I SA/Gl 1268/21

I SA/Gl 1268/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Eugeniusz Christ /przewodniczący/
Monika Krywow
Wojciech Gapiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 33 par. 2 pkt 1, 2 lit. c, 5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Monika Krywow, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. Z. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach od na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej - Wierzyciel, Dyrektor COF) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej k.p.a.); art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm. – dalej u.p.e.a.) oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1689 z późn. zm. – dalej u.o.a.), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez W. Z. (dalej – Skarżący, Zobowiązany) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] r. nr [...], mocą którego oddalono zarzuty: nieistnienia obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor COF wydał w dniu [...] r. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący nieuiszczoną opłatę abonamentową RTV za okres od stycznia 2015 r. do października 2019 r. Na jego podstawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. (dalej – Naczelnik US) wyegzekwował od Skarżącego i przekazał na rachunek bankowy Wierzyciela kwotę, która w całości zaspokoiła zaległość.
Pismem z dnia 9 listopada 2020 r. Skarżący - na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. - złożył zarzuty na toczące się wobec niego postępowanie egzekucyjne. Podniósł w nim przede wszystkim zarzut nieistnienia obowiązku, a także z ostrożności zarzut określenia obowiązku w sposób sprzeczny z ustawą oraz zarzut wygaśnięcia obowiązku wskutek przedawnienia oraz wyrejestrowania odbiornika.
Uzasadniając zarzuty Skarżący podniósł, że w latach 2007 - 2013 przebywał wraz z rodziną w Wielkiej Brytanii. W związku z wyjazdem dokonał wyrejestrowania odbiornika RTV. Po powrocie do kraju zamieszkał w innym miejscu niż to, gdzie był użytkowany odbiornik. Oświadczył dodatkowo, że w chwili obecnej nie posiada tego rodzaju urządzenia. Dlatego też, w jego opinii, sam fakt nieużytkowania odbiornika RTV (lub ewentualne posiadanie urządzenia, które nie umożliwia odbioru sygnału cyfrowego) przesądza już o braku obowiązku ponoszenia opłat abonamentowych. Zauważył także, że nie może ponosić konsekwencji zagubienia przez placówkę Wierzyciela dowodu zgłoszenia przez niego faktu nieużytkowania odbiornika RTV, w tym bowiem Skarżący upatruje przyczyn przeprowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego. Zaprzeczył również temu, jakoby został mu nadany indywidualny numer identyfikacyjny. Uargumentował to tym, że w 2008 r. przebywał poza granicami kraju, a Wierzyciel nie przedstawił potwierdzenia doręczenia mu zawiadomienia o tym fakcie. Końcowo Skarżący podniósł zarzut przedawnienia opłat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 22 października 2015 r.
Pismem z dnia 16 listopada 2020 r. organ egzekucyjny przekazał Wierzycielowi powyższe zarzuty w celu zajęcia przez niego stanowiska w kwestiach w nich podniesionych.
Dyrektor COF - odpowiadając na wezwanie organu egzekucyjnego do zajęcia stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów na postępowanie egzekucyjne - postanowieniem z dnia [...] r. oddalił zarzuty: nieistnienia obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż ustawa o opłatach abonamentowych nakłada na posiadaczy odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych obowiązek rejestrowania używanych odbiorników oraz uiszczania opłat abonamentowych począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych. Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych z uzyskaniem zwolnienia od opłat abonamentowych, bądź uzyskano z mocy prawa zwolnienie od opłat przysługujące z tytułu ukończenia 75 lat życia.
