I SA/GL 1327/24

I SA/Gl 1327/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Dorota Kozłowska /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1170
art. 2 ust. 1,  art. 3 ust. 1,  art. 3 ust. 3,  art. 3 ust. 4
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Piotr Pyszny (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. T., R. T., A. T., E. T1., L. S., B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 sierpnia 2024 r. nr SKO.F/41.4/346/2024/6775 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 16 sierpnia 2024 r., znak SKO.F/41.4/346/2024/6775, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO, organ) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta T. (dalej jako Burmistrz, organ I instancji) w przedmiocie określenia S. sp. z o.o., B.S., K.T., R. T., E.T1., L.S., małoletniemu A.T. reprezentowanemu przez B.T., wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2021 r., w kwocie 34.002 zł.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia SKO powołało art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 – dalej jako OP, Ordynacja podatkowa) oraz powołane w uzasadnieniu przepisy ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 – dalej jako u.p.o.l.).
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Organ I instancji określił za 2021 r. S. sp. z o.o., B.S., K.T., R. T., E.T1., L.S. i małoletniemu A.T. reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego B.T., wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (KW nr [...], [...], [...]) przyjmując do podstawy opodatkowania budynek mieszkalny o pow. 135 m2, budynki pozostałe o pow. 3.721,28 m2, grunty pozostałe o pow. 9.292 m2.
W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez wymienionych wyżej podatników z wyjątkiem S. sp. z o.o., SKO wydało decyzję zaskarżoną do tutejszego Sądu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że postanowieniem Sądu Okręgowego w G. III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym D.T1. nabyła z ustawy matka K.T1. w całości. Z treści powołanego postanowienia wynika, że w pierwszej kolejności spadek odziedziczyły dzieci zmarłego D.T1., tj. P.T1., S.T1. oraz małoletnia E.T1., którzy skutecznie odrzucili masę spadkową po ojcu. W dniu 2 października 2011 r. zmarła K.T1., po której zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe zakończone postanowieniem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z 3 września 2015 r. (prawomocne z dniem 16 października 2015 r.) o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej przez: E.T1., .S., B.S., K.T., R.T. i A.T.
Przedmioty opodatkowania znajdują się w trzech księgach wieczystych, tj.:
- [...] - zabudowana nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa oddana w użytkowanie wieczyste B.T1. oraz D.T1.,
- [...] - zabudowana nieruchomość stanowiąca własność B.T1. oraz D.T1.,
- [...] - zabudowana nieruchomość stanowiąca własność B.T1. oraz D.T1.
Dalej organ wskazał, że 1 września 2020 r. pełnomocnik B.T1. aktem notarialnym przeniósł udziały w wymienionych nieruchomościach należące do B.T1. na rzecz S. sp. z o.o.
Nieruchomość, dla której urządzono księgę wieczystą [...] składająca się z działki gruntu o nr [...] o powierzchni o pow. 3000 m2, sklasyfikowana jako B i Bi w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozostawała we współwłasności wymienionych podmiotów. W informacji z rejestru gruntów wskazano na składnik ww. nieruchomości tj. budynek mieszkalny o powierzchni zabudowy 502 m2. W księdze wieczystej wskazano, że działka zabudowana jest budynkiem mieszkalnym o pow. użytkowej 310,70 m2.
Nieruchomość, dla której urządzono księgę wieczystą [...] składająca się działki gruntu o nr [...] o powierzchni 225 m2, sklasyfikowana jako Bi i z działki gruntu nr [...] o pow. 2312 m2, sklasyfikowana jako Bi w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozostawała zgodnie z treścią księgi we współwłasności wymienionych podmiotów. W informacji z rejestru gruntów wskazano na składniki działki nr [...], tj. pozostały budynek niemieszkalny o powierzchni zabudowy 47 m2, oraz pozostały budynek niemieszkalny o pow. zabudowy 45 m2.
