I SA/Gl 1196/23

I SA/Gl 1196/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury /sprawozdawca/
Bożena Pindel /przewodniczący/
Mikołaj Darmosz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 776/25 - Wyrok NSA z 2025-10-29
I GZ 389/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-05
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 2 pkt 6b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. w P. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2023 r. nr 340000.71.2023-RED-7471760636-4001 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru, ZUS) z dnia 12 czerwca 2023 r. nr 340000.71.2023-RED-7471760636-4001 utrzymujące w mocy postanowienie ZUS wydane w pierwszej instancji z dnia 18 kwietnia 2023 r. 340000.71.2023-RED-74717 60636-AM-2702 oddalające zarzut w postępowaniu egzekucyjnym, zgłoszonego przez S. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca, zobowiązana albo spółka).
2. Postępowanie przed organami administracji.
2.1. Z akt sprawy wynika, że na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 8 lutego 2023 r. ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wszczął przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne, obejmujące nieopłacone przez nią różnice składek na ubezpieczenie społeczne, wynikające z korekt deklaracji za miesiące 3-9/2012, 5-9/2012, a także pełne składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za miesiące 1-5/2022, 11/2022, oraz pełne składki na FP, FS i FGŚP za miesiące 1-5/2022, 11/2022 a także za miesiąc 1/2018 z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP.
Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej w dniu 1 marca 2023 r.
2.2. W piśmie z dnia 8 marca 2023 r. spółka zgłosiła zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc brak wymagalności obowiązku, gdyż należności (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia) objęte są układem ratalnym, który – zdaniem spółki – został przez ZUS błędnie zerwany. Reasumując, jak uznał organ, spółka zarzuciła brak wymagalności obowiązku, zgodnie z art. 33 § 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna), a to z uwagi na rozłożenie na raty należności.
2.3. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji oddalił ww. zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
W tych ramach organ zwrócił uwagę, że należności objęte tytułami wykonawczymi były także objęte umową ratalną z dnia 22 sierpnia 2022 r. o nr [...]. W ramach monitorowania realizacji przez spółkę ww. umowy organ stwierdził, że drugą ratę układu opłacono po terminie oraz nie zapłacono składek bieżących za lipiec 2022r., w odniesieniu do którym wniosek spółki o odroczenie terminu płatności rozpatrzono odmownie pismem z dnia 23 września 2022 r. Następnie pismem z dnia 10 października 2022 r. ZUS poinformował spółkę o wystąpieniu tych okoliczności oraz wezwał do uregulowania zadłużenia nieobjętego umową ratalną, pod rygorem jej rozwiązania i podjęcia postępowania egzekucyjnego. W piśmie ZUS zamieścił informację o ustalonej na dzień 10 października 2022 r. niedopłacie nieobjętej układem ratalnym. ZUS zaznaczył, że termin opłacenia bieżących składek (za wrzesień 2022 r.) przypadał na 17 października 2022 r. a kolejnej raty (nr 3) układu na 20 października 2022 r. Pismo spółka otrzymała dnia 27 października 2022 r.
Dalej organ zwrócił uwagę, iż wpłata dokonana przez spółkę w dniu 3 listopada 2022 r. w kwocie 56.000,00 zł nie uwzględniała składek za wrzesień 2022 r. które na dzień ww. wpłaty były już wymagalne. Dlatego też skutkowało to rozwiązaniem umowy ratalnej. O rozwiązaniu ww. umowy organ poinformował spółkę pismem z dnia 7 listopada 2022 r., wskazując jednocześnie na możliwość złożenia wniosku o utrzymanie umowy w mocy, a także, iż warunkiem utrzymania w mocy umowy jest opłacenie we wskazanym terminie zadłużenia, nieobjętego ww. umową.
W odpowiedzi spółka wniosła o utrzymanie umowy ratalnej w mocy oraz o niepodejmowanie czynności egzekucyjnych do czasu wyjaśnienia sporu. Zakwestionowała jednocześnie zasadność rozwiązania umowy ratalnej.
W piśmie z dnia 5 grudnia 2022 r. organ wezwał zobowiązaną do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni, poprzez uregulowanie bieżących składek wraz z odsetkami do dnia wpłaty włącznie. Zamieścił jednocześnie dla spółki informację o wymagalnych na dzień sporządzenia pisma składkach, których uregulowanie stanowi niezbędny warunek uwzględnienia wniosku. ZUS zaznaczył też, że udzielenie ulgi oraz utrzymanie umowy ratalnej w mocy jest uzależnione od terminowego opłacania składek bieżących w pełnej wysokości.
Pomimo powyższego, w dniu 27 grudnia 2022 r. zobowiązana wpłaciła kwotę 162.500,00 zł, która nie uwzględniała wymagalnych już w tym dniu składek bieżących za listopad 2022 r. wraz odsetkami (termin opłacenia składek za listopad 2022 r. przypadał na dzień 15 grudnia 2022 r., zaś kolejnej raty układu na dzień 20 grudnia 2022 r.). W związku z tym, organ pozostawił bez rozpoznania wniosek spółki o utrzymanie układu ratalnego, o czym poinformował zobowiązaną pismem z dnia 30 grudnia 2022 r.
