I SA/Gl 1215/23

I SA/Gl 1215/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący sprawozdawca/
Beata Machcińska
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 71 a  par. 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 czerwca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.223.2023.2/DJ UNP: 2401-23-138691 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 czerwca 2023 r. nr 2401-IEE.7192.223.2023.2/DJ UNP:2401-23-138691 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ, DIAS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: kpa) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: upea) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: organ I instancji, NUS) z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia S. S.A. z siedzibą w G. (dalej: strona, skarżąca, Spółka) wysokości nieprzekazanej kwoty w wysokości 992.861,04 zł tytułem realizacji zawiadomień o zajęciu wierzytelności S1. Sp. z o.o.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Organ I instancji w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S1. sp. z o.o. (dalej także: zobowiązana) dokonał szeregu zajęć u skarżącej Spółki z tytułu wierzytelności przysługujących jej od zobowiązanej datowanych na lata 2017 – 2021. W zaskarżonym postanowieniu organ przedstawił w tabeli daty wystawienia, numery zawiadomień/czynności, daty doręczenia zawiadomień i kwoty poszczególnych zajęć. Dokumenty zajęcia zostały sporządzone zgodnie z obowiązującymi wzorami stosowanymi w egzekucji należności pieniężnych i zawierały pouczenie o możliwości ściągnięcia wierzytelności bezpośrednio od dłużnika zajętej wierzytelności – w przypadku jego bezpodstawnego uchylenia się od przekazania ich organowi egzekucyjnemu.
Spółka w dniu 26 czerwca 2017 r. przekazała na poczet zajęcia nr [...] kwotę 5.000 zł. Po tej wpłacie żadnej więcej kwoty na poczet objętych kontrolą zajęć organowi egzekucyjnemu nie przekazała. Nie przesłała także odpowiedzi na doręczone jej zajęcia pomimo otrzymywanych ponagleń.
Dopiero w odpowiedzi na wezwanie organu, pismem z dnia 21 stycznia 2021 r. Spółka wskazała, że nie uznaje zajętych wierzytelności S1. sp. z o.o., wszystkie zajęte (rzekome) wierzytelności są między stronami sporne (pozwy nie zostały doręczone Spółce, więc nie wie jakich należności dotyczą). Oświadczyła, że uchyla się od realizacji zajęć w związku z kwestionowaniem roszczeń co do zasady, a z ostrożności również co do wysokości. Nadto podniosła, że wszystkie zobowiązania po dwóch latach uległy przedawnieniu.
W związku z przeprowadzoną u zobowiązanego kontrolą prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego NUS sporządził w dniu 23 lutego 2023 r. protokół kontroli. Dokument ten doręczono Spółce 2 marca 2023 r. Pismem z dnia 15 marca 2023 r. Spółka wniosła zastrzeżenia do przeprowadzonej kontroli, na które NUS odpowiedział pismem z dnia 31 marca 2023 r.
Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r. NUS określił Spółce na dzień 13 kwietnia 2023 r. nieprzekazaną na rzecz organu egzekucyjnego kwotę w wysokości 992.861,04 zł.
Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie, a w wyniku jego rozpatrzenia DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie wskazał, że organ egzekucyjny mógł poprzedzić wydanie niniejszego postanowienia kontrolą przeprowadzoną u zobowiązanego, co wynika wprost z art. 71a § 8 upea. Nie ma więc mowy o zaistnieniu przesłanki do stwierdzenia nieważności postanowienia NUS, czego domagała się Spółka.
Dalej wyjaśniono, że NUS wykazał, że strona bezpodstawnie uchyla się od wykonania obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. Użyty w art. 71a § 9 upea zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. Takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły.
DIAS odniósł się do kwestii objęcia zaskarżonym postanowieniem przedawnionych wierzytelności, powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1667/21. Wskazał, że przerwanie biegu terminu przedawnienia reguluje art. 123 § 1 pkt 1 K.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela; stanowi, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
Przyczynami przerwania biegu terminu przedawnienia przewidzianymi w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. mogą być zarówno zdarzenia (czynności) w znaczeniu materialnoprawnym, jak i o charakterze procesowym. Czynność procesowa wtedy przerywa bieg przedawnienia, gdy można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Poza tą przesłanką, wskazany przepis nie zawiera żadnych dodatkowych warunków. Czynność procesowa jest podjęta bezpośrednio w celu m.in. dochodzenia roszczenia, gdy skutkiem tych czynności jest prowadzenie przez organ wyodrębnionego zespołu działań (postępowania w szerokim znaczeniu), które może zakończyć się m.in. zaspokojeniem roszczenia.
Z kolei na podstawie art. 67a § 1 upea organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Zajęcie wierzytelności musi być dokonane w sposób prawnie skuteczny, tj. przewidziany w przepisach upea. Tylko wtedy następuje przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.
Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika.
Dlatego w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Organ egzekucyjny podjął czynności (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwzięte bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (wynikającego z tytułu wykonawczego wystawionego wobec S1. Sp. z o.o.). Z tego względu, zdaniem organu, skoro NUS w toku postępowania egzekucyjnego dokonał szeregu zajęć u Spółki z tytułu wierzytelności przysługujących S1. Sp. z o.o., doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.
