I SA/Gl 1446/23

I SA/Gl 1446/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-03-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela /sprawozdawca/
Monika Krywow
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 64c par. 4, art. 64 par. 1 pkt 1 i pkt 6 oraz par. 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Monika Krywow, Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.244.2023.19/MK UNP: 2401-23-191147 w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru) z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.244.2023.19/MK UNP: 2401-23-191147 uchylające w całości postanowienie Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny, Naczelnik) z dnia 27 września 2012 r. nr [...] dotyczące określenia Wójtowi Gminy M. (dalej skarżący, wierzyciel, Wójt) kosztów egzekucyjnych oraz obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec K S.A. w K., obecnie: S S.A. w B (dalej: spółka, zobowiązana).
2. Stan sprawy.
2.1. Organ egzekucyjny prowadził wobec spółki postępowanie egzekucyjne, obejmujące zaległości z tytułu niezapłaconego podatku od nieruchomości. Zostały one wystawione na podstawie decyzji Wójta z dnia 6 kwietnia 2010 r. o nr [...] którą spółce określono zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2006 r. w wysokości 2.533.110,00 zł. Postanowieniem z dnia 5 października 2011 r. nadano ww. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W dniach 7 października i 2 listopada 2011 r. Wójt wystawił cztery tytuły wykonawcze o nr od 313/115/2011 do 313/118/2011, następnie przekazane Naczelnikowi. Tytuły te zostały w dniach 18 października 2011 r. i 10 listopada 2011 r. doręczone spółce, poborca skarbowy dokonał też pobrania środków pieniężnych na poczet egzekwowanych należności.
Zawiadomieniami z dnia 26 października 2011 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia dwóch wierzytelności do tytułu wykonawczego nr 313/115/2011, a następnie zawiadomieniami z dnia 7 listopada 2011 r. uchylił te zajęcia, powołując się na zapłatę.
Z kolei zawiadomieniami z dnia 16 listopada 2011 r. i z dnia 28 grudnia 2011 r. Naczelnik zajął wierzytelności spółki do tytułów wykonawczych nr od 313/116/2011 do 313/118/2011 a następnie zawiadomieniami z dnia 3 stycznia 2012 r. uchylił te zajęcia, powołując się na zapłatę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) decyzją z dnia 19 stycznia 2012 r. o nr [...] uchyliło decyzję Wójta z dnia 6 kwietnia 2010 r. i sprawę wymiaru podatku od nieruchomości za 2006 r. przekazało Wójtowi do ponownego rozpoznania.
Na skutek powyższego, postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, powołując się na art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2017 r. poz. 1201, ze zm. – dalej: u.p.e.a.).
2.2. Pismem z dnia 13 lutego 2012 r. zobowiązana zwróciła się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Wskazywała, iż uchylenie decyzji wymiarowej będzie skutkowało obciążeniem wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o nieostateczną decyzję, następnie uchyloną, jest równoznaczne z niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji.
2.3. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r. nr [...] Naczelnik określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 155.083,34 zł z wyszczególnieniem ich dla poszczególnych tytułów wykonawczych oraz obciążył nimi wierzyciela. Organ egzekucyjny zaznaczył, że w sprawie doszło do wszczęcia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, zawierającego wady, zatem naliczone koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela.
2.4. Po rozpatrzeniu zażaleń na oba wyżej wskazane postanowienia Naczelnika, tj. dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz określenia kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, dalej: organ nadzoru, Dyrektor) uchylił w całości postanowienie w sprawie umorzenia egzekucji oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji, zaś w zakresie postanowienia dotyczącego kosztów egzekucyjnych – uchylił postanowienie Naczelnika i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.
2.5. Postanowieniem z dnia 27 września 2012 r. o nr [...], działając na podstawie art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a., Naczelnik ponownie określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 155.083,34 zł z wyszczególnieniem ich wysokości do poszczególnych tytułów wykonawczych i obciążył nimi wierzyciela. W uzasadnieniu wskazał, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji nie było niezgodne z prawem. Tytuły wykonawcze były oparte na nieostatecznej decyzji wierzyciela, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. O ile wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej nie było obarczone wadą bezprawności i nie ma zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., to jednak kosztów prowadzonego postępowania egzekucyjnego w takiej sytuacji nie może ponieść zobowiązana spółka, na co wskazuje art. 64c § 4 u.p.e.a. Z uwagi na uchylenie decyzji wymiarowej przez Kolegium, koszty egzekucyjne nie mogą być bowiem ściągnięte od zobowiązanej.
