I SA/Gl 1303/23

I SA/Gl 1303/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Krywow
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Sędzia WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 18 lipca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.258.2023.2/MK UNP: 2401-23-161991 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2023 r. znak: 2401-IEE. 7192.258.2023.2/MK UNP: 2401-23-161991, wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2023. 775) i art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2022. 479 ze zm.)
w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. dalej ustawa egzekucyjna, po rozpatrzeniu zażalenia pana J. G.(G.), dalej strona lub zobowiązany, na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej Dyrektor, ZUS lub organ egzekucyjny) z dnia 22 maja 2023 r.
nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej Dyrektor lub organ nadzoru) utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że przedmiotowe zobowiązania mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki, gdyż zostały zabezpieczone, gdy były jeszcze wymagalne, na nieruchomości strony hipoteką przymusową kaucyjną ustanowioną w dniu 29 grudnia 2005 r. Dyrektor powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. P 2/18. Następnie wymienił tytuły wykonawcze, których dotyczy sprawa wraz z datami zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności stwierdzając, iż odbiór tych zajęć został potwierdzony przez osobę upoważnioną w dniach 10 grudnia 2004 r., 10 sierpnia 2005 r. i 14 listopada 2005 r. Oznacza to, że roszczenia z tych tytułów były i są wymagalne.
Przedstawiając stan faktyczny Dyrektor stwierdził, że Dyrektor ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku strony, w toku którego zawiadomieniem z dnia 4 sierpnia 2022 r. dokonał zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego zobowiązanego. Pismami z dnia 13 sierpnia 2022 r. zobowiązany zarzucił, że należności objęte tymi zawiadomieniami uległy przedawnieniu, a odpowiadając na wezwanie organu egzekucyjnego wyjaśnił, że pismo to stanowi wniosek o umorzenie egzekucji z uwagi na wygaśnięcie obowiązku w związku z przedawnieniem dochodzonych składek. Organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu.
W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany podniósł, że decyzja z dnia 1 grudnia 2005 r. będąca decyzją stanowiącą podstawę zabezpieczenia nie została prawidłowo doręczona, skoro od 1998 r. zobowiązany nie zamieszkiwał pod adresem, na który decyzja i tytuły wykonawcze zostały zaadresowane. Ponadto wskazał, że od dnia 27 października 2005 r. przebywał w areszcie i nie miał możliwości odbioru korespondencji. Postanowieniem z dnia 17 marca 2023 r. Dyrektor uchylił postanowienie organu egzekucyjnego, zaś orzekając ponownie organ ten po raz kolejny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 8 grudnia 2004 r.
nr P-3350/2004 do P-3367/2004, z dnia 9 sierpnia 2005 r. nr P-2749/2005,
P-2754/2005, P-2760/2005 i dnia 10 listopada 2005 r. nr P-3803/2005 do
P-3804/2005, zaś w pozostałej części umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na bezprzedmiotowość. Zobowiązany złożył zażalenie na to postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając błędną ocenę wymagalności dochodzonych przez wierzyciela roszczeń i błędnego określenia wysokości należności wskazanych w tytułach wykonawczych objętych wnioskiem o umorzenie postępowania.
Końcowo Dyrektor przytoczył przepisy stanowiące podstawę prawną rozstrzygnięcia.
W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika domagając się jego uchylenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz zwrot kosztów postępowania zarzucił naruszenie art. 40 § 1 i 42 § 2 K.p.a. poprzez uznanie, że w postępowaniu doszło do prawidłowego doręczenia tytułów wykonawczych co spowodowało błędną ocenę wymagalności dochodzonych przez wierzyciela roszczeń.
Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego wskazał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze nie zostały prawidłowo doręczone zobowiązanemu, a w postanowieniu organu nie wskazano danych osoby, której je doręczono i podstawy stwierdzenia jej umocowania do odbioru korespondencji. Skarżący zakwestionował również prawidłowość doręczeń dokonanych pod podanym adresem w dacie po 2000 r. ponieważ, w roku tym wyprowadził się z tego adresu. W tym zakresie powołał się na umowę darowizny (akty notarialne z 2000 i 2004 r.) oraz na fakt zmiany miejsca zamieszkania i adresu dla doręczeń strony. Powołał się na wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt II OSK 1700/19. Zauważył, że skarżący i jego żona, która potwierdziła odebranie tytułów wykonawczych we wskazanym okresie zamieszkiwali korzystając z prawa dożywocia pod innym adresem niż ten na który wysłano tytuły, w związku z czym nie można stwierdzić, że doręczenie na poprzedni adres nieruchomości, której od 28 kwietnia 2004 r. właścicielką stała się M. G. (córka zobowiązanego) było prawidłowe. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że w umowie darowizny z 2004 r. nie zostało przewidziane dla skarżącego prawo zamieszkiwania w darowanej nieruchomości co potwierdza, że skarżący nie zamieszkiwał pod wskazanym adresem. Dlatego też doręczenia te nie spełniają wymogów doręczenia osobie uprawnionej lub w miejscu zamieszkiwania adresata.
Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację. Dodał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze z 8 grudnia 2004 r., 9 sierpnia 2005 r. i 10 listopada 2005 r. zostały doręczone zobowiązanemu odpowiednio w dniu 10 grudnia 2004 r., 10 sierpnia i 14 listopada 2005 r., których odbiór potwierdził własnoręcznym podpisem zobowiązany. Co do kierowania korespondencji na niewłaściwy adres Dyrektor wskazał, że adres taki znajdował się w bazie organu egzekucyjnego, zaś dokumenty, które były wysyłane za zwrotnym potwierdzeniem odbioru były prawidłowo odbierane, więc organ egzekucyjny nie miał wiedzy jakoby skarżący nie przebywał pod wskazanymi adresami. Podniósł, że na zobowiązanym ciążył obowiązek informowania organu o każdej zmianie adresu zamieszkania czy adresu do doręczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że dotyczyło ono odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia, że dochodzony obowiązek nie wygasł, gdyż należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległy przedawnieniu, zaś egzekucja w tym zakresie została zawieszona z uwagi na zawarty układ ratalny na spłatę zadłużenia, a zajęcie świadczenia emerytalnego zostało uchylone.
Poza sporem było, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i nie zakończone przed dniem 30 lipca 2020 r. co oznacza, że w sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej obowiązujące przed tą datą, a więc do dnia 29 lipca 2020 r. i w tym brzmieniu będą one powoływane w dalszej części uzasadnienia.
Zgodnie z treścią art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego przewidziana w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej dotyczy również przedawnienia dochodzonego w drodze egzekucji zobowiązania (obowiązku).
Jak wynika z akt sprawy i zaskarżonego postanowienia dochodzony obowiązek dotyczył składek, o których mowa w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2022. 1009 ze zm.), wymagalnych w 2004 i 2005 roku, których termin przedawnienia upływałby w 2014 r. i 2015 r. (od 17 marca 2014 ro do 17 lipca 2015 r. – za poszczególne okresy). Należności te przed upływem terminu ich przedawnienia zostały zabezpieczone hipoteką przymusową kaucyjną ustanowioną w dniu 29 grudnia 2005 r. na nieruchomości zobowiązanego, zaś podstawą zabezpieczenia była decyzja z dnia
1 grudnia 2005 r., której odbiór potwierdziła żona zobowiązanego w dniu 5 grudnia 2005 r. Prawidłowość jej doręczenia badał Sąd dokonujący wpisu hipoteki w trakcie toczącego się w tej sprawie postępowania. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w celu wydania decyzji o zabezpieczeniu doręczono w dniu 21 listopada 2005 r. przy czym odbiór przesyłki potwierdzony został przez dorosłego domownika, zaś decyzja o zabezpieczeniu uprawomocniła się w dniu 5 stycznia 2005 r.
Z akt sprawy wynika również, że tytuły wykonawcze z dnia 8 grudnia 2004 r.,
9 sierpnia 2005 r. i 10 listopada 2005 r. zostały doręczone zobowiązanemu odpowiednio w dniu 10 grudnia 2004 r., 10 sierpnia 2005 r. oraz 14 listopada 2005 r. W toku tych egzekucji w dniach 23 czerwiec 2004 r., 8 grudnia 2004 r., 9 sierpnia 2005 r. i 10 listopada 2005 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, a zawiadomieniami z dnia 4 sierpnia 2022 r. zajęcia jego świadczenia emerytalno-rentowego.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 5 i 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia (ust. 5), bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od (...) podjęcia ponownej czynności zmierzającej do uregulowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony (...) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazuje, że wyrokiem z dnia 20 maja 2020 r. P 2/18 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji R.P. Oznacza to, że składki zabezpieczone hipoteką nie podlegają przedawnieniu jednak po okresie przedawnienia mogą być one egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. Z kolei podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak wskazano to wyżej w sprawie zaistniały obie powołane okoliczności czyli przedmiotowe należności wynikające ze składek zostały zabezpieczone hipoteką, a nadto w stosunku do tych należności podjęto czynności zmierzające do ich wyegzekwowania, o których zobowiązany został powiadomiony i to przed upływem terminu ich przedawnienia.
Sąd zauważa ponadto, że w postanowieniu organu egzekucyjnego szczegółowo przedstawiono dla poszczególnych składek upływ czasu do dnia zawieszenia 10 letniego okresu przedawnienia podnosząc przy tym, że korzystniejszy byłby 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r. jednak w związku z tym, że w tym dniu składki objęte były egzekucją termin ten nie rozpoczął biegu i rozpocznie go dopiero po zakończeniu tej egzekucji. Odniósł się przy tym do faktu, że aktualne postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z uwagi na układ ratalny i zaistniałą przesłankę z art. 24 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zawarcie takiego układu także zawiesza bieg terminu przedawnienia i w realiach sprawy pokrywa się z przesłanką związaną z postępowaniem egzekucyjnym. Skarżący nie wskazywał tych okoliczności, ani wyliczeń dokonanych przez organy egzekucyjne. Dlatego też Sąd uznał, że organy te słusznie stwierdziły zarówno przy przyjęciu 10-letniego jak i 5-letniego terminu przedawnienia dochodzony obowiązek nie wygasł w skutek przedawnienia.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 41 § 1 i 2 K.p.a. w toku postępowania strony (...) mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (§ 1) w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1, doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Stosownie do brzmienia art. 42 § 1 K.p.a. pismo doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, zaś przepis art. 43 zd. 1 K.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za potwierdzeniem, dorosłemu domownikowi (...) jeżeli podjął się oddania pisma adresatowi. Przepisy te znajdują zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie art. 18 ustawy egzekucyjnej. Zastosowanie domniemania z art. 41 § 2 K.p.a. jest możliwe gdy nastąpiła zmiana adresu przynajmniej przez pewien czas, a także gdy doręczenie pod dotychczasowym adresem było prawidłowe (tak wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1690/09). Jeżeli postanowienie organu zostało doręczone i to na adres podany przez samego skarżącego, brak jest podstaw do uznania, że doręczenie postanowienia nie było skuteczne (tak wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 1146/08).
Sąd zauważa, że sporne doręczenie tytułów wykonawczych i zawiadomienie o zajęciu z dnia 8 grudnia 2004 r. i 9 sierpnia 2005 r. nastąpiło pod adresem C. zaś doręczenie tytułów wykonawczych i zawiadomień z dnia 10 listopada 2005 r. oraz decyzji z dnia 1 grudnia 2005 r. nastąpiło na adres P. ul. [...] te ostatnie doręczenia nastąpiły do rąk żony zobowiązanego jako dorosłego domownika. W tym czasie organy egzekucyjne nie posiadały wiedzy o innym miejscu zamieszkania zobowiązanego, oraz o tym że zobowiązany w 2000 r. opuścił mieszkanie zajmowane dotychczas w P. i zamieszkał wraz z żoną pod adresem [...] w którym od lutego przysługiwało im prawo dożywocia. Okoliczność ta podczas całego okresu prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie została podnoszona przez skarżącego. Ponadto uprawnienie do prawa dożywocia nie oznacza zamieszkiwania w danym lokalu. Skoro zaś sam skarżący odebrał kierowane do niego pisma, a inne pisma odebrała jego żona z którą zamieszkiwał i fakt ten nie był w dacie doręczenia w żaden sposób podważany nie można po upływie prawie 20 lat skutecznie dowodzić, że doręczenie takie nie było prawidłowe. Szczególnie w sytuacji, gdy skarżący nie informował organów o zmianie miejsca zamieszkania czy przebywaniu na stałe w innym lokalu.
Dlatego też Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023. 1634) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.