I SA/Gl 1232/23

I SA/Gl 1232/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /sprawozdawca/
Bożena Pindel /przewodniczący/
Monika Krywow
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Monika Krywow, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lipca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.240.2023.5/JO UNP: 2401-23-164404 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.240.2023.5/JO UNP: 2401-23-164404 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS, organ nadzoru, organ drugiej instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.), art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., dalej: u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji) z dnia 16 marca 2023 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec Z. J. (dalej: skarżący, strona skarżąca) na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2010 r. do maja 2012 r. oraz wrzesień 2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2010 r. do maja 2012 r. oraz wrzesień 2012 r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2010 r. do lutego 2012 r. oraz wrzesień 2012 r.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. dokonał zajęć rachunków bankowych w I. S.A. (3 lutego 2012 r. i 24 lutego 2014 r.), w P. S.A. (28 marca 2012 r.), w M. S.A. (1 czerwca 2012 r., 25 lipca 2012 r., 31 stycznia 2013 r., 9 lutego 2015 r., 7 maja 2015 r.), w A. S.A. (25 maja 2015 r.), B. S.A. – obecnie S. S.A. (9 grudnia 2015 r.), w m1. S.A. (13 listopada 2017 r.), zaś 6 czerwca 2017 r. dokonał zajęcia świadczeń emerytalno-rentowych w ZUS Oddział w C.. 7 grudnia 2022 r. organ egzekucyjny dokonał ponownie zajęcia rachunku bankowego w M. S.A., w P. S.A. oraz w I. S.A.
Pismem z dnia 9 stycznia 2023 r. skarżący wniósł do organu pismo zatytułowane "wniosek o przedawnienie", które zostało uznane przez organ za wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 16 marca 2023 r. organ egzekucyjny nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny na wstępie wskazał ustawowe przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, określone w art. 59 u.p.e.a., wśród których ustawodawca wymienił stan, w którym obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2).
W tym kontekście wskazano, że zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Stanowią one, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Takie brzmienie przepisu obowiązuje dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r., kiedy to weszła w życie ustawa o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, czyli tzw. ustawa deregulacyjna. Przed zmianą przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W ustawie deregulacyjnej zostały zawarte przepisy przejściowe. Stanowią one, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.
Przy obliczaniu biegu terminu przedawnienia trzeba mieć ponadto na uwadze, brzmienie przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., który stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Po ustaniu okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, biegnie on dalej, a czasu, w którym bieg ten był zawieszony nie wlicza się do okresu przedawnienia. Okres przedawnienia należności z tytułu składek ulega zatem wydłużeniu o czas od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie tego przepisu jest takie samo, jak przed wejściem w życie ustawy deregulacyjnej. Z przepisu tego, w powiązaniu z przepisem ustawy deregulacyjnej wynika, że do obliczenia terminu przedawnienia należności składkowych, co do których bieg terminu został zawieszony przed dniem 1 stycznia 2012 r. i trwa po tym dniu, należy stosować korzystniejszy, tj. wcześniejszy termin przedawnienia. Należy jednak brać pod uwagę, że trwające zawieszenie przesuwa także termin przedawnienia nowego pięcioletniego okresu o okres równy okresowi, w jakim bieg przedawnienia był zawieszony po 1 stycznia 2012 r.
Dalej organ egzekucyjny wskazał, iż w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek przed upływem terminu ich przedawnienia. Jak wskazuje się w orzecznictwie, czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, który to tytuł musi zostać doręczony zobowiązanemu. Za czynności takie może być również uznane doręczenie upomnienia, decyzji oraz pism, jeżeli z ich treści czy uzasadnienia wynika, że zmierzają one do ściągnięcia należności.
W kontekście powyższego organ egzekucyjny stwierdził, że zaległości składkowe skarżącego za okres od listopada 2010 r. do maja 2012 r. oraz za wrzesień 2012 r. są nadal wymagalne, ponieważ organ egzekucyjny podejmował działania, które zapobiegły przedawnieniu. Składki za wskazane okresy są objęte egzekucją, a skarżący każdorazowo był informowany o ich wymagalności.
Na poparcie powyższego twierdzenie organ egzekucyjny w ujęciu tabelarycznym przedstawiono dane obejmujące: rodzaj funduszu, okres składkowy, datę doręczenia decyzji lub upomnienia, dane tytułu wykonawczego, w oparciu o który są one dochodzone wraz z datą doręczenia tytułu wykonawczego.
Organ egzekucyjny przeanalizował także pozostałe przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wymienione w art. 59 u.p.e.a. i stwierdził, że nie zachodzą one w niniejszej sprawie. Egzekwowany obowiązek nie został wykonany przed postępowania egzekucyjnego, jest wymagalny, nie został umorzony, nie wygasł z żadnego innego powodu, istniał i nadal istnieje. Został on określony we wspomnianych tytułach wykonawczych zgodnie z treścią prawomocnych decyzji. Nie zachodzi także błąd co do zobowiązanego.
Organ pierwszej instancji, jako wierzyciel, doręczył skarżącemu, jako zobowiązanemu, decyzje o wysokości zadłużenia. Nie miał natomiast obowiązku doręczenia upomnienia, a egzekucja administracyjna wszczęta na podstawie prawomocnej decyzji i zastosowany środek egzekucyjny są dopuszczalne. Postępowanie egzekucyjne, jak do tej pory, nie było zawieszone na żądanie wierzyciela, a zatem nie może być umorzone z powodu jego niepodjęcia przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia takiego żądania. Także wierzyciel nie zgłosił dotąd żądania umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego.
W konkluzji organ egzekucyjny wskazał, że należne składki nie uległy przedawnieniu, ponieważ zaistniały okoliczności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia. Wszczęte postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania należności, pozostaje w toku, tym samym bieg terminu przedawnienia składek uległ zawieszeniu i będzie zawieszony, aż do dnia zakończenia prowadzonego wobec skarżącego postępowanie egzekucyjnego.
Na postanowienie to pismem z dnia 28 marca 2023 r. skarżący wniósł zażalenie. W dniu 14 czerwca 2023 r. organ odwoławczy otrzymał pismo strony skarżącej z dnia 10 czerwca 2023 r., stanowiące dodatkowe wyjaśnienia w sprawie, oraz kolejne pismo skarżącego, z dnia 29 czerwca 2023 r.
Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia i postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 16 marca 2023 r.
DIAS podzielił w pełni stanowisko organu egzekucyjnego, że zaistniały okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek. Organ egzekucyjny podjął bowiem szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania należności i jest to niewątpliwie wystawienie tytułów wykonawczych stanowiących podstawę prowadzenia egzekucji. Do skarżącego zostały również przesłane upomnienia i decyzje określające wysokość należnych składek. Organ pierwszej instancji dokonał szeregu czynności egzekucyjnych: zajęć rachunków bankowych oraz świadczeń emerytalno-rentowych.
Nadto DIAS wyjaśnił, że przesłana do skarżącego korespondencja zawierająca informacje o podejmowanych w sprawie czynnościach posiada status doręczonej. Doręczenia tej korespondencji nastąpiły miedzy innymi do rąk dorosłego domownika, który podjął się przekazania skarżącemu przyjętej korespondencji. Tryb taki wynika z art. 43 k.p.a., który stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma, jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi, oraz że pismo to zostało mu doręczone. Przy czym, jak zaznaczono, z przepisu tego nie wynika, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało mieć formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynikać miałaby zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Dla skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Jednocześnie niestaranność domownika, który zobowiązał się do przekazania pisma adresatowi, nie zwalnia automatycznie adresata z odpowiedzialności za skutki doręczenia. Adresat – w tym przypadku skarżący – ponosi konsekwencje zaniedbań domownika, bowiem brak staranności domownika jest traktowany tak samo, jak brak staranności adresata przesyłki.
Ponadto organ nadzoru zauważył, że część korespondencji posiada status doręczenia w trybie zastępczym wynikającym z art. 44 k.p.a., który stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego – zawiadamiając o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, tzw. awizo. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu – 14 dnia, a pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Dla stwierdzenia skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 k.p.a., opartego na domniemaniu, konieczne jest, udokumentowanie ścisłego dokonania wszystkich ustanowionych w tym artykule czynności doręczyciela. Wprawdzie z art. 44 § 2 i 3 k.p.a. nie wynika obowiązek umieszczania na kopercie przesyłki pocztowej miejsca pozostawienia awizo oraz treści udzielonego stronie pouczenia o miejscu, gdzie może odebrać awizowane pismo i w jakim terminie, to jednak skonkretyzowanie przez ustawodawcę miejsc i kolejności ich zastosowania dla pozostawienia awizo oraz skonkretyzowanie treści udzielonego pouczenia, wymaga w takiej sytuacji uzyskania przez nadawcę przesyłki dowodu poprawności zastosowania tego przepisu. Osobiście natomiast odebrał skarżący korespondencję dotyczącą dokonanego zajęcia świadczeń emerytalno-rentowych, co nastąpiło 13 czerwca 2017 r.
Mając na uwadze powyższe organ nadzoru stwierdził, że dochodzone zaległości nie uległy przedawnieniu, prowadzone postępowanie egzekucyjne trwa nadal i nie zostało zakończone, a zatem bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony. Tym samym podnoszony w zażaleniu zarzut przedawnienia nie znajduje potwierdzenia w zaistniałym stanie faktycznym sprawy.
Jednocześnie DIAS wyjaśnił, odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego zarzutu nieterminowego doręczenia odpowiedzi w obowiązującym terminie udzielonej przez organ egzekucyjny na wniesione pisma, że w dniu 11 stycznia 2023 r. do ZUS wpłynęło pismo skarżącego z dnia 9 stycznia 2023 r. zatytułowane "wniosek o przedawnienie", a następnie w dniu 20 lutego 2023 r. wpłynęło kolejne pismo, również datowane na dzień 9 stycznia 2023 r., zatytułowane "skarga". W zakresie wniesionej przez skargi organ egzekucyjny zajął stanowisko w piśmie z dnia 1 marca 2023 r., natomiast w zakresie "wniosku o przedawnienie", wydał postanowienie z dnia 16 marca 2023 r., w którym nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Następnie organ nadzoru odniósł się do dodatkowych wyjaśnień zawartych w piśmie skarżącego z dnia 10 czerwca 2023 r. i stwierdził, że doręczenie korespondencji dorosłemu domownikowi, jak to miało miejsce w przypadku doręczenia upomnień, zawiadomień decyzji, czy tytułów wykonawczych było prawidłowe. Dorosły domownik (dorosły syn, babcia, ojciec) przyjmując korespondencję doręczaną w miejscu zamieszkania skarżącego zobowiązał się do jej niezwłocznego przekazania skarżącemu, jako adresatowi. Mógł również odmówić przyjęcia takiej korespondencji, co w niniejszym przypadku nie nastąpiło.
W nawiązaniu do pisma skarżącego z dnia 29 czerwca 2023 r. DIAS stwierdził, że zawarte w nim informacje i wyjaśnienia były już brane pod uwagę na wcześniejszych etapach postępowania.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że dochodzone zobowiązania wygasły z uwagi na ich przedawnienie. Organ nie może zatem żądać zapłaty należności, zaś dobrowolna zapłata po tym terminie skutkuje powstaniem nadpłaty podlegającej zwrotowi. Nadto skarżący wskazał, że nie zalega z płatnością składek za lata 2010-2012, ponieważ w systemie ZUS nie zostały one ujawnione. Zdaniem strony skarżącej ZUS ma obowiązek zaliczyć niezapłacone składki na koncie ubezpieczeniowym i wyliczyć na tej podstawie należne mu świadczenia (do renty i emerytury), czego nie uczyniono.
Skarżący wskazał także, iż ZUS po 10 latach chce wymusić na nim, aby opłacił składki, które nie są zarejestrowane w systemie, a ponadto w tej sprawie, jak przypomina sobie skarżący, były podejmowane "kroki - wnioski o umorzenia", a według dokumentacji dług został spłacony.
Jednocześnie skarżący podniósł, że ZUS powinien mieć nadaną klauzulę wykonalności, zgodnie z art. 777 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1550 ze zm.), ponieważ nie jest jedynym wierzycielem oraz aby sprawdzić dopuszczalność egzekucji administracyjnej i wymogi w zakresie zgodnego z prawem wystawienia tytułu wykonawczego.
Skarżący zakwestionował także prawidłowość wszczęcia egzekucji administracyjnej, podnosząc, że nie otrzymał tytułów wykonawczych. Oświadczył że nikomu nie udzielał upoważnienia do odbioru korespondencji i zakwestionował twierdzenie, że odbiorca zobowiązuje się do przekazania pisma adresatowi, gdyż odbierający nigdzie takowego oświadczenia nie składa. Podał także, iż osoby, które odbierały korespondencje wyrzuciły skarżącego na ulicę i są ścigane przez Prokuraturę Rejonową w M. o przywłaszczenie dokumentacji, korespondencji i pieniędzy. Wyjaśnił również, że syn ma imię Z., co może budzić wątpliwości, co do tego komu organ dostarczał korespondencję.
W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutu braku nadania klauzuli wykonalności zgodnie z art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c., wyjaśnił, że sąd powszechny może nadać klauzulę wykonalności także tytułowi egzekucyjnemu w postaci aktu administracyjnego, który następnie stanie się podstawą prowadzenia przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego w trybie egzekucji sądowej i stanie się tytułem wykonawczym. Jest to wyjątek od zasady, w myśl której akty administracyjne podlegają wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej, a nie sądowej. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącemu prowadzone jest na podstawie procedury regulującej postępowanie egzekucyjne w administracji, wobec powyższego nie było podstaw do nadania klauzuli wykonalności.
W piśmie procesowym z dnia 17 listopada 2023 r. skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia, na które służy zażalenie. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, m.in. wówczas, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Kontroli Sądu, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a., podlegało postanowienie z dnia 21 lipca 2023 r., którym organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 16 marca 2023 r. wydane w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do istoty sporu w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.) postępowanie egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym umarza się:
1. jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2. jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3. jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4. gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5. jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6. w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7. jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8. jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9. na żądanie wierzyciela;
10. w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Organ egzekucyjny zobowiązany jest umorzyć postępowanie egzekucyjne, gdy zaistnieje choć jedna z przesłanek wymienionych w przywołanym wyżej zamkniętym katalogu zdarzeń, które wykluczają kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Z kolei na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może (ale nie musi) umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
W niniejszej sprawie skarżący, domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazał na przedawnienie dochodzonych należności oraz nieprawidłowe doręczanie korespondencji kierowanej do niego przez organ egzekucyjny.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia egzekwowanych należności wskazać należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Również w pierwotnym brzmieniu, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis był kilkukrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego okresu (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).
Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie, w której najstarsza egzekwowana należność dotyczy listopada 2010 r., a najnowsza września 2012 r. zdarzeniem, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek była czynność doręczenia odpisów tytułów wykonawczych, czyli uruchomienia postępowania egzekucyjnego, służąca bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek. Skoro postępowanie egzekucyjne nadal się toczy, to bieg terminu przedawnienia nadal jest zawieszony (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 483/23).
W aktach administracyjnych przekazanych przez organ wraz ze skargą, które Sąd szczegółowo przeanalizował znajdują się zwrotne potwierdzenia odbioru wszystkich tytułów wykonawczych (k. 15, k. 36, k. 65, k. 78, k. 98, k. 130, k. 140). Zostały one przesłane na adres znany organowi, podawany także w deklaracjach ZUS i odebrane przez syna lub babcię skarżącego, w jednym przypadku przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze nadana w dniu 30 marca 2012 r. (k. 65), podwójnie awizowana nie została odebrana i zwrócono ją nadawcy.
Zgodnie z art. 43 k.p.a., w którym uregulowano tzw. doręczenie zastępcze, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Jak przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie doręczenie zastępcze wywołuje takie skutki, jak doręczenie adresatowi do rąk własnych. Przyjęcie pisma przez dorosłego domownika i potwierdzenie doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia przesądza o doręczeniu pisma adresatowi (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2673/16). Okoliczność, że osoba, której wręczono pismo za pokwitowaniem, nie oddała pisma adresatowi, nie ma wpływu na skuteczność doręczenia. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz, że pismo to zostało mu doręczone (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 315/06). Do skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez domownika potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Datą doręczenia pisma adresatowi jest dzień odebrania pisma przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu (por. wyroki NSA z dnia: 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 2101/21 oraz 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3918/21).
Wbrew argumentacji skargi, z art. 43 k.p.a. nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynikać miałaby zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Dla skutecznego doręczenia pisma wystarczy, aby na podpisywanym przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę domu potwierdzeniu odbioru pisma znajdowała się informacja, że doręczenie następuje, jeżeli osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1299/22).
Wymogi te w niniejszej sprawie przy doręczeniu wszystkich tytułów wykonawczych (za wyjątkiem przesyłki doręczonej w trybie art. 44 k.p.a., której doręczenie będzie omówione poniżej) spełniono, a skarżący nie podnosił, że korespondencję odebrała osoba niepełnoletnia. Nie wskazywał także, iż w okresie, w którym miały miejsce analizowane doręczenia aktualizował w ZUS swoje dane adresowe, a także czynił starania na rzecz osobistego odbierania przesyłek (np. poprzez zgłoszenie w ZUS adresu do korespondencji). Aktualne powoływanie się na poważny konflikt z domownikami nie może więc przynieść oczekiwanego przez skarżącego skutku.
Z kolei przesyłka nadana w dniu 30 marca 2012 r. została doręczona w trybie art. 44 § 1 k.p.a. Zgodnie z tą regulacją w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43:
1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego;
2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ.
Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata, o czym stanowi § 2 przywołanego przepisu. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).
W przywołanym art. 44 k.p.a. ustawodawca przewidział sekwencję czynności, których dokonanie przez operatora pocztowego pozwala na przyjęcie, iż przy podjęciu próby doręczenia przesyłki dokonano należytej staranności w zakresie poinformowania adresata o przesyłce, miejscu jej przechowywania i terminie odbioru.
Oznacza to, że dla przyjęcia, iż nastąpiło doręczenie zastępcze niezbędne jest wykonanie przez operatora wszystkich przewidzianych w art. 44 k.p.a. czynności. Szczególnie istotne jest wskazanie, gdzie zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1, tzw. awizo, zostało umieszczone. Ustawodawca wymienił w § 2 art. 44 k.p.a. miejsca, w których można umieścić zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki, a informacja w tym zakresie powinna w sposób czytelny znaleźć odzwierciedlenie w zwrotnym potwierdzeniu jej odbioru. Nie wystarczy zatem sam fakt dwukrotnego awizowania przesyłki, niezbędne jest czytelne i jasne wskazanie, gdzie zawiadomienie o jej pozostawieniu, w tym wypadku w urzędzie pocztowym, umieszczono. Wymogi te spełniono, gdyż na zwrotnym potwierdzeniu odbioru umieszczono adnotacje o datach obu awizowań oraz informację, że awizo pozostawiono w skrzynce oddawczej adresata. Na kopercie, w której przesyłkę zwrócono nadawcy również znajdują się adnotacje o dwukrotnym jej awizowaniu.
Jak więc wykazano powyżej wszystkie tytuły wykonawcze doręczono skarżącemu w prawidłowym trybie, a więc zgodnie z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony, a zawieszenie to trwa do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Podniesiony w skardze zarzut braku prawidłowego doręczenia tytułów wykonawczych jest zatem niezasadny.
Bezpodstawny jest także zarzut dotyczący braku nadania tym tytułom klauzuli wykonalności. Zgodnie z art. 776 k.p.c. podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jak stanowi art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c. tytułami egzekucyjnymi są inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. W niniejszej sprawie egzekucja nie toczy się jednakże na podstawie przepisów regulujących procedurę egzekucji sądowej. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącemu prowadzone jest na podstawie procedury regulującej postępowanie egzekucyjne w administracji. Tryb wydania tytułów uprawniających do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej przeciwko skarżącemu wynika więc z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w chwili ich wydania. Nie ma zatem podstaw do nadania klauzuli wykonalności tytułom wykonawczym, w oparciu o które prowadzone jest w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne.
Wskazania także wymaga, że organ egzekucyjny przeanalizował wszystkie przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, zasadnie i wyczerpująco wykazując, że żadna z nich nie zaistniała w niniejszej sprawie.
Jak więc wykazano powyżej, zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, wobec czego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezpodstawne.