liczyć ww. termin końcowy, a zatem wniosek ten został złożony w ustawowym terminie,
b) art. 121 § 1 oraz art. 122 O.p. poprzez przyjęcie w całości poglądu wyrażonego w decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] oraz brak poczynienia własnych ustaleń, co doprowadziło do braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, czego skutkiem było utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...], podczas gdy wnikliwe i staranne zbadanie sprawy doprowadziłoby do uchylenia tej decyzji, a także zmiany dotychczasowej decyzji ostatecznej,
c) art. 121 oraz art. 122 O.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, a także naruszenie zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym co skutkowało uznaniem, że wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] został złożony przedwcześnie, podczas gdy wniosek ten został złożony w terminie przewidzianym w art. 241 § 2 pkt 2 O.p.
d) art. 243 § 3 O.p. poprzez odmowę wydania decyzji o wznowieniu postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i uznanie, że wniosek ten został złożony przedwcześnie, podczas gdy wniosek o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 2 O.p.,
e) art. 240 § 1 pkt 11, art. 241 § 2 pkt 2 O.p. w zw. z art. 91 § 1 oraz art. 92 Regulaminu postępowania przez Trybunałem Sprawiedliwości poprzez uznanie, iż art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wyznacza termin początkowy złożenia wniosku o wznowienie postępowania, którym jest data ogłoszenia sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE, podczas gdy wyrok TSUE wiąże od dnia jego ogłoszenia, natomiast w Dzienniku Urzędowym UE publikuje się jedynie informację o dacie oraz sentencję wyroków TSUE, a zatem powoływanie się na wyrok TSUE możliwe jest od dnia jego ogłoszenia, zaś art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wskazuje datę ogłoszenia sentencji wyroku TSUE w Dzienniku Urzędowym UE jako datę techniczną, od której należy liczyć termin końcowy złożenia wniosku o wznowienie postępowania, którego uchybienie pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci odmowy wznowienia postępowania,
f) art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa i ustalenie, że wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] został złożony z uchybieniem ustawowego terminu, co skutkowało odmową wznowienia postępowania, podczas gdy wniosek ten został złożony w terminie przewidzianym w art. 241 § 2 pkt 2 O.p. i powinien skutkować wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania,
g) art. 128 O.p. poprzez niedokonanie zmiany ostatecznej decyzji, podczas gdy zaistniała przesłanka pozytywna wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 11) O.p.
h) art. 121 § 1, art. 122 w zw. z art. 245 § 1 pkt 2) O.p. poprzez ustalenie, że nie zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji, podczas gdy zachodziły przesłanki pozytywne uzasadniające uchylenie dotychczasowej decyzji w całości,
i) art. 121 § 1, art. 122 w zw. z art. 245 § 1 pkt 1) O.p. poprzez ustalenie, że zachodziły przesłanki do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej w całości, podczas gdy zachodziły przesłanki pozytywne do uchylenia dotychczasowej decyzji w całości,
j) art. 243 § 2 O.p. poprzez brak wnikliwego przeprowadzenia postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy,
k) art. 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia tej decyzji,
l) art. 233 § 1 pkt 2 lit a O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji tej decyzji i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...], a także o uwzględnienie niniejszej skargi w całości przez organ w ramach autokontroli. W skardze zawarto także wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organy błędnie skoncentrowały się na językowej wykładni art. 241 § 2 pkt 2 O.p. Tymczasem należało również uwzględnić wykładnię celowościową, a więc odnieść się do celu danej regulacji prawnej oraz celu instytucji, którą dany przepis ustanawia. Wykładnię literalną należy stosować w przypadkach, w których rezultaty zastosowania różnych dyrektyw interpretacyjnych są zbieżne lub identyczne. Dokonując przeglądu orzecznictwa, sądy często opierają swoje rozstrzygnięcia na bezpośrednim rozumieniu przepisu, ale tylko wtedy, gdy nie budzi to niczyich wątpliwości. Natomiast jeżeli takie wątpliwości się pojawiają, bezpośrednie rozumienie tekstu tych przepisów nie jest wystarczające, prowadziłoby to bowiem do rozwiązań, które nie wydaje się, aby były zgodne z intencją ustawodawcy (por. wyrok SN z dnia 7 lutego 2007 r. sygn. akt III CNP 53/06).
