I SA/Gl 1139/24

I SA/Gl 1139/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Katarzyna Stuła-Marcela
Monika Krywow /przewodniczący/
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 54 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krywow, Sędziowie WSA Piotr Pyszny (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 11 lipca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.320.2024.6.LF. UNP: 2401-24-176692 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 11 lipca 2024 r., znak 2401-IEE.7192.320.2024.6.LF., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej jako NUS) z 8 maja 2024 r., w przedmiocie skargi A. F. (dalej jako dłużnik, skarżący) na czynność egzekucyjną.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej k.p.a.), oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 54 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. - dalej u.p.e.a.).
Zawiadomieniem z 26 marca 2024 r., NUS zajęcia wierzytelności dłużnika z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku M S.A. w oparciu o tytuł wykonawczy nr 13841E1-58/KA/2024, wystawiony przez Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Pocztę Polską S.A. 26 marca 2024 r. Zajęcie doręczono dłużnikowi 2 kwietnia 2024 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego.
W skardze na tą czynność dłużnik zarzucił jej dokonanie z naruszeniem art. 27c u.p.e.a. w zw. z art. 26 § 1 tejże ustawy, poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego ze środków stanowiących majątek wspólny małżonków, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wyłącznie na dłużnika. Podniósł, że tytuł egzekucyjny obejmuje należności za 2019 r., a więc przed wejściem w życie nowelizacji art. 27c ww. ustawy.
Postanowieniem z 8 maja 2024 r., NUS oddalił skargę na czynność egzekucyjną, a w wyniku rozpatrzenia zażalenia, DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że stwierdzenie, iż uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, w świetle art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wykracza poza określone ramy, musi uwzględniać brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Co więcej, zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji, a co najwyżej skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego.
W ocenie DIAS, zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę.
W skardze na czynność egzekucyjną dłużnik nie kwestionował poprawności formalnej zastosowania środka egzekucyjnego.
W ocenie DIAS podnoszony w skardze zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 27c ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do 20 lipca 2020 r. poprzez jego niezastosowanie do należności powstałych przez tą datą nie zasługuje na uwzględnienie. Tytuł wykonawczy został wystawiony na dłużnika. Bez znaczenia dla prowadzonej egzekucji jest fakt, kiedy powstało zobowiązanie, istotne jest kiedy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które w niniejszej sprawie miało miejsce 26 marca 2024 r. Dopiero wszczęcie postępowania egzekucyjnego determinuje zastosowanie odpowiednich przepisów ustawy egzekucyjnej, a nie data powstania dochodzonej należności.
DIAS podniósł, że organ egzekucyjny nie dokonał zajęcia środków żony dłużnika, tylko zajął rachunek bankowy dłużnika Fakt, że konto jest używane przez jego żonę i znajdują się na nim Jej środki, niczego nie zmienia. Zgodnie z art. 81 § la u.p.e.a. [5] zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany.
W skardze na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 8 § 1 k.p.a. i art. 7 i art. 7a § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do władzy publicznej a także naruszenie zasady bezstronności, nie wyjaśnienie sprawy w uwzględnieniem słusznego interesu obywateli a także rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony;
- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, na których organ oparł rozstrzygnięcie;
- art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r. poprzez jego niezastosowanie do należności powstałych przed wejściem z życie zmian w ustawie.
W oparciu o te zarzuty skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadniając skargę skarżący zwrócił uwagę, że postępowanie egzekucyjne powadzone jest na podstawie tytułu wystawionego wobec niego. Art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (przed nowelizacją) stanowił natomiast, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, to tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Prowadzenie zatem egzekucji za okres od stycznia 2019 r. do wejścia w życie nowelizacji ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wobec majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonki jest niedopuszczalne.
Zwrócił również uwagę na działania organu administracji publicznej, które są dalekie od zasad wyrażonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Kilkuletnie oczekiwanie przez organ na naliczenie odpowiednich odsetek do należności głównej nie może być uznane za działanie z uwzględnieniem interesu społecznego czy słusznego interesu obywateli.
Podniósł nadto, że zajęcie rachunku należącego w rzeczywistości do małżonki skarżącego, której ta sprawa nie dotyczy, jest z pewnością nad wyraz uciążliwe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Skarżący zasadności skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego upatruje w treści art. 27c u.p.e.a. Przepis ten stanowił, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Został on jednak uchylony przez art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.2070 – dalej jako ustawa nowelizująca) zmieniającej ustawę z dniem 30 lipca 2020 r.
Kwestie dalszego stosowania zasad wynikających z cytowanego przepisu, w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy, uregulował art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym przepisem, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie u.p.e.a. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Oznacza to, że dla zastosowania przepisów w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją konieczne jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, zobowiązania wszak sięgają 2019 r., jednak tytuł wykonawczy został wystawiony dopiero 26 marca 2024 r. W konsekwencji postępowanie egzekucyjne jak i sama egzekucja niewątpliwie nie zostały zainicjowane po rządami ustawy egzekucyjnej w poprzednim brzmieniu. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje m.in. z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; jak też doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Podstawowy dla postępowania egzekucyjnego w administracji procesowy stosunek prawny zawiązywany jest wraz wniesieniem przez wierzyciela do organu egzekucyjnego wniosku o wszczęcie egzekucji przeciw zobowiązanemu. Wnioskowi temu towarzyszy obligatoryjnie tytuł wykonawczy wyznaczający granice przedmiotowe i podmiotowe postępowania egzekucyjnego.
W konsekwencji nie ma racji skarżący twierdząc, że data powstania wierzytelności winna determinować przepisy ustawy egzekucyjnej mające zastosowanie w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym i w podejmowanych w jego ramach czynnościach egzekucyjnych. Twierdzenie skarżącego nie znajduje oparcia w obowiązującym porządku prawnym, ani też nie znajdowało potwierdzenia w u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie powstania pierwszej zaległości za 2019 r.
Artykuł 26 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w 2019 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1553) stanowił bowiem, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
W aktualnie obowiązujących przepisach u.p.e.a. (od 20 lutego 2021 r.) różnicuje się znaczenie pojęć egzekucji administracyjnej od administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Stanowi to usankcjonowanie przez wyniesienie do rangi przepisów powszechnie obowiązujących, poglądów jakie formułowane były w doktrynie oraz orzecznictwie (por. m.in. M. Masternak [w:] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń, 2020 r., s. 119- 134; D.R. Kijowski [w:] D.R. Kijowski System prawa administracyjnego procesowego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Warszawa 2020, s. 68-92; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 626/12).
Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 541/24, stosownie do art. 26 § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Natomiast moment wszczęcia egzekucji administracyjnej określony został w art. 26 § 5 pkt 1 – 4 u.p.e.a. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje m.in. z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; jak też doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Podstawowy dla postępowania egzekucyjnego w administracji procesowy stosunek prawny zawiązywany jest wraz wniesieniem przez wierzyciela do organu egzekucyjnego przez wniosku o wszczęcie egzekucji przeciw zobowiązanemu. Wnioskowi temu towarzyszy obligatoryjnie tytuł wykonawczy wyznaczający granice przedmiotowe i podmiotowe postępowania egzekucyjnego.
Wszczęcie egzekucji administracyjnej, to z kolei mieszczący się w postępowaniu egzekucyjnym etap stosowania środków egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do wykonania obowiązku będącego przedmiotem całego postępowania. Powstały stosunek procesowy w modelowym wydaniu łączy organ egzekucyjny jako podmiot uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 7 u.p.e.a), ze zobowiązanym, wobec którego środki egzekucyjne są stosowane (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). Egzekucja administracyjna sensu stricte, to ten etap postępowania przymusowego, w którym dochodzi podejmowania czynności egzekucyjnych zmierzających do wykonania obowiązku (obowiązków). W tym rozumieniu egzekucja administracyjna może być prowadzona, dla realizacji więcej niż jednego postępowania. Jedna czynność egzekucyjna (np. zajęcie wierzytelności) może być podjęta dla doprowadzenia do wykonania obowiązków wynikających z różnych tytułów wykonawczych, a zatem w ramach różnych postępowań egzekucyjnych.
Co do czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, organ słusznie przywołał art. 81 § 1a u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Skutek ten powstaje z mocy ustawy niezależnie od tego, czy inne osoby fizyczne będące współposiadaczami zajętego rachunku bankowego zostały wskazane w tytule wykonawczym. Taki skutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest zrozumiały, gdy pamiętać, że przedmiotem zajęcia jest wierzytelność, a nie pieniądze znajdujące się na rachunku. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność z rachunku bankowego przejmuje mianowicie uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy, które znajdują się na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia lub które wpłyną w przyszłości na zajęty rachunek - z zastrzeżeniem, że chodzi o kwotę w wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.
Mówiąc inaczej, przedmiotem zajęcia egzekucyjnego jest uprawnienie zobowiązanego, wynikające z zawartej z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego. Z tego względu dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma znaczenia to, że inna osoba fizyczna, w szczególności małżonek zobowiązanego, jest współposiadaczem zajętego rachunku. Z prawnego punktu widzenia zajęte przez organ egzekucyjny uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego jest realizowane niezależnie od uprawnień innych współposiadaczy rachunku bankowego.
Konkludując, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, którego współposiadaczami obok zobowiązanego są inne osoby fizyczne, w tym małżonek zobowiązanego, jest dopuszczalne bez konieczności wskazywania tych osób w tytule wykonawczym (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 września 2020 r., sygn. akt II FSK 1706/18).
Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skoro w tytułach wykonawczych nie została wskazana żona dłużnika, to okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, których współposiadaczami są dłużnik oraz jego żona. Podniesienie w tych okolicznościach w skardze na czynności egzekucyjne zarzutu naruszenia art. 27c u.p.e.a. nie może odnieść oczekiwanego skutku w postaci uznania zajęcia rachunku bankowego za dokonane z naruszeniem prawa.
Odnosząc się zaś do argumentacji opartej na zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, Sąd również uznaje ją za niezasadną. Z samej istoty postępowania egzekucyjnego, w toku którego stosowane są elementy przymusu, wynika pewien stopień dolegliwości dla zobowiązanego. O zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może decydować subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria, zaistniałe w stanie faktycznym danej sprawy. Przy wyborze środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien i kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz przede wszystkim efektywnością. Zastosowany środek egzekucyjny powinien być jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego, jednakże ta najmniejsza uciążliwość nie może niweczyć celu zabezpieczenia, jakim jest stworzenie dla wierzyciela podatkowego pewnych gwarancji zaspokojenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego stanowi co do zasady jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku jego zastosowania strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych do wysokości należności podlegających egzekucji, może zatem dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Jednocześnie przepisy prawa przewidują instrumenty, które łagodzą dolegliwości, związane z dokonanym zajęciem egzekucyjnym (tak m.in. NSA w wyroku z 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 162/24). Skarżący zaś ani w skardze na czynność egzekucyjną, ani w skardze wywiedzionej do tutejszego Sądu nie przedstawił żadnych okoliczności świadczących o tym, że zastosowany środek egzekucyjny jest uciążliwy w stopniu przekraczającym zwyczajną dolegliwość związaną z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.
Nie może również odnieść zamierzonego skutku pierwszy zarzut skargi, jakoby organ prowadził postępowanie w sposób naruszający zaufanie do władzy publicznej, jakoby nie wyjaśnił sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli oraz, jakoby nie rozstrzygnął wątpliwości na korzyść strony.
Odnosząc się do tego zarzutu należy przede wszystkim podnieść, