I SA/Gl 496/18

I SA/Gl 496/18 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2018-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Eugeniusz Christ /sprawozdawca/
Wojciech Gapiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 154/19 - Wyrok NSA z 2022-12-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 13 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi R. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2017. 1257 ze zm.) oraz w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2017. 1201 ze zm.), dalej ustawa egzekucyjna, w związku z zażaleniem pana R. D. (D.) – dalej strona lub zobowiązany, na postanowienie Prezydenta Miasta T. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] odmawiające zwolnienia spod egzekucji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO lub Kolegium) utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Uzasadniając rozstrzygnięcie SKO wskazało, że organ egzekucyjny odmówił zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. W zażaleniu na to postanowienie strona zarzuciła naruszenie przepisów materialnych i procesowych skutkujące niezwolnieniem spod egzekucji pomimo wskazania ważnego interesu. Kolegium przytoczyło treść art. 13 ustawy egzekucyjnej stwierdzając, że regulacje tam zawarte stanowią dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a inne gwarancje przewidziane w tej ustawie okazały się niewystarczające w danej sytuacji. Zauważyło, że podstawową przesłanką upoważniającą do przedmiotowego zwolnienia jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego", przy czym to zobowiązany musi wykazać argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych oraz wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników jego majątku.
Kolegium stwierdziło, że we wniosku o zwolnienie spod egzekucji zobowiązany wskazał na swój istotny interes polegający na ochronie przed grożącą mu upadłością, zaś w zażaleniu zarzucił niezbadanie możliwości i ewentualnego uchylenia przez WSA w Gliwicach decyzji będącej podstawą egzekucji jako przesłanki zwolnienia z egzekucji, co skutkowało naruszeniem przepisów procesowych i dowolnością rozstrzygnięcia. Ponadto zarzucił błędne ustalenie, że istnienie blokady na rachunku bankowym nie będzie miało wpływu na zachowanie płynności finansowej, podczas gdy spowoduje ono zatory płatnicze i uniemożliwienie prowadzenia działalności bieżącej. Zarzucił również, że powoływanie się na interes wierzyciela stanowi zaprzeczenie przepisu art. 13 ustawy egzekucyjnej.
SKO uznało, że zobowiązany nie wykazał istnienia ważnego interesu podzielając ustalenia organu egzekucyjnego, że na zajętych rachunkach bankowych saldo jest ujemne, a strona nie przewiduje żadnych wpływów do sierpnia 2018 r. Jednocześnie wpływ środków pieniężnych na te rachunki jest zabezpieczeniem otrzymanych przez zobowiązanego kredytów. Zdaniem Kolegium organ egzekucyjny wnikliwie zbadał sytuację majątkową i finansową zobowiązanego, ustalił jego miesięczne zobowiązania w wysokości [...] zł i fakt prowadzenia postępowania w sprawie podziału jego majątku wspólnego. Dlatego też słusznie przyjęto, że zwolnienie rachunku bankowego nie uchroni przed ewentualną upadłością, co wyklucza wykazanie przesłanki zwolnienia z art. 13 ustawy egzekucyjnej. Ponadto, zdaniem SKO, przychylenie się do wniosku mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji w związku z brakiem wskazania innych składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Majątek zobowiązanego jest w toku podziału i stanowi zabezpieczenie innych jego zobowiązań.
W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa:
1) art. 13 §1 ustawy egzekucyjnej poprzez odmowę zwolnienia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, pomimo złożenia przez skarżącego wniosku wykazującego przesłankę ważnego interesu zobowiązanego oraz szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające zwolnienie spod egzekucji;
2) art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez zaniechanie działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i rzetelnego pochylenia się nad argumentami zaprezentowanymi przez skarżącego w zażaleniu oraz wyczerpującego odniesienia się do nich, a zamiast tego powielenie ustaleń faktycznych i prawnych organu I instancji i to pomimo zarzutów postawionych temu rozstrzygnięciu przez skarżącego, w szczególności zarzutu nieuzasadnionej odmowy zwolnienia spod egzekucji mimo złożenia wniosku przez skarżącego i wykazania przesłanki ważnego interesu, i dokonaniu w oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy niewłaściwych ustaleń faktycznych;
3) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej statuującego zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego poprzez podzielenie stanowiska organu I instancji w zakresie niewykazania przez skarżącego wystąpienia ważnego interesu i braku spełnienia przesłanek do zwolnienia spod egzekucji, bez przeprowadzenia samodzielnego i wszechstronnego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie oraz bez starannego wyjaśnienia podstaw prawnych rozstrzygnięcia, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia w ślad za organem I instancji, że:
- zwolnienie z zajęcia rachunku bankowego nie uchroni skarżącego przed ewentualną upadłością, oraz
- przychylenie się do wniosku o zwolnienie spod egzekucji mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji w związku z brakiem wskazania innych składników majątkowych, z których mogłaby być przeprowadzona egzekucja.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że organy nie zbadały wszelkich okoliczności sprawy, a w szczególności Kolegium, mimo zarzutów nie dokonało wnikliwej analizy zaistniałego ważnego interesu zobowiązanego odmawiając zwolnienia zajętych środków. Nie odniosło się w ogóle do podniesionego zarzutu wykroczenia przez organ egzekucyjny poza swobodę uznania administracyjnego. Zdaniem skarżącego SKO powinno mieć na uwadze tę kwestię. Organ egzekucyjny nie dokonał analizy ważnego interesu zobowiązanego pod kątem toczącego się postępowania przed WSA w Gliwicach w kwestii rozpoznania skargi skarżącego, zaś Kolegium nie wzięło pod uwagę, że sprawa ta dotycząca obowiązku zwrotu dotacji jest sporna, zaś prawdopodobne jest to, że w wyniku jej rozpoznania skarżący nie będzie zobowiązany do zwrotu kwoty objętej tytułem wykonawczym, stanowiącej przedmiot zajęcia. Zdaniem strony skarżącej doszło bowiem do przedawnienia roszczenia o jej zwrot. Jeżeli jednak zostanie zmuszony do rozpoczęcia procedury upadłościowej, skutki dla niego będą nieodwracalne. Według skarżącego z całą pewnością należy więc uznać, że jest to ważny interes. Skarżący stwierdził, że wykazał, iż zajęcie rachunku bankowego bezpośrednio grozi wyrządzeniem mu szkody oraz spowoduje trudne do przezwyciężenia skutki w postaci utraty płynności finansowej prowadzącej w konsekwencji do jego upadłości. Wskazał na zasadę poszanowania minimum egzystencji (art. 8-10 ustawy egzekucyjnej) zapewniający zobowiązanemu, mimo prowadzonej egzekucji, określonych środków do życia, nauki, wykonywania zawodu. SKO uchybiło tej zasadzie nie zważając na grożącą skarżącemu upadłość.
Zdaniem skarżącego Kolegium uchybiło zasadzie dwuinstancyjności podzielając stanowisko organu egzekucyjnego bez przeprowadzenia samodzielnego i wszechstronnego postępowania w tej sprawie i przyjmując za własne ustalenia organu egzekucyjnego. Mając na uwadze reguły prowadzenia postępowania dowodowego i oceny dowodów skarżący podniósł, że stan faktyczny sprawy ustalony przez organy budzi wątpliwości i ustalono go z naruszeniem obowiązujących reguł, a przede wszystkim z pominięciem argumentów zaprezentowanych przez skarżącego zarówno na wniosku o zwolnienie, jak również w zażaleniu.
Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, iż dotyczyło ono odmowy zwolnienia spod egzystencji wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego.
Poza sporem było, że organ egzekucyjny prowadził egzekucję wobec majątku zobowiązanego na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego z dnia [...], w ramach której dokonał zajęcia wierzytelności znajdujących się na rachunku bankowym zobowiązanego. Decyzja będąca podstawą tego tytułu została zaskarżona do WSA w Gliwicach wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania. Sąd orzekający w tamtej sprawie (sygn. akt I SA/Gl 1340/17) postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, zaś sama sprawa nie została jeszcze rozpoznana. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w okresie od sierpnia do października 2017 r. z działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w wysokości [...]zł.
Zgodnie z treścią art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe zobowiązanego. "W przypadku ulgi, o jakiej mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. przy podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego należy ważyć ważny interes dłużnika ubiegającego się o zwolnienie z interesem wierzyciela, którego zabezpieczeniu ma służyć postępowanie egzekucyjne. Zastosowanie tej formy pomocy nie powinno prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany, chcąc uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego powinien wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji danych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych" (tak wyrok WSA w Lublinie z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 476/17). "Nawet wystąpienie trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego, z uwagi na uznaniowy charakter postanowienia z art. 13 § 1 u.p.e.a., jest niewystarczające do uchylenia zajęcia rachunku bankowego" (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2348/15). "Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z egzekucji jak wynika z treści art. 13 § 1 u.pe.a. jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria" (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Go 82/18). "Uznaniowy charakter postanowienia w sprawie czy to zwolnienia czy częściowego zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego nie zwalnia organów egzekucyjnych z ustalenia istnienia bądź nieistnienia przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a." (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1225/14).
Jak wynika z akt sprawy zobowiązany posiada w jednym Banku dwa rachunki bankowe, na rachunkach tych saldo było ujemne, a zobowiązany nie przewidywał żadnych wpływów do sierpnia 2018 r. Jednocześnie posiada różnego rodzaju kredyty o różnym przeznaczeniu, których zabezpieczeniem jest wpływ środków pieniężnych na zajęte rachunki. Zobowiązany twierdził, że posiada również kredyty w innych instytucjach bankowych w tym na zakup nieruchomości, zabezpieczony hipoteką na tej nieruchomości oraz na zakup samochodu, zabezpieczony zastawem na tym pojeździe. Zatrudnia jednego pracownika, posiada zobowiązania w ZUS, Urzędzie Skarbowym, zalega z opłatami czynszowymi. Źródłem jego utrzymania (w 2017 r.) była prowadzona działalność gospodarcza. Zobowiązany posiada mieszkanie będące przedmiotem współwłasności małżeńskiej oraz samochód marki Volvo. Z uwagi na toczące się postępowanie sądowe o podział majątku wspólnego obecnie nie jest możliwe określenie, które z tych składników będzie stanowiło jego wyłączną własność. Miesięcznie zobowiązania skarżącego wynoszą ok. [...]zł. Zobowiązany do 3 września 2017 r. poniósł stratę netto w kwocie ok. [...]zł.
Mając to na uwadze organy egzekucyjne uznały, że nie zachodzi przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" w kontekście dokonanego zajęcia rachunku bankowego, gdyż to nie blokada środków na tym rachunku może prowadzić do upadłości zobowiązanego lecz brak wpływów środków pieniężnych na ten rachunek w takiej wysokości, w jakiej mogłyby one stanowić pokrycie dla istniejących zobowiązań finansowych. Ponadto przychylenie się do wniosku mogłoby doprowadzić do bezskuteczności egzekucji w związku z brakiem wskazania innych składników majątkowych, z których mogłaby być prowadzona egzekucja. Majątek zobowiązanego jest w toku podziału i stanowi zabezpieczenie innych jego zobowiązań.
Sąd zgodził się z poglądem organu egzekucyjnego, że dyrektywa "ważnego interesu zobowiązanego" mogłaby być uzasadniona w sytuacji, w której na zajętych rachunkach dochodziłoby do obrotu środkami pieniężnymi co nie ma miejsca, a tym samym zajęcie tych środków w rzeczywistości nie ma wpływu na płynność finansową skarżącego. Sąd stwierdza ponadto, że prowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało reguł procedury bowiem organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego analizy uwzględniając przy tym twierdzenia zobowiązanego i podane przez niego informacje. Skoro skarżący nie wykazał swojego ważnego interesu we wnioskowanym zakresie, a nadto nie zaoferował żadnych innych składników swojego majątku, z których przedmiotowa egzekucja mogłaby być skutecznie prowadzona, to tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej pozwalające na skorzystanie z przewidzianej w tym przepisie ulgi.
Wbrew twierdzeniom skargi nie doszło do naruszenia powołanego przepisu, gdyż samo złożenie wniosku wykazującego istnienie ważnego interesu czy wskazanie okoliczności uzasadniających zwolnienie spod egzekucji nie powoduje obowiązku jego zastosowania. Przekonanie skarżącego, że w jego przypadku zaistniał ważny dla niego interes nie jest wystarczające dla możliwości udzielenia tej ulgi. Organ egzekucyjny dokonał szczegółowej oceny okoliczności sprawy, zdefiniował pojęcie "ważny interes zobowiązanego" i odniósł je do ustalonych, w tym podanych przez zobowiązanego, faktów. Wskazał na toczące się przed tutejszym Sądem postępowanie ze skargi zobowiązanego na decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego oraz na złożony wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Organ ten nie mógł jednak oprzeć swojego rozstrzygnięcia na twierdzeniu skarżącego, że sprawa jest sporna, oraz że doszło do przedawnienia roszczenia o zwrot dotacji określonej w decyzji. Okoliczności te były bowiem badane w toku postępowania wymiarowego, a obecnie będą podlegać ocenie sądu administracyjnego rozpoznającego skargę na tę decyzję. Okoliczność ta jako przyszła i niejawna w żaden sposób nie mogła być uznana za "ważny interes zobowiązanego", o którym mowa w art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej. Podobnie jak ewentualność rozpoczęcia procedury upadłościowej tylko z przyczyn dokonania spornego zajęcia. Bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie jest powoływana przez skarżącego zasada "poszanowania minimum egzystencji", skoro kwestii tej dotyczą odrębne przepisy wyłączające określone przedmioty i środki spod egzekucji umieszczone w art. 8-10 ustawy egzekucyjnej. Twierdzenie skarżącego, że w praktyce zajęcie rachunku spowoduje zatory płatnicze i uniemożliwi prowadzenie bieżącej działalności w zakresie kształcenia i wypłaty wynagrodzenia pozostaje w sprzeczności z faktem, iż obrót na tych rachunkach jest znikomy lub nie występuje w ogóle.
Zgodnie z treścią art. 18 ustawy jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym dotyczące niektórych zasad ogólnych unormowanych w art. 6-15 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z tą zasadą strona ma prawo do tego, by jej sprawa po raz drugi była rozpoznana przez organ wyższej instancji. Zasada ta wymaga, aby organ odwoławczy nie ograniczył się jedynie do kontroli prawidłowości orzeczenia pierwszoinstancyjnego, ale samodzielnie, w oparciu o zgromadzone dowody, dokonał samodzielnego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny prawnej. Nie oznacza to jednak konieczności powielania tych samych argumentów co organ pierwszej instancji w sytuacji, gdy utrzymuje w mocy to rozstrzygnięcie. O ile więc organ drugiej instancji rozpatrzył wszystkie żądania strony i ustosunkował się do nich, oraz rozstrzygał sprawę w oparciu o ten sam stan faktyczny i prawny co organ pierwszej instancji, lecz jego argumentacja nie była tak rozbudowana jak w orzeczeniu pierwszoinstancyjnym to, tylko z tego powodu, nie można mówić o naruszeniu art. 15 k.p.a. Ponadto naruszenie tego przepisu mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy dopiero po wykazaniu, że nie doszło do rozpoznania danej sprawy w dwóch instancjach. Lakoniczność uzasadnienia postanowienia drugoinstancyjnego nie oznacza naruszenia przepisu art. 15 k.p.a. wówczas, gdy z jego treści wynika, że badaniu podlegały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia przesłanki w granicach sprawy rozpoznanej przez organ pierwszej instancji.
Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej w taki sposób, by mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych przyczyn, wobec nie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018. 1302), Sąd na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.