Nieruchomość, dla której urządzono księgę wieczystą [...] składająca się z działki gruntu o nr [...] o powierzchni 3755 m2 sklasyfikowana jako Bi w okresie objętym zaskarżoną decyzją pozostawała zgodnie z treścią księgi we współużytkowaniu wieczystym wymienionych podmiotów. W informacji z rejestru gruntów wskazano, że działka jest zabudowana budynkami: [...]. W aktach nie odnaleziono danych o tych budynkach z ewidencji gruntów i budynków. W akcie notarialnym umowy przeniesienia własności nieruchomości Rep. A nr [...] z 1 września 2020 r. wskazano, że działka nr [...] zabudowana jest budynkiem biurowym, budynkiem lakierni, budynkiem usługowo-naprawczym, budynkiem technicznym, magazynem ogumienia z akumulatorownią, wiatą stalową i innymi budowlami. Zgodnie z danymi z księgi wieczystej nieruchomość zabudowana jest budynkiem biurowym o pow. użytkowej 189 m2, budynkiem lakierni o powierzchni użytkowej 78 m2, budynkiem usługowo-naprawczym i budynkiem technicznym o pow. użytkowej 504,40 m2, magazynem ogumienia z akumulatorownią o pow. użytkowej 207,80 m2, wiatą stalową o pow. 61,90 m2.
Spółka S. sp. z o.o. pomimo wezwania nie złożyła deklaracji w sprawie podatku od nieruchomości za 2021 rok.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, że na nieruchomościach nie jest prowadzona działalność gospodarcza, wobec czego w wydanej decyzji nie zastosował najwyższej stawki podatkowej. W dniu 2 sierpnia 2022 r. przeprowadzone zostały oględziny nieruchomości, w trakcie których organ nie miał dostępu do nieruchomości i stwierdził jedynie brak wykorzystania nieruchomości do prowadzenia działalności gospodarczej.
W toku postępowania Przedsiębiorstwo W. Sp. z o.o. w T. wyjaśniło, że należności za dostawę wody i odbiór ścieków z nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]regulował od 2020 r. P.T1.. Spółka oświadczyła nadto, że w dniu 10 stycznia 2022 r. nastąpiło zdemontowanie wodomierza. Pozostałe obiekty, które znajdowały się na nieruchomości zostały rozliczone do 2009 r., a z rozliczonych posesji zostały zdemontowane wodomierze główne.
Wydział Gospodarki Nieruchomościami poinformował, że nieruchomość przy ul. [...] nie jest ujęta w systemie gospodarowania odpadami komunalnymi. Natomiast Urząd Stanu Cywilnego i Spraw Obywatelskich w T. odpowiedział, że P.T1. jest zameldowany pod adresem przy ul. [...] od 3 listopada 2021 r.
SKO zważyło, że osią sporu w sprawie pozostaje przede wszystkim podmiotowy zakres opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowiącej współwłasność. Spór dotyczy tego, czy przedmiot opodatkowania pozostawał w okresie objętym decyzją w posiadaniu samoistnym osób spoza grona jej współwłaścicieli (poza S. sp. z.o.o.), w związku z czym to wyłącznie na nich a nie na współwłaścicielach, spoczywał obowiązek podatkowy. Stosownie do art. 3 ust.4 u.p.o.l., jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem nieruchomości w których wyodrębniono własność lokali.
Przy wymiarze podatku rolnego lub podatku od nieruchomości współwłaścicielom bez znaczenia pozostaje to w jakiej wielkości udział w prawie do nieruchomości przysługuje poszczególnym współwłaścicielom.
Dalej organ wskazał na art. 3 ust. 3 u.p.o.l., z którego wynika, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Odwołując się do art. 336 Kodeksu cywilnego organ wywiódł, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Powołując się na poglądy orzecznictwa organ wywiódł, że dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa.
Odnosząc się do charakteru podatku od nieruchomości SKO wskazało, że podatek ten związany jest z przysługiwaniem podatnikom określonego w ustawie prawa do przedmiotu opodatkowania (własność, użytkowanie wieczyste). Jako odstępstwo od tej reguły opodatkowanie jest związane z określonym stanem faktycznym, tj. posiadanie przedmiotu opodatkowania na warunkach określonych w art. 3 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 u.p.o.l., posiadanie samoistne — art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Niewykonywanie prawa własności przez wszystkich bądź część współwłaścicieli, w sytuacji gdy przedmiot opodatkowania nie znajduje się w posiadaniu samoistnym, pozostaje bez znaczenia dla powstania i zakresu obowiązku podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości. Innymi słowy nieposiadanie nieruchomości przez jej współwłaściciela lub niekorzystanie z niej w innej formie, nie pozbawia współwłaściciela statusu podatnika podatku od nieruchomości. Nawet nieposiadający współwłaściciel nieruchomości, nadal pozostaje współwłaścicielem nieruchomości, a w konsekwencji podatnikiem podatku od nieruchomości.