Wierzyciel stwierdził, że na imię i nazwisko Skarżącego zgłoszona została rejestracja odbiornika RTV. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka radiofoniczna stanowiąca dowód zarejestrowania przedmiotowego odbiornika i służyła do dokonywania opłat abonamentowych. Jak stwierdził Dyrektor COF, w momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342 – dalej rozporządzenie z 2007 r.) został nadany Skarżącemu indywidualny numer identyfikacyjny [...]. Zawiadomienie tego dotyczące zostało wysłane Zobowiązanemu w dniu 21 sierpnia 2008 r. na adres zgodny z dokonaną rejestracją. Podkreślono przy tym, że rozporządzenie z 2007 r., nie anulowało zgłoszonych przez użytkowników wcześniejszych wniosków rejestracyjnych, a jedynie zastąpiło dotychczasowe książeczki opłat, indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Tym samym użytkownicy odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów poprzedzających ustawę o opłatach abonamentowych, pozostali nadal abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat, za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania posiadanych odbiorników. Dodano także, że wystarczającym jest wysłanie wspomnianego zawiadomienia na adres rejestracji, gdy abonent nie dokonał jego aktualizacji. Dodatkowo wskazano, że obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynika bezpośrednio z przepisu art. 5 ust. 1 u.o.a., co oznacza, że nawet nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru Identyfikacyjnego nie zwalnia Zobowiązanego z obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych.
Odnosząc się do samego twierdzenia o wyrejestrowaniu odbiornika RTV wskazano, że Zobowiązany dokonanie tej czynności musi wykazać przedstawiając stosowny dokument, który to potwierdzi. Podkreślono przy tym, że ciężar dowodzenia nieistnienia obowiązku spoczywa na Zobowiązanym. Zauważono także, że na dzień wydawania niniejszego postanowienia Wierzyciel takim dokumentem nie dysponuje. Z tych też względów oddalono zarzut nieistnienia obowiązku.
Zajmując się zarzutem dotyczącym określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, Wierzyciel wskazał, iż Poczta Polska S.A. nie została ustawowo umocowana do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących określania wysokości zaległości z tytułu opłat abonamentowych. Dyrektor COF powołał się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2013 r. o sygn. akt K 24/08, gdzie stwierdzono, że obowiązek uiszczenia opłaty abonamentowej ciąży na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika z mocy prawa i nie trzeba w tym celu wydawać decyzji, ani postanowienia. Ponadto w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że zaległe opłaty mogą być dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W kwestii ostatniego z zarzutów podniesionego przez Skarżącego, a dotyczącego przedawnienia opłat abonamentowych stwierdzono, że należności te są należnościami publicznoprawnymi, analogicznymi do obciążeń podatkowych. Z tych też względów stosownie do art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. W takim stanie rzeczy Dyrektor COF uznał, że wymienione w tytule wykonawczym zaległe opłaty były wymagalne.
Końcowej części postanowienia pierwszoinstancyjnego wyrażono stanowisko, że w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uprawniających Wierzyciela do wystąpienia - w oparciu o art. 34a u.p.e.a. - do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego.
Pismem z dnia [...] r. Skarżący zwrócił się do Wierzyciela o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia [...] r. Prośbę umotywowano hospitalizacją, której był poddany Skarżący w okresie od 10 do 19 kwietnia 2021 r. w związku z zakażeniem wirusem SARS COVID-19, a następnie pobytem na zwolnieniu lekarskim trwającym do 30 kwietnia 2021 r.
Do powyższego wniosku załączono zażalenie z dnia [...] r. na rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, któremu zarzucono:
1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że przed wyjazdem do Wielkiej Brytanii w 2007 r. Skarżący nie wyrejestrował odbiornika RTV,
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
a) art. 2 ust. 1 u.o.a., gdyż tylko w związku z używaniem odbiornika RTV pobiera się opłaty abonamentowe, a Zobowiązany dokonał jego wyrejestrowania,
b) art. 2 ust. 7 u.o.a., który wskazuje, że odbiornikiem radiofonicznym albo telewizyjnym jest urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programu,
3) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 34 § 2 pkt 1 w związku z art. 33 § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. poprzez bezzasadne oddalenie zarzutów.
Wobec powyższego Skarżący wniósł o uwzględnienie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., a także umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwrot pobranej kwoty.