Spółka pismem z dnia 16 lutego 2023 r. zwróciła się z kolejnym wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia, na co organ nie wyraził zgody. W piśmie z dnia 16 marca 2023 r., w którym poinformowano o tym spółkę w szczególności podkreślono, iż pomimo kilkukrotnej zgody na układy ratalne spółka nie wywiązywała się z warunków zawartych w umowach i nie opłacała należności z tytułu składek bieżących. Nadto, dotychczas udzielone spółce ulgi nie spełniły swojej roli, gdyż nie doprowadziły do zmniejszenia zadłużenia, które systematycznie wzrasta.
W wydanym postanowieniu ZUS odwołał się także do treści art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Zaznaczył, że w przypadku nie spłacenia w terminie rat należności, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami.
Reasumując ZUS stwierdził, że z dniem wystawienia tytułów wykonawczych umowa ratalna była rozwiązana, zaś wniosek o jej przywrócenie pozostawiony został bez rozpoznania. Na dzień wystawienia tytułów wykonawczych należności nie były już zatem objęte umową o ich ratalną spłatę, co powoduje, iż były one wymagalne. Dlatego niezasadny okazał się zarzut braku wymagalności obowiązku.
2.4. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie zgłoszonych zarzutów, względnie o uchylenie tego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Uzasadniając wniosek spółka podnosiła, że zasadny jest zarzut braku wymagalności obowiązku. Po pierwsze brak było podstaw do zerwania przez ZUS układu ratalnego. Zobowiązana należycie wykonywała bowiem wezwanie z dnia 10 października 2022 r., dlatego też rozwiązanie umowy o rozłożenie należności na raty było sprzeczne z jej zapisami i nie wywołało żadnych skutków, a wobec tego układ ratalny nadal obowiązywał. Spółka zaakcentowała, że zgodnie z umową, obowiązana była uregulować tylko należności zaległe, a nie te, które w chwili wystawienia wezwania zaległościami nie były. Ponadto, zdaniem zobowiązanej zapisy umowy przewidujące możliwość jej przedterminowego rozwiązania, jako regulacje o charakterze restrykcyjnym, winny być interpretowane w sposób zawężający.
Zobowiązana zarzuciła też błędne, tj. niezgodne z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1771, dalej: rozporządzenie), zaliczenie wpłaty z dnia 3 listopada 2022 r. oraz z dnia 27 grudnia 2022 r., tj. na poczet należności z późniejszym terminem płatności zamiast na poczet zaległości o najstarszym terminie płatności.
2.5. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2023 r. ZUS utrzymał w mocy postanowienie z dnia 18 kwietnia 2023 r.
Organ drugiej instancji, po przedstawieniu stanu sprawy przede wszystkim zaakcentował, że stanowisko zobowiązanej odnośnie rozszerzającego stosowania zapisów umowy ratalnej przez ZUS, jest błędne. Organ odwołał się do komunikatu zamieszczonego na stronie ZUS oraz do treści umowy ratalnej, zgodnie z którą warunkami utrzymania umowy są terminowe i w pełnej wysokości opłacanie rat, a także składek bieżących. Podpisując umowę dłużnik potwierdza, że zapoznał się z jej warunkami i je przyjmuje. Z kolei terminy płatności i kwoty bieżących składek, na mocy u.s.u.s., płatnik ustala sam i wykazuje w przesyłanych do ZUS miesięcznych deklaracjach. Organ podkreślił, że zapis o tym, iż przed zerwaniem umowy dłużnik zostanie poinformowany o tym, jaki warunek umowy nie został zachowany i wezwany będzie do uregulowania tych należności, stanowi ukłon w stronę zobowiązanego, mający dać mu szansę na uregulowanie należności. Jednocześnie, do dnia zerwania umowy niezmiennym warunkiem pozostaje obowiązek regulowania kolejnych rat oraz bieżących składek w terminie i w pełnej wysokości. Tym samym w dniu dokonywania wpłaty mającej na celu utrzymanie umowy winny być uregulowane kolejne raty i bieżące składki. Oczekiwanie, że w sytuacji kiedy nie upłynął jeszcze termin realizacji wynikający z jednego wezwania będzie wysyłane kolejne jest nieuzasadnione. Ponowne wezwanie jest wysyłane jedynie wtedy, kiedy w dniu dokonania wpłaty realizującej dotychczasowe wezwanie wszystkie należności (tj. zaległości które były podstawą wystania wezwania oraz kolejne raty i bieżące składki) są uregulowane, a dopiero po dokonaniu tej wpłaty powstała nowa zaległość (w związku z nieopłaceniem w terminie lub w zaniżonej wysokości raty lub składki bieżącej). Dlatego kwota w wezwaniu dotyczy jedynie zadłużenia (z tytułu rat/bieżących składek), co do których w dniu wystawienia wezwania upłynął termin ich płatności i nie były opłacone. Z kolei informacja o konieczności uwzględnienia we wpłacie należności, które staną się wymagalne po dniu wystawienia wezwania ma charakter wyłącznie przypominający.