W konsekwencji tych rozważań organ przyjął, że nie można przyjąć, jakoby P.T1., czy S. sp. z o.o. były w okresie objętym zaskarżoną decyzją posiadaczem samoistnym opodatkowanej nieruchomości. Okoliczności wykazane i niewątpliwe, bo potwierdzone dowodami to, że: opodatkowana nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności czy współużytkowania wieczystego wymienionych w księdze wieczystej. Zauważyć należy, że w odniesieniu do opodatkowanej nieruchomości daleko niewystarczające dla uznania, że znajduje się w posiadaniu samoistnym jest fakt wcześniejszego opłacania rachunków za wodę przez P.T1., czy sam fakt zameldowania ww. na nieruchomości.
Skoro nieruchomość nie znajduje się w posiadaniu samoistnym to podmiotowym zakresem opodatkowania objęci są współwłaściciele nieruchomości stosownie do art. 3 ust. 4 u.p.o.l. Równocześnie widoczne jest, że współwłaściciele nieruchomości są skonfliktowani z P.T1., który będąc powołanym do spadkobrania odrzucił spadek po D.T1. — współwłaścicielu nieruchomości do dnia śmierci tj. 12 sierpnia 2011 r. Rzutuje to na wiarygodność ich twierdzeń i ocen, przypisujących posiadanie samoistne P.T1., czy Spółce S. sp. z o.o., która nabyła udziały w nieruchomości w drodze przeniesienia ich własności przez B.T1..
W ocenie SKO, brak było w materiale sprawy dowodów świadczących o tym, że ww. podmioty są posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją. Organ odwołał się również do decyzji podatkowych za wcześniejsze lata podatkowe, które wskazywały na to, że P.T1. nie wykazywał chęci władania nieruchomością a tym samym nie spełniał definicji posiadacza, co przede wszystkim potwierdził odrzuceniem spadku.
Skargę na tą decyzję wywiedli wszyscy podatnicy wymienieniu na wstępie wyjąwszy S. sp. z o.o. Zarzucili:
- wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w zakresie w jakim organ przyjął, iż udziały w prawie własności nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania, przysługujące skarżącym, nie znajdowały się w posiadaniu samoistnym P.T1. lub S. Sp. z o.o, w sytuacji, gdy udział w nieruchomości wchodzący w skład masy spadkowej po K.T1. (a wcześniej D.T1. znajduje się w posiadaniu samoistnym P.T1. lub S. sp. z o.o.,
- naruszenie przepisów postępowania podatkowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to:
- art. 136 § 1 i 2 k.p.a. 121, art. 122 w zw. z art. 180 § 1, art. 181 oraz art. 187 § 1, 288 i art. 191 OP, poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji dodatkowego postępowania dowodowego, koniecznego do wyjaśnienia sprawy - w tym dowodu z przesłuchania stron, samoistnego posiadacza nieruchomości – P.T1. oraz świadka S.T1., o przeprowadzenie których skarżący wnioskował w treści odwołania, a tym samym niepodjęcie przez organ kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w zakresie ustalenia podmiotu, na którym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. ciąży obowiązek podatkowy, niezwrócenie się przez organ do dostawców mediów do nieruchomości, podczas gdy z informacji uzyskanych w innym postępowaniu wynika, że P.T1. jest stroną umowy na dostawę wody i odprowadzenie ścieków dla posesji przy ul. [...] i na bieżąco reguluje zobowiązania, a także, że P.T1. zameldowany jest w T., przy ul. [...], przy jednoczesnym stwierdzeniu, że zgromadzone w aktach dowody są niewystarczające dla ustalenia samoistnego posiadania nieruchomości,
- art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, polegające na pominięciu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów przemawiających na korzyść skarżących tj. zeznań świadków innych niż P.T1. oraz zeznań stron lub przedstawicieli ustawowych stron oraz szeregu wynikających z nich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów świadczących o władaniu przez P.T1. nieruchomością, której dotyczy niniejsze postępowanie - przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania się na zaznania P.T1. (negującego posiadanie dostępu do tej nieruchomości i zamieszkiwanie na terenie nieruchomości sąsiedniej), pismo dostawców mediów z 2018 r. dotyczących nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym (sprzeczne z treścią zeznań wyżej wymienionego świadka) oraz notatki policyjnej i wydruków wpisów P.T1. opublikowanych w Internecie - dotyczących nieruchomości zabudowanej budynkiem dyskoteki (świadczące o dostępie P.T1. do całości nieruchomości wchodzących w skład spadku po K.T1.),
- art 121 OP poprzez nierówne traktowanie interesu stron postępowania, rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości na niekorzyść skarżących, przy jednoczesnym ferowaniu interesów świadka P.T1. oraz strony B.T1.,