W motywach zażalenia Skarżący wyjaśnił, że w 2007 r. wyprowadził się z całą rodziną do Wielkiej Brytanii. W związku z tym faktem Zobowiązany oraz członkowie jego rodziny wymeldowali się z miejsca zamieszkania w O.. Ponadto Skarżący w tym czasie dokonał sprzedaży odbiornika RTV, a także jego wyrejestrowania w placówce przy ul. [...] w O.. Zobowiązany wskazał także, że art. 2 ust. 1 i 7 u.o.a. wiążą obowiązek uiszczania opłat abonamentowych z używaniem odbiornika RTV zdolnego do odbioru sygnału telewizyjnego. Tymczasem po powrocie do Polski Skarżący w nowym miejscu zamieszkania nie zgłaszał użytkowania odbiornika RTV, gdyż takowego nie posiada. W takiej sytuacji, zdaniem Skarżącego, nie jest on zobligowany do uiszczania opłat abonamentowych. Dodał także, że żaden przepis prawa nie konstruuje domniemania, że zarejestrowanie odbiornika jest równoznaczne z jego użytkowaniem, a także brak jest podstaw prawnych dla przyjmowania, że warunkiem ustanie obowiązku jest wyrejestrowanie odbiornika, a nie faktyczne zaprzestanie jego używania. Skarżący wyraził także pogląd, że jego dokumenty dotyczące wyrejestrowania odbiornika zostały zagubione przez placówkę, gdzie dokonał tej czynności i nie może z tego tytułu ponosić negatywnych dla siebie skutków.
W zażaleniu Skarżący podniósł również, że nie został mu nadany indywidulany numer identyfikacyjny, co uzasadnił brakiem powiadomienia go o tym fakcie w sposób prawidłowy. Mianowicie nie doręczono mu przesyłki zawierającej ową informację w taki sposób, aby mógł się z nią zapoznać. Jednocześnie zaprzeczył otrzymaniu zawiadomienia o nadaniu powyższego numeru. Podkreślił przy tym, że w chwili wejścia w życie rozporządzenia z 2007 r. przebywał na stałe w Wielkiej Brytanii.
Z ostrożności Skarżący wskazał na przedawnienie opłat za okres od 1 stycznia do 22 października 2015 r.
Po przywróceniu Skarżącemu terminu na wniesienie zażalenia, co nastąpiło na mocy postanowieniami z dnia [...] r., Dyrektor COF postanowieniem z tego samego dnia utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] r. W rozstrzygnięciu tym podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, co do niezasadności zarzutów zgłoszonych przez Zobowiązanego. Dodatkowo zauważono, że w dniu 6 maja 2005 r. Skarżący złożył odcinek "U" imiennej książeczki abonamentowej nr [...] służący do wymiany książeczki z powodu wyczerpania dowodów wpłat. Na odcinku tym wskazał swoje imię i nazwisko. Okoliczność ta, zdaniem Dyrektora COF, świadczy o przejęciu rejestracji odbiornika po zmarłej M. Z.. Wydano wtedy nową książeczkę opłat abonamentowych nr [...].
Wierzyciel ponadto wyraził pogląd, że w związku z zaprzestaniem korzystania z odbiornika RTV Zobowiązany winien dokonać także wyrejestrowania tego urządzenia. Dopiero wtedy ustałby obowiązek uiszczania opłat abonamentowych. Wyjaśniono także, że wymagało to zachowania formy określonej przez obwiązujące wtedy przepisy. Zatem, jak stwierdził Wierzyciel, zaprzestanie korzystania wymagało wypełnienia i przedłożenia odcinka "W" (odcinek wyrejestrowania). Tymczasem, jak zauważono, Poczta Polska S.A. nie dysponuje dokumentem stanowiącym o dopełnieniu przez Skarżącego formalności wyrejestrowania odbiornika, jak również on sam takiego dokumentu w prowadzonym postępowaniu nie okazał. Następnie podkreślono, że § 5 ust. 2 rozporządzenia z 2007 r. nie wymaga doręczenia zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Ze względu na tą okoliczność, a także z racji na to, że zawiadomienie to ma jedynie charakter informacyjny, obowiązek regulowania opłat nie ustaje nawet w sytuacji jego nieotrzymania.
W postanowieniu drugoinstancyjnym wyjaśniono także, że obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, które jednocześnie określa wysokość należności. Natomiast obliczenie opłaty ma charakter czynności rachunkowej, materialno-technicznej i nie jest istotne, czy obliczenia tego dokona zobowiązany samodzielnie (co powinien uczynić, decydując się na wpłatę za jeden albo kilka miesięcy, prawodawca pomaga mu zresztą w tym samoobliczeniu, zamieszczając stosowne kwoty w rozporządzeniach KRRiT), czy też przez organ w trybie poza procesowym (zob. uchwała NSA z dnia 23 czerwca 1997 r. sygn. akt OPK 1/97, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 1985 r. sygn. akt III SA 988/85). To wskazuje, że forma decyzji nie jest konieczna dla ustalenia wysokości należnego, a nieuiszczonego abonamentu.
Uzasadniając wymagalność dochodzonych opłat Dyrektor COF stwierdził, że najstarsze zobowiązania za 2015 r. – zgodnie z art. 70 § 1 o.p. - uległy przedawnie z końcem 2020 r. Tymczasem zajęcie rachunku bankowego oraz doręczenie tytułu wykonawczego nastąpiło w dniu [...] r., a więc przed przedawnieniem opłat. Wskutek tej czynności doszło do zaspokojenia zaległości w całości.
W skardze z dnia 9 sierpnia 2021 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązany zaskarżył postanowienie Dyrektora COF z dnia [...] r. zarzucając mu:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie przepisów:
a) art. 2 ust. 1 u.o.a. poprzez wyrażenie błędnego poglądu, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych jest uniezależniony od posiadania odbiornika i wynika wyłącznie z faktu zarejestrowania odbiornika w sytuacji, gdy z brzmienia przepisu wynika, że "za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe";
b) art. 5 ust. 5 u.o.a. poprzez wyrażenie poglądu, iż zaprzestanie użytkowania odbiornika nie skutkuje ustaniem obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, lecz uzależnione jest od wyrejestrowania odrobinka w sytuacji, gdy "osoba fizyczna lub podmiot posiadający zarejestrowany odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny może dokonać zgłoszenia, zaprzestania używania tych urządzeń. Operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe dokonuje wyrejestrowania odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych". Nie ma obowiązku wyrejestrowania, lecz jest jedyne takie uprawnienie;
c) art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez wyrażenie poglądu, że na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej co najmniej po dniu 29 kwietnia 2019 r. w sytuacji, gdy z jego pisma jednoznacznie wynikało, że nie używa on odbiornika RTV oraz że dokonał jego wyrejestrowania.
2) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisu:
a) art. 33 § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie, że egzekwowany obowiązek nie istnieje w sytuacji, gdy w okresie od 2007 r. Skarżący nie używał odbiornika RTV, gdyż w okresie od 2007 r. przebywał w Wielkiej Brytanii oraz dokonał wyrejestrowania odbiornika, a także poprzez niestwierdzenie, iż co najmniej od 29 kwietnia 2019 r. brak jest podstaw do przypisania mu powyższego obowiązku, gdyż w piśmie z tego dnia ponownie poinformował o nieposiadaniu i nieużywaniu odbiornika RTV od 2007 r i o jego wyrejestrowaniu w 2007 r. Naruszanie to miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż skutkowało bezzasadnym nieuwzględnieniem zarzutów co do nieistnienia egzekwowanego obowiązku;
b) art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez wyrażenie poglądu, że obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronie postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy to organy mają obowiązek podejmowania wszelkich czynności do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Wobec tych zarzutów Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zasądzenie zwrotów kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W motywach skargi Zobowiązany powtórzył argumentację przedstawioną w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Dyrektor COF utrzymał w mocy własne postanowienie, którym oddalono zarzuty: nieistnienia obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części.
Przechodząc do meritum stwierdzić należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1 u.p.e.a.,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Z kolei w myśl art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.
Wniesienie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie tego zarzutu (art. 35 § 1 u.p.e.a.).
Organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 34 § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel natomiast rozpoznając zarzut wydaje postanowienie, w którym (art. 34 § 2 u.p.e.a.):
1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;
2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:
a) w całości,
b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;
3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:
a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,
b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, iż zarzut jest środkiem prawnym o niejednolitym charakterze. W zależności od wskazanych podstaw, wyliczonych w sposób wyczerpujący w art. 33 § 2 u.p.e.a., zobowiązany wnosząc zarzut:
1) zapoczątkowuje spór o dopuszczalność egzekucji (art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a.) lub o wymagalność obowiązku (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) – z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzuty na tych podstawach, zamierza wykazać, że obowiązek już nie istnieje albo uległ wygaśnięciu lub, że jeszcze nie zaistniał (nienałożenie obowiązku) albo, że istnieje, ale nie jest jeszcze wymagalny;
2) zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 2 pkt 2-4 u.p.e.a.).
W przedmiotowej sprawie Skarżący podniósł zarzuty określone w art. 33 § 2 pkt 1 (nieistnienie obowiązku), pkt 2 lit. c (określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu) i pkt 5 (wygaśnięcie obowiązku – przedawnienie) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zajmując się pierwszym z nich wskazać przyjdzie na te uregulowania ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, które przesądzają o określonych obowiązkach związanych z korzystaniem z odbiorników RTV. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemuje się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Z kolei, jak stanowi art. 5 ust. 1 u.o.a., odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Istotna w badanej sprawie jest także treść art. 7 ust. 5 u.o.a., zgodnie z którym uprawnionymi do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w ust. 1 są kierownicy jednostek operatora wyznaczonego.
Powyższe regulacje przesądzają o tym, że obowiązek regulowania opłat z tytułu używania odbiorników RTV powstaje z mocy prawa, po zarejestrowaniu odbiornika.
W badanej sprawie wszczynając postępowanie egzekucyjne poprzez wystawienie tytułu wykonawczego Wierzyciel uznał, że na Skarżącym ciążył obowiązek ponoszenia opłat, a to z tej przyczyny, że w dniu 6 maja 2005 r. na odcinku "U" książeczki imiennej Skarżący zwrócił się o wydanej nowej z uwagi na fakt wyczerpania dowodów wpłat. Według Dyrektora COF, działanie to było równoznaczne z zamiarem "przejęcia" przez Zobowiązanego rejestracji odbiornika RTV po zmarłej M. Z.. Nadmienić dla porządku należy, że osoba ta w dniu 14 stycznia 1965 r. złożyła "Wniosek o zezwolenie na używanie urządzenia radio-odbiorczego". Zauważyć również należy, iż w momencie wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 187 z 2007 r. poz. 1342) został Zobowiązanemu przyporządkowany indywidulany numer identyfikacyjny abonenta [...].
Wobec zakwestionowania przez Skarżącego faktu istnienia obowiązku uiszczania opłat abonamentowych powinnością Wierzyciela było wykazanie, że Zobowiązany dokonał rejestracji odbiornika RTV. Trzeba bowiem zaakcentować, że fakt rejestracji – w świetle zacytowanych powyżej uregulowań – rodzi obowiązek ponoszenia opłat. A contrario w przypadku braku rejestracji odbiorników RTV obowiązek taki nie powstaje, a skoro tak, to Wierzyciel nie posiada też tytułu prawnego do ich przymusowego dochodzenia.
Przechodząc do meritum problemu, wskazać przyjdzie, że zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Jednym z zarzutów określonym w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. jest podnoszony przez Zobowiązanego zarzut nieistnienie obowiązku.
Jak trafnie wyjaśnił Wierzyciel, przysługuje mu prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa, a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że Zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne.
W badanej sprawie – przy zgłoszeniu zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku – obowiązkiem Wierzyciela było wykazanie faktu rejestracji przez Skarżącego odbiorników RTV, gdyż ta okoliczność przesądzała o powstaniu z mocy prawa obowiązku ponoszenia opłat RTV. Zaakcentować należy, że obowiązek badania okoliczności związanych z zarzutem zobowiązanego, co do istnienia i wymagalności egzekwowanego obowiązku, spoczywa na Wierzycielu. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 9 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 92/12: "Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ustawie z 2005 r. o opłatach abonamentowych powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Powyższa ustawa jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli" (Lex nr 1365871; ONSAiWSA 2015/2/28). Skoro obowiązek wnoszenia opłat został powiązany z obowiązkiem rejestracji, to wykazanie tego faktu ciążyło na Wierzycielu.
Nie ulega wątpliwości, że odcinek "U" książeczki imiennej nie był przewidziany do składania oświadczeń woli o zgłoszeniu użytkowania odbiornika RTV. Ten rodzaj druku służył tylko i wyłącznie wymianie książeczki z racji na wyczerpanie dowodów wpłat. Rozpatrując znaczenie wspomnianego dokumentu dla niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę, że wyrejestrowanie odbiornika telewizyjnego wymagało dokonania w książeczce adnotacji potwierdzającej tą czynność. Oznacza to, że tylko zachowanie odpowiedniej formy tej czynności pozwala na uznanie, że ustał obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych (zob. wyrok NSA z dnia 8 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 837/18, Lex nr 2693760). Skoro został sformalizowany wymóg wyrejestrowania odbiornika RTV, to tak samo należy podejść do kwestii wykazania faktu zgłoszenia użytkowania tego typu urządzenia. Zatem skoro Wierzyciel nie dysponuje takowym dokumentem, w którym Skarżący jednoznacznie określił się co do zamiaru użytkowania odbiornika RTV, to nie można przyjąć, że jest on zobligowany do uiszczania opłat abonamentowych. W tej sytuacji przyjąć należy, że zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) zasługuje na uwzględnienie.
W piśmie z dnia 9 listopada 2020 r. podniesiono również zarzut "określenia obowiązku w sposób sprzeczny z ustawą", co zostało zakwalifikowane przez Wierzyciela, jako zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.). Zajmując się nim stwierdzić należy, że zarzut błędnego określenia obowiązku, to nic innego jak rozbieżność między treścią obowiązku podaną w tytule wykonawczym a treścią nałożonego nań obowiązku, określonego w przepisie prawa albo w rozstrzygnięciu w sprawie indywidualnej lub w dokumencie stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego (zob. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 33). W tym kontekście zasadnym jest stanowisko, że okoliczności podnoszone przez Skarżącego nie mogą uzasadniać wspomnianego zarzutu. Natomiast ich ocena prowadzi do wniosku, że poza wprost wyartykułowanym zarzutem przedawnienia, związane są z twierdzeniem o nieistnieniu obowiązku.
Nie trafiony jest również zarzut przedawnienia dochodzonych zaległości z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych. Rozważania w tej materii należy rozpocząć od tego, że należności z tytułu abonamentu RTV mają charakter publicznoprawny, a nie cywilnoprawny, bowiem obowiązek ich uiszczania wynika z ustawy, a nie ma charakteru umownego. Tak więc na podstawie art. 2 § 2 o.p., do przedawnienia opłat abonamentowych stosować należy art. 70 § 1 o.p., zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1668/19, Lex nr 3007500). Oznacza to, że najstarsze zaległości z 2015 r. uległyby przedawnieniu dopiero z upływem 31 grudnia 2020 r. Tymczasem przed tą datą organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy Skarżącego (zawiadomienie o tej czynności wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Zobowiązanemu w dniu [...] r.) i uzyskał środki, które w całości pokryły należność Wierzyciela.
Mając na względzie powyższe, Wierzyciel rozpoznając ponownie sprawę uwzględni poczynione powyżej uwagi. Oznacza to, że w przypadku braku wniosku Skarżącego o rejestrację odbiornika RTV winien uwzględnić jego zarzut nieistnienia obowiązku, stosownie do art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a.
W skardze zamieszczono również wniosek o wyznaczenie rozprawy celem rozstrzygnięcia sprawy, nie wskazując argumentów, które uzasadniałyby to żądanie. Zgodnie natomiast z art. 122 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Na gruncie tego przepisu wykształciło się stanowisko, że rozpoznanie w trybie uproszczonym skargi na zaskarżalne postanowienie nie jest uzależnione od wniosku strony, ale równocześnie, skierowanie sprawy na rozprawę także nie może być automatycznym efektem złożenia wniosku w tym przedmiocie. Dlatego też wniosek strony zawarty w skardze o przeprowadzenie rozprawy nie wiąże Sądu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 marca 2017 r. o sygn. akt I SA/Gd 1705/16, Lex nr 2270464). Ponadto z treści art. 122 p.p.s.a. wynika, że przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu ("może przekazać"), któremu ustawodawca, w omawianej kwestii, pozostawił całkowitą swobodę, nie wskazując żadnych kryteriów, którymi powinien kierować się sąd (zob. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5287/16, Lex nr 2347699). Mając na uwadze powyższe skład orzekający Sądu nie dostrzegł powodów, dla których sprawa miałaby zostać rozpatrzona na rozprawie.
W opisanej powyżej sytuacji uzasadniony jest wniosek, że wyczerpana została przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), a to obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego uiszczony od skargi wpis w kwocie 100 zł.