Organ dalej zaakcentował, że przyjęcie wykładni zapisu § 7 umowy ratalnej, proponowanej przez spółkę, jak i treści zacytowanego komunikatu zamieszczonego na stronie ZUS powodowałoby, że praktycznie nie byłoby możliwe zerwanie umowy. Wystarczyłoby bowiem, że dłużnik każdą ratę i bieżącą składkę opłacałby po terminie lub w zaniżonej wysokości, a wezwania odbierał dopiero 14 dnia od pierwszego awizowania, zaś wpłat dokonywał w ostatnim dniu 7 - dniowego terminu wynikającego z wezwania. W dacie takiej wpłaty istniałaby już wówczas kolejna niedopłata z tytułu raty lub składki bieżącej, wymagająca wezwania do jej uregulowania.
Odnosząc się następnie do zarzutu niezgodnego z przepisami rozporządzenia zaliczenia wpłat z dnia 3 listopada 2022 r. i z dnia 27 grudnia 2022 r. ZUS zwrócił uwagę, iż pierwsza z tych wpłat została zaliczona (z uwzględnieniem procentowego udziału składek) na: ubezpieczenia społeczne - na część składki za 1/2012 objętej 2 ratą umowy i na część składki bieżącej za 7/2022 r.; ubezpieczenie zdrowotne - na składkę za 3/2012 i część składki za 4/2012 (wraz z kosztami upomnienia) objęte 2 i 3 ratą umowy oraz na część składki bieżącej za 7/2022 r.; na FP(FS) i FGŚP - na składkę za 6/2012 oraz 7/2012 i na część składki za 8/2012, objęte 2 i 3 ratą umowy oraz na składkę bieżącą za 7/2022.
Z kolei wpłata z dnia 27 grudnia 2022 r. zaliczona została na: ubezpieczenia społeczne - na składkę za 1/2012 i na część składki za 2/2012 (wraz z kosztami upomnienia) objęte 3 ratą umowy; na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022 r. i na składkę bieżącą za 9/2022; ubezpieczenie zdrowotne – na składkę za 4/2012 objęte 4 ratą umowy, na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022 r. i na składkę bieżącą za 9/2022; na FP(FS) i FGŚP - na składkę za 8/2012 i 9/2012 oraz na część składki za 1/2014 objęte 3, 4 i 5 ratą umowy; na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022, a także na składkę bieżącą za 8/2022 i 9/2022.
Organ zauważył tym samym, iż rozliczenie ww. wpłat nastąpiło począwszy od najstarszej należności wymagalnej w dacie dokonania wpłaty (dla których w dniu dokonania wpłat upłynął już termin płatności raty umowy/postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych/składki bieżącej). Rozliczenie było w związku z tym zgodne z § 7, § 12, § 21 i § 22 rozporządzenia.
Organ drugiej instancji wskazywał ponadto, że wezwanie z dnia 10 października 2022 r. wysłane zostało przed rozwiązaniem umowy ratalnej, dlatego była w nim zawarta treść zapisu co do "należności które staną się wymagalne po wystawieniu wezwania". Natomiast wezwanie z dnia 5 grudnia 2022 r. było już sporządzone po zerwaniu umowy i dotyczyło wezwania spółki do uzupełnienia wniosku z dnia 30 listopada 2022 r. o utrzymanie w mocy rozwiązanej umowy. Dlatego też to wezwanie miało inną treść, niemniej zarówno wskazywało kwotę zadłużenia nieobjętego spłatą ratalną, którą należało uregulować, jak i zawierało pouczenie, że w przypadku prowadzenia działalności udzielenie oraz utrzymanie w mocy ulgi już udzielonej uzależnione jest od terminowego opłacania składek bieżących w pełnej wysokości. Tak więc w terminie wynikającym z tego wezwania, oprócz przedłożenia dodatkowej dokumentacji, oba warunki winny być spełnione, by móc mówić o tym, że wniosek spółki o utrzymanie umowy ratalnej jest kompletny.
Końcowo ZUS zaznaczył, że w przypadku wątpliwości, jak należy właściwie interpretować zapisy wezwań, tak by dokonana wpłata wypełniła warunek niezbędny do nierozwiązania umowy ratalnej lub by po jej rozwiązaniu wniosek o utrzymanie w mocy tej umowy mógł zostać pozytywnie rozpatrzony, istniała możliwość kontaktu z osobą prowadzącą sprawę.
Reasumując, organ drugiej instancji stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko ZUS wyrażone w postanowieniu o oddaleniu zarzutu, które należało podzielić.
3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
3.1. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych, zaskarżyła je w całości.
Uzasadniając skargę spółka zwracała uwagę, iż stanowisko ZUS jest poglądem sprzecznym z jednoznacznymi zapisami umowy ratalnej. Podkreśliła, że cała należność wskazana w piśmie organu z dnia 10 października 2022 r. i objęta rygorem rozwiązania umowy (tj. 56.000,00 zł) została uregulowana w dniu 3 listopada 2022 r., czyli w wyznaczonym terminie zapłaty. Dlatego też zdaniem skarżącej nie było jakichkolwiek podstaw do rozwiązania umowy ratalnej.
Po drugie, powołując się na zapisy § 7 ust. 1 pkt 1 umowy ratalnej skarżąca akcentowała, że podstawą rozwiązania umowy może być brak uregulowania zaległości objętej wezwaniem w zakreślonym terminie. Tym samym, zdaniem skarżącej nie może w takim przypadku chodzić o należności niebędące zaległościami w chwili wystawienia wezwania. Ponadto z ww. zapisu umowy wynika, że podstawą rozwiązania umowy może być nieopłacenie raty wynikającej z harmonogramu spłaty lub nieopłacenie składki bieżącej w dodatkowym terminie wyznaczonym przez ZUS. Aby istniała możliwość wyznaczenia dodatkowego terminu, musi wpierw upłynąć termin płatności raty wynikający z harmonogramu płatności lub termin płatności składki bieżącej. Przesłanka ta została spełniona wyłącznie w zakresie wskazanej w wezwaniu ZUS z dnia 10 października 2022 r. zaległej wówczas należności z tytułu składek za lipiec 2022r. i częściowo za sierpień 2022 r. (niedopłata w kwocie 183,46 zł), gdyż wyłącznie w zakresie tych należności upłynęły terminy płatności (odpowiednio w dniu 16 sierpnia 2022 r. oraz 15 września 2022 r.) i można było wyznaczyć termin dodatkowy do ich zapłaty. W żadnej mierze nie można natomiast przyjmować, iż w wezwaniu z dnia 10 października 2022 r. został wyznaczony dodatkowy termin płatności kolejnych należności wymagalnych dopiero na dzień 15 października 2022 r. (składki za wrzesień 2022 r.) i na dzień 20 października 2022 r. (3 rata z układu ratalnego), skoro termin płatności tych należności na ówczesną chwilę jeszcze nie nadszedł. Zdaniem spółki nie można wyznaczyć terminu dodatkowego przed upływem terminu podstawowego a ponadto termin dodatkowy nie może biec równolegle w tym samym czasie co termin podstawowy. Dodatkowy termin płatności został wyznaczony wyłącznie co do należności z tytułu składek za lipiec 2022 r., które zostały w całości uregulowane wpłatą z dnia 3 listopada 2022 r. Nie mógł natomiast stanowić podstawy do rozwiązania układu ratalnego brak uregulowania później wymagalnych należności z tytułu raty nr 3 i składek za wrzesień 2022 r., co do których ZUS nie wyznaczył spółce dodatkowego terminu zapłaty z zagrożeniem rozwiązania układu ratalnego.
Dalej skarżąca stwierdziła, że zapisy umowy ratalnej, dotyczące jej przedterminowego rozwiązania, będące zapisami o charakterze restrykcyjnym, powinny być interpretowane ściśle a nawet zawężająco. Niedopuszczalne jest zatem przyjęcie, że podstawę rozwiązania umowy może stanowić nieuregulowanie należności co do których nie został wyznaczony przez ZUS dodatkowy termin płatności.
Skarżąca zwróciła też uwagę, że jej zdaniem postanowienia § 7 ust. 1 pkt 1 umowy ratalnej są zbliżone do regulacji Kodeksu cywilnego, zawartych w art. 687 k.c., art. 703 k.c., czy też art. 70913 § 2 k.c., tj. posługują się instytucją uprzedzenia dłużnika przed rozwiązaniem umowy. Dlatego też można tu zastosować poglądy doktryny, zgodnie z którymi do rozwiązania umowy koniecznym jest wystąpienie zwłoki dłużnika w wykonaniu świadczenia a następnie uprzedzenie dłużnika przez wierzyciela o możliwości rozwiązania umowy z jednoczesnym wyznaczeniem mu dodatkowego terminu na spełnienie świadczenia. Bez spełnienia ww. warunków rozwiązanie umowy jest bezskuteczne.
W ocenie skarżącej błędne jest twierdzenie ZUS, zgodnie z którym konieczność wystosowania kolejnego wezwania do zapłaty należności, które stały się wymagalne po wystawieniu pierwotnego wezwania do zapłaty i nie były nim objęte, uniemożliwiłoby zerwanie umowy ratalnej. Po pierwsze bowiem, zerwanie układu w takiej sytuacji nastąpiłoby, gdyby dłużnik nie spełniał świadczenia do którego był wzywany (wraz z należnymi odsetkami za zwłokę) w wyznaczonym przez ZUS terminie zapłaty. Po drugie, tego rodzaju praktyka respektuje interesy obu stron umowy o rozłożeniu na raty tj. dłużnik otrzymuje możliwość uregulowania zaległości w dodatkowo wyznaczonym terminie celem uniknięcia rozwiązania układu, a interes wierzyciela nie doznaje jakiegokolwiek uszczerbku w związku z wyznaczeniem dłużnikowi dodatkowego terminu (wierzyciel i tak otrzymuje należność główną z odsetkami za zwłokę, które w całości kompensują mu ewentualnie poniesioną szkodę z tytułu zwłoki dłużnika). Po trzecie, celem działania obu stron umowy winno być dążenie do jej utrzymania w mocy a nie szukanie okazji do jej rozwiązania. Podniesiona przez ZUS kwestia ograniczenia w możliwości dowolnego rozwiązania układu w żadnej mierze nie powinna zwalniać organu z przestrzegania zasad wynikających z literalnego brzmienia zapisu § 7 umowy ratalnej.
Reasumując, zdaniem skarżącej układ ratalny z dnia 22 sierpnia 2022 r. nadal obowiązywał, gdyż skutek rozwiązania umowy nie mógł nastąpić. Dlatego też wszczęcie egzekucji administracyjnej w zakresie należności objętych tym układem miało miejsce z rażącym naruszeniem art. 33 § 2 pkt 6) lit. b) ustawy egzekucyjnej.
W zakresie wniosku z dnia 30 listopada 2023 r. o utrzymanie w mocy układu ratalnego spółka podniosła, że powinno być oczywistym, iż organ pozostawił ten wniosek bez rozpoznania z uwagi na to, iż wpłata z dnia 27 grudnia 2022 r. w wysokości 162.500,00 zł nie zaspokoiła zadłużenia nieobjętego układem ratalnym, gdyż nie zostały uwzględnione należności wymagalne po wystawieniu pisma z dnia 5 grudnia 2022 r. (składki bieżące za listopad 2022 r., których termin płatności przypadał na 15 grudnia 2022 r. oraz kolejna rata układu z terminem zapłaty 20 grudnia 2022 r.). Jednakże, co zaakcentowała skarżąca, w piśmie ZUS z dnia 5 grudnia 2022 r. nie został wskazany warunek obwarowany rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania aby zapłata zadłużenia, które nie jest objęte układem ratalnym, miało obejmować również należności wymagalne po wystawieniu pisma z dnia 5 grudnia 2022 r. Zdaniem spółki, w piśmie tym nie ma informacji, iż poza wskazaną w tabeli "łączną kwotą zadłużenia" mają być również regulowane inne należności wymagalne po dniu wystawienia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku spółki bez rozpoznania i w konsekwencji - nie utrzymania układu ratalnego w mocy.
Zgodnie z pismem, ZUS uzależnił rozpatrywanie wniosku o utrzymanie układu ratalnego w mocy wyłącznie od uregulowania kwoty zaległości wskazanej w tabeli wraz z odsetkami naliczonymi na dzień zapłaty. Natomiast skarżąca uregulowała tę należność w dniu 27 grudnia 2022 r. a wobec tego oczywistym winno być, że wykonała wezwanie ZUS z dnia 5 grudnia 2022 r., przez co brak było jakichkolwiek podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Zdaniem skarżącej, wskazywany przez organ w wydanych postanowieniach warunek w postaci uwzględnienia we wpłacie należności z tytułu składek bieżących za listopad 2022 r. (o terminie płatności w dniu 15 grudnia 2022 r.) oraz kolejnej raty z układu ratalnego (o terminie płatności w dniu 20 grudnia 2022 r.), czyli "należności wymagalnych po dniu wystawienia pisma" w rzeczywistości nie został przez ZUS określony w piśmie z dnia 5 grudnia 2022 r., a nadto ZUS nie wskazał aktu prawnego, z jakiego taki warunek mógłby wynikać.
Skarżąca stwierdziła nadto, że co do zasady samoistnym skutkiem powstania konkretnej zaległości jest powstanie należności odsetkowych, a co do powstania innych skutków jest to uzależnione od istnienia konkretnej regulacji przewidującej taki skutek. Jeżeli została ustanowiona przesłanka utrzymania układu w mocy w postaci uregulowania skonkretyzowanych należności w zakreślonym terminie, to bezprawnym jest odmowa utrzymania układu w mocy, pomimo wypełnienia tej przesłanki z powołaniem się na późniejsze powstanie innych zaległości. Tego rodzaju warunku nie zawierają przepisy u.s.u.s.
Spółka podkreśliła też, że bez znaczenia dla zastosowania przez organ rygoru pozostawienia wniosku bez rozpoznania jest zawarta na końcu pisma z dnia 5 grudnia 2022 r. informacja, zgodnie z którą, w przypadku prowadzenia działalności, udzielenie ulgi oraz utrzymanie w mocy ulgi już udzielonej jest uzależnione od terminowego opłacania składek bieżących w pełnej wysokości. Informacja ta zdaniem skarżącej nie była objęta wezwaniem i rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Co więcej, gdyby po uzupełnieniu wniosku o utrzymanie w mocy układu ratalnego wystąpiły kolejne braki, to organ winien wystosować kolejne wezwanie do ich usunięcia, a nie pozostawić wniosek bez rozpoznania, nie dając dłużnikowi jakiejkolwiek szansy na uzupełnienie jego braków.
Reasumując, zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie brak było podstaw do pozostawienia bez rozpoznania wniosku o utrzymanie w mocy układu ratalnego.
3.2. Odpowiadając na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
4.1. Skarga okazała się niezasadna, albowiem uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
4.2. Przedmiotem sporu jest zasadność postanowienia ZUS w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zgłoszonych przez skarżąca.
4.3. Rozważając sporne zagadnienie na wstępie przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy K.p.a.
Z przepisów tych wynika, że w toku postępowania organy administracji obu instancji, powinny podejmować (art. 7 K.p.a.) wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przestrzegając statuowanej tym przepisem zasady praworządności, mają też obowiązek prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.) Ponadto stosownie do art. 80 K.p.a. organy administracji obu instancji oceniają na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona i w tym celu są obowiązane zebrać i rozpatrzyć - zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. - cały materiał dowodowy.
Natomiast zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Jego celem jest weryfikacja czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności.
Zainicjowanie postępowania egzekucyjnego następuje w okolicznościach wskazanych w art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych (...). Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i służy wykonaniu obowiązku wskazanego w tym tytule.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, którego podstawą w świetle art. 33 § 2 u.p.e.a. jest:
1) nieistnienie obowiązku,
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu,
3) błąd co do zobowiązanego,
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane,
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części,
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a) i b).
Z kolei w myśl art. 3 a § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zakresie zobowiązań powstałych w przypadkach określonych w art. 8 i art. 21 § 1 pkt 1 O.p. (...) stosuje się również egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one odpowiednio z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika.
4.4. W realiach rozpoznawanej sprawy na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 9 stycznia 2023 r. ZUS, będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wszczął przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne, obejmujące nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń 2018 r. Odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego doręczono zobowiązanej w dniu 25 stycznia 2023 r.
Spółka zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wskazując na brak wymagalności obowiązku (z uwagi na rozłożenie na raty należności) – art. 33 § 2 pkt 6b u.p.e.a.
Rozważając sporne zagadnienie wskazać należy na treść art. 3a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy egzekucyjnej oraz art. 15 § 1 tej ustawy i wskazują, iż w niniejszej sprawie termin opłacenia składek za styczeń 2018 r. upłynął z dniem 15 lutego 2018 r., przy czym składki te wynikały ze złożonej przez spółkę w dniu 13 lutego 2018 r. miesięcznej deklaracji ZUS DRA. Deklaracja ta zawierała pouczenie, zgodnie z którym stanowi ona podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych. Zatem, w celu objęcia ww. składek egzekucją niezbędne było, aby po dniu 15 lutego 2018 r. doręczyć zobowiązanej upomnienie. Warunek ten organ spełnił w dniu 7 maja 2018 r., doręczając stosowne upomnienia.
Ponadto zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej: u.s.u.s.) i podkreślił, że nie zawiera on regulacji pozwalającej stwierdzić, iż data rozwiązania umowy ratalnej powoduje powstanie nowego terminu dla wymagalności składek. Dlatego też, zdaniem ZUS, brak jest po stronie wierzyciela obowiązku ponownego przesłania zobowiązanemu nowych upomnień w sytuacji rozwiązania umowy ratalnej.
4.5. Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutu braku wymagalności obowiązku w związku z rozłożeniem na raty spłaty należności zauważyć należy, że należności objęte tytułami wykonawczymi były także objęte umową ratalną nr [...] z dnia 22 sierpnia 2022 r. Przybliżając warunki określone w tej umowie wskazano, iż spółka opłaciła po terminie drugą ratę należności objętą umową oraz nie opłaciła bieżących składek za lipiec 2022 r. O wystąpieniu tych okoliczności poinformowano zobowiązaną pismem z dnia 10 października 2022 r. wzywając do uregulowania zadłużenia nieobjętego umową ratalną – pod rygorem rozwiązania umowy i podjęcia postępowania egzekucyjnego. Dalej organ zwrócił uwagę, iż wpłata dokonana przez spółkę w dniu 3 listopada 2022 r. w kwocie 56.000,00 zł nie uwzględniała w całości należności wymagalnych w dniu jej dokonania, dlatego też skutkowało to rozwiązaniem umowy ratalnej. O rozwiązaniu ww. umowy organ poinformował spółkę pismem z dnia 7 listopada 2022 r., wskazując jednocześnie na możliwość złożenia wniosku o utrzymanie umowy w mocy, a także, iż warunkiem utrzymania w mocy umowy jest opłacenie we wskazanym terminie zadłużenia, nieobjętego ww. umową. W odpowiedzi spółka wniosła o utrzymanie umowy ratalnej w mocy oraz o niepodejmowanie czynności egzekucyjnych do czasu wyjaśnienia sporu. Zakwestionowała jednocześnie zasadność rozwiązania umowy ratalnej.