- art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 5 OP, poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu skarżących od decyzji wydanej przez organ I instancji, w tym w szczególności do zarzutu zaniechania przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego zgodnie z zasadą bezpośredniości, braku podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych zmierzających do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy tj. pozostawania nieruchomości w posiadaniu samoistnym P.T1. lub B.T1. oraz sposobu jej faktycznego wykorzystywania, przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania dokumentów i protokołów przesłuchania świadków i stron, tj. dowodów zgromadzonych w ramach czynności organu I instancji podjętych w 2017 i 2018 r., w ramach postępowania zakończonego decyzjami uchylonymi następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z powodu braku przeprowadzenia postępowania podatkowego (braku prawidłowego wszczęcia postępowania względem wszystkich podatników), co oznacza, iż przedmiotowe dowody również nie zostały zgromadzone w toku spraw wymienionych w art. 181 OP, a zatem nie mogą w myśl tego przepisu stanowić dowodu w niniejszej sprawie,
- naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 OP, poprzez pominięcie istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, świadczących o samoistnym posiadaniu nieruchomości przez S. sp. z o.o. lub P. T1., tj.:
a). faktu odmowy wydania kluczy do nieruchomości przedstawicielom ustawowym małoletnich spadkobierców, wynikającego m.in. z zeznań świadka K.T. i R.T. - pozwalającego na obiektywną ocenę istnienia manifestowanego przez P.T1. w imieniu własnym lub B.T1. animus possesiendi nieruchomości,
b). faktu korzystania przez P.T1. z nieruchomości, której dotyczy postępowanie w sposób wykluczający spadkobierców K.T1. ze współposiadania nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wynikającego z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i stron/przedstawicieli ustawowych stron, przede wszystkim: K.T., B.T., E.S., S.S., B.S., M.P., G.P. - którzy powoływali okoliczności świadczące o korzystaniu przez P.T1. z nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wykorzystywaniu jej m.in. na cele parkingowe, odpłatnym udostępnianiu powierzchni ogrodzenia nieruchomości,
- naruszenia przez organ I instancji art. 122 w zw. z art. 187 § 1, art. 191 OP i art. 209 § 4 OP poprzez pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny wiarygodności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i oparcie ustaleń faktycznych na wszystkich zgromadzonych dowodach, w tym na treści zeznań złożonych przez P.T1. 30 maja 2018 r. oraz jego pisemnych oświadczeń, w których zaprzeczał corpus et animus possesiendi nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej po K.T1., mimo oczywistej sprzeczności zeznań i oświadczeń tego świadka z pozostałymi zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym:
a). co do okoliczności rzekomego niezamieszkiwania w nieruchomości położonej przy ul. [...] i braku posiadania przez świadka dostępu do wszystkich nieruchomości stanowiących przedmiot postępowania - sprzeczne jest z ustaleniami organu I i II instancji, treścią pism Naczelnika Wydziału Prewencji KPP w T. z 1 sierpnia i 18 września 2018 r. potwierdzających nie tylko mianowanie się przez P.T1. właścicielem nieruchomości byłej dyskoteki [...] w listopadzie 2013 r. (o czym zeznawali świadkowie m.in. B.T. i K.T.) oraz fakt trzykrotnego zgłaszania przez P.T1. włamania na teren tej nieruchomości w 2016 r., z jednoczesnym określaniem przedmiotu szkody i podawaniem się za właściciela nieruchomości, a także faktu, że P.T1. zameldowany jest w T., przy ul. [...], a także jest stroną umowy na dostawę wody i odprowadzenie ścieków dla posesji przy ul. [...]i reguluje comiesięczne zobowiązania z tego tytułu - co jednoznacznie świadczy o władaniu przedmiotową nieruchomością przez P.T1. przez cały okres którego dotyczyło prowadzone postępowanie, dyskredytując wiarygodność zeznań i oświadczeń P.T1. stanowiących podstawę dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych zawierających powołane przez organ "stanowcze zaprzeczenie" by korzystał on z nieruchomości - również tej, objętej niniejszym postępowaniem i dysponował nią jak posiadacz samoistny;
b). co do okoliczności rzekomego niezamieszkiwania w nieruchomości położonej przy ul. [...]- sprzeczne jest z faktem, że w treści powołanego w zaskarżonej decyzji aktu notarialnego rep. A numer [...] z 1 września 2020 r. stanowiącego podstawę nabycia udziałów w prawie własności nieruchomości P. T1., kwestionujący przed organem podatkowym fakt korzystania, a nawet dostępu do nieruchomości będących przedmiotem toczącego się postępowania, oświadczył 24 lipca 2020 r. przed notariuszem sporządzającym przedmiotowy akt, a wcześniej dokument pełnomocnictwa dalszego - wskazał jako swój adres zamieszkania ul. [...] w T., a zatem nieruchomość stanowiącą przedmiot toczącego się postępowania podatkowego, co podważa wiarygodność jego zeznań, a nadto daje oparcie twierdzeniom skarżących o fakcie samoistnego korzystania z nieruchomości przez P.T1.,
c). co do rzekomego zamieszkiwania przez P.T1. w lokalu przy ul. [...] w T.- które to zeznania sprzeczne są z zeznaniami świadka B.H.,
d). co do okoliczności próby doręczenia przesłanki dla świadka pod adres ul. [...] - które to zeznania sprzeczne są z protokołem oględzin z 5 kwietnia 2018 r.