2.6. Na skutek wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r. Dyrektor uchylił postanowienie Naczelnika dotyczące kosztów egzekucyjnych w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi i obciążył nimi zobowiązaną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/GI 669/13 oddalił skargę zobowiązanej spółki na powyższe postanowienie Dyrektora, jednak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3561/14, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił ww. wyrok WSA oraz postanowienie Dyrektora z dnia 21 marca 2013 r. NSA wskazał, że w zaistniałej sytuacji prawnej, na podstawie art. 64 § 4 u.p.e.a. to wierzyciel powinien pokryć koszty postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
Następnie organ nadzoru postanowieniem z dnia 17 listopada 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z dnia 27 września 2012 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych.
2.7. WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/GI 67/17 uchylił postanowienie Dyrektora z dnia 17 listopada 2016 r.
Sąd wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ nadzoru przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
WSA zauważył też, że organ pierwszej instancji na mocy art. 64 § 1 pkt 1 i 4 i § 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne, tj. za zajęcie wierzytelności oraz za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego w wysokości 5% oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% - osobno do każdego tytułu wykonawczego. Zdaniem Sądu ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę, że ich wysokość, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie o sygn. SK 31/14 organ, mając na uwadze art. 8 ust. 2 Konstytucji, kształtując podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, oprócz art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. bezpośrednio zastosuje art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.
2.8. Po uprawomocnieniu powyższego wyroku, Dyrektor postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2017 r. uchylił z postanowienie Naczelnika z dnia 27 września 2012 r. w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr 3313/116/2011 w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości 43.941,50 zł i do tytułu wykonawczego nr 313/117/2011 w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości 42.788,10 zł i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego nr 313/116/2011 w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości 32.200,00 zł i do tytułu wykonawczego nr 3313/117/2011 w związku z zajęciem innej wierzytelności w wysokości 32.200,00 zł.
2.9. Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/GI 1094/17 WSA w Gliwicach uchylił postanowienie Dyrektora z dnia 2 sierpnia 2017 r.
W uzasadnieniu Sąd zauważył, że Dyrektor koszty skorygował o kwotę 22.329,60 zł, w związku z czym łącznie stanowią one kwotę 132.753,74 zł. Orzekając w ten sposób organ zagwarantował, że jedyna określona w u.p.e.a. maksymalna wartość kosztów egzekucyjnych przewidziana dla zajęcia nieruchomości (w pozostałych przypadkach ustawodawca ograniczył się jedynie do wskazania wartości minimalnych) nie została przekroczona w odniesieniu do żadnego z tytułów wykonawczych.
Jednak zdaniem Sądu organ nadzoru w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych do skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, koniecznego dla ich wykonania nadkładu pracy oraz niezbędnych do poniesienia wydatków. Organ przyznał, że są to czynności o niskim stopniu skomplikowania, wskazał na stosunkowo niski nakład pracy związany z wysłaniem korespondencji pocztą oraz niewielkie koszty dojazdu i delegacji pracownika, a jednocześnie, wbrew zasadom logiki uznał, że należy posłużyć się stawką maksymalną przewidzianą dla jednej z najbardziej skomplikowanych czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia nieruchomości, które w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym w ogóle nie miało miejsca.
Co istotne, zdaniem Sądu organ nie wykonał zaleceń zawartych w poprzednim wyroku, a nieznacznie (w kontekście pierwotnej wartości) korygując wysokość kosztów nie przedstawił w zasadzie motywów takiego rozstrzygnięcia, czym niewątpliwie naruszył art. 107 § 1 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. 2017 r., poz. 1257, ze zm. – dalej: k.p.a.). Sąd tylko mógł przypuszczać, że (jak później jasno wyartykułowano to w odpowiedzi na skargę) organ zbadał jedynie, czy "żadna kwota kosztów egzekucyjnych nie przekroczyła kwoty maksymalnej wskazanej w u.p.e.a., a odnoszącej się do egzekucji z nieruchomości" i w przypadkach przekroczenia tej wartości dokonał odpowiedniej korekty. Zdaniem Sądu taki sposób określenia kosztów egzekucyjnych nie znajduje odzwierciedlenia ani w wyroku WSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., ani w rozważaniach TK.
Sąd zaznaczył też, że Dyrektor naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) i stwierdził, że organ ponownie rozpoznając sprawę wykona zalecenia sformułowane w poprzednim wyroku Sądu z dnia 11 kwietnia 2017 r.
2.10. Następnie Dyrektor postanowieniem z dnia 2 maja 2018 r. o nr 2401-IEE1.711.394.2018.2.AG/077483 uchylił postanowienie Naczelnika z dnia 27 września 2012 r. w całości i orzekł o określeniu kosztów egzekucyjnych w wysokości 90.351,00 zł na podstawie wszystkich czterech tytułów wykonawczych i o obciążeniu nimi wierzyciela.
W uzasadnieniu Dyrektor wskazał na pełną skuteczność egzekucji, gdyż każdy z tytułów wykonawczych został wyegzekwowany w całości. Zauważył, że nastąpiło to w stosunkowo krótkim czasie od nadania klauzuli o skierowaniu ich do egzekucji do jej zakończenia. Zwrócił jednakże uwagę na niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, ograniczający się wyłącznie do wysłania zajęcia wierzytelności w przypadku trzech tytułów wykonawczych, natomiast w przypadku jednego - do wysłania zawiadomienia i dokonania pobrania należności u zobowiązanej spółki przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą oraz kosztami dojazdu i delegacji pracownika.
Wobec powyższego, zdaniem Dyrektora nieuzasadnione jest obciążenie dot. tytułów wykonawczych o nr od 313/116/2011 do 313/118/2011 opłatą za zajęcie wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200,00 zł, określoną w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. z tytułu egzekucji z nieruchomości. Zauważył, że u.p.e.a. przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty (nie więcej niż 34.200,00 zł). Art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości na poziomie 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż 34.200,00 zł. Wedle zaś art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (tj. dla zajęcia nieruchomości, zajęcia innych wierzytelności, jak i za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. W stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności, jak i za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego u.p.e.a. nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. Jednakże nieuzasadnionym z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby - biorąc pod uwagę maksymalną skuteczność egzekucji a także zapewnienie funkcji fiskalnej - obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie wierzytelności i za pobranie do łącznej wysokości 8,10 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej: 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 2,50 zł za pobranie oraz 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności) od jednego tytułu wykonawczego. Dyrektor dodał, że z zaleceń TK jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych.
Organ uznał, że zasadnym jest obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi z tytułu opłaty za zajęcie innej wierzytelności do tytułów wykonawczych o nr od 313/116/2011 do 313/118/2011 do kwoty 21.375,00 zł, a opłaty manipulacyjnej do ww. tytułów wykonawczych do kwoty 4.275,00 zł, a zatem w łącznej wysokości 90.351,60 zł. Do przyjęcia takiego stanowiska skłoniło organ przyjęcie, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata, zgodnie z wolą ustawodawcy, wynosi 8%, nie więcej niż 34.200,00 zł, to przy czynności zajęcia wierzytelności czy pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego, należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu wierzytelności i pobraniu pieniędzy. Skoro tak, to należy zdaniem Dyrektora zachować proporcje, czyli 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375,00 zł, jak również opłata za pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego może wynosić maksymalnie 21.375,00 zł. Z kolei przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200,00 zł Dyrektor uznał, że maksymalna opłata manipulacyjna, z uwzględnieniem ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275,00 zł, kierując się zależnością, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana jako 8%, a dla opłaty manipulacyjnej jako 1%.
2.11. Na skutek skargi wniesionej przez Wójta, WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 741/18 uchylił postanowienie Dyrektora z dnia 2 maja 2018 r. o nr 2401-IEE1.711.394.2018.2.AG/077483 w sprawie kosztów egzekucyjnych.
WSA przede wszystkim podkreślił, że organ nadzoru nie wykonał zaleceń zawartych w poprzednim wyroku, naruszając tym samym art. 153 p.p.s.a.
Dyrektor nie w pełni zrealizował też zalecenia wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a w konsekwencji naruszył także art. 107 § 3 w zw. z art. 140 i 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd wskazywał, że w odniesieniu do realiów nn. sprawy zasadnie Dyrektor przyjął, iż koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. Konieczność takiego orzeczenia wynika już z wydanego w tej sprawie wyroku NSA z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3561/14. Zasadnie również Dyrektor przyjął, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
Ponadto, organy prawidłowo ustaliły również górne limity opłat, którymi można obciążyć stronę: za pobranie pieniędzy, zajęcie innej wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.). Trafnie w tej mierze organy odwołały się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. W ocenie Sądu, organy zasadnie wskazały, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200,00 zł, to przy czynności pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), zajęcia innej wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Dlatego w sposób uprawniony przyjęły, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po ww. wyroku TK opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
Sąd zaakcentował natomiast, że Dyrektor tylko częściowo (w zakresie wyżej wskazanym) zrealizował zalecenia wynikające z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Co prawda - stosując wykładnię prokonstytucyjną - prawidłowo ustalił limity opłat (na poziomie 21.375,00 zł oraz 4.275,00 zł), jednakże każdy z tychże limitów odniósł oddzielnie do opłat obliczonych od każdego z 4 tytułów wykonawczych. Organ odwołał się w tej mierze do treści art. 64 § 3 i § 6 u.p.e.a., jednak nie przeprowadził żadnej analizy, czy w realiach tej konkretnej sprawy takie zastosowanie art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. realizuje wytyczne, wynikające z ww. wyroku TK.