Zgodnie ze stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt FPS 14/99, wykładnia językowa nie może się sprowadzać do szukania sensu poszczególnych wyrazów - mieć charakter filologiczny, lecz powinna szukać rzeczywistego sensu poszczególnych zdań (ich zespołów), co wymaga jej połączenia z analizą celu regulacji prawnej. Prawodawca bowiem określa poprzez słowa, co zamierza osiągnąć. Zatem jeżeli u podstaw każdej wykładni przepisu prawnego tkwić winno założenie racjonalności ustawodawcy to interpretator powinien dążyć do takiego tłumaczenia norm, które by stworzyło spójny z prakseologicznego punktu widzenia system (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 390/06).
Wobec powyższego, zdaniem strony skarżącej, przy ustalaniu znaczenia literalnego przepisu art. 241 § 2 pkt 2 O.p., należy brać pod uwagę inne przepisy prawne wyznaczające terminy dokonywania poszczególnych czynności. Uwzględnić także trzeba przepisy sankcjonujące przekroczenie wyznaczonych terminów.
Prawodawca regulując terminy dokonywania poszczególnych czynności ma na celu przede wszystkim ustalenie terminu maksymalnego, przewidując jednocześnie sankcje związane z przekroczeniem tego terminu. Przykładowo, zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zgodnie ze stanowiskiem WSA w Poznaniu wyrażonym w wyroku z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 360/19, jeżeli orzeczenie znalazło się w posiadaniu strony, jakkolwiek nie nastąpiło to zgodnie z przepisami regulującymi procedurę doręczeń, to brak jest podstaw do przyjęcia, że wniesienie środka zaskarżenia było przedwczesne. Na gruncie procedury cywilnej w odniesieniu do tożsamej problematyki wskazano w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2003 r., sygn. akt III CZP 90/03, że termin do wniesienia środka zaskarżenia jest określony przez wskazanie momentu początkowego (rozpoczęcie biegu) oraz końcowego (zakończenie biegu terminu). Nie sposób jednak utożsamiać takiego sposobu określenia terminu z wolą ustawodawcy wyznaczenia przedziału czasu, wyłącznie w ramach którego środek zaskarżenia może zostać złożony. Należy zauważyć, na co zwrócono już uwagę w orzecznictwie i w doktrynie, że ustawodawca wskazał jedynie skutki niedochowania przez uczestnika postępowania dokonującego czynności procesowej momentu końcowego biegu terminu, tzn. określił skutki dokonania czynności procesowej po upływie terminu wyznaczonego do jej dokonania. Brak natomiast przepisu prawa procesowego, który określałby skutki wniesienia środka zaskarżenia przed rozpoczęciem biegu terminu do jego złożenia, w tym także przepisu, który nakazywałby odrzucenie takiego środka. W tej sytuacji uzasadniony jest wniosek, że dopuszczalne jest wniesienie środka zaskarżenia przed rozpoczęciem biegu terminu do jego wniesienia.
Skoro w odniesieniu do odwołań w postępowaniu administracyjnym, a także środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, ustawodawca nie usankcjonował dokonywania tychże czynności przed terminem wskazanym w ustawie, przyjmując racjonalność postępowania prawodawcy, uznać należy, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania przed terminem wskazanym w przepisie art. 241 § 2 pkt 2 O.p. nie może skutkować odmową wznowienia postępowania.
Dalej autor skargi podkreślił, że zgodnie z art. 91 § 1 Regulaminu postępowania przez TSUE wyrok wiąże od dnia jego ogłoszenia. Z tym też dniem publikowany jest w bazie EUR-Lex i już wówczas można zapoznać się z sentencją orzeczenia, jego uzasadnieniem i opiniami rzeczników. Konsekwencją takiego zapisu jest możliwość skutecznego dochodzenia przez podmiot swoich praw w oparciu o prawomocny wyrok TSUE od razu po jego ogłoszeniu. Nie ma konieczności oczekiwania na publikację sentencji wyroku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, w którym publikuje się jedynie informację zawierającą datę oraz sentencję wyroków i postanowień Trybunału kończących postępowanie w sprawie. W Dzienniku Urzędowym UE nie zamieszcza się uzasadnień wyroków.
Z powyższego, zdaniem strony skarżącej, wynika, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją możliwe jest już od dnia ogłoszenia prawomocnego, wiążącego wyroku TSUE. Art. 241 § 2 pkt 2 O.p. wyznacza bowiem jednie maksymalny termin dla złożenia wniosku o wznowienie postępowania w związku z wydaniem orzeczenia TSUE. Określenie terminu początkowego ma jedynie charakter techniczny, umożliwiający obliczenie terminu maksymalnego, którego przekroczenie skutkuje odmową wznowienia postępowania. Taka interpretacja art. 241 § 2 pkt 2 O.p. nie oznacza, wbrew twierdzeniom organu, że jakiś fragment normy prawnej jest zbędny, skoro określenie zdarzenia początkowego jest niezbędne dla obliczenia terminu maksymalnego.
Termin określony w art. 241 § 2 pkt 2 O.p. jest stosunkowo długi, co uzasadnione jest często bardzo skomplikowanym charakterem orzeczeń TSUE. Składający wniosek o wznowienie postępowania może bowiem zapoznać się z treścią wyroku już w dniu jego ogłoszenia, zaś termin końcowy na żądanie wznowienia postępowania przypada zazwyczaj około kilku miesięcy później. Leży to w interesie podatników, a taka interpretacja terminu zakreślonego w treści art. 241 § 2 pkt 2 O.p. zgodna jest z zasadami logiki, a także z postępowaniem racjonalnego ustawodawcy.
Ponadto z uwagi na fakt, że wyrok TSUE w dniu jego ogłoszenia jest już prawomocny, nieuzasadnione byłoby sankcjonowanie złożenia wniosku jedynie ze względu na literalne brzmienie przepisu art. 241 § 2 pkt 2 O.p. Interpretacja językowa jest interpretacją wielowarstwową, gdyż uwzględniać musi zarówno znaczenie pojedynczych wyrazów tekstu prawnego, jak i bardziej złożonych struktur tego tekstu, co powoduje, że łączy się ona z tradycyjnie rozumianą wykładnią systemową. Należy zatem wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19
maja 2009 r., sygn. akt II FSK 144/08), uwzględniając przy tym racjonalność ustawodawcy. Przy czym orzecznictwo, do którego odwołały się także organy, pełni rolę pomocniczą w zakresie interpretacji stosowania przepisów prawa i nie ma roli nadrzędnej nad brzmieniem danej normy prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2011 r. do kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) w związku z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału.
Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji uznały w niniejszej sprawie, że wniosek skarżącego Syndyka inicjujący wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania jest przedwczesny, a zatem niedopuszczalny. Zawarto go bowiem w piśmie z dnia 15 listopada 2019 r., nadanym w tym samym dniu w placówce pocztowej, w oparciu o art. 240 § 1 pkt 11 w zw. z art. 241 § 2 pkt 2 oraz art. 244 § 1 O.p. w związku z wyrokiem TSUE z dnia 16 października 2019 r. wydanym w sprawie C-189/18. Żądanie wznowienia postępowania zgłoszono zatem przed publikacją tego orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, co miało miejsce w dniu 16 grudnia 2019 r. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt uprzedniego udostępnienia treści wyroku w Elektronicznym Zbiorze Orzeczeń TSUE na platformie EUR-Lex i CURIA-Europa-EU, gdyż jest to publikacja o charakterze wyłącznie informacyjnym, pozbawiona charakteru jurydycznego. Inna interpretacja art. 241 § 2 pkt 2 O.p. czyniłaby część przepisu zbędną, co jest niedopuszczalne.
Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 11 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji. Art. 241 § 2 pkt 2 O.p. stanowi, że postępowanie może być wznowione z powyższej przyczyny tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Organy podatkowe powołały się na wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2223/14 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdzono, że termin jednego miesiąca do żądania wznowienia postępowania określony w tym przepisie rozpoczął bowiem swój bieg dopiero z dniem, w którym wyrok TSUE opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Termin określony w art. 241 § 2 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa, w zakresie odnoszącym się do (pewnej) daty rozpoczęcia jego biegu, stanowi warunek konieczny skutecznego zainicjowania postępowania wznowieniowego w oparciu o ,przesłankę z art. 240 § 1 pkt 11 przywołanej ustawy. Pomijanie tego wymogu, w niczym nieuzasadniony sposób redukowałoby znaczenie przepisu art. 241 § 2 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa. Pozostawałoby to w oczywistej sprzeczności z tą podstawową regułą wykładni prawa, zgodnie z którą za wadliwą uznaje się taką wykładnię, której rezultat czyni jakąś część przepisu prawnego zbędną, co stanowi konsekwencję założenia, że w ustawie nie zamieszcza się wypowiedzi niesłużących wyrażaniu norm prawnych. Skoro tak, to nie może budzić wątpliwości, że przywołany element normatywnej wypowiedzi ustawodawcy - wobec domniemania racjonalności jego działań i wiodącej roli wykładni gramatycznej - nie może być pomijany, ani też uznawany za zbędny dla potrzeb rekonstruowania normy prawej ".
Nie ulega wątpliwości, że intencją ustawodawcy było precyzyjne zakreślenie terminu, w którym można zainicjować nadzwyczajny tryb wzruszenia decyzji ostatecznej. Najistotniejsze ze względu na zasadę trwałości decyzji ostatecznej i pewności obrotu prawnego jest wskazanie końcowej daty, do której strona zachowuje uprawnienie do żądania wznowienia postępowania. Wymóg ten jest spełniony także przy takiej, postulowanej przez stronę skarżącą, wykładni art. 241 § 2 pkt 2 O.p., w świetle której publikacja orzeczenia TSUE jest datą (pewną, tożsamą dla wszystkich podmiotów powołujących się na dane orzeczenie), od której biegnie maksymalny czas na złożenie wniosku o wznowienie postępowania z przyczyn określonych w art. 240 § 1 pkt 11 O.p. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 849/17, art. 241 § 2 pkt 2 O.p. nie reguluje wprost jak należy liczyć termin wystąpienia z takim żądaniem.
Skoro określenie zdarzenia początkowego jest niezbędne dla obliczenia terminu maksymalnego, to żaden fragment omawianej regulacji nie jest zbędny. Nie ulega też wątpliwości, że już po ogłoszeniu wyroku TSUE strona może przedstawić pełną argumentację wskazującą, że orzeczenie to ma wpływ na treść wydanej decyzji. We wspomnianym wyżej wyroku NSA zwrócił także uwagę na zasadność rozważania, czy żądanie wniesione przed publikacją orzeczenia TSUE mogło wywrzeć skutek w postaci wznowienia postępowania oraz jaki ewentualnie wpływ na wynik sprawy może mieć opublikowanie wyroku TSUE po wydaniu decyzji przez organ I instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ II instancji. W niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji wydane zostały po publikacji wyroku C-189/18.
Oczywiste jest, że obowiązkiem organu przed wszczęciem postępowania w sprawie wznowienia jest przeprowadzenie postępowania wstępnego, którego celem jest ocena dopuszczalności wznowienia postępowania. Na tym etapie organ bada, czy wystąpiły wszystkie, niezbędne dla wszczęcia postępowania wznowieniowego przesłanki, a więc czy wniosek złożyła osoba posiadająca przymiot strony (przesłanka podmiotowa) oraz czy sprawa została zakończona decyzją ostateczną i czy zachowany został określony przez ustawodawcę termin złożenia wniosku przez stronę (przesłanki przedmiotowe). Ponadto organ zobowiązany jest ustalić, czy spełniona została przesłanka formalna zupełności wniosku, a więc czy złożony przez stronę wniosek o wznowienie postępowania wskazuje w sposób wyraźny na określoną podstawę wznowieniową. Na etapie wstępnej oceny wniosku nie jest dopuszczalne badanie, czy rzeczywiście wystąpiły przesłanki wymienione w art. 240 § 1 o.p., która to kwestia jest przedmiotem dalszej oceny dokonywanej w postępowaniu wznowieniowym, otwierającym się w wyniku postanowienia o jego wszczęciu. Dopiero po stwierdzeniu dopuszczalności wznowienia – w tym m.in. stwierdzenia powołania się na określoną podstawę wznowienia – i po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, organ w oparciu o art. 243 § 2 O.p. może przystąpić do ustalenia, czy zachodzi jedna z przesłanek wznowieniowych. Odnośnie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 11 O.p. na tym etapie "orzeczenie TSUE traktowane jest wyłącznie jako li tylko wymóg formalny wniosku wskazania podstawy wznowienia". (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 720/17).
Jak więc wykazano powyżej ocena dopuszczalności wznowienia postępowania w oparciu o art. 240 § 1 pkt 11 O.p. nie wymaga złożonych czynności organu podatkowego. Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek wpłynął do organu w dniu 18 listopada 2019 r., a w dniu [...] wydano postanowienie (doręczone stronie w dniu 19 grudnia 2019 r), informując stronę, że wniosek strony nie zostanie załatwiony w terminie określonym w art. 139 § 1 O.p. "z uwagi na konieczność dokonania analizy akt sprawy w kontekście przesłanek wznowienia wskazanych we wniosku z dnia 15 listopada 2019 r." Przewidywany termin załatwienia sprawy określono na [...] i dopiero tegoż dnia wydano decyzję organu I instancji. W tym stanie rzeczy strona pozostawała w uzasadnionym przekonaniu, że organ przyjął, iż warunki formalne wniosku zostały spełnione i podjęto jego merytoryczną analizę. W ten sposób naruszono zasadę z art. 121 § 1 O.p., nakazują prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Norma ta, choć ujęta ogólnie, nie może być traktowana jedynie jako postulat odnoszący się do sposobu prowadzenia postępowania. Jest to bowiem przepis, do którego przestrzegania organy zobowiązane są na równi z innymi przepisami zawierającymi wytyczne co do ich działań. Źródła tej zasady należy upatrywać bowiem w art. 2 Konstytucji RP, czyli w zasadzie demokratycznego państwa prawnego. Prowadząc postępowanie podatkowe organy podatkowe zobowiązane są do uwzględnienia zasad ogólnych tego postępowania określonych w przepisach O.p. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 262/11). Wyrok TSUE z dnia 16 października 2019 r. w sprawie o sygn. akt C-189/18, będący podstawą wniosku strony o wznowienie postępowania został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 16 grudnia 2019 r., a zatem odmowa wznowienia postępowania na skutek analizy przesłanek formalnych, bez podjęcia, nieskutecznych ze względu na stanowisko organu, czynności merytorycznych, pozwoliłaby stronie na złożenie wniosku w terminie 30 dni od daty publikacji orzeczenia TSUE.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało naruszenie art. 243 § 3 O.p. i art. 241 § 2 pkt 2 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...]. Zalecenia co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionej powyżej argumentacji.
O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 697 zł złożył się wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę