I SA/GL 1424/24

I SA/Gl 1424/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2805
art. 16 ust. 1 pkt 39
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Piotr Pyszny, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. S.A. w G. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 18 września 2024 r. nr 0111-KDIB1-1.4010.376.2024.2.BS UNP: 2383355 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
W interpretacji indywidualnej z dnia 18 września 2024 r. nr 0111-KDIB1-1.4010.376.2024.2.BS Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej w skrócie: "DKIS", "organ interpretacyjny"), działając na podstawie art. 13 § 2a i art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U.
z 2023 r., poz. 2383 ze zm.; dalej w skrócie: "O.p."), stwierdził, że stanowisko M S.A. (dalej w skrócie: "wnioskodawca", "Spółka", "skarżąca"), przedstawione we wniosku z 4 lipca 2024 r. o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej oceny skutków podatkowych opisanego zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób prawnych jest w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.
We wniosku inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:
Wnioskodawca jest członkiem podatkowej grupy kapitałowej (dalej także w skrócie jako: "PGK"). Spółka nabywa obligacje korporacyjne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. z 2022 r., poz. 2244 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa o obligacjach"), emitowane na podstawie tej ustawy.
Spółka zwykle nabywa obligacje korporacyjne nie w ramach emisji pierwotnej, tj. bezpośrednio od emitenta, lecz na zorganizowanym rynku dłużnych papierów wartościowych (np. OTC, Catalyst) od podmiotów trzecich. Transakcje na rynku OTC (over the counter market) realizowane są poza giełdą papierów wartościowych za pośrednictwem autoryzowanych domów maklerskich przez KDPW.
Występują również sytuacje, kiedy Spółka nabywa obligacje od innego podmiotu wchodzącego w skład PGK, niebędącego jednocześnie emitentem tych obligacji, przy czym ma to miejsce również w ramach zorganizowanego rynku dłużnych papierów wartościowych na rynku OTC za pośrednictwem domu maklerskiego.
Obligacje korporacyjne są nabywane po cenie brudnej, na którą składa się:
a) tzw. cena czysta obligacji, tj. cena stanowiąca określony procent wartości nominalnej obligacji oraz
b) kupon odsetkowy, tj. wartość naliczonych odsetek, począwszy od momentu ostatniej płatności tych odsetek aż do dnia nabycia obligacji przez Spółkę.
Po nabyciu obligacji przez Spółkę mogą wystąpić trzy sytuacje:
1) dochodzi do sprzedaży obligacji na rynku dłużnych papierów wartościowych na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK;
2) dochodzi do przedstawienia obligacji do wykupu emitentowi w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym oraz za cenę określoną w prospekcie emisyjnym;
3) dochodzi do przedstawienia obligacji do wykupu w terminie wcześniejszym niż ww. termin zasadniczy. Termin wcześniejszy od terminu zasadniczego jest również określony w prospekcie emisyjnym.
Wnioskodawca podkreślił dalej, że mogą wystąpić sytuacje, w których cena sprzedaży lub wykupu obligacji może być niższa niż cena ich nabycia przez Spółkę.
W związku z powyższym opisem zdarzenia przyszłego zadano następujące pytania:
1) Czy przychodem wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2805 ze zm.; dalej w skrócie: "p.d.o.p.", "ustawa podatkowa"), z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie cena obligacji należna z tytułu ich sprzedaży?
2) Czy kosztem uzyskania przychodu wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą sprzedaży obligacji?
3) Czy w przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez wnioskodawcę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości?
4) W jakim źródle przychodów wnioskodawca powinien rozpoznać przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK?
5) Czy przychodem wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu przez emitenta obligacji w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będzie cała kwota należna od emitenta z tytułu realizacji praw wnioskodawcy?
6) Czy kosztem uzyskania przychodu wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą wykupu obligacji?
7) Czy w przypadku, w którym cena wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości?
8) W jakim źródle przychodów wnioskodawca powinien rozpoznać przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu przedstawienia obligacji emitentowi do wykupu w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym?
Stanowisko wnioskodawcy odnoszące się do każdego z przywołanych wyżej pytań jest następujące:
Ad. 1
Przychodem wnioskodawcy z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie cena obligacji należna na dzień ich sprzedaży.
Ad. 2
Kosztem uzyskania przychodu wnioskodawcy z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą sprzedaży obligacji.
Ad. 3
W przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez wnioskodawcę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości.
Ad. 4
Przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK wnioskodawca powinien rozpoznać w źródle zyski kapitałowe.
Ad. 5
Przychodem wnioskodawcy z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będzie cała kwota należna od emitenta z tytułu realizacji praw wnioskodawcy.
Ad. 6
Kosztem uzyskania przychodu wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą wykupu obligacji.
Ad. 7
W przypadku, w którym cena wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji, wnioskodawca, będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości.
Ad. 8
Przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu przedstawienia obligacji emitentowi do wykupu w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, wnioskodawca powinien rozpoznać w źródle zyski kapitałowe.
Organ interpretacyjny uznał przedstawione wyżej stanowisko Spółki za prawidłowe w części, a w pozostałej części za nieprawidłowe. Uzasadnienie tej oceny rozpoczął od zarysowania istoty zaistniałego sporu, nawiązując do przytoczonych wyżej pytań.
Stwierdził zatem, że przedmiotem wątpliwości wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 i 5 jest kwestia ustalenia:
- czy przychodem Spółki, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie cena obligacji należna z tytułu ich sprzedaży,
- czy przychodem wnioskodawcy, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu przez emitenta obligacji w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będzie cała kwota należna od emitenta z tytułu realizacji praw Spółki.
Odnosząc się do tak postawionych zagadnień, przywoławszy uprzednio treść art.: 12 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 12 ust. 3 i art. 14 ust. 1-3 p.d.o.p., DKIS zgodził się ze stanowiskiem Spółki, że jej przychodem z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie cena należna na dzień sprzedaży obligacji z zastrzeżeniem, że bez nieuzasadnionych przyczyn nie odbiega znacznie od wartości rynkowej.
Wobec powyższego stanowisko wnioskodawcy w zakresie pytania Nr 1 uznano za prawidłowe.
Odnosząc się natomiast do sposobu określenia wartości przychodu należnego z tytułu wykupu obligacji przez emitenta, DKIS zwrócił uwagę na przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej. Zaakcentował przy tym, że z żadnego przepisu omawianej ustawy nie wynika, że w momencie wykupu obligacji przez emitenta przychodem obligatariusza są jedynie odsetki lub dyskonto.
Ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że jedną z form zbycia papierów wartościowych, a więc także obligacji, jest ich wykup przez emitenta.
W wyniku wykupu obligacji przez ich emitenta, dochodzi do realizacji praw z obligacji, tj. wnioskodawca otrzymuje wartość nominalną obligacji, której element stanowi dyskonto.
Wobec powyższego Spółka powinna uwzględnić w przychodach całą kwotę otrzymaną z tytułu realizacji prawa, jakim jest wierzytelność przysługująca wnioskodawcy, jako obligatariuszowi wobec emitenta wynikająca ze zobowiązania emitenta do wykupu obligacji w ustalonym terminie.
W tym stanie rzeczy organ interpretacyjny zgodził się ze stanowiskiem Spółki, że jej przychodem z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będzie cała kwota należna od emitenta z tytułu realizacji praw wnioskodawcy. Tym samym za prawidłowe uznano stanowisko Spółki w zakresie pytania Nr 5.
W ocenie organu interpretacyjnego przedmiotem wątpliwości wnioskodawcy w zakresie pytania nr 2, 3,6 i 7 jest kwestia ustalenia:
- czy kosztem uzyskania przychodu Spółki, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą sprzedaży obligacji,
- czy w przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez Spółkę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości,
- czy kosztem uzyskania przychodu Spółki, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą wykupu obligacji,
- czy w przypadku, w którym cena wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji, Spółka będzie uprawniona do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości.
Poszukując odpowiedzi na tak przedstawione zagadnienia DKIS na wstępie przywołał treść art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8 i art. 39 ustawy podatkowej.
Dalej wskazał, iż nie można zgodzić się ze Spółką, że w przypadku sprzedaży obligacji czy też wykupu obligacji przez emitenta za cenę niższą niż cena ich nabycia wnioskodawca będzie miał prawo do zaliczenia do kosztów podatkowych całej kwoty, za którą nabył obligacje. Na przeszkodzie temu stoi bowiem przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p.
Zasadność zastosowania w niniejszej sprawie art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. wynika przede wszystkim z poniższych okoliczności.
Obligacje zaliczają się do papierów wartościowych o charakterze dłużnym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. z 2022 r. poz. 2244 ze zm.), obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. W wyniku emisji obligacji emitent uzyskuje, często długoterminowe, źródło finansowania swojej działalności, nabywca zaś lokuje środki pieniężne w celu uzyskania korzyści o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Istota tych papierów polega bowiem na tym, że emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców określoną kwotę pieniężną (pewnego rodzaju pożyczkę), którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierze wartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy.
Obligacja jest więc nierozerwalnie związana z długiem. Jest to papier wartościowy, który poświadcza istnienie długu. To właśnie szczególna forma – papieru wartościowego – odróżnia ją od pożyczki, która jest również zaciągnięciem długu. Wierzycielem emitenta staje się każdy kolejny posiadacz (nabywca) obligacji.
W wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1240/16 Sąd stwierdził, że "obligacja ma charakter pożyczkowy, tym samym wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się w pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p."
Tożsame stanowisko zawarto w wyroku tego samego Sądu z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1564/12, w którym czytamy: "(...) nie może budzić wątpliwości, że obligacja jest papierem wartościowym, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji, zobowiązującym się do spełnienia określonego w obligacji świadczenia. Obligacje zalicza się do kategorii papierów wartościowych dłużnych (papierów wartościowych wierzycielskich). Pomiędzy emitentem obligacji a obligatariuszem zawiązuje się stosunek zobowiązaniowy, do którego należy stosować odpowiednio m.in. przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach (art. 353-534 K.c.). Obligatariusz jako wierzyciel może żądać od emitenta jako dłużnika, świadczenia określonego w treści obligacji, a emitent powinien to świadczenie spełnić. Innymi słowy, wierzytelności ucieleśnionej w obligacji przysługującej obligatariuszowi odpowiada dług ciążący na emitencie (por. Michał Romanowski, Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck str. 77).
Prawidłowe jest więc stanowisko Ministra Finansów, że obligacja jest nierozerwalnie związana z długiem. Rozumiana natomiast jako papier wartościowy stanowi potwierdzenie istnienia długu. Obligacja stanowi więc potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej.
(...) Skoro więc w przypadku zbycia obligacji mamy do czynienia ze zbyciem wierzytelności pożyczkowej, to zgodzić się należy z Ministrem Finansów, iż ewentualna strata powstała w wyniku zbycia obligacji stanowi stratę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Warto przy tym podkreślić, iż przepis ten nie różnicuje wierzytelności, co wskazuje, że zakres regulacji art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. dotyczy odpłatnego zbycia wszelkich wierzytelności. Jedynie dla celu określenia kosztów uzyskania przychodu, ustawodawca różnicuje wierzytelności stanowiące przedmiot odpłatnego zbycia na wierzytelności zarachowane uprzednio do przychodów należnych na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy oraz wierzytelności pozostałe".
Stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu uzyskało także aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt II FSK 1143/13 stwierdził m.in., że: "W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić wywodów skargi kasacyjnej, że obligacje nie mają charakteru pożyczkowego. Jakkolwiek z literalnego brzmienia art. 729 K.c. wynika, że do essentialia negotii umowy pożyczki należy zobowiązanie biorącego pożyczkę do zwrotu tej samej kwoty pieniędzy, to prawo cywilne dopuszcza możliwość zawarcia takiej umowy pod tytułem odpłatnym, a odpłatność może być wyrażana w dowolny sposób (por. W. Popiołek w: K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny, Komentarz, Tom II, Warszawa 1998, str. 306). Rację ma więc sąd pierwszej instancji, że na umowę pożyczki należy patrzeć w szerszym zakresie. Ponadto, co najistotniejsze, umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.)(...).
Nie znajduje uzasadnienia pogląd strony skarżącej, że skoro obligacje jak i papier wartościowy są kategoriami prawnymi, zdefiniowanymi w odrębnych ustawach, a art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. się do nich nie odwołuje, to nie ma podstaw do zastosowania tego przepisu do straty ze zbycia obligacji (...)".
Analogiczny pogląd został wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 849/19.
Na gruncie poczynionych wyżej wywodów DKIS stanął na stanowisku, że przy ustalaniu wysokości kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p., Spółka musi mieć na względzie także przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 tej ustawy, co oznacza, że strata powstała w wyniku sprzedaży obligacji czy wykupu przez emitenta obligacji nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodów. Kosztem może być tylko ta część wydatku na nabycie obligacji, która odpowiada wysokości przychodu uzyskanego z ich zbycia.
W tym stanie rzeczy, stanowisko zgodnie, z którym:
- kosztem uzyskania przychodu Spółki z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą sprzedaży obligacji – jest prawidłowe,
- w przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez Spółkę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości – jest nieprawidłowe,
- kosztem uzyskania przychodu Spółki, w rozumieniu przepisów ustawy podatkowej, z tytułu wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym, będą wydatki poniesione przez wnioskodawcę na nabycie tych obligacji, potrącalne z chwilą wykupu obligacji – jest prawidłowe,
- w przypadku, w którym cena wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez Spółkę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości – jest nieprawidłowe.
W konsekwencji, stanowisko w zakresie pytania nr 2, 3, 6 i 7 uznano w części za prawidłowe i w części za nieprawidłowe.
Przechodząc do pytania nr 4 i 8, DKIS zauważył, że przedmiotem wątpliwości Spółki w zakresie tych pytań jest kwestia ustalenia w jakim źródle przychodów wnioskodawca powinien rozpoznać przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu:
- sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK.;
- przedstawienia obligacji emitentowi do wykupu w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym.
Odnosząc się do powyższych wątpliwości organ interpretacyjny podkreślił, że ustawodawca w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych wydzielił odrębne źródło przychodów, tym samym zamieścił w niej katalog, w którym określił listę przychodów alokowanych do źródła przychodów z zysków kapitałowych. W tym zakresie organ przywołał treść art.: 7 ust. 1 i 2, art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b i e p.d.o.p. oraz art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 646 ze zm.).
Przechodząc na grunt analizowanej sprawy DKIS zauważył, iż z treści art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy podatkowej wynika wprost, że za przychody z zysków kapitałowych uważa się przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych. Jednocześnie, z przychodów tych wyłączono przychody uzyskiwane z pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych.
Natomiast w odniesieniu do przychodów z papierów wartościowych, nie zawarto analogicznego wyłączenia, w związku z czym, mając na uwadze powyższe, przychody te powinny zostać w całości zaliczone do źródła "zyski kapitałowe".
Na gruncie poczynionych wyżej konkluzji, organ interpretacyjny zgodził się ze stanowiskiem wnioskodawcy, że:
- przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK,
- przychód i koszty uzyskania przychodu z tytułu przedstawienia obligacji emitentowi do wykupu w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, również określonym w prospekcie emisyjnym
Spółka powinna rozpoznać w źródle: zyski kapitałowe.
W tym stanie rzeczy DKIS uznał stanowisko Spółki w zakresie pytania nr 4 i 8 za prawidłowe.
Powyższa interpretacja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w części uznającej stanowisko Spółki za nieprawidłowe, a więc w zakresie pytań nr 3 i 7.
W skardze pełnomocnik Spółki zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że określenie wysokości kosztów uzyskania przychodów podlegających potrąceniu w związku z uzyskaniem przychodu ze zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz podmiotu trzeciego lub wykupie obligacji korporacyjnych przez ich emitenta powinno nastąpić z zastosowaniem dyspozycji art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy podatkowej, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prawa materialnego prowadzi do wniosku, że przepis ten nie znajduje zastosowania przy określaniu wysokości kosztów uzyskania przychodów podlegających potrąceniu w związku z uzyskaniem przychodu ze zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz podmiotu trzeciego lub wykupie obligacji korporacyjnych przez ich emitenta,
2.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i § 2 w zw. z 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. poprzez brak uzasadnienia prawnego oceny stanowiska wnioskodawcy przedstawionego we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji,
3.naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i § 2 w zw. z 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. w zw. z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez odstąpienie od uzasadnienia prawnego oceny stanowiska wnioskodawcy, przedstawionego we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji, w zakresie argumentacji opartej na tezach zawartych w interpretacji ogólnej wydanej przez Ministra Finansów, a które to tezy potwierdzają stanowisko wnioskodawcy w zakresie ustalania wysokości kosztów uzyskania przychodów podlegających potrąceniu w związku z uzyskaniem przychodu ze zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz podmiotu trzeciego lub wykupie obligacji korporacyjnych przez ich emitenta, co w konsekwencji prowadzi do nierównego traktowania podatników wobec prawa.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie interpretacji indywidulanej w zaskarżonej części, tj. uznającej za nieprawidłowe stanowisko Spółki co do pytań nr 3 i 7 oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W motywach skargi pełnomocnik nie zgodził się na wstępie ze stanowiskiem organu, że zarówno w przypadku sprzedaży obligacji przez skarżącą na rzecz podmiotu trzeciego, jak i w przypadku wykupu obligacji przez emitenta, jeżeli cena sprzedaży (wykupu) obligacji będzie niższa niż cena ich nabycia przez Spółkę, skarżąca nie będzie uprawniona do potrącenia kosztów poniesionych na nabycie obligacji w wysokości odpowiadającej pełnej kwocie wydatków poniesionych na ich nabycie z uwagi na dyspozycję przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. Zdaniem pełnomocnika przepis ten nie powinien mieć zastosowania w tym przypadku.
Uzasadnienia tak postawionej tezy pełnomocnik skarżącej upatruje w kilku zagadnieniach.
Po pierwsze zwrócono uwagę na rozróżnienie pojęcia "wierzytelności"
i "papierów wartościowych" dokonane przez samego ustawodawcę w oparciu o przepisy ustawy podatkowej.
W tych ramach pełnomocnik skarżącej zauważył, że na gruncie art. 7b p.d.o.p., określającego zamknięty katalog przychodów kwalifikowanych jako przychody z zysków kapitałowych, ustawodawca w odrębnych jednostkach redakcyjnych uregulował:
- przychody ze zbycia wierzytelności uprzednio nabytych przez podatnika oraz wierzytelności wynikających z przychodów zaliczanych do zysków kapitałowych (art. 7b ust. 1 pkt 5 ustawy podatkowej),
- przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych (art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b) ustawy podatkowej),
- przychody ze zbycia praw, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. a-c p.d.o.p., a zatem także przychody ze zbycia papierów wartościowych (art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. e ustawy podatkowej).
Skoro więc w ramach jednego z elementów konstrukcyjnych podatku dochodowego (tj. przychodu) ustawodawca ewidentnie nie traktuje "wierzytelności" i "papierów wartościowych" jako elementów tożsamych, to konsekwentnie należy przyjąć, że takie rozróżnienie występuje także w przypadku kolejnego elementu konstrukcyjnego podatku dochodowego, tj. kosztów uzyskania przychodu. Tym samym art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. nie może swoim zakresem obejmować odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a zatem także sprzedaży obligacji.
W kontekście samego pojęcia obligacji, pełnomocnik nadmienił nadto, że rozróżnienia tej instytucji od innych instytucji o charakterze dłużnym dokonuje sam ustawodawca w przepisach o cenach transferowych. W myśl bowiem art. 11l ust. 1 pkt 1 i 2 p.d.o.p. wartość transakcji kontrolowanej, o której mowa w art. 11k ust. 2 i 2a, odpowiada:
1. wartości kapitału - w przypadku pożyczki, kredytu lub depozytu;
2. wartości nominalnej - w przypadku emisji obligacji;
Z ww. przepisu wynika zatem, że sam ustawodawca zdaje sobie sprawę z innej specyfiki obligacji.
W świetle powyższego, stanowisko organu interpretacyjnego zawarte w zaskarżonej interpretacji w odniesieniu do pytania nr 3 oraz nr 7 jest błędne. Organ, wbrew wskazanemu powyżej normatywnemu rozróżnieniu pojęcia papieru wartościowego (w tym obligacji) oraz pojęcia wierzytelności, utożsamia te pojęcia jako wierzytelności objęte przepisem art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p., gdy tymczasem zbycie papieru wartościowego takiego jak obligacja (w tym ich wykup na rzecz emitenta) objęty jest wyłącznie zakresem stosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej.
Kolejnym zagadnieniem, które zdaniem pełnomocnika Spółki uzasadnia tezę, iż art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie powinien mieć w tym przypadku zastosowania jest konieczność zachowania równości w traktowaniu podatników będących rezydentami i nierezydentami.
Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 pkt 50c u.p.d.o.p. wolne od podatku dochodowego są dochody osiągnięte przez podatnika, o którym mowa w art. 3 ust. 2, z odsetek lub dyskonta od obligacji:
a) o terminie wykupu nie krótszym niż rok,
b) dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzonych do alternatywnego systemu obrotu w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub na terytorium państwa będącego stroną zawartej z Rzecząpospolitą Polską umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, której przepisy określają zasady opodatkowania dochodów z dywidend, odsetek oraz należności licencyjnych
- chyba że na moment osiągnięcia dochodu podatnik jest podmiotem powiązanym w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 4 lub w rozumieniu art. 23m ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej w skrócie: "p.d.o.f.) z emitentem tych obligacji oraz posiada, bezpośrednio lub pośrednio, łącznie z innymi podmiotami powiązanymi w rozumieniu tych przepisów więcej niż 10% wartości nominalnej tych obligacji.
Zastosowanie ww. zwolnienia względem nierezydentów skutkuje tym, że nie muszą oni ustalać kosztów uzyskania przychodu, co ma szczególne znaczenie w sytuacji, w której cena zbycia jest niższa niż historyczna cena nabycia obligacji. W takim przypadku w oparciu o art. 7 ust. 3 pkt 1 i 2a p.d.o.p. dochód lub strata z tego tytułu nie są uwzględniane przy ustalaniu faktycznego dochodu do opodatkowania, co ma znaczący wpływ na bezpieczeństwo prawne nierezydenta.
Z kolei w przypadku rezydenta podatkowego, uzyskany przez niego dochód ze zbycia obligacji nie podlega analogicznemu zwolnieniu z opodatkowania. Tym samym na rezydencie ciąży konieczność ustalenia prawidłowego wyniku finansowego ze sprzedaży obligacji, z czym z kolei związana jest konieczność prawidłowego ustalenia przychodów i kosztów podatkowych związanych ze sprzedażą obligacji (art. 7 ust. 1, art. 9 ust. 1 oraz art. 18 ust. 1 ustawy podatkowej). Na tym tle może wystąpić potencjalny spór z organem podatkowym w odniesieniu do zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 omawianej ustawy.
Zdaniem pełnomocnika Spółki, o ile zatem dopuszczalne jest rozróżnienie sytuacji prawnej rezydenta i nierezydenta, to za takim rozróżnieniem musi iść również zachowanie symetryczności między zwolnieniem z opodatkowania dochodu z określonego tytułu w przypadku nierezydenta, a opodatkowaniem dochodu z tego samego tytułu przez rezydenta. Symetria ta zostanie zachowana wyłącznie w sytuacji, w której rezydent ma możliwość pełnego rozliczenia poniesionych kosztów.
Na powyższe zwrócił uwagę Minister Finansów w wydanej przez siebie interpretacji ogólnej, w której podkreślił, że: "W ocenie Ministra Finansów, ratio legis zróżnicowania sytuacji nierezydentów i rezydentów podatkowych polega na tym, że o ile korzystający ze zwolnienia (ewentualnie zaniechania poboru podatku) nierezydent podatkowy nie uwzględnia w ustaleniu swojego wyniku podatkowego całości przychodów ze zbycia obligacji skarbowych i wydatków na ich nabycie, o tyle opodatkowany rezydent powinien uwzględnić takie przychody i wydatki w całości. Tutaj powinna być zachowana racjonalna i proporcjonalna symetria między zwolnieniem i opodatkowaniem. Każde zakłócenie tej symetrii może prowadzić do nieracjonalnego i nieproporcjonalnego rozszerzenia albo zawężenia czy to opodatkowania, czy to zwolnienia. Przykładem takiego zakłócenia mogłaby być wykładnia przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 prowadząca do rozszerzenia zakresu dozwolonych wydatków na nabycie obligacji skarbowych i w konsekwencji do rozszerzenia zwolnienia, czyli do zaniżenia dochodu i podatku. Z drugiej strony, przykładem mogłaby być także taka wykładnia przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39, która prowadzi do wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie obligacji skarbowych w części wyższej od ceny zbycia. W obydwu przykładach dochodzi do nieracjonalnego, nieproporcjonalnego i przede wszystkim niezamierzonego przez ustawodawcę naruszenia granic opodatkowania rezydentów i zwolnienia nierezydentów podatkowych w zakresie obrotu obligacjami skarbowymi. Minister Finansów wyraża opinię, że dopuszczalne jest odejście od systemowej symetrii między opodatkowaniem rezydentów i zwolnieniem nierezydentów podatkowych, ale na podstawie jasno i wyraźnie wyrażonej woli ustawodawcy w treści konkretnego przepisu, do ustalenia której wystarczy wykładnia językowa. Takie odejście nie jest natomiast dopuszczalne na podstawie pozajęzykowej wykładni przepisu, zwłaszcza przepisu o charakterze wyjątku od ogólnej zasady ustawowej. Takimi przepisami są w szczególności przepisy zawarte w art. 16 i będące wyjątkiem względem ogólnej zasady z art. 15 u.p.d.o.p. Przyjęcie wykładni naruszającej te granice dopuszczalności prowadziłoby do nieproporcjonalnego naruszenia konstytucyjnej zasady równego traktowania podatników. Wykładnia taka naruszałaby zatem dyrektywę pro konstytucyjnej wykładni przepisów prawa podatkowego. To jest dodatkowa przyczyna, dla której Minister Finansów wyraża w niniejszej interpretacji opinię, że wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów straty z odpłatnego zbycia wierzytelności, które wynika z art 16 ust 1 pkt 39, nie obejmuje zbycia SPW".
Pełnomocnik zauważył, że choć argumentacja Ministra Finansów we wskazanej powyżej interpretacji ogólnej dotyczy zwolnienia odsetek lub dyskonta od obligacji emitowanych przez Skarb Państwa i oferowanych na rynkach zagranicznych oraz dochodów z odpłatnego zbycia tych obligacji uzyskanych przez nierezydentów (art. 17 ust. 1 pkt 50 p.d.o.p.), to sam Minister Finansów potwierdza, że zbliżone konstrukcyjnie zwolnienie jest zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 50c ustawy podatkowej. Minister Finansów stwierdził bowiem, że: "Teza o potrącalności wydatków na nabycie SPW bez uwzględnienia wyłączenia z art. 16 ust. 1 pkt 39 znajduje dodatkowe uzasadnienie w porównaniu sytuacji podatnika-zbywcy będącego nierezydentem podatkowym, czyli podlegającego ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu na podstawie art. 3 ust. 2, i sytuacji podatnika - zbywcy będącego rezydentem podatkowym, czyli podlegającego nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w rozumieniu art. 3 ust. 1. I tak, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 50, dochód z obligacji emitowanych przez Skarb Państwa jest wolny od podatku dochodowego, jeżeli obligacje są oferowane na rynku zagranicznym i dochód zostaje uzyskany przez nierezydenta podatkowego. Chodzi zarówno o dochód z tytułu odsetek i dyskonta od obligacji, jak i z tytułu zbycia obligacji. Podobne zwolnienia dotyczące dochodu nierezydenta z obligacji emitowanych przez inne podmioty są zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 50b-50c".
W ocenie strony skarżącej zachowanie symetrii w sytuacji prawnej rezydenta i nierezydenta jest również niezbędne na tle art. 17 ust. 1 pkt 50c p.d.o.p., co będzie możliwe wyłącznie w sytuacji, w której rezydent będzie mógł ustalić w sposób prawidłowy wynik finansowy z tytułu sprzedaży obligacji, tj. uwzględnić w całości należne przychody i poniesione koszty.
Ewentualne naruszenie symetrii w sytuacji prawnej rezydenta
i nierezydenta, jak wskazał Minister Finansów w interpretacji ogólnej, możliwe jest zasadniczo w przypadku interwencji ustawodawcy w ramach treści konkretnego przepisu, co w tym przypadku nie występuje. Nieuzasadnione rozróżnienie sytuacji rezydenta i nierezydenta narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, co z kolei uniemożliwia zastosowanie prokonstytucyjnej wykładni. W kontekście takiej wykładni wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 903/18 podkreślając, że: "Niezależnie od przyjmowanej koncepcji wykładni współcześnie nie budzi zasadniczych zastrzeżeń twierdzenie, że proces konstrukcji norm nie może abstrahować od zasady bezpośredniego stosowania oraz nadrzędności Konstytucji RP. W powiązaniu z domniemaniem konstytucyjności aktów prawnych składających się na porządek prawa stanowionego w każdym procesie wykładni konieczne jest uwzględnienie treści Konstytucji RP w oparciu o zasadę wykładni prokonstytucyjnej. Proces interpretacji winien być zatem nastawiony na poszukiwanie takiego znaczenia normy, które realizować będzie w najpełniejszym z możliwych stopniu zasady konstytucyjne. Uwzględnienie Konstytucji RP jako jednej z podstaw złożonego procesu wykładni, akceptacja zasady pionowej spójności systemu, wreszcie dostrzeżenie zasady bezpośredniego stosowania i nadrzędności Konstytucji RP przesądzają nie tylko o powinności uwzględnienia jej treści w procesie wykładni dokonywanej przez każdy organ władzy publicznej w tym w szczególności przez sądy, ale także wyboru takich rezultatów wykładni, które nie naruszają Konstytucji RP, a także służyć mogą w najpełniejszy sposób realizacji zasad konstytucyjnych. Z założenia zatem taki szkic modelu badania konstytucyjności prawa opiera się na interpretacji i stosowaniu prawa przez sądy i nie wymaga dysponowania przez sądy kompetencjami derogacyjnymi. W rezultacie należy stwierdzić, że wykładnia prokonstytucyjna nie może prowadzić do odmiennego odczytania przepisu, niż wynika to z jego jednoznacznej treści (szerz. M. Gutowski i P. Kardas, Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania konstytucji, Palestra nr 4/2016)".
Podsumowując tą część uzasadnienia skargi, pełnomocnik Spółki podkreślił, że prokonstytucyjna (uwzględniająca przede wszystkim treść art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji) wykładnia przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p. nie może doprowadzić do takiego rezultatu wykładni, którą w sposób milczący - poprzez brak oceny stanowiska wnioskodawcy w tym zakresie - zaakceptował organ w zaskarżonej interpretacji. Wspomniany rezultat wykładni sprowadza się bowiem do tezy, w myśl której w przypadku uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia obligacji skarbowych podatnik ma prawo (na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej) potrącić w koszty uzyskania przychodu pełną kwotę wydatków poniesionych na nabycie takich obligacji i nie znajduje wówczas zastosowania przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. W przypadku zaś uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia obligacji korporacyjnych (takich jak będące przedmiotem zaskarżonej interpretacji) podatnik ma prawo (na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej) potrącić w koszty uzyskania przychodu jedynie tą część wydatków poniesionych na nabycie takich obligacji, która nie przekracza limitu wyznaczonego dyspozycją przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 omawianej ustawy. Biorąc zaś pod uwagą brak jakichkolwiek istotnych różnic w prawnej konstrukcji pomiędzy obligacjami skarbowymi i obligacjami korporacyjnymi, stanowisko powyższe w sposób oczywisty i rażący narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa.
W dalszej części skargi pełnomocnik, na poparcie swojego stanowiska, przywołał liczne orzeczenia sądów administracyjnych oraz poglądy organów podatkowych.
Zaakcentował, że na możliwość uwzględnienia w pełni ceny brudnej nabycia papierów dłużnych jako kosztu podatkowego przy zbyciu tych papierów zwrócił uwagę NSA w wyroku z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II FSK 178/23. Wskazano w nim, że "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego hipoteza normy wywiedzionej z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. obejmuje wydatki poniesione na nabycie papierów wartościowych. Nie ma więc żadnych powodów do rozdzielenia tych wydatków na poszczególne części składowe. Ustawodawca w tym zakresie sam takiego rozdzielenia, tj. na wartość nominalną papieru wartościowego oraz jego część odsetkową nie czyni (lege non distinguente). Ustawodawca posługuje się jedynie ogólnym pojęciem wydatku na nabycie papierów wartościowych. Posługując się pojęciem wykupu odnosi je dość szeroko również do świadczeń ubocznych. Jednocześnie nie można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powyższego faktu wyprowadzać wniosek o możliwości innego ujęcia w rachunku podatkowym kuponu odsetkowego. Jeśli zatem ustawodawca stanowi z jednej strony o wydatku na nabycie, a z drugiej o wykupie to obejmuje tymi pojęciami wszelkie świadczenia, które są bezpośrednio związane z nabyciem papieru wartościowego. Skoro warunkiem nabycia papieru wartościowego jest uiszczenie jego ceny emisyjnej wraz z wartością kuponu odsetkowego, to również kupon odsetkowy, tj. jego wartość, składa się na cenę nabycia papieru wartościowego. Cena stanowi więc wydatek na jego nabycie. Wydatek ten dopiero w momencie zbycia lub wykupu papieru wartościowego jako całość, a zatem wraz z kuponem odsetkowym, może zostać zaliczony do kosztów podatkowych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można różnicować jednego wydatku, w zależności od tego na co ten wydatek jest w części przeznaczony, tj. na wartość nominalną i na odsetki. Jak powiedziano jest to jeden wydatek inkorporowany w "cenie emisyjnej" sprzedaży związanej z ceną brudną. Wydatek na kupon odsetkowy jest nadal wydatkiem na nabycie papieru wartościowego sprzedawanego według wyliczenia tzw. "ceny brudnej".
W konsekwencji skoro cena nabycia obejmuje kupon odsetkowy, to również ten wydatek podlega subsumpcji pod normę wywiedzioną z art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p. Podtrzymać należy przy tym stanowisko, iż skoro papier wartościowy zawiera zobowiązanie emitenta do zapłaty posiadaczowi takiego papieru jego wartości nominalnej wraz z oprocentowaniem, wydatek na nabycie takiego papieru obejmuje także tę część płatności, która dotyczy kuponu odsetkowego. Wobec tego wydatek taki, co raz jeszcze należy podkreślić, stanowi koszt uzyskania przychodu dopiero w momencie zbycia papieru wartościowego lub wykupu przez emitenta. Należy wskazać, że wydatki na nabycie, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p., obejmują nie tylko cenę nabywanego papieru wartościowego, ale także wszystkie inne koszty związane z jego nabyciem. Brak więc podstaw prawnych do różnicowania momentu rozpoznania jako koszt uzyskania przychodu wydatków na cenę nominalną dłużnych papierów wartościowych i wydatków na nabycie odsetek, tj. wartość kuponu odsetkowego. Moment faktycznego otrzymania odsetek z tytułu dłużnych papierów wartościowych nie ma wpływu na moment zaliczenia wydatków na nabycie tych papierów, w tym wydatków na nabycie prawa do tych odsetek, do kosztów uzyskania przychodów banku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący bank powinien rozpoznać jako koszty uzyskania przychodów poniesione przez niego wydatki na nabycie dłużnych papierów wartościowych, obejmujące zarówno ich cenę nominalną jak i obliczone odsetki, tzw. kupony odsetkowe, w momencie wykupu dłużnych papierów wartościowych przez emitenta lub odpłatnego zbycia tych papierów".
Spółka zwróciła także uwagę na poglądy organów podatkowych
i sądów administracyjnych wyrażane na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które potwierdzają, przy analogicznym brzmieniu przepisów, że przy sprzedaży obligacji zbywca jest uprawniony do rozliczenia wydatków poniesionych na nabycie obligacji w pełnej wysokości.
W myśl bowiem art. 23 ust. 1 pkt 38 p.d.o.f. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, z wykupu przez emitenta obligacji, a także z umorzenia, odkupienia, wykupienia albo unicestwienia w inny sposób tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 3e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Jednocześnie zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 34 p.d.o.f. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z odpłatnego zbycia wierzytelności, w tym w sposób określony w art. 17 ust. 1 pkt 9, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio na podstawie art. 14 zostały zarachowane jako przychód należny - do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny.
Brak zastosowania art. 23 ust. 1 pkt 34 p.d.o.f. przy jednoczesnym wyłącznym zastosowaniu art. 23 ust. 1 pkt 38 tej ustawy, w przypadku transakcji sprzedaży obligacji, można pośrednio wywodzić z wyroku NSA z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt II FSK 402/22, w którym to wyroku sąd podkreślił, że: "Nie ma także racji skarżąca, że umorzenie obligacji w wyniku przymusowej restrukturyzacji, z uwagi na podobny skutek (utratę możliwości dysponowania obligacją i wynikającymi z niej prawami) powinno powodować podobne podatkowe skutki (w zakresie kosztów uzyskania przychodów i powstania ewentualnej straty podatkowej) jak odpłatne zbycie papieru wartościowego. Skutki te są odmienne - w przypadku odpłatnego zbycia obligacji, prawa z niej wynikające przechodzą na nabywcę papieru wartościowego. W wypadku umorzenia obligacji - prawa inkorporowane w tym papierze wartościowym wygasają (w sposób efektywny - w przypadku wykupu lub nieefektywny - w przypadku nieodpłatnego umorzenia). Ponadto w przypadku odpłatnego zbycia papierów wartościowych zawsze powstanie przychód w rozumieniu art. 11 ust 1 u.p.d.o.f, w przypadku umorzenia obligacji - tylko w przypadku wykupu".
Pełnomocnik skarżącej zwrócił również uwagę na wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2024 r., sygn. akt II FSK 1257/21, który uchylił wydany na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 2497/20, w którym to wyroku WSA w Warszawie odmówił podatnikowi możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wydatków poniesionych na nabycie obligacji w sytuacji, w której emitent wykupił obligacje po cenie nominalnej niższej niż cena zakupu (na dzień sporządzenia skargi uzasadnienia ww. wyroku nie było jeszcze dostępne).
Z kolei bezpośrednio na brak zastosowania art. 23 ust. 1 pkt 34 p.d.o.f. wskazał DKIS w interpretacji indywidualnej z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 0115-KDIT1.4011.188.2023.1.MK, w której to interpretacji organ podatkowy podkreślił, że: "Zatem w sytuacji odpłatnego zbycia obligacji Pana wydatki na nabycie tych obligacji będą stanowiły w całości koszty uzyskania przychodów w myśl art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Końcowo wskazania wymaga, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przewiduje możliwości rozpoznania straty ze sprzedaży papierów wartościowych jako kosztu uzyskania przychodu - do której to możliwości odniósł się Pan w treści wniosku. Jak wynika bowiem z art. 9 ust. 3 w zw. z art. 9 ust. 6 tej ustawy, o wysokość straty ze źródła przychodów poniesionej w roku podatkowym podatnik może obniżyć dochód uzyskany z tego źródła. Tak więc w sytuacji objętej Pana wnioskiem przepis art. 23 ust. 1 pkt 34 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie ma zastosowania" (por. także interpretację indywidualną wydaną przez DKIS z dnia 25 września 2024 r.nr 0115- KDIT1.4011.462.2024.2.MST, która dotyczyła możliwości uwzględnienia na gruncie przepisów ustawy o PIT straty ze zbycia zagranicznych obligacji emitowanych przez rządy obcych państw).
Biorąc zatem pod uwagę, że na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dopuszczalne jest uwzględnienie w kosztach podatkowych w całości wydatków poniesionych na nabycie obligacji, to zdaniem pełnomocnika skarżącej analogiczne stanowisko należy przyjąć przy dokonaniu tożsamej czynności, tj. sprzedaży obligacji, objętej reżimem przepisów ustawy o podatku odchodowym od osób prawnych, zawierającej analogiczne przepisy.
Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej argumenty, Spółka w przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez wnioskodawcę, będzie uprawniona do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości.
W dalszych wywodach skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że w odniesieniu do wykupu obligacji przez emitenta, wykładnia językowej art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p. przedstawiona przez organ interpretacyjny jest błędna.
W ocenie wnioskodawcy, zawarte w treści przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej wyrażenie "w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych" odnosi się do użytej wcześniej w tym przepisie frazy "przychodu z (...)". Posłużenie się przez ustawodawcę wyrażeniem "w tym" oznacza, że "wykup przez emitenta papierów wartościowych" stanowi jeden z przypadków uzyskania przychodu z papierów wartościowych i w związku z wystąpieniem właśnie tego przychodu podatnik jest uprawniony do rozpoznania kosztów podatkowych. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p. w żadnej mierze nie zawiera - sugerowanej przez organ - cywilnoprawnej kwalifikacji, w myśl której "wykup przez emitenta papierów wartościowych" miałby stanowić formę odpłatnego zbycia takiego papieru. Jedyną funkcją omawianego przepisu jest określenie tego, co stanowi koszt uzyskania przychodu (...) "z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych" oraz określnie tego, kiedy ten koszt jest potrącalny.
W świetle powyższego, teza organu interpretacyjnego zawarta na stronach 24-25 zaskarżonej interpretacji, cyt.: "Ustawodawca jednoznacznie wskazuje, że jedną z form zbycia papierów wartościowych, a więc także obligacji, jest ich wykup przez emitenta". - stanowi wynik błędnej wykładni językowej przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej. Organ bezpodstawnie wyprowadza bowiem z treści tego przepisu cywilnoprawną kwalifikację czynności "wykupu papieru wartościowego przez emitenta" jako rzekomej "formy zbycia papieru wartościowego", co jest intencjonalnym zabiegiem mającym uzasadnić zastosowanie przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. także do czynności wykupu obligacji przez ich emitenta.
W konsekwencji, w analizowanym wypadku nie znajdzie zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy podatkowej, bowiem w przepisie tym mowa o stratach z odpłatnego zbycia, które nie może być tożsame z "wykupem przez emitenta papierów wartościowych". Wskutek wykupu papieru wartościowego przez emitenta papier ten zostaje umorzony (unicestwiony pod względem prawnym), zaś pojęcie zbycia prowadzi do zmiany podmiotu uprawnionego do zbywanego prawa, nie unicestwia zaś zbywanego prawa.
Podsumowując, przedstawione przez pełnomocnika skarżącej argumenty świadczą o tym, że do określenia kosztów podatkowych przy ich wykupie przez emitenta nie znajduje zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p.
Nawiązując zaś do wskazanych na wstępie skargi zarzutów proceduralnych, pełnomocnik Spółki podkreślił, że DKIS naruszył art.14c § 1 i 2 oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p.
Zdaniem strony skarżącej, w wydanej interpretacji organ w istocie nie odniósł się merytorycznie do żadnego z argumentów, które pełnomocnik obszernie powtórzył w treści skargi. Konkluzje organu w zakresie dotyczącym argumentacji przedstawionej przez skarżącą zostały zawarte na str. 31 interpretacji
i sprowadzają się do przedstawionych poniżej konstatacji.
1. Powołane przez Spółkę we wniosku interpretacje indywidualne
i orzeczenia sądów administracyjnych zostały wydane w indywidualnych sprawach i tym samym nie są wiążące dla organu (str. 30 interpretacji). Nie negując tej konstatacji podniesiono, że skarżąca, cytując określone wyroki lub interpretacje indywidualne we wniosku, przyjmuje przedstawione w nich argumenty za własne. Organ powinien więc się do nich odnieść, czego w niniejszej sprawie zaniechał.
2. Powołana przez Spółkę interpretacja ogólna dotyczy "obligacji skarbowych, uregulowanych odrębnie i służących innym celom niż obligacje korporacyjne" (str. 30 interpretacji).
W tym kontekście stwierdzono, że sam organ na str. 25 interpretacji odwołuje się do definicji obligacji zawartej w art. 4 ust. 1 ustawy o obligacjach. Zgodnie z tym przepisem obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.
Z kolei w myśl art. 95 ust. 1 ustawy o finansach publicznych skarbowy papier wartościowy jest papierem wartościowym, w którym Skarb Państwa stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela takiego papieru, i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia, które może mieć charakter pieniężny lub niepieniężny.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że jedyną relewantną różnicą między obligacjami skarbowymi i korporacyjnymi jest osoba emitenta. Takie też stanowisko znajduje potwierdzenie w przywołanych w skardze poglądach doktryny.
Nie można zatem mówić o istotnych różnicach między obligacjami skarbowymi i obligacjami korporacyjnymi zarówno w zakresie konstrukcji, jak i w zakresie funkcji tych obligacji. W obu bowiem przypadkach celem emitenta jest pozyskanie kapitału, a celem obligatariusza jest ulokowanie kapitału i osiągnięcie z tego tytułu zysku. Jedynym rozróżnieniem jest zatem osoba emitenta oraz ewentualnie stopień ryzyka w zakresie dotyczącym wykupu obligacji przez emitenta, co jednak jest irrelewantne w zakresie dotyczącym zastosowania lub braku zastosowania ograniczenia wynikającego z art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p.
W uzasadnieniu interpretacji DKIS całkowicie pominął przedstawione przez skarżącą argumenty, w dużej mierze oparte na interpretacji ogólnej, które to argumenty znajdują analogiczne zastosowanie również w przypadku obligacji korporacyjnych. Minister Finansów, a więc organ nadrzędny względem DKIS, w interpretacji ogólnej wskazał na brak zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. W ocenie skarżącej brak jest podstaw do uzależnienia zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy podatkowej de facto od tego, kto jest emitentem danej obligacji.
Dalsza część argumentacji skargi wiąże się z zarzutem naruszenia norm o charakterze konstytucyjnym. W tych ramach pełnomocnik zaznaczył na wstępie, że we wniosku o wydanie interpretacji Spółka nie wskazała na konieczność/możliwość/uprawnienie organu do kontroli przepisów ustawy podatkowej (w domyśle jej art. 16 ust. 1 pkt 39) z Konstytucją. Skarżąca jest świadoma, że organ nie ma takiego uprawnienia.
Stosownie jednak do art. 8 ust. 2 Konstytucji, jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.
Jednocześnie w myśl art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
Ww. zasada konstytucyjna znajduje szerokie rozwinięcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, czego przykładem jest orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97, w którym to orzeczeniu TK stwierdził, że: "Innymi słowy wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących kryteriach. Kryteria te muszą mieć:
- po pierwsze, charakter relewantny a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści, czyli wprowadzane zróżnicowania muszą mieć charakter racjonalnie uzasadniony. Nie wolno ich dokonywać według dowolnie ustalonego kryterium (orzeczenie z 12 grudnia 1994 r., sygn. K. 3/94, DTK w 1994 r., cz. II, s 141);
- po drugie, kryteria te muszą mieć charakter proporcjonalny, a więc waga interesu, któremu ma służyć różnicowanie sytuacji adresatów normy, musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych;
- po trzecie, kryteria te muszą pozostawać w jakimś związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych (np. orzeczenie z 23 października 1995 r., sygn. K. 4/95, OTK w 1995 r., cz. Il,s.93).
Trybunał Konstytucyjny uważa, że tą samą metodę analizy należy przyjąć na tle art. 32 nowej Konstytucji, tym bardziej że przepis ten formułuje w sposób ogólny zasadę równości i nie wymienia żadnych kryteriów czy cech szczególnych, tak jak to czynił art. 67 ust. 2 poprzednio obowiązujących przepisów konstytucyjnych. Takie ujęcie art. 32 wskazuje na to, że twórcy Konstytucji nadali zasadzie równości wymiar uniwersalny, odnosząc je do wszelkich zróżnicowań, jakie zostaną dokonane w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym, niezależnie od cechy (kryterium), według którego zróżnicowanie to zostanie dokonane. W odniesieniu do każdej badanej regulacji Trybunał Konstytucyjny winien więc najpierw ustalić, w oparciu o jaką cechę (kryterium), dokonano zróżnicowania obywateli, a następnie rozważyć, czy zróżnicowanie to było uzasadnione. Nie ma żadnej zamkniętej listy owych cech czy kryteriów, tym bardziej, że art. 32 ust. 2 wyraźnie zakazuje dyskryminacji "z jakiejkolwiek przyczyny".
Zdaniem autora skargi, przywołane wyżej przepisy Konstytucji wskazują, że w pewnych przypadkach również organ podatkowy może zastosować bezpośrednio normy konstytucyjne, co potwierdza m.in. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 1003/17.
Powyższe wskazuje zatem na to, że organ powinien był, w oparciu o art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji zastosować pogląd przedstawiony przez Ministra Finansów w interpretacji ogólnej również w odniesieniu do obligacji o charakterze korporacyjnym.
Mając na uwadze powyższe, DKIS poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się do argumentów przedstawionych przez skarżącą i pominięcie poglądu przedstawionego przez Ministra Finansów w interpretacji ogólnej, w kontekście zaskarżonej interpretacji oraz zastosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p., naruszył art. 14c § 1 i § 2 w zw. z 121 § 1 w zw. z art. 14h O.p. w zw. z art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji.
Odpowiadając na skargę, DKIS podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego z 18 września 2024 r. nr 0111-KDIB1-1.4010.376.2024.2.BS, albowiem jego zdaniem, wykładnia powołanych przez skarżącą przepisów prawa jest właściwa, a swoim postępowaniem organ nie uchybił wskazanym przez Spółkę przepisom postępowania.
Z kolei odpierając zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych wskazano, że organ dokonał wykładni przepisów prawa podatkowego w odniesieniu do przedstawionego przez skarżącą zdarzenia przyszłego, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Przepisy odnoszące się do przedmiotowej sprawy zostały wyczerpująco omówione, a ich zastosowanie uzasadnione. Dokonując oceny prawnej uwzględniono wszystkie okoliczności przedstawione w opisie zdarzenia przyszłego. Organ stwierdził przy tym, że zakres wniosku uniemożliwia zastosowanie interpretacji indywidualnej ogólnej Ministra Finansów z 26 kwietnia 2021 r. nr SP4.8203.2.2020. Należy bowiem rozróżnić obligacje skarbowe i obligacje korporacyjne. Różne są bowiem przepisy regulujące powstanie takich obligacji, sposób ich dystrybucji czy też cena po jakiej takie obligacje są nabywane.
Na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. pełnomocnik skarżącej organu wnosił i wywodził jak w skardze. Pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę, dodatkowo powołując się na wyrok NSA w sprawie II FSK 952/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: p.p.s.a.) podlegała indywidualna interpretacja przepisów prawa podatkowego z dnia 18 września 2024 r. nr 0111-KDIB1-1.4010.376.2024.2.BS w części dotyczącej pytań oznaczonych nr 3 oraz nr 7.
W ramach pytania nr 3 Spółka zapytała: "czy w przypadku, w którym cena sprzedaży obligacji na rzecz podmiotu trzeciego spoza PGK lub innego podmiotu wchodzącego w skład PGK będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji przez wnioskodawcę, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości?".
Z kolei w pytaniu nr 7 Spółka zapytała: "Czy w przypadku, w którym cena wykupu obligacji przez emitenta w terminie zasadniczym określonym w prospekcie emisyjnym lub w terminie wcześniejszym niż termin zasadniczy, będzie niższa niż cena nabycia tych obligacji, wnioskodawca będzie uprawniony do potrącenia poniesionych na nabycie tych obligacji kosztów uzyskania przychodu w pełnej wysokości?
Na oba powyższe pytania Spółka odpowiedziała twierdząco, a organ interpretacyjny uznał to stanowisko za nieprawidłowe.
Zgodnie z art. 57a p.p.s.a. w przypadku skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres kognicji sądu pierwszej instancji odnośnie rozpoznawania skarg na interpretacje indywidualne został zawężony - wojewódzki sąd administracyjny uprawniony jest bowiem jedynie do kontroli sądowej tych interpretacji w aspekcie zarzutów i podstaw zaskarżenia (por. wyrok NSA z 26 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 45/18).
Analiza zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego wskazuje, że przedmiot sporu dotyczy dopuszczalności zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. w odniesieniu do transakcji zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz podmiotu trzeciego lub ich wykupu przez emitenta.
Rozstrzygnięcie zarysowanego sporu, w którym rację należy przyznać organowi interpretacyjnemu, rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z art. 15 ust. 1 p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.
Przywołana ustawowa definicja kosztów uzyskania przychodów ma charakter ogólny. Z tego względu każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej ocenie co do związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztu a osiągnięciem przychodów albo zachowaniem względnie zabezpieczeniem ich źródła. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że za koszty uzyskania przychodu należy uważać takie wydatki, których poniesienie przez podatnika było spowodowane racjonalnym dążeniem i obiektywną możliwością osiągnięcia przychodu (lub zachowania albo zabezpieczenia tego źródła) i które nie zostały wymienione w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. (por. uchwały składu siedmiu sędziów NSA: z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt II FPS 6/10; z dnia 25 czerwca 2012 r., sygn. akt II FPS 2/12, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Z kolei w myśl art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, w tym w sposób określony w art. 12 ust. 1 pkt 7, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychód należny - do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny.
Przywołać także należy art. 4 ust. 1 ustawy o obligacjach, zgodnie z którym, obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.
Przechodząc na grunt analizowanej sprawy wskazać trzeba, że treść art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej, wyraźnie stanowi, iż: nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie (...) papierów wartościowych, (...); wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia (...) papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych (...). Nie ulega wątpliwości, że obligacje zaliczają się do papierów wartościowych, o czym stanowi art. 4 ust. 1 ustawy o obligacjach. Ustawodawca jednoznacznie wskazuje zatem, że jedną z form zbycia papierów wartościowych, a więc także obligacji, jest ich wykup przez emitenta.
Słusznie zatem organ interpretacyjny skonkludował, że wydatki poniesione na nabycie obligacji będą stanowić koszty uzyskania przychodów w momencie sprzedaży lub wykupu przez emitenta na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 p.d.o.p., jednakże nie w pełnej wysokości.
Nie sposób więc zaaprobować stanowiska Spółki, że w przypadku sprzedaży obligacji czy też wykupu obligacji przez emitenta za cenę niższą niż cena ich nabycia będzie miała ona prawo do zaliczenia do kosztów podatkowych całej kwoty, za którą nabyła obligacje. Na przeszkodzie temu stoi przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy podatkowej, zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, w tym w sposób określony w art. 12 ust. 1 pkt 7, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychód należny do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny.
Zasadność zastosowania w opisanym zdarzeniu przyszłym art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p, potwierdzają poniższe argumenty.
Obligacje zaliczają się do papierów wartościowych o charakterze dłużnym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o obligacjach, obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. W wyniku emisji obligacji emitent uzyskuje, często długoterminowe źródło finansowania swojej działalności, nabywca zaś lokuje środki pieniężne w celu uzyskania korzyści o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Istota tych papierów polega bowiem na tym, że emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców określoną kwotę pieniężną (pewnego rodzaju pożyczkę), którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierze wartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy.
Rację ma organ interpretacyjny, akcentując, że obligacja jest nierozerwalnie związana z długiem. Jest to papier wartościowy, który poświadcza istnienie długu. To właśnie szczególna forma – papieru wartościowego – odróżnia ją od pożyczki, która jest również zaciągnięciem długu. Wierzycielem emitenta staje się każdy kolejny posiadacz (nabywca) obligacji. Nabywca obligacji udziela pożyczki jej emitentowi. Obligacja stanowi potwierdzenie udzielenia pożyczki. Zbywając obligację osobie trzeciej, jej nabywca zbywa również wierzytelność, której istnienie potwierdza obligacja.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W szczególności wskazać warto wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 849/19 (skarga kasacyjna od tego orzeczenia oddalona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. akt II FSK 1460/20), którego treść w dalszej części uzasadnienia zostanie obszernie przywołana.
W przywołanym orzeczeniu WSA w Warszawie stwierdził, powołując się na tezę wyroku tego Sądu z dnia 24 maja 2017 r., wydanego w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1240/16, że wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się w pojęciu wierzytelności, o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten zaaprobował (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2019 r. sygn. akt II FSK 3094/17).
Powyższe stanowisko zostało również przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie II FSK 1143/13, w którym wskazano, że charakter obligacji nie wyklucza zakwalifikowania jej pod określoną normę prawa podatkowego, bez szczegółowego odesłania do definicji zawartych w innych przepisach prawa. W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że w przypadku obligacji, emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji zobowiązującym się do spełnienia określonego w obligacji świadczenia. Pomiędzy emitentem obligacji a obligatariuszem zawiązuje się stosunek zobowiązaniowy, do którego należy stosować odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. W konsekwencji obligacja stanowi potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej. Sąd stwierdził twierdził także w tym orzeczeniu, że umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.).
Tożsamy pogląd został wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt III SA/Kr 816/18. W orzeczeniu tym, odwołując się m. in do przywołanych wyżej judykatów, stwierdzono, że istota obligacji polega na tym, że ich emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców tych obligacji określoną kwotę pieniężną (pewnego rodzaju pożyczkę), którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierze wartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy. Obligacja związana jest więc nierozerwalnie z długiem. Umożliwia emitentowi zaciąganie pożyczek u wielu rozproszonych "pożyczkodawców", aż do momentu ich wykupu, przy czym od momentu ich emisji do momentu ich wykupu mogą one wielokrotnie zmieniać swojego właściciela, a wierzycielem emitenta staje się każdy kolejny nabywca tych obligacji. Mieszczą się więc one w zakresie pojęcia pożyczki.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z powyższymi poglądami. Wskazują one jednoznacznie na nieprawidłowość stanowiska skarżącej.
Nawiązując raz jeszcze do treści przytoczonego powyżej przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p., należy podkreślić, że odnosi się on do "strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności", a więc do wszelkiego rodzaju wierzytelności, niezależnie od tego, jaką formę prawną one przybrały, czy też - z jakiego stosunku zobowiązaniowego się wywodzą. Jak była już mowa - obligacja inkorporuje w sobie wierzytelność. W związku z tym do zbycia obligacji w omawianym przypadku będzie miał zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p.
Jak więc wykazano powyżej zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p. nie zasługuje na uwzględnienie.
W odniesieniu do podnoszonej przez stronę skarżącą kwestii, że w obydwu ustawach podatkowych ustawodawca rozróżnia wyraźnie i precyzyjnie skutki podatkowe, które są związane z wierzytelnościami wynikającymi z różnych stosunków zobowiązaniowych od skutków związanych z papierami wartościowymi, należy wskazać, że w treści art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy podatkowej, takiego rozróżnienia nie ma. Oznacza to - w ocenie Sądu - że dyspozycji tego przepisu podlegają wszelkiego rodzaju wierzytelności, niezależnie od tego czy są powiązane, czy też nie z papierami wartościowymi. Takie stanowisko potwierdza m.in. przywołany wyżej wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt II FSK 1460/20).
W kwestii dotyczącej interpretacji ogólnej Ministra Finansów z 26 kwietnia 2021 r. nr SP4.8203.2.2020 zauważyć należy, że - jak wskazano w odpowiedzi na skargę - rozstrzygała ona o odpłatnym zbyciu bonów i obligacji emitowanych przez Skarb Państwa (w skrócie: SPW), na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień jej wydania. Z interpretacji tej wynika m.in., że podstawowym aktem prawnym dotyczącym SPW jest ustawa o finansach publicznych. Zgodnie z art. 95 ust. 1 tej ustawy, "skarbowy papier wartościowy jest papierem wartościowym, w którym Skarb Państwa stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela takiego papieru, i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia, które może mleć charakter pieniężny lub niepieniężny". (...) Zgodnie z ustawą o finansach publicznych oraz rozporządzeniami wydanymi na jej podstawie. Minister Finansów, Funduszy I Polityki Regionalnej (w skrócie: Minister Finansów), reprezentujący Skarb Państwa, sprzedaje bony skarbowe i obligacje skarbowe na przetargach dla dużych inwestorów (bony i tzw. obligacje hurtowe) albo przez agenta emisji, którym Jest Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski S.A. (tzw. obligacje detaliczne). Przetargi bonów i obligacji hurtowych są organizowane przez Narodowy Bonk Polski. Uczestnikami przetargu są wyłącznie dealerzy SPW (banki, instytucje kredytowe lub Instytucje finansowe, o także Ich oddziały w rozumieniu Prawo bankowego, z którymi Minister Finansów zawarł umowę w sprawie pełnienia funkcji dealera SPW) oraz banki państwowe. Są one adresowane do grupy inwestorów instytucjonalnych (np. banki, ubezpieczyciele i inne instytucje finansowe), pełniąc podstawową rolę w zaspakajaniu pożyczkowych potrzeb budżetu państwa. Obecnie w ramach obligacji detalicznych są emitowane wyłącznie obligacje oszczędnościowe, które są przeznaczone dla osób fizycznych (rezydentów i nierezydentów), stowarzyszeń oraz innych organizacji społecznych i zawodowych, a także fundacji wpisanych do rejestru sądowego. Obligacje oszczędnościowe są sprzedawane co miesiąc, a cena ich nabycia jest stała. (...). Bony skarbowe i obligacje skarbowe z dyskontem (tzw. obligacje zerokuponowe) polegają na tym, że są emitowane z dyskontem w stosunku do ich wartości nominalnej. To oznacza, że ich cena emisyjna iest określona przez Ministra Finansów poniżej wartości nominalnej. Różnica pomiędzy wartością nominalną o niższą od niej ceną emisyjną Jest nazywana dyskontem. W sensie ekonomicznym cena nabycia takich bonów i obligacji jest jej wartością nominalną pomniejszoną o należne w przyszłości oprocentowanie, a ich wykup według wartości nominalnej zawiera w sobie skapitalizowane oprocentowanie pod postacią dyskonta.
Kontrolowana w niniejszej sprawie interpretacja indywidualna dotyczy natomiast zdarzenia przyszłego, w ramach którego wnioskodawca nabywa obligacje korporacyjne w rozumieniu przepisów ustawy o obligacjach na zorganizowanym rynku dłużnych papierów wartościowych.
Odrębność wspomnianej interpretacji ogólnej oraz stanów faktycznych dotyczących obligacji korporacyjnych potwierdził NSA w powołanym przez pełnomocnika organu na rozprawie wyroku NSA z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt II FSK 962/21, akcentując, że powołana interpretacja ogólna dotyczy obligacji skarbowych, uregulowanych odrębnie i służących innym celom niż obligacje korporacyjne. Tożsamy pogląd wyraził WSA w Gdańsku w wyrokach z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 359/23 oraz dnia 26 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 139/23.
W tym stanie rzeczy bezpodstawne są zarzuty skargi, w których wytknięto organowi interpretacyjnemu odstąpienie od uzasadnienia prawnego oceny stanowiska wnioskodawcy, przedstawionego we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji, w zakresie argumentacji opartej na tezach zawartych w interpretacji ogólnej wydanej przez Ministra Finansów.
Zdaniem Sądu organ interpretacyjny nie naruszył art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 121 § 1 O.p.
Zgodnie z art. 14c § 1 O.p. interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Z treści powyższego przepisu wynika (oprócz obowiązku wyczerpującego opisu stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego) jedynie obowiązek dokonania przez organ oceny stanowiska wnioskodawcy oraz uzasadnienia prawnego tej oceny, bez wskazania stopnia dokładności czy obszerności tej oceny i jej prawnego uzasadnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 17/24).
Jak przyjmuje się powszechnie w judykaturze uzasadnienie prawne interpretacji indywidualnej spełniające wymagania wynikające z art. 14c § 2 O.p. powinno zawierać nie tylko przytoczenie przepisów prawa, na których organ oparł swoje stanowisko, ale również wyjaśnienie znaczenia tych przepisów w kontekście podanego przez stronę stanu faktycznego, ze wskazaniem jego istotnych znamion. Z uzasadnienia prawnego interpretacji powinien wynikać tok rozumowania organu interpretacyjnego, który doprowadził z jednej strony do zanegowania stanowiska wnioskodawcy, a z drugiej strony do przyjęcia przez organ stanowiska odmiennego. Uzasadnienie prawne musi bowiem stanowić rzetelną informację dla wnioskodawcy, dlaczego w jego sprawie określone przepisy znajdują zastosowanie, a także dlaczego wyrażony przez niego pogląd nie zasługuje na uwzględnienie (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt II FSK 763/22).
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ interpretacyjny spełnił powyższe wymogi. Zaskarżona interpretacja, wbrew zarzutom skargi, zawiera pełną i wyczerpującą ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny oraz wskazaniem prawidłowego stanowiska wraz z jego uzasadnieniem prawnym. Organ szczegółowo i wyczerpująco odniósł się do okoliczności wskazanych przez Spółkę we wniosku, udzielił jasnej odpowiedzi na zadane przez skarżącą we wniosku pytania oznaczone nr 3 i 7, a także wskazał w jaki sposób należy rozumieć przepisy prawa podatkowego mające zastosowanie w sprawie oraz przedstawił wypływające z nich wnioski uzasadniające negatywną ocenę stanowiska wnioskodawcy. Brak aprobaty dla stanowiska prezentowanego przez wnioskodawcę nie stanowi o naruszeniu, wynikającej z art. 121 § 1 O.p., zasady pogłębiania zaufania do organów podatkowych.
W nawiązaniu do zarzutów skargi zaakcentować także warto, że organ nie ma obowiązku ustosunkowania się do wszystkich argumentów wnioskodawcy zawartych we wniosku o wydanie interpretacji, a do uprawnień organu należy wybór racji argumentacyjnych, które jego zdaniem są wystarczające dla oceny merytorycznej problemu podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt II FSK 684/22).
Jak więc wykazano powyżej zaskarżona interpretacja w kontrolowanej przez Sąd części nie narusza prawa, a zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 39 p.d.o.p., a także prawa procesowego - art. 14c § 2 O.p. oraz art. 121 § 1 O.p. nie są zasadne.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.