Organ wskazał, że w latach 2017-2021 Spółka prowadziła regularną współpracę z S1. Sp. z o.o., efektem czego było wystawienie faktur łącznie na kwotę 2.373.302,08 zł. Od chwili zajęcia Spółka straciła swobodę w dysponowaniu zajętą wierzytelnością. Tymczasem, jak ustalił organ egzekucyjny w toku kontroli u zobowiązanej S1. sp. z o.o., Spółka opłacała zobowiązania na rachunki pracowników oraz innych kontrahentów (m.in. wynagrodzenia, prowizje, polisy, Finetto, kompensaty należności i zobowiązań S1. Sp. z o.o.). Skoro realizowała te wpłaty to, dokonała w istocie "niewłaściwego" uznania długu, skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Dokonywanie tych wpłat (wbrew zajęciom) oznacza także, iż nie są one sporne.
Na skutek przeprowadzenia kontroli u zobowiązanej, NUS pozyskał rejestr faktur obrazujących transakcje pomiędzy Spółką a zobowiązaną, porozumienie ze zobowiązaną Spółką potwierdzające fakt, że Spółka regulowała wynagrodzenia pracowników zobowiązanej Spółki. W toku kontroli organ egzekucyjny pozyskał również wydruki z obrotów konta "702 Sprzedaż usług", a także zapisy na koncie potwierdzające płatności zrealizowane przez stronę w imieniu S1. Sp. z o.o., pomimo zajęcia wierzytelności.
Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, gdyż NUS przeprowadził w sprawie szczegółowe i dogłębne postępowanie dowodowe, w oparciu o wszystkie dowody, którymi mógł dysponować.
DIAS zaznaczył, że kwoty objęte poleceniami księgowania pomniejszają należności Spółki wobec S1. Sp. z o.o. Ogólna wysokość zapisów księgowych transakcji ze Spółką za lata 2017-2021 wyniosła 2.373.302,08 zł, a kwota objęta niezrealizowanymi w kontrolowanym okresie zawiadomieniami o zajęciu wg stanu na dzień ich sporządzenia wyniosła 728.232.73 zł, wobec czego zasadnie uznano, że
nieprzekazana kwota (wraz z odsetkami) na dzień 13 kwietnia 2023 r. wynosi 992.861,04 zł.
DIAS za niezasadne uznał podniesione w zażaleniu twierdzenia, jakoby wydanie postanowienia w przedmiocie nieprzekazanych kwot musiało być poprzedzone kontrolą u dłużnika zajętej wierzytelności. Istotne dla rozstrzygnięcia są także wykazane przez organ I instancji powiązania kapitałowo-osobowe pomiędzy Spółką a zobowiązaną oraz utrudnianie postępowania kontrolnego. Organ egzekucyjny nie miał możliwości przeprowadzenia u Spółki kontroli, gdyż pod adresem Spółki jej prokurent, pomimo wielokrotnego ustalenia terminu przeprowadzenia kontroli, nie dopuściła do jej przeprowadzenia. Ponadto adres Spółki jest wirtualnym biurem.
W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącą radca prawny zarzucił naruszenie:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 18 upea oraz art. 71a § 1 upea poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji pomimo zaniechania przeprowadzania u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, co skutkowało błędnym i bezpodstawnym ustaleniem, że zajęte wierzytelności zostały przez Spółkę uznane i są wymagalne a nadto, że Spółka bezpodstawnie uchyla się od ich przekazania;
- art. 156 kpa oraz art. 71a § 1 upea w zw. z art. 28 kpa poprzez niestwierdzenie przez organ II instancji nieważności zaskarżonej decyzji pomimo wydania decyzji administracyjnej względem skarżącej pomimo tego, że nie jest ona formalnie stroną postępowania kontrolnego,
- art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 48 ust. 9 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez niestwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji pomimo niedoręczenia skarżącej upoważnienia do przeprowadzenia kontroli i prowadzenia czynności przez organ I instancji względem skarżącej bez podstawy prawnej,
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez dowolne oraz błędne przyjęcie, iż:
a) Spółka bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, pomimo że faktycznie pomiędzy zobowiązaną a Spółką nie występuje bezsporna, uznana, wymagalna oraz podlegająca zajęciu wierzytelność, a zatem brak jest również podstaw do określenia jej wysokości i prowadzenia wobec Spółki postępowania egzekucyjnego,
b) wykonanie umowy z 4 listopada 2015 r. zawartej pomiędzy S. S.A. a S1. sp. z o.o. dotyczącej wypłaty wynagrodzenia przez S. S.A. pracownikom S1. sp. z o.o. oznacza, że Spółka dokonała uznania niewłaściwego swoich długów wobec S1. sp. z o. o.,
c) wierzytelności S1. sp. z o.o. względem S. S.A. nie są wierzytelnościami spornymi pomimo tego, że S. S.A. wyraźnie zakomunikowała organowi egzekucji pismem z 21 stycznia 2021 r., że nie uznaje zajętych wierzytelności S1. sp. z o.o. oraz pomimo tego, że S1. sp. z o.o. wysyłała wezwania do zapłaty wystawianych faktury od 3 kwietnia 2017 r. do 2 lipca 2019 r. oraz wezwanie do zapłaty wystawianych faktur od 4 listopada 2019 r. do 3 lutego 2020 r., a także nawet wystąpiło do Sądu Rejonowego w G. w sprawie o sygn. akt. [...], na drogę sądową celem wyegzekwowania należności oraz pomimo tego, że przed Sądem Rejonowym dla miasta stołecznego W. w W. w dniu 20 czerwca 2023 r. w sprawie [...] zapadł prawomocny wyrok oddalający roszczenia S1. sp. z o.o. wobec S. S.A.,
d) fakt braku zapłaty wierzytelności S1. sp. z o.o. przez S. S.A. ich kwestionowania przez S. S.A. a także wystąpienia przez S1. sp. z o.o. do sądu nie świadczy o sporności wierzytelności,
e) fakt braku toczących się postępowań przed sądami powszechnymi w Z. i G. świadczą o bezsporności zajętych wierzytelności,
f) S. S.A. współpracowało z S1. sp. z o.o. spółki te podejmowały działania zmierzające do udaremnienia egzekucji, pomimo braku jakiegokolwiek zebranego materiału dowodowego potwierdzającego takie współdziałanie;
- art. 71b w zw, z art. 91 upea, polegające na wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea pomimo braku wystąpienia przesłanek uzasadniających jego wydanie, a to skutecznego zajęcia wymagalnych i uznanych przez Spółkę wierzytelności oraz bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od ich przekazania;
- błędną wykładnię art. 67 a § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 123 k.c. polegającą na przyjęciu, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności prowadzić czynności w zakresie egzekucji względem skarżącej, a tym samym, że doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia organu względem skarżącej,
- art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na tym, iż przez bezpodstawne uchylenie się od egzekucji nie należy rozumieć sporności wierzytelności,
- art. 123 k.c. poprzez ustalenie, że zajęte wierzytelności się nie przedawniły pomimo upływu 2-letniego terminu przedawnienia zajętych wierzytelności.
Z ostrożności procesowej skarżąca podniosła, iż organ I instancji w sposób kompletnie uznaniowy, niepoparty jakimikolwiek wyliczeniami ustalił, że skarżąca płacąc nieustaloną przez organ I instancji kwotę na pokrycie zobowiązań S1. sp. z o.o. dokonało uznania całości wierzytelności S1. sp. z o.o. względem S. S.A.
Skarżąca domagała się zobowiązania organu I instancji do doręczenia Sądowi i skarżącej:
- upoważnienia z kontroli, którym organ I instancji miał się posłużyć do przeprowadzenia kontroli wobec S. S.A., której przedmiotem jest niniejsze postępowanie, celem ustalenia czy taki dokument kiedykolwiek powstał,
- dowodu doręczenia S. S.A, w/w upoważnienia do przeprowadzenia kontroli na okoliczność podejmowania przez organ I instancji prób wszczęcia postępowania wobec skarżącej,
- dowodu zwrócenia się przez organ I instancji do sądów powszechnych o ustalenie czy pomiędzy stronami toczy lub toczyło się postępowanie o sporne wierzytelności w szczególności do sądów rejonowych, okręgowych w G., Z. oraz W..
Nadto wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z:
- przesłuchania K. W. (Prezesa S. S.A.) na okoliczność przebiegu współpracy pomiędzy S. S.A. a S1. sp. z o.o. oraz przyczyn sporności wierzytelności pomiędzy S. S.A. a S1. sp. z o.o., konfliktu pomiędzy spółkami oraz nieprawidłowościami w wystawianiu faktur prze S1. sp. z o.o.,
- przesłuchania A. J. (Prezesa S1. sp. z o.o.) na okoliczność przebiegu współpracy pomiędzy S. S.A. a S1. sp. z o. o oraz przyczyn sporności wierzytelności pomiędzy S. S.A. a S1. sp. z o.o. konfliktu pomiędzy spółkami oraz nieprawidłowościami w wystawianiu faktur przez S1. sp. z o.o., pozwania przez S1. sp. z o.o. skarżącej, toczących się postępowań sądowych przed sądami powszechnymi pomiędzy skarżącą a S1. sp. z o.o.
Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz wyeliminowanie z obrotu decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obu decyzji, umorzenie postępowania i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że do dnia dzisiejszego nie wszczęto postępowania względem S. S.A, a jedynie wobec S1. sp. z o.o. Organ I instancji wykonywał zatem wobec skarżącej czynności bez podstawy prawnej do żądania jakiejkolwiek dokumentacji.
Zdaniem skarżącej, aby móc skutecznie zakończyć proces kontroli tj. dla zastosowania w przyszłości art. 71b w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. w pełnym zakresie wymagane jest przeprowadzenie faktycznej (a nie jedynie pozornej) kontroli i poczynienie wszechstronnych ustaleń pozwalających na uznanie, że mamy do czynienia z bezpodstawną biernością dłużnika zajętej wierzytelności
Dalej, powołując się na bogate orzecznictwo sądowe skarżąca wskazała, że brak kontroli uniemożliwił ustalenie, czy rzeczywiście Spółka narusza ciążące na niej obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności i czy zasadne jest wydanie zaskarżonego postanowienia. Ponadto
W niniejszej sprawie organ zamierzał przeprowadzić kontrolę, jednak poprzestał na ustaleniu, że strona dla celów obsługi korespondencji korzysta z adresu biura wirtualnego. Nie jest prawdą, że organ miał problem ze skontaktowaniem się ze skarżącą. Nadto zamiar przeprowadzenia kontroli, pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem organu o braku konieczności jej przeprowadzenia.
W niniejszej sprawie nie zaistniały niezbędne przesłanki pozwalające na przyjęcie, że Spółka bezpodstawnie uchyla się od realizacji zajęcia. Brak jest również jakichkolwiek przesłanek pozwalających organowi na odstąpienie od kontroli, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.
Skarżąca konsekwentnie wskazała na nieistnienie całości wierzytelności wobec braku możliwości ustalenia podstawy do jej wyliczenia. Spółka S1. sp. z o.o. w sposób kompletnie arbitralny wyliczała bowiem wynagrodzenie za usługi, których wykonania nie jest w stanie udokumentować. Prowadzi to do wniosku, że organ I instancji przy poparciu organu II instancji może dowolnie kształtować wysokość wierzytelności podmiotów zajmujących się prowadzeniem działalności gospodarczej w kraju.
Wadliwość ustaleń wynika z błędnego przekonania organu, że pomiędzy zobowiązaną a Spółką doszło do powstania zobowiązania, którego przedmiotem jest wymagalna oraz uznana wierzytelność podlegająca zajęciu. Wskutek tych niezgodnych z rzeczywistością ustaleń, organ I instancji wpierw domagał się od Spółki przekazania zajętej wierzytelności, a następnie stwierdził bezpodstawne uchylanie się Spółki (jako dłużnika zajętej wierzytelności) od jej przekazania.
Zgodnie z art. 91 u.p.e.a., punktem wyjścia dla zastosowania procedury określonej w art. 71b w zw. z art. 71a u.p.e.a. musi być występowanie uznanej i wymagalnej wierzytelności. Jeżeli taka wierzytelność występuje, to przesłanką do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności jest stwierdzenie, że dłużnik ten bezpodstawnie uchyla się od przekazania tej kwoty organowi egzekucyjnemu. Do zweryfikowania istnienia tej przesłanki niezbędne jest przesądzenie dwóch kwestii, a mianowicie tego, czy dłużnik uchyla się od przekazania wskazanej kwoty i - w dalszej kolejności - czy czyni to bezpodstawnie.
Ponadto, gdyby kontrola została taktycznie przeprowadzona, organ ustaliłby, że - zgodnie z twierdzeniem Spółki - brak jest wymagalnych i uznanych wierzytelności. Wbrew stanowisku organu, na obowiązek wszechstronnej kontroli zmierzającej do wyjaśnienia niezbędnych okoliczności pozwalający następnie na wydanie postanowienia, a w jego konsekwencji wszczęcie egzekucji, wielokrotnie zwracały uwagę sądy administracyjne, których orzeczenia przywołano.
Wobec powyższego organ nie może uznać, że Spółka (jako dłużnik zajętej wierzytelności) bezpodstawnie uchyla się od przekazania wierzytelności nie wszczynając formalnie postępowania wobec dłużnika. Nie istnieje bowiem inna droga do złożenia takiego oświadczenia przez dłużnika niż wezwanie dłużnika do złożenia takiego oświadczenia bez formalnego wszczęcia postępowania.
Spółka zaprzeczyła, aby po jej stronie występowały uznane przez nią wierzytelności oraz aby uchylała się bezpodstawnie od ich przekazania organowi egzekucyjnemu. Organ w sposób nieprawdziwy ustala że pomiędzy spółkami nie toczy się spór o sporne wierzytelności. Na chwilę obecną, jak wynika z wiedzy skarżącej, S1. sp. z o.o. wystąpiła do Sądu Rejonowego w G. w sprawie o sygn. akt. [...] na drogę sądową celem wyegzekwowania należności. Z kolei przed Sądem Rejonowym dla miasta stołecznego W. w W. w dniu 20 czerwca 2023 r. w sprawie [...] zapadł prawomocny wyrok oddalający roszczenia S1. sp. z o.o. wobec S. S.A.
Nadto istotne jest, że S. S.A. zmieniła siedzibę na G. dopiero uchwałą zarządu z dnia 1 grudnia 2022 r., a skuteczne przeniesienie siedziby nastąpiło dopiero z chwilą wpisu we właściwym dziale KRS w SR G. w dniu 23 stycznia 2023 r. Wcześniej każdy z pozwów powinien trafić, zgodnie z art. 17 ust. 4 k.p.c. do sądu [...].
Organ I instancji nie wskazuje nawet w jakim okresie podjął czynności zmierzające do ustalenia czy S. S.A. została pozwana. Oznacza to, że organ I instancji w sposób nieprawdziwy oraz niedokładny dokonywał ustaleń w tym zakresie.
Spółka nigdy nie uznała długu, kwestionuje jego istnienie oraz wymagalność, wobec czego przeprowadzenie kontroli było konieczne. Dowodu na odmowę realizacji zajęcia nie stanowi fakt częściowej realizacji zajęcia albowiem brak realizacji zajęcia w pozostałej części stanowi najlepszy dowód kwestionowania przez Spółkę rzekomych wierzytelności.
Nawet gdyby przyjąć, że Spółka uznała wierzytelności S1. sp. z o.o., to organ nie ustala kwoty uznanej poprzez zapłatę wynagrodzenia pracownikom S1. sp. z o.o., z góry przyjmując, że skarżąca uznała wierzytelności w całości, w kwocie przekraczającej wysokość opłaconych wynagrodzeń.
Skarżąca nie zgodziła się także z twierdzeniem organu, że zapłata wynagrodzenia bezpośrednio pracownikom na podstawie umowy z 2016 r. zawartej pomiędzy skarżącą, a S1. sp. z o.o. stanowi uznanie niewłaściwe wierzytelności S1. sp. zo.o. Zgodnie z powszechnie uznawanym stanowiskiem komentorów oraz judyktary uznanie roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 k.c. występuje w każdym wypadku wyraźnego oświadczenia woli lub też innego jednoznacznego zachowania się dłużnika wobec wierzyciela, z którego wynika, że dłużnik uważa roszczenie za istniejące. Uznanie właściwe ma formę umowy między dłużnikiem a wierzycielem. Uznanie niewłaściwe, przerywające bieg przedawnienia, jest jednostronnym działaniem dłużnika i wymaga spełnienia łącznie dwóch niezależnych przesłanek: Zobowiązany musi oświadczyć, że jest dłużnikiem, a uprawniony musi powziąć przy tej okazji uzasadnione przekonanie, że dłużnik świadczenie spełni.
Należy także mieć na uwadze, że S. S.A. nie dokonało zapłaty na rzecz samego S1. sp. z o. o. a na rzecz pracowników S1. sp. z o.o. na podstawie odrębnej pisemnej umowy. Co istotne z samej treści wezwań do zapłaty przesłanych przez S1.sp. z o.o. do skarżącej wynika, że kwota zapłaty na rzecz pracowników nie pomniejsza wysokości wierzytelności S1. sp. z.o.o.
Jak wynika z wyroku NSA z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt III FSK 1054/21 wymóg ścisłego sprecyzowania roszczenia, będącego przedmiotem uznania, wynika z tego, że bieg przedawnienia uznanego roszczenia przerywa się, ale tylko w granicach zakreślonych uznaniem. Nie można zatem przyjąć, że zapłata wynagrodzenia pracownikom na podstawie zupełnie innego tytułu prawnego stanowi uznanie jakiejkolwiek wierzytelności S1. sp. z o.o. względem S. S.A., a tym bardziej wszystkich istniejących wierzytelności.
Spółka wskazała także na niedopuszczalność wydania postanowienia wobec zarzutu przedawnienia roszczeń S1. sp. z o.o. względem S. S.A.
Zgodnie z art. 120 § 1 (zdanie pierwsze) k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Natomiast z art. 118 k.c. wynika, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata. Zgodnie z wprowadzoną z dniem 9 lipca 2018 r. zmianą - koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Organ pominął podnoszony przez skarżącą zarzut przedawnienia i nie analizował tego zagadnienia. Tymczasem dopiero wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a stanowi okoliczność przerywającą bieg przedawnienia, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt I SA/Po 425/21).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: ppsa) podlegało postanowienie DIAS z dnia 21 czerwca 2023 r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia wobec skarżącej wysokości nieprzekazanej kwoty tytułem realizacji zawiadomień o zajęciu wierzytelności wobec S1. Sp. z o.o.
Kontrolę tą rozpocząć należy od wskazania, że WSA w Gliwicach rozpoznał już skargę tej samej skarżącej na postanowienie wydane w zbliżonym stanie faktycznym, dotyczącym nieprzekazania przez Spółkę kwoty zajętych wierzytelności przysługujących innemu podmiotowi. W poniższych wywodach Sąd posłuży się zatem argumentacją przedstawioną w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 829/23 (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni podziela i uznaje za własną.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do wydania skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 upea.
Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności należy wyjaśnić tak jak to uczynił tutejszy Sąd w wyroku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 107/23, a stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, że zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 upea, stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych ww. ustawy możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72-87 upea. Stosownie do art. 89 § 1-3 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem.
Stosownie do art. 67a § 1 upea, organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.
Na podstawie art. 91 upea organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W niniejszej sprawie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z ponagleniami zostały doręczone skarżącej wraz ze stosownym pouczeniem i wezwaniem do zajęcia stanowiska w sprawie wierzytelności. Skarżąca przekazała 26 czerwca 2017 r. na poczet zajęcia nr [...] kwotę 5000 zł.
Po tej wpłacie żadnej więcej kwoty na poczet objętych kontrolą zajęć organowi egzekucyjnemu nie przekazała, nie przesłała też odpowiedzi na doręczone jej zajęcia pomimo otrzymywanych ponagleń. Dopiero w odpowiedzi na wezwanie organu, pismem z dnia 21 stycznia 2021 r., Spółka wskazała, że nie uznaje zajętych wierzytelności S1. sp. z o.o., wszystkie zajęte (rzekome) wierzytelności są między stronami sporne (pozwy nie zostały doręczone Spółce, więc nie wie jakich należności dotyczą). Spółka oświadczyła, że uchyla się od realizacji zajęć w związku z kwestionowaniem roszczeń co do zasady, a z ostrożności również co do wysokości, nadto wskazuje, że wszystkie zobowiązania po dwóch latach uległy przedawnieniu.
Do pisma dołączono korespondencję pomiędzy S1. Sp. z o.o. - wezwanie do zapłaty 28 faktur wystawionych od 03.04.2017 r. do 2.07.2019 r. w nieprzekraczalnym terminie do 25.11.2019 r.; wezwanie do zapłaty z 1.10.2020 r. 4 faktur od 04.11.2019 r. do 3.02.2020 r. oraz odpowiedź S. S.A. kwestionującą roszczenia objęte fakturami.
Kolejne wezwanie organu z dnia 10 stycznia 2022 r. (doręczone Spółce w dniu 18 stycznia 2022 r.) do udzielenia stosownych informacji i przedłożenia dokumentów pozostało bez odpowiedzi.
Twierdzenia skarżącej organ zweryfikował w toku przeprowadzonej kontroli u zobowiązanej spółki – S1. sp. z o.o. Szczegółowe ustalenia kontroli zostały opisane w protokole z 23 lutego 2023 r., doręczonym również skarżącej w niniejszym postępowaniu. W protokole tym podano m.in., że zobowiązana S1. S.A. nie przedstawiła żadnej informacji o podjętych wobec skarżącej krokach sądowych, a należności wynikające z wystawionych faktur, znajdujące się na kontach rozliczeń z kontrahentem S. S.A. nie zostały przeksięgowane na konto należności wątpliwych i spornych (np. dochodzonych na drodze sądowej). Skarżąca, ustosunkowując się do ustaleń kontroli, ponownie zwróciła uwagę na spór dotyczący zajętych wierzytelności i wskazała na przedawnienie. Zauważyła również, że skarżąca zmieniła siedzibę na G. dopiero w styczniu 2023 r., co rzutuje na właściwość miejscową sądu. Nie podała sygnatur spraw sądowych, w których miałyby być dochodzone zajęte wierzytelności.
W tych okolicznościach organ był uprawniony do stwierdzenia, że spory takie nie toczą się, zważywszy, że ustalił, iż w Sądzie Rejonowym w G. toczyła jedna sprawa z wniosku S1. sp. z o.o. przeciwko S. S.A., w której nastąpił zwrot pozwu.
W ocenie Sądu, mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty, stwierdzić należy, że niezasadne są te zarzuty skargi, w których Spółka kwestionuje ustalenia dotyczące niespornych wierzytelności. Poza twierdzeniami o postępowaniach sądowych, skarżąca nie przedłożyła dowodu potwierdzającego rzeczywiste spory sądowe. Wskazała co prawda jedną sygnaturę sprawy zawisłej przez Sądem Rejonowym w G., jednak w wyniku weryfikacji tej informacji organ ustalił, że sprawa ta nie toczy się. W ocenie Sądu podjęte przez organ działania były wystarczające do zweryfikowania twierdzeń skarżącej co do tego, czy zajęte wierzytelności są sporne. Skarżąca poza gołosłownymi twierdzeniami nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego spór. Owszem, skarżąca jest dłużnikiem zajętych wierzytelności i to nie do niej należy sądowe ich dochodzenie, jednak wykazanie spornego charakteru wierzytelności leżało w jej interesie. Nadto, jak już akcentowano, protokół kontroli został również doręczony zobowiązanej S1. sp. z o.o., która nie wskazała, jakoby wierzytelności były przedmiotem sporu przed sądem powszechnym. Odnośnie akcentowanej w skardze zasadności aktualizowania tych danych zauważyć należy, że skarżąca nie udzieliła żadnej odpowiedzi na wezwanie organu doręczone 18 stycznia 2022 r. do podania informacji/przedłożenia dokumentów: regulujących sposoby wzajemnych rozliczeń należności między S. S.A. a S1. sp. z o.o., terminów płatności, rachunków bankowych, wskazania spornych należności i potwierdzenia, że są przedmiotem toczących się spraw sądowych, wskazania osób odpowiedzialnych za realizację zajęć.
W tych okolicznościach nie zachodziła konieczność prowadzenia dodatkowych ustaleń co do tego, czy między skarżącą a jej wierzycielem toczy się postępowanie sądowe. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, że w sprawie zaszły inne wykazane przez organ okoliczności dotyczące zajętej wierzytelności.
Prawidłowo bowiem organ stwierdził, że skarżąca Spółka dokonywała zapłaty zobowiązań spółki S1. sp. z o.o., co jednoznacznie stwierdzono w protokole kontroli prowadzonej wobec tej ostatniej spółki i co wynika z przedłożonych akt administracyjnych.
W tym stanie rzeczy zaaprobować należało twierdzenie organów, że omawiane wierzytelności nie są sporne.
Słusznie również ustalono, że w toku postępowania dłużnik zajętej wierzytelności ani zobowiązana nie przedstawili żadnych wiarygodnych dowodów wskazujących, że nastąpiło wzajemne potrącenie. Z załączonego przez S. S.A. w korespondencji z organem egzekucyjnym wezwania do zapłaty wystawionego przez S1. S.A. wynika, że wzywa ona do uregulowania należności za wszystkie faktury wystawione w okresie od 3 kwietnia 2017 r. do 2 lipca 2017 r. w pełnej wysokości.
Sąd nie podzielił także stanowiska strony skarżącej, jakoby wierzytelności te były przedawnione. Skarżąca, co wynika z protokołu kontroli i akt administracyjnych sprawy, opłacała zobowiązania S1. sp. z o.o. na rachunki pracowników oraz innych odbiorców. Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności uregulowała część należności wynikających z wystawionych przez zobowiązaną faktur.
W ocenie Sądu dokonując tych wpłat, skarżąca w istocie dokonała "niewłaściwego" uznania długu, skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Z art. 123 § 1 pkt 2 k.c. wynika, że bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. NSA w wyroku z dnia 21 września 2012 r., sygn. akt II FSK 395/11, wskazał, że uznanie długu może nastąpić albo poprzez umowę ustalającą istnienie jakiegoś stosunku prawnego (uznanie właściwe) albo poprzez samo oświadczenie wiedzy będące przyznaniem istnienia zobowiązania dokonanym przez dłużnika wobec wierzyciela (uznanie niewłaściwe). Uznanie niewłaściwe jest zatem deklaratoryjnym przyznaniem przez dłużnika, że dany obowiązek istnieje, a dłużnik nie zamierza uchylić się od jego wypełnienia. Dla zakwalifikowania zachowania dłużnika w kategoriach uznania roszczenia konieczne jest stwierdzenie, że z rozeznaniem daje wyraz temu, że wierzycielowi przysługuje w stosunku do niego wierzytelność wynikająca z konkretnego stosunku prawnego. Wymóg ścisłego sprecyzowania roszczenia, będącego przedmiotem uznania, wynika z tego, że bieg przedawnienia uznanego roszczenia przerywa się, ale tylko w granicach zakreślonych uznaniem. W orzecznictwie i w doktrynie jako przykład uznania niewłaściwego podaje się np.: oświadczenie stwierdzające istnienie długu, zapłatę odsetek, prośbę o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie jej na raty, częściowe wykonanie zobowiązania albo prośbę dłużnika o zwolnienie z długu.
Powyższe wywody Sąd w pełni podziela. Słusznie przyjął organ, że wpłaty dokonane przez skarżącą nosiły znamiona uznania niewłaściwego w stosunku do roszczenia wierzyciela. Co więcej, nie ustalono, by pomiędzy stronami stosunku zobowiązaniowego zachodziły okoliczności świadczące o spornym charakterze wierzytelności. Na skutek przeprowadzenia kontroli u zobowiązanej organ pozyskał rejestr faktur obrazujących transakcje pomiędzy skarżącą a zobowiązaną spółką, porozumienie ze zobowiązaną, potwierdzające fakt, że Spółka regulowała wynagrodzenia pracowników zobowiązanej. W toku kontroli organ egzekucyjny pozyskał również wydruki z obrotów konta "702 Sprzedaż usług", a także zapisy na koncie potwierdzające płatności zrealizowane przez Spółkę w imieniu S1. sp. z o.o., pomimo zajęcia wierzytelności.
Kontynuując wątek przedawnienia wskazać należy, że kwestią sporną pozostaje ustalenie, czy mogło dojść do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego, skoro mamy do czynienia z czynnością podjętą przez organ egzekucyjny w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a upea środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych.
Z treści cytowanego wyżej przepisu art. 89 § 1 upea wynika, że na skutek zajęcia po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstają ściśle określone obowiązki względem organu egzekucyjnego statuowane przepisami ustawy egzekucyjnej. Istotą dokonanego zajęcie innej wierzytelności jest, że to organ egzekucyjny a nie wierzyciel staje się podmiotem uprawnionym do odbioru zajętej wierzytelności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1667/21).
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 3 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2444/21, zgodnie z którym skoro mamy do czynienia ze zobowiązaniem cywilnoprawnym istnienie obowiązku po stronie dłużnika zajętej wierzytelności musi uwzględniać istnienie samego zobowiązania. Przyjęcie innego poglądu prowadziłoby do wniosku, że dłużnik zajętej wierzytelności w istocie odpowiada nie za zaniedbania wynikające z nieprzekazania zajętej wierzytelności, ale za obowiązek (zobowiązania podatkowe) zobowiązanego, o którym mowa w art. 1a pkt 20 upea. Tak więc ocena bytu zajętej wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych przepisów K.c., nie tylko dotyczących okresów przedawnienia, ale także przepisów, które mają wpływ na bieg tego przedawnienia.
Kodeks cywilny w art. 120 § 1 (zdanie pierwsze) stanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Długość terminu przedawnienia ustanawia art. 118 K.c. w myśl, którego jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Natomiast kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia reguluje art. 123 § 1 pkt 1 K.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. NSA w ww. wyroku podkreślił, że powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela; stanowi, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
Przyczynami przerwania biegu terminu przedawnienia przewidzianym w art. 123 § 1 pkt 1 K.c. mogą być zarówno zdarzenia (czynności) w znaczeniu materialnoprawnym, jak i o charakterze procesowym (por. A. Kidyba (red.) Kodeks Cywilny. Komentarz Tom I, LEX). Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2006 r., II CSK 202/06 (opubl. LEX) wskazał, że "czynność procesowa wtedy przerywa bieg przedawnienia, gdy można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Poza tą przesłanką, wskazany przepis nie zawiera żadnych dodatkowych warunków". Przy czym czynność procesowa jest podjęta bezpośrednio w celu m.in. dochodzenia roszczenia, gdy skutkiem tych czynności jest prowadzenie przez organ wyodrębnionego zespołu działań (postępowania w szerokim znaczeniu), które może zakończyć się m.in. zaspokojeniem roszczenia (por. E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz Warszawa 2008, str. 282).
Z kolei na podstawie powołanego już wcześniej art. 67a § 1 upea organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Zajęcie wierzytelności musi być dokonane w sposób prawnie skuteczny, tj. przewidziany w przepisach upea. Tylko wtedy następuje bowiem przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika (tak WSA we wskazanym już wyżej wyroku).
W niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 123 § 1 pkt 1 K.c. Organ egzekucyjny (powołany do egzekwowania roszczeń danego rodzaju) podjął czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego wobec dłużnika). Z tych względów Sąd podzielił stanowisko WSA w Poznaniu zaprezentowane w wyroku z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1038/18, zgodnie w którym zajęcie innej wierzytelności pieniężnej (w niniejszej sprawie dokonanie szeregu zajęć w latach 2017 – 2021 wymienionych w tabeli zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia) stanowi czynność, która przerywa bieg przedawnienia. Celem dokonania tego zajęcia było bowiem wyegzekwowanie należności od dłużnika (wykonanie zobowiązania). Mając zaś na uwadze wyżej powołany przepis art. 67a § 1 upea należy uznać, że działania podejmowane przez organ wobec skarżącej są czynnościami wierzyciela, który utracił możliwość dysponowania przysługującą mu wierzytelnością, nie wolno mu odebrać zajętej kwoty ani w żaden sposób nią rozporządzać (art. 89 § 3 pkt 2 upea). Działania podejmowane przez organ egzekucyjny są więc w tym przypadku tożsame z działaniami, jakie podejmowałby w stosunku do skarżącej sądowy organ egzekucyjny gdyby zobowiązany, po otrzymaniu tytułu wykonawczego w trybie cywilnym, zwrócił się do niego ze stosownym wnioskiem.
Obowiązek określenia przez organ egzekucyjny wysokości nieprzekazanej przez trzeciodłużnika kwoty wiąże się z uprzednim stwierdzeniem, czy dłużnik ten uchylał się "bezpodstawnie" od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 upea zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności (por. np. wyroki NSA: z 21 lipca 2022 r., III FSK 711/21; z 18 sierpnia 2020 r., II FSK 1409/18). W kompetencji organu egzekucyjnego mieści się badanie przeszkód prawnych do przekazania zajętej wierzytelności przez trzeciodłużnika. W niniejszej sprawie takie badanie zostało prawidłowo przeprowadzone, a żadna z tych okoliczności nie wystąpiła.
Zdaniem Sądu nie ma racji skarżąca twierdząc, że postanowienie w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty wierzytelności winno być poprzedzone kontrolą u skarżącej. W tym zakresie podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II FSK 766/10. NSA stwierdził w nim, że na podstawie przepisu art. 71a § 1 upea, organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl przepisu § 2 art. 71a § 1 upea, jeżeli środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny, o którym mowa w art. 19 § 3, 4, 7 i 8, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza, z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego. Zgodnie z przepisem art. 71a § 8 upea, przepisy § 1-7 stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Natomiast stosownie do treści art. 71a § 9 upea, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
Prawidłowa wykładnia powyższych regulacji zawartych w art. 71a § 9 upea, pozostającym w związku z treścią § 1 i § 8 art. 71a upea, nie pozwala na wyłączenie uprawnień organu egzekucyjnego do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty skierowanego do skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności. Należy bowiem zauważyć, że w przepisie zawartym w art. 71a § 9 upea nie określa w sposób jednoznaczny, że możliwość przeprowadzenia kontroli odnosi się wyłącznie do dłużnika. Nie użyto bowiem stwierdzenia, na przykład "w wyniku kontroli przeprowadzonej u dłużnika". Użyty przez ustawodawcę w trybie przypuszczającym zwrot "jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono" (w sytuacji dopuszczającą kontrolę u zobowiązanego), odnosi się do możliwości dokonywania kontroli innych podmiotów wymienionych w przepisie art. 71a upea. Taki sposób odczytania powyższego unormowania jest tym bardziej usprawiedliwiony, gdyż treść § 8 art. 71a upea wskazuje jednoznacznie, że organ egzekucyjny może przeprowadzić kontrolę także u zobowiązanego. Przecież przepisy § 1-7 art. 71a upea wprost stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Jeżeli zatem przeprowadzono kontrolę u zobowiązanej, wówczas nie ma podstaw twierdzić, aby w stosunku do skarżącej nie można było wydać postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty.
W konsekwencji nie są zasadne i te zarzuty skargi, które zostały oparte na twierdzeniu, że kontrola przeprowadzona wobec wierzyciela skarżącej jest niewystarczająca dla wydania zaskarżonego postanowienia, które tym samym dotknięte jest wadą nieważności.
W konsekwencji słusznie organ przyjął, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania ciążącego na nim obowiązku.
Zaaprobować także należało przedstawione na str. 18 postanowienia organu egzekucyjnego wyliczenie nieprzekazanej przez skarżącą kwoty objętej zawiadomieniami o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych będących przedmiotem kontroli prawidłowości zajęć wg stanu na dzień 13 kwietnia 2023 r.
Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty Sąd nie znalazł podstaw do pozyskania dokumentów wskazanych w skardze. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy, co zostało wyżej szczegółowo omówione. Nadto wskazać należy, że przepisy ppsa nie dają podstaw do przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu z przesłuchania świadków, o co skarżąca wnioskowała w skardze.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę, której zarzuty okazały się bezpodstawne.