Sąd przypomniał, że egzekucja prowadzona była na podstawie 4 tytułów wykonawczych, ale podstawę ich wystawienia stanowiła jedna decyzja wymiarowa Wójta, opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności. Wielość tytułów wykonawczych wynikała z tego, że dotyczyły one jednej raty, względnie trzech albo czterech rat podatku. Czynności podejmowane przez organ cechował niski stopień skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych i ograniczały się wyłącznie do wysłania zajęcia wierzytelności w przypadku trzech tytułów wykonawczych, natomiast w przypadku jednego - do wysłania zawiadomienia i dokonania pobrania u zobowiązanej spółki, przy stosunkowo niskim nakładzie pracy związanym z wysłaniem korespondencji pocztą oraz kosztami dojazdu i delegacji pracownika (na co zwrócił uwagę sam organ w kontrolowanym postanowieniu).
Sąd zauważył, że w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu nie ma jednak rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone na kwotę 90.351,60 zł za podjęcie wyżej opisanych, nieskomplikowanych czynności, pozostają w "racjonalnej zależności" pomiędzy ich wysokością a czynnościami organów, za które zostały naliczone. Wbrew wskazaniom zawartym w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. organ nie rozważył zatem wszystkich okoliczności sprawy. Uwzględnienie jej realiów wymagało zaś odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego; uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, która mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, co wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, lecz również na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi, kwotowymi limitami tychże opłat; podejmowane czynności egzekucyjne (pobrania i zawiadomienia) byłyby realizowane tak samo, gdyby zamiast 4 tytułów wykonawczych wystawiono tylko jeden, obejmujący całą należność.
Sąd zwrócił uwagę na nierozważenie przez organ zagadnienia prokonstytucyjnej wykładni art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. w świetle standardów wynikających z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP i przy zastosowaniu art. 8 ust. 2 Konstytucji, skonkretyzowanych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r.
W ramach zaleceń co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor oceni, czy w realiach niniejszej sprawy koszty egzekucyjne ustalone w kwocie przekraczającej limity 21.375,00 zł (zajęcie innej wierzytelności) oraz 4.275,00 zł (opłata manipulacyjna) realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi "racjonalna zależność" pomiędzy wysokością kosztów, a podjętymi in concreto czynnościami organów. Wskazana "racjonalna zależność", którą zaakcentował TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., powinna być bowiem zasadniczą wskazówką dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w danej sprawie.
Sąd zaakcentował też, że w przypadku braku stosownej interwencji ustawodawcy, spełniającej standardy wynikające z ww. wyroku TK, organ podda art. 64 § 3 i § 6 zdaniem drugie in medio u.p.e.a. wykładni prokonstytucyjnej.
Powyższy wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 741/18 został zaskarżony skargami kasacyjnymi, wniesionymi zarówno przez Wójta, jak i przez Dyrektora, które NSA oddalił wyrokiem z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 1447/21.
2.12. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2023 r. o nr 2401-IEE.7192.244.2023.19/MK UNP: 2401-23-191147 Dyrektor uchylił w całości postanowienie Naczelnika z dnia 27 września 2012 r. o określeniu kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 155.083,34 zł i obciążeniu nimi wierzyciela oraz orzekł o określeniu tychże kosztów, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr od 313/115/2011 do 313/118/2011 w wysokości 122.906,54 zł oraz o obciążeniu tymi kosztami wierzyciela.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Dyrektor podkreślił, że z dniem 20 lutego 2021 r., na mocy art. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553, dalej: ustawa zmieniająca) weszły w życie nowe przepisy, dotyczące kosztów egzekucyjnych, wydane w celu wykonania wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Organ nadzoru przytoczył te przepisy, zaznaczając, że ustalają one prokonstytucyjne zasady określania kosztów egzekucyjnych. Dyrektor zauważył, iż zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a, maksymalną wysokość kosztów egzekucyjnych, o których mowa w § 4 i § 5 u.p.e.a. stosuje się odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. Dyrektor zwrócił też uwagę na przepisy przejściowe, zawarte w art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej, dotyczące opłaty manipulacyjnej niezapłaconej lub niewyegzekwowanej przed dniem wejścia w życie nowych regulacji, a także w art. 8 ust. 1 tej ustawy, dotyczący niezapłaconych lub niewyegzekwowanych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów opłat za czynności egzekucyjne.
Uwzględniając nowe przepisy Dyrektor dokonał przedstawienia, w formie tabeli na stronach 4-5 wydanego postanowienia, wyliczonych poprzednio (155.083,34 zł) i w wydanym postanowieniu (122.906,54 zł) kosztów egzekucyjnych. Podkreślił zarazem, że orzekając ponownie o kosztach egzekucyjnych mógł posłużyć się przepisami, wydanymi w wyniku wykonania wyroku TK, za czym w ocenie Dyrektora przemawia też treść art. 153 p.p.s.a., który dotyczy związania orzeczeniem sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zdaniem organu nadzoru jest tak tym bardziej dlatego, że Sąd zawarł w wyroku zastrzeżenie, iż art. 64 § 3 i § 6 zdaniem drugie in medio u.p.e.a. poddane winny zostać wykładni prokonstytucyjnej w przypadku braku stosownej interwencji ustawodawcy. Dyrektor wskazał, że utrata mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sądu (a więc odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.) następuje m.in. w przypadku zmiany stanu prawnego już po wydaniu orzeczenia przez sąd.
W ocenie organu nadzoru, skoro z dniem 20 lutego 2021 r. – na mocy ustawy zmieniającej – weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię kosztów egzekucyjnych, zaś dokonana zmiana miała na celu realizację wytycznych TK, to uwzględniając te regulacje, należało uchylić postanowienie pierwszoinstancyjne oraz określić koszty egzekucyjne w wysokości łącznej 122.906,54 zł oraz obciążyć nimi wierzyciela.
3.1. Na powyższe postanowienie organu nadzoru z dnia 25 sierpnia 2023 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie jest wiążące wskazanie co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 maja 2019 r. o sygn. akt I SA/Gl 741/18, ponieważ gdyby organ zastosował się do niego, nie określiłby wysokości kosztów egzekucyjnych na poziomie rażąco przekraczającym poziom skomplikowania wszystkich czynności egzekucyjnych podjętych przez organ.
Ponadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i naliczenie opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności od każdego tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy wszystkie one dotyczyły podatku od nieruchomości za 2006 r. i zastosowano do nich ten sam środek egzekucyjny;
2) art. 11 ustawy zmieniającej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie na podstawie znowelizowanych przepisów dotyczących naliczania kosztów postępowania egzekucyjnego, podczas gdy organ miał obowiązek zastosować przepisy dotychczasowe,
3) art. 165 w związku z art. 16 i art. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i określenie kosztów egzekucyjnych, których zapłata ma pochodzić z budżetu Gminy, na poziomie znacząco przewyższającym czasochłonność i pracochłonność czynności egzekucyjnych, podczas gdy w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz przeprowadzania czynności egzekucyjnych koszty te - zgodnie z ówczesną jednolitą interpretacją przepisów stosowaną przez NSA - obciążałyby zobowiązanego, a wskutek późniejszej diametralnej zmiany sposobu interpretacji tych przepisów przez NSA, bez zmiany samych przepisów, kosztami tymi ma być obciążony wierzyciel, co prowadzi do nieuzasadnionego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem jednostki samorządu terytorialnego.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przede wszystkim podkreślono, że w dniu 11 stycznia 2023 r., tj. w dacie uprawomocnienia się wyroku WSA w Gliwicach, obowiązywały już nowe przepisy ustawy egzekucyjnej, które weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Nie doszło zatem, wbrew twierdzeniom Dyrektora, do zmiany stanu prawnego po wydaniu prawomocnego wyroku Sądu. Organ naruszył zatem art. 153 p.p.s.a., co miało w oczywisty sposób wpływ na wynik sprawy. Wskutek bowiem błędnego założenia o braku związania zaleceniami Sądu, Dyrektor w ogóle nie poczynił ustaleń co do rzeczywistych kosztów postępowania egzekucyjnego i nakładu pracy.
Następnie pełnomocnik Wójta wskazał, że organ nadzoru naruszył także art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej w związku z art. 5 u.p.o.l. poprzez naliczenie opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie wierzytelności od każdego tytułu wykonawczego w sytuacji, gdy dotyczyły one podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy i zastosowano do nich ten sam środek egzekucyjny. Przepisy powyższe należało bowiem interpretować z uwzględnieniem charakteru podatku, który podlegał egzekwowaniu (pomimo płatności w ratach, jest to podatek roczny). Niezależnie zatem od liczby tytułów wykonawczych, należało naliczyć tylko jedną opłatę. Zdaniem pełnomocnika istotne jest też to, że organ egzekucyjny dokonał łącznie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do wszystkich tytułów wykonawczych.