W piśmie z dnia 5 grudnia 2022 r. organ wezwał zobowiązaną do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni, poprzez uregulowanie bieżących składek wraz z odsetkami do dnia wpłaty włącznie. Zamieścił jednocześnie dla spółki informację o wymagalnych na dzień sporządzenia pisma składkach, których uregulowanie stanowi niezbędny warunek uwzględnienia wniosku. ZUS zaznaczył też, że udzielenie ulgi oraz utrzymanie umowy ratalnej w mocy jest uzależnione od terminowego opłacania składek bieżących w pełnej wysokości.
Pomimo powyższego, w dniu 27 grudnia 2022 r. zobowiązana wpłaciła kwotę 162.500,00 zł, która nie uwzględniała wymagalnych już w tym dniu składek bieżących za listopad 2022 r. wraz odsetkami (termin opłacenia składek za listopad 2022 r. przypadał na dzień 15 grudnia 2022 r., zaś kolejnej raty układu na dzień 20 grudnia 2022 r.). W związku z tym, organ pozostawił bez rozpoznania wniosek spółki o utrzymanie układu ratalnego, o czym poinformował zobowiązaną pismem z dnia 30 grudnia 2022 r.
Spółka pismem z dnia 16 lutego 2023 r. zwróciła się z kolejnym wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia, na co organ nie wyraził zgody. W piśmie z dnia 16 marca 2023 r., w którym poinformowano o tym spółkę w szczególności podkreślono, iż pomimo kilkukrotnej zgody na układy ratalne spółka nie wywiązywała się z warunków zawartych w umowach i nie opłacała należności z tytułu składek bieżących. Nadto, dotychczas udzielone spółce ulgi nie spełniły swojej roli, gdyż nie doprowadziły do zmniejszenia zadłużenia, które systematycznie wzrasta.
Mając na uwadze powyższe, z dniem wystawienia tytułów wykonawczych umowa ratalna była rozwiązana, zaś wniosek o jej przywrócenie pozostawiony został bez rozpoznania. Na dzień wystawienia tytułów wykonawczych należności nie były już zatem objęte umową o ich ratalną spłatę, co powoduje, iż były one wymagalne. Dlatego niezasadny okazał się również zarzut braku wymagalności obowiązku.
Sąd podziela stanowisko organu drugiej instancji, że pogląd zobowiązanej odnośnie rozszerzającego stosowania zapisów umowy ratalnej przez ZUS, jest błędny. Zasadnie także organ odwołał się do komunikatu zamieszczonego na stronie ZUS oraz do treści umowy ratalnej, zgodnie z którą warunkami utrzymania umowy są terminowe i w pełnej wysokości opłacanie rat, a także składek bieżących. Podpisując umowę dłużnik potwierdza, że zapoznał się z jej warunkami i je przyjmuje. Z kolei terminy płatności i kwoty bieżących składek, na mocy u.s.u.s., płatnik ustala sam i wykazuje w przesyłanych do ZUS miesięcznych deklaracjach. Zapis o tym, iż przed zerwaniem umowy dłużnik zostanie poinformowany o tym, jaki warunek umowy nie został zachowany i wezwany będzie do uregulowania tych należności, stanowi ukłon w stronę zobowiązanego, mający dać mu szansę na uregulowanie należności. Jednocześnie, do dnia zerwania umowy niezmiennym warunkiem pozostaje obowiązek regulowania kolejnych rat oraz bieżących składek w terminie i w pełnej wysokości. Tym samym w dniu dokonywania wpłaty mającej na celu utrzymanie umowy winny być uregulowane kolejne raty i bieżące składki. Oczekiwanie, że w sytuacji kiedy nie upłynął jeszcze termin realizacji wynikający z jednego wezwania będzie wysyłane kolejne jest nieuzasadnione. Ponowne wezwanie jest wysyłane jedynie wtedy, kiedy w dniu dokonania wpłaty realizującej dotychczasowe wezwanie wszystkie należności (tj. zaległości które były podstawą wystania wezwania oraz kolejne raty i bieżące składki) są uregulowane, a dopiero po dokonaniu tej wpłaty powstała nowa zaległość (w związku z nieopłaceniem w terminie lub w zaniżonej wysokości raty lub składki bieżącej). Dlatego kwota w wezwaniu dotyczy jedynie zadłużenia (z tytułu rat/bieżących składek), co do których w dniu wystawienia wezwania upłynął termin ich płatności i nie były opłacone. Z kolei informacja o konieczności uwzględnienia we wpłacie należności, które staną się wymagalne po dniu wystawienia wezwania ma charakter wyłącznie przypominający.