i nie odniesienie się do powyższych kwestii w uzasadnieniu decyzji, przy jednoczesnym ustaleniu, że widoczny dla organu II instancji fakt pozostawania skarżących w konflikcie z P.T1. rzutuje na wiarygodność twierdzeń i ocen skarżących, przypisujących posiadanie samoistne P.T1. mimo, że to P.T1. złożył przed organem I instancji zeznania oczywiście sprzeczne z treścią zgromadzonych w aktach dokumentów,
- art. 247 § 1 pkt 5 OP, stanowiące przyczynę nieważności decyzji (w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. art. 3 ust. 3 u.p.o.l., polegające na skierowaniu decyzji do osób niebędących podatnikami podatku od nieruchomości - tj. skarżących współużytkowników wieczystych i współwłaścicieli, w sytuacji gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym P.T1. ewentualnie S. sp. z o.o., na których to wyłącznie ciąży obowiązek podatkowy;
- art. 247 § 1 pkt 3 OP, w związku z art. 21 § 3 tej ustawy, polegające na orzeczeniu w sprawie nieistniejącego zobowiązania podatkowego i wydaniu decyzji obciążającej stronę, na której w myśl art. art. 3 ust. 3 u.p.o.l. nie ciąży obowiązek podatkowy.
W oparciu o te zarzuty skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia na ich rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267)). Jednakże podstawą do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości albo w części jest stwierdzenie: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia prawa dającego podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Na wstępie rozważań należy stwierdzić, że prawidłowe są ustalenia organu podatkowego co do przedmiotu opodatkowania, jak i powierzchni gruntów i budynków, co zresztą nie było przedmiotem sporu między stronami. Dane niezbędne do ustalenia osoby podatnika oraz podstawy opodatkowania wynikają z omówionych przez organ ksiąg wieczystych oraz zapisów w ewidencji gruntów i budynków aktualnych na dzień orzekania przez organ z uwzględnieniem roku podatkowego, którego dotyczyło postępowanie. W aktach administracyjnych znajdują się wydruki z rejestru budynków dotyczące tych posadowionych na spornych nieruchomościach. Choć z zapisów wynika, że część z nich jest zajęta na prowadzenie działalności gospodarczej, to jednak organ w tym zakresie zapisy te zweryfikował stwierdzając brak oznak prowadzonej działalności gospodarczej. Ustalenia takie wynikają z treści protokołu oględzin nieruchomości przeprowadzonych 2 sierpnia 2022 r.
Z tego względu organ zastosował stawkę niższą niż dla budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą. Nie była sporna również dokonana przez organ klasyfikacja gruntów i budynków. Podkreślić należy i to, że choć w pierwotnych wydanych wobec podatników decyzjach organ I instancji uznał, że nieruchomości pozostają związane z działalnością gospodarczą, jako stanowiące własności spółki prawa handlowego, to w kontrolowanej decyzji nie stosował już podwyższonych stawek podatku od nieruchomości. Stawka podatku również nie była przedmiotem sporu między stronami.
Istota sporu zaś koncentruje się istnieniu obowiązku podatkowego skarżących, którzy stoją na stanowisku, że to P.T1. jest jedynym posiadaczem samoistnym nieruchomości, a jej współwłaściciele nie mają możliwości korzystania z niej.
Dodać również należy, że kwestia opodatkowania części spornych nieruchomości była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd w sprawie zakończonej wyrokiem z 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1547/22. Skarga kasacyjna podatników od tego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2025 r., sygn. akt III FSK 665/24.
Przechodząc do istoty sporu należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane grunty, budynki lub ich części oraz budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3; posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych; użytkownikami wieczystymi gruntów; posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych; lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie: wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości albo jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Przepis art. 3 ust. 3 u.p.o.l. stanowi natomiast, że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, to obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5), które to jednak zastrzeżenia nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie.
Z przepisu art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l. (będącego przepisem szczególnym wobec ogólnej normy nakazującej uznawać za podatników właścicieli nieruchomości) wynika, że właściciel nie będzie podatnikiem jeżeli (przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym lub współposiadaniu samoistnym (expressis verbis "w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów"). W takim bowiem przypadku obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym lub współposiadaczach samoistnych.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3081/18, który to pogląd Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela, samo pojęcie posiadania samoistnego nie zostało zdefiniowane w ustawie podatkowej, jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "skoro pojęcie posiadania zdefiniowane jest wyłącznie na gruncie prawa cywilnego, przy wykładni art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy posłużyć się definicją posiadania zawartą w art. 336 Kodeksu cywilnego" (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt II FSK 509/14).
Wobec tego, przy wykładni pojęcia "posiadacz samoistny" z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. należy odwoływać się nie tylko do przepisów prawa cywilnego, ale także orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dotyczącego tego pojęcia, a także do dorobku nauki prawa cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt II FSK 917/14). Zgodnie z art. 366 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie ma wątpliwości co do tego, że posiadaczem samoistnym może być osoba, której przysługuje tytuł prawny do nieruchomości (prawo własności), jak i osoba, która tytułu takiego nie ma, lecz uznaje się z przyczyn usprawiedliwionych za właściciela, albo przejawia wolę władania rzeczą dla siebie jak właściciel wiedząc, że nie jest właścicielem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2009 r., sygn. akt I CSK 82/09). Możemy mieć zatem do czynienia z posiadaczem samoistnym, który jest właścicielem nieruchomości, jak i z posiadaczem samoistnym, który właścicielem nie jest. W judykaturze przyjmuje się, że w sytuacji, gdy znany jest właściciel nieruchomości, ale nieruchomością włada posiadacz samoistny za podatnika uznaje się posiadacza samoistnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 217/17 i powołane tam orzecznictwo).
Do cech posiadania samoistnego zalicza się istnienie fizycznego elementu władania rzeczą (corpus possessionis) oraz psychicznego elementu (animus) rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Brak jednego z powyższych elementów wyklucza możliwość uznania, że mamy do czynienia z posiadaniem samoistnym. To, że posiadacz samoistny może władać rzeczą jak właściciel, oznacza, że może korzystać z niej z wyłączeniem innych osób, pobierać pożytki i dochody, a także nią rozporządzać (art. 140 k.c.). Fizyczne władanie rzeczą sprowadza się do fizycznego władztwa nad rzeczą, możliwości jej "zatrzymania", "użytkowania" oraz "korzystania" z niej. Osoba faktycznie władająca rzeczą najczęściej nią dysponuje, panuje nad nią i decyduje o niej, ma możliwości wpływu na nią, np. może ją przekształcić, zniszczyć, a także przekazać do używania innej osobie (np. dzierżycielowi, posiadaczowi zależnemu) i uzyskiwać z tego korzyści. Dla przyjęcia samoistności posiadania konieczne jest więc wykonywanie przez posiadacza czynności faktycznych wskazujących na samodzielny, rzeczywisty i niezależny od woli innej osoby stan władztwa. Wszystkie dyspozycje posiadacza powinny zatem swą treścią odpowiadać dyspozycjom właściciela (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2963/13, CBOSA). Posiadacz może przejściowo nie wykonywać władztwa nad rzeczą i nie traci przez to posiadania, ale nie ma mowy o posiadaniu w przypadku, gdy władanie napotyka skuteczny opór innych osób, prowadzący do trwałej utraty władztwa nad rzeczą (por. postanowienie SN z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I CSK 586/09, LEX nr 630169; wyrok SA w Szczecinie z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I ACa 458/14, LEX nr 1771040).
Natomiast wola wskazująca na to, że posiadacz traktuje rzecz jako pozostającą w sferze jego swobodnej dyspozycji, powinna być jawna i wyraźnie przejawiająca się w dokonywanych przez niego na zewnątrz czynnościach. Posiadacz samoistny powinien w sposób niekwestionowany manifestować na zewnątrz wolę władania jak właściciel (por. R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl (w:) R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl, Podatki i opłaty lokalne. Komentarz, Warszawa 2020, art. 3). Oznacza to, że posiadanie cudzej rzeczy, aby mogło być uznane za samoistne, musi być dostrzegalnym z zewnątrz postępowaniem z rzeczą jak właściciel (por. postanowienie SN z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt I CSK 504/15, LEX nr 2093745).
Jako przejawy samoistnego posiadania nieruchomości wymienia się przykładowo ogrodzenie działki gruntu, jej zabudowanie lub zagospodarowanie w inny sposób, dbanie o jej utrzymanie w stanie niepogorszonym, czynienie innego rodzaju nakładów, pobieranie pożytków czy uiszczanie należnych od nieruchomości danin publicznych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt IV CSK 271/13, LEX nr 1444459). Trzeba tu jednak jeszcze uwzględniać dalsze fakty, chociażby takie, jak okoliczności nabycia posiadania rzeczy, wypowiedzi posiadacza wobec otoczenia, wystąpienia wobec organów itp. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2011 r., sygn. akt IV CK 1/11, LEX nr 989138, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 108/91, OSNC 1992, Nr 4, poz. 48, uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej z 26 października 2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2008, Nr 5, poz. 43). Wśród przejawów posiadania samoistnego wymienia się również działania mające na celu ustalenie prawa własności, w tym także złożenie wniosku o rozgraniczenie, jeżeli jego skutkiem będzie ustalenie stanu własności terenu przygranicznego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II CSK 262/12, LEX nr 1311772). Podkreślenia wymaga, że posiadanie samoistne zachodzi nie tylko wtedy, gdy posiadacz jest przekonany, że przysługuje mu prawo własności, ale także wówczas, gdy wie, że nie jest właścicielem, ale posiada rzecz i włada nią tak, jakby był jej właścicielem (postanowienie Sądu najwyższego z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt III CSK 133/13, LEX nr 1463868, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CRN 18/94, niepubl.).
Powtórzyć należy, że wola wskazująca na to, że posiadacz traktuje rzecz jako pozostającą w sferze jego swobodnej dyspozycji, powinna być jawna i wyraźnie przejawiająca się w dokonywanych przez niego na zewnątrz czynnościach. Posiadacz samoistny powinien w sposób niekwestionowany manifestować na zewnątrz wolę władania jak właściciel (por. R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl (w:) R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl, Podatki i opłaty lokalne. Komentarz, Warszawa 2020, art. 3). Oznacza to, że posiadanie cudzej rzeczy, aby mogło być uznane za samoistne, musi być dostrzegalnym z zewnątrz postępowaniem z rzeczą jak właściciel (por. postanowienie SN z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt I CSK 504/15, LEX nr 2093745).
W wyrokach z dnia 19 lutego 2019 r. o sygn. akt II FSK 3081/18, II FSK 3082/18 oraz II FSK 3083/18 wskazano, że o tak rozumiane posiadanie samoistne chodzi w przepisie art. 3 ust. 3 u.p.o.l. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że organy podatkowe prawidłowo zobowiązały wszystkich współwłaścicieli do zapłaty podatku od nieruchomości.
Co do poczynionych ustaleń należy wskazać, że Przedsiębiorstwo W. sp. z o.o. w T. odpowiadając na wezwanie organu podatkowego pierwszej instancji wyjaśniło, że należności za dostawę wody i odbiór ścieków z nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] regulował P.T1.. Spółka ta wyjaśniła, że pozostałe znajdujące się pod tym adresem obiekty były rozliczone do 2009 r., a z rozliczonych posesji zdemontowano liczniki główne. Z kolei z pisma datowanego na 10 lutego 2023 r. wynika, że średnie zużycie wody wynosiło 1,83 m3 miesięcznie w okresie od września do grudnia 2020 r., 8,77 m3 w 2021 r., zaś 10 stycznia 2022 r. został zdemontowany wodomierz. Z akt postępowania przedłożonego do sprawy za poprzednie lata podatkowe wynika, że od 13 marca 2017 r. zawarta została umowa na dostawę energii elektrycznej z P.T1. (poprzednio z B.T1. działająca przez pełnomocnika P.T1.) do domu jednorodzinnego - punkt poboru ul. [...], T. Jednakże z treści pisma tej spółki z 30 listopada 2022 r. wynika, że nie ma ona zawartej umowy na dostawę energii elektrycznej dotyczącej spornej nieruchomości.
Organ ustalił również, że z nieruchomości tej nie są odbierane odpady komunalne, ani też nie została złożona deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie tymi odpadami. (pismo z 29 maja 2023 r. Wydziału Gospodarki Nieruchomościami).
Z przeprowadzonych przez organ dowodów wynika zatem, że na nieruchomości nikt nie zamieszkuje, a w konsekwencji nie zostało ustalone, by przejawiał on zachowania posiadacza samoistnego i jednocześnie uniemożliwiał pozostałym uprawnionym korzystanie z nieruchomości. Z tego względu nie mają racji skarżący twierdząc, że w postępowaniu zachodziła konieczność przesłuchania właścicieli nieruchomości oraz P.T1. co do tego, kto faktycznie z tej nieruchomości korzysta. Jak wynika z omówionych wyżej pism, do nieruchomości nie jest doprowadzana woda ani energia elektryczna; nie są też odbierane odpady komunalne, ani ścieki. W toku oględzin nie stwierdzono również, by wobec tej nieruchomości ktokolwiek zachowywał się jak jej posiadacz samoistny.
Nadto okoliczność, że pozostali współwłaściciele nieruchomości z niej nie korzystają i nie pobierają pożytków, jest nieistotna dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie podatku od nieruchomości. W tym zakresie Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 1748/06, że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to obowiązek podatkowy ciąży na wszystkich współwłaścicielach solidarnie. Oznacza to między innymi, że wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej (korzystania z niej), pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości (płacenia podatku). Konflikty pojawiające się w stosunkach właścicielskich należą do materii prawa cywilnego i nie mogą rodzić konsekwencji na gruncie podatku od nieruchomości, z uwagi na jednoznaczną treść art. 3 ust. 4 u.p.o.l.
Nie jest rolą sądu administracyjnego kontrolującego decyzję określającą zobowiązanie podatkowe, rozstrzyganie sporów między właścicielami nieruchomości, a osobą wskazywaną przez tych właścicieli jako ta, która uniemożliwia im realizację prawa własności. Temu służy postępowanie cywilne, a nie sądowoadministracyjne. Jeżeli zaś organ ustalił właścicieli księgowych nieruchomości, pozyskał zapisy z ewidencji gruntów i budynków, przeprowadził oględziny nieruchomości, ustalił z podmiotami zaopatrującymi nieruchomość w wodę i energię elektryczną, że te dobra nie są tam sprzedawane, nadto, że nie są odbierane ścieki ani odpady, to stwierdzenie, że zobowiązanie podatkowe ciąży na właścicielach nieruchomości jest prawidłowe.
Podsumowując, należy stwierdzić, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy oraz dokonane ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, aby w sprawie wystąpił przypadek posiadania samoistnego nieruchomości przez P.T1. z zamiarem władania jako właściciel sporną nieruchomością z "wyzuciem" z własności skarżących jako współwłaścicieli. Materiał dowodowy zebrany przez organ podatkowy jak i argumentacja zawarta w skardze nie uprawdopodobniły, że P.T1. jest posiadaczem samoistnym spornej nieruchomości. W nn. sprawie nie wystąpiły okoliczności, które świadczą o tym, że P.T1. traktuje sporną nieruchomość jako swoją własność, np. opłaca z własnych środków podatek od nieruchomości, przeprowadza remonty, dokonuje innych nakładów. Trzeba pamiętać, że oceny zachowań podmiotu należy dokonywać z punktu widzenia jego otoczenia, obiektywnie, uwzględniając jego rzeczywistą wolę (por. postanowienie SN z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I CSK 586/09, LEX nr 630169). W stanie faktycznym sprawy ustalono zaś, że ani P.T1., ani S. sp. z o.o. nie zachowują się jak samoistny posiadacz nieruchomości. Co jednak istotne, Sądowi z urzędu wiadomo, że współwłaściciele nieruchomości w sprawach za poprzednie lata podatkowe (poczynając od 2017 r.) również wskazywali na to, że P.T1. włada nieruchomością uniemożliwiając jednocześnie współwłaścicielom wykonywanie wobec niej ich uprawnień właścicielskich. W żadnej z tych spraw organy podatkowe nie potwierdziły tych okoliczności. Co więcej, skarżący nie wskazali, by podjęli jakikolwiek działania zmierzające do przywrócenia władztwa nad nieruchomością. Trudno zatem zaakceptować twierdzenie skarżących, że rzeczywiście P.T1. przejawia zachowania właściwe dla samoistnego posiadacza w sytuacji, w której świadomi tego właściciele nieruchomości zachowują się biernie. Nie sposób przyjąć, by był on posiadaczem nieruchomości uniemożliwiającym właścicielom korzystanie z niej.
Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.