Dalej pełnomocnik skarżącego podnosił, że naliczając opłatę manipulacyjną oraz opłatę za zajęcie wierzytelności w oparciu o znowelizowane przepisy Dyrektor naruszył art. 11 ustawy zmieniającej, gdyż zgodnie z jego treścią, do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, wszczętego i niezakończonego przed dniem wejścia w życia ustawy zmieniającej, stosuje się przepisy dotychczasowe, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Zatem warunek dotyczący możliwości - przy ponownym postępowaniu - zastosowania przez organ przepisów znowelizowanych nie znajduje uzasadnienia. Postępowanie w sprawie kosztów wprawdzie zostało przekazane do ponownego rozpatrzenia, jednakże samo wszczęcie było jedno, a postanowienie, będące orzeczeniem ostatecznym i mającym zakończyć przedmiotowe postępowanie administracyjne, zostało wzruszone prawomocnym wyrokiem sądu. Co za tym idzie - organ winien, wobec braku stosownej interwencji ustawodawcy, spełniającej standardy wynikające z wyroku TK, poddać obowiązujące w sprawie przepisy wykładni prokonstytucyjnej.
Pełnomocnik Wójta wskazał nadto, że postępowanie egzekucyjne zakończyło się postanowieniem Naczelnika z dnia 28 czerwca 2012 r. Dlatego nie sposób nie zgodzić się z faktem, że w tamtym czasie prowadzenie postępowania egzekucyjnego generowało znacznie niższe koszty niż obecnie.
W dalszej części uzasadnienia skargi pełnomocnik skarżącego zwracał uwagę, że zobowiązana nie wykazała w 2006 r. określonych budowli do opodatkowania, wskutek czego Wójt dokonał określenia wymiaru podatku od nieruchomości wobec spółki. W wyniku tego powstała zaległość podatkowa, na którą wystawiono tytuły wykonawcze zgodnie z obowiązującym wówczas wzorem. Zdaniem pełnomocnika, w obowiązujących w tamtym czasie realiach zasadne było wystawienie czterech tytułów wykonawczych, uwzględniając, że każda z 4 rat podatku nie była w pewnej części obciążona odsetkami za zwłokę. Tym niemniej, wszystkie 4 tytuły wykonawcze zrealizowano na podstawie tych samych czynności egzekucyjnych, w związku z tym czasochłonność i nakład pracy były takie same, jak dla jednego tytułu wykonawczego.
Następnie pełnomocnik Wójta akcentował, że w okresie, w którym wszczęto i prowadzono egzekucję, obowiązywała jednolita interpretacja art. 64c § 3 u.p.e.a. Zgodnie z nią, wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności wynikające z podlegającej wykonaniu decyzji następnie uchylonej nie oznacza, że organ wydający decyzję i wystawiający tytuł wykonawczy postępował niezgodnie z prawem w sytuacji, gdy od chwili wszczęcia do czasu zakończenia egzekucji, poprzez jej wykonanie, decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu pozostawała w obrocie prawnym.
W niniejszej sprawie nie doszło do stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej a jedynie do jej uchylenia, dlatego należy uznać, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji nie było dotknięte bezprawnością. Zgodnie z ww. linią orzeczniczą, brak byłoby podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a.
Wskazana linia orzecznicza zaczęła jednak ulegać zmianom od roku 2014. Zdaniem pełnomocnika nie ma jednak podstaw do tego, aby w takiej sytuacji koszty spowodowane zmianą linii orzeczniczej miał ponosić sektor samorządowy na rzecz Skarbu Państwa.
Końcowo pełnomocnik skarżącego stwierdził, że obciążenie Wójta kosztami egzekucyjnymi winno nastąpić w wysokości adekwatnej do czasochłonności i pracochłonności czynności egzekucyjnych. Obciążenie ponad te rzeczywiste koszty jest bowiem równoznaczne z przypisaniem skarżącemu skutków finansowych zmiany orzecznictwa sądowego, za którą skarżący żadnej odpowiedzialności nie ponosi.