Zdaniem Sądu przyjęcie wykładni § 7 umowy ratalnej, proponowanej przez spółkę, jak i treści zacytowanego komunikatu zamieszczonego na stronie ZUS powodowałoby, że praktycznie nie byłoby możliwe zerwanie umowy. Wystarczyłoby bowiem, że dłużnik każdą ratę i bieżącą składkę opłacałby po terminie lub w zaniżonej wysokości, a wezwania odbierał dopiero 14 dnia od pierwszego awizowania, zaś wpłat dokonywał w ostatnim dniu 7 - dniowego terminu wynikającego z wezwania. W dacie takiej wpłaty istniałaby już wówczas kolejna niedopłata z tytułu raty lub składki bieżącej, wymagająca wezwania do jej uregulowania.
4.6 Odnosząc się następnie do zarzutu niezgodnego z przepisami rozporządzenia zaliczenia wpłat z dnia 3 listopada 2022 r. i z dnia 27 grudnia 2022 r. ZUS zwrócił uwagę, iż pierwsza z tych wpłat została zaliczona (z uwzględnieniem procentowego udziału składek) na: ubezpieczenia społeczne - na część składki za 1/2012 objętej 2 ratą umowy i na część składki bieżącej za 7/2022 r.; ubezpieczenie zdrowotne - na składkę za 3/2012 i część składki za 4/2012 (wraz z kosztami upomnienia) objęte 2 i 3 ratą umowy oraz na część składki bieżącej za 7/2022 r.; na FP(FS) i FGŚP - na składkę za 6/2012 oraz 7/2012 i na część składki za 8/2012, objęte 2 i 3 ratą umowy oraz na składkę bieżącą za 7/2022.
Z kolei wpłata z dnia 27 grudnia 2022 r. zaliczona została na: ubezpieczenia społeczne - na składkę za 1/2012 i na część składki za 2/2012 (wraz z kosztami upomnienia) objęte 3 ratą umowy; na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022 r. i na składkę bieżącą za 9/2022; ubezpieczenie zdrowotne – na składkę za 4/2012 objęte 4 ratą umowy, na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022 r. i na składkę bieżącą za 9/2022; na FP(FS) i FGŚP - na składkę za 8/2012 i 9/2012 oraz na część składki za 1/2014 objęte 3, 4 i 5 ratą umowy; na koszty egzekucyjne za 9/2014 objęte 1 i 2 ratą postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych oraz na resztę składki bieżącej za 7/2022, a także na składkę bieżącą za 8/2022 i 9/2022. Tym samym rozliczenie ww. wpłat nastąpiło począwszy od najstarszej należności wymagalnej w dacie dokonania wpłaty (dla których w dniu dokonania wpłat upłynął już termin płatności raty umowy/postanowienia o rozłożeniu na raty kosztów egzekucyjnych/składki bieżącej). Rozliczenie było w związku z tym zgodne z § 7, § 12, § 21 i § 22 rozporządzenia.
Wskazać także należy wezwanie z dnia 10 października 2022 r. wysłane zostało przed rozwiązaniem umowy ratalnej, dlatego była w nim zawarta treść zapisu co do "należności które staną się wymagalne po wystawieniu wezwania". Natomiast wezwanie z dnia 5 grudnia 2022 r. było już sporządzone po zerwaniu umowy i dotyczyło wezwania spółki do uzupełnienia wniosku z dnia 30 listopada 2022 r. o utrzymanie w mocy rozwiązanej umowy. Dlatego też to wezwanie miało inną treść, niemniej zarówno wskazywało kwotę zadłużenia nieobjętego spłatą ratalną, którą należało uregulować, jak i zawierało pouczenie, że w przypadku prowadzenia działalności udzielenie oraz utrzymanie w mocy ulgi już udzielonej uzależnione jest od terminowego opłacania składek bieżących w pełnej wysokości. Tak więc w terminie wynikającym z tego wezwania, oprócz przedłożenia dodatkowej dokumentacji, oba warunki winny być spełnione, by móc mówić o tym, że wniosek spółki o utrzymanie umowy ratalnej jest kompletny.
Sąd podziela także wniosek ZUS, że w przypadku wątpliwości, jak należy właściwie interpretować zapisy wezwań, tak by dokonana wpłata wypełniła warunek niezbędny do nierozwiązania umowy ratalnej lub by po jej rozwiązaniu wniosek o utrzymanie w mocy tej umowy mógł zostać pozytywnie rozpatrzony, istniała możliwość kontaktu z osobą prowadzącą sprawę.
Reasumując, organ drugiej instancji stwierdził, że prawidłowe jest stanowisko ZUS wyrażone w postanowieniu o oddaleniu zarzutów, które należało podzielić.
Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
3.7. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, uznając ją za bezzasadną.