3.2. Odpowiadając na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
4. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
5. Na wstępie należy zauważyć, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
6. Przypomnieć trzeba, że kwestia sporna w niniejszej sprawie dotyczy wysokości kosztów egzekucyjnych i obciążenia tymi kosztami wierzyciela. Jak bowiem wynika z dotychczasowego przebiegu postępowania, zasadnie Dyrektor przyjął, iż koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. oraz, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako metody określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Prawidłowo również organy ustaliły górne limity opłat, którymi można obciążyć stronę: za pobranie pieniędzy, zajęcie innej wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a.). Zasadnie odwołały się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., zgodnie z którym opłaty pobrane za zajęcie nieruchomości wynoszą 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. Trafnie też przyjęły, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200,00 zł, to przy czynności pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), zajęcia innej wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz co do opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) należy uwzględnić mniejszy nakład pracy organu egzekucyjnego. Organ nadzoru również zasadnie podnosił, że w związku z brakiem ustawowej interwencji ustawodawcy po wyroku TK opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 1 i pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. powinny być proporcjonalnie obniżone, przy przyjęciu za punkt odniesienia górnego limitu opłaty, który został wskazany w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
W poprzednio wydanym wyroku o sygn. akt I SA/Gl 741/18 Sąd zaakcentował natomiast, że Dyrektor tylko częściowo zrealizował zalecenia wynikające z wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14. Mianowicie, prawidłowo ustalił limity opłat (na poziomie 21.375,00 zł oraz 4.275,00 zł), jednakże każdy z tychże limitów odniósł oddzielnie do opłat obliczonych od każdego z czterech wystawionych tytułów wykonawczych, odwołując się do art. 64 § 3 i § 6 u.p.e.a. Nie przeprowadził jednak w tej kwestii żadnej analizy, czy w nn. sprawie takie zastosowanie art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. realizuje wytyczne, wynikające z ww. wyroku TK.
Oceniając legalność będącego przedmiotem kontroli postanowienia z dnia 25 sierpnia 2023 r. Sąd stwierdził, że Dyrektor w dalszym ciągu zaleceń, zawartych w wyroku z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 741/18 nie wykonał, naruszając tym samym art. 153 p.p.s.a. Zgodnie ze wskazanym ostatnio przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Biorąc pod uwagę, że przepisy u.p.e.a. dotyczące naliczania kosztów egzekucyjnych uległy zmianie wskutek wejścia w życie ustawy zmieniającej, przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest także zagadnienie zakresu obowiązywania zasady związania ocenami prawnymi wyrażonymi w prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych zapadłych w sprawie, ocenianego w kontekście zmiany przepisów dokonanej ustawą nowelizującą z 2021 r., przy uwzględnieniu rozwiązań intertemporalnych przewidzianych mocą jej przepisów.
Rozważając tę kwestię zauważyć przyjdzie, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 20 lutego 2021 r. organy egzekucyjne zmuszone były stosować przepisy w zakresie naliczania kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Z dniem 20 lutego 2021 r. weszły w życie przepisy ustawy nowelizującej, będące efektem działań ustawodawcy zmierzających do wprowadzenia do systemu prawnego rozwiązań realizujących wskazania zawarte w powyższym wyroku Trybunału. Prawodawca sformułował przepisy międzyczasowe tej ustawy przy zastosowaniu systemu stadiów postępowania, uznając w art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej, że niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie ustawy opłatę manipulacyjną, naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100,00 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100,00 zł. W kolejnym ustępie przywołanej regulacji sprecyzowano zasady określania opłaty manipulacyjnej w przypadku jej częściowego wyegzekwowania lub zapłacenia w wysokości niższej niż 100,00 zł, w ust. 3 zaś - przypadek niepobierania tej opłaty w razie jej wyegzekwowania lub zapłacenia przed dniem wejścia w życie noweli w wysokości nie niższej niż 100,00 zł. Art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej przewiduje analogiczne rozwiązanie międzyczasowe w odniesieniu do opłaty za czynności egzekucyjne wskazane w art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz 1a i 5 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym, przy czym maksymalny pułap tej opłaty określono na 40.000,00 zł. Zgodnie natomiast z art. 10 ustawy zmieniającej, przepisy przejściowe zawarte w art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym.
Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2023 r. sygn. akt III FSK 641/22 (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl), zestawienie ww. przepisów międzyczasowych pozwala wyprowadzić wniosek, że zarówno do opłaty manipulacyjnej, jak również opłaty za czynności egzekucyjne, spełniających kryterium braku wyegzekwowania lub dobrowolnego pokrycia w całości, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe, w tym również cały dorobek orzeczniczy wypracowany na ich kanwie z zastrzeżeniem, że ich wysokość nie może przekraczać odpowiednio 100,00 zł i 40.000,00 zł. Zdaniem NSA przywołane przepisy nie stanowią o obliczaniu całości kosztów egzekucyjnych powstałych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, podobnie jak żaden inny przepis tej ustawy nie uprawnia do naliczania kosztów egzekucyjnych według reguł w niej ustalonych do stanów sprzed jej wejścia w życie (por. także wyrok NSA z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 324/23; wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 643/22).
Powyższe prowadzi do wniosku, że określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, organ egzekucyjny winien posługiwać się uregulowaniami dotychczasowymi, z uwzględnieniem zaleceń TK zawartych w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. SK 31/14 oraz pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy zmieniającej - w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej i art. 8 tej ustawy - w kontekście opłat za czynności egzekucyjne.
Mając powyższe na względzie zaakcentować trzeba, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie została spełniona przesłanka uprawniająca organy do odstąpienia od bezwzględnie obowiązującej zasady wyrażonej w art. 153 p.p.s.a.
Skoro zatem Dyrektor w zaskarżonym postanowieniu przyjął, że orzekając o kosztach egzekucyjnych mógł posłużyć się przepisami, wydanymi w wyniku wykonania wyroku TK, uznając tym samym, że przepisy prawa uległy zmianie i dlatego art. 153 p.p.s.a. organu nie wiąże, zaś w świetle powyższych rozważań założenie takie jest błędne, to działaniem swoim naruszył wskazany ostatnio przepis i tym samym – w dalszym ciągu nie wykonał zaleceń Sądu wyrażonych w wyroku z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 741/18. W niniejszej sprawie bowiem, jak słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, koszty egzekucyjne bezsprzecznie powstały przed wejściem w życie ustawy zmieniającej i powinny zostać określone na podstawie przepisów u.p.e.a. wówczas obowiązujących (sprzed noweli). Skoro tak, to organ nadzoru winien był uwzględnić zalecenia TK w zakresie poddania art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. wykładni prokonstytucyjnej.
Powyższe doprowadziło do sytuacji, w której organ nadzoru nadal nie odniósł się do stopnia skomplikowania czynności egzekucyjnych i nakładu pracy oraz czasu niezbędnych do ich wykonania, w związku z tym nie poczynił jakichkolwiek ustaleń w zakresie kosztów postępowania egzekucyjnego, którymi obciążył skarżącego.
Jak podnosi się w orzecznictwie, nowelizacja (na mocy której wprowadzono regulacje prawne, określające maksymalne stawki opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej) dokonana ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. nie zdezaktualizowała wytycznych Trybunału, wskazujących na konieczność wyliczenia opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej w sposób adekwatny do poniesionych wydatków oraz nakładu pracy przez organ egzekucyjny. W szczególności, nie ma uzasadnienia prawnego do zastosowania niejako "z automatu" maksymalnej stawki opłaty egzekucyjnej w wysokości 40.000,00 zł (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 410/23, Lex nr 3647398).
Tym samym, za zasadny należało uznać zasadniczy zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
7. Z powyższym związany jest także bezpośrednio fakt naruszenia przez organ nadzoru art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej. Jak już była o tym wyżej mowa, Dyrektor błędnie bowiem uznał, że w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia obowiązywały ww. przepisy intertemporalne, pomimo tego, że koszty egzekucyjne powstały przed wejściem w życie ustawy zmieniającej.
Określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela Dyrektor powinien posłużyć się w niniejszej sprawie uregulowaniami dotychczasowymi, z uwzględnieniem zaleceń TK zawartych w wyroku o sygn. akt SK 31/14 oraz pułapów opłat, wynikających z ww. przepisów ustawy nowelizującej.
8. W ocenie Sądu zasadny jest również zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 11 ust. 1 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym przepisem, do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, wszczętego i niezakończonego przed dniem wejścia w życia niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W realiach rozpatrywanej sprawy, wszczęcie postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych miało niewątpliwie miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej. Co więcej, na skutek wielokrotnych uchyleń postanowień organów administracji publicznej dotyczących kosztów egzekucyjnych, opisanych szczegółowo we wcześniejszej części uzasadnienia, postępowanie to w istocie nie zakończyło się przed dniem wejścia w życie znowelizowanych przepisów. W ocenie Sądu również ten przepis ustawy zmieniającej stanowi wskazówkę, iż w realiach rozpatrywanej sprawy należało opierać się na przepisach u.p.e.a. sprzed nowelizacji.
9. Rozpatrując ponownie sprawę Dyrektor dokona wyliczenia opłat egzekucyjnych w sposób adekwatny do poniesionych wydatków oraz nakładu pracy i przy uwzględnieniu zaleceń Trybunału Konstytucyjnego w zakresie poddania art. 64 § 3 i § 6 zdanie drugie in medio u.p.e.a. wykładni prokonstytucyjnej, mając na względzie konieczność stosowania ww. przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. Zasadniczą wskazówką dla organu będzie przy tym "racjonalna zależność" pomiędzy wysokością naliczonych kosztów a podjętymi w toku egzekucji czynnościami organów, którą zaakcentował Trybunał w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
10. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 580,00 zł złożył się uiszczony wpis od skargi w kwocie 100,00 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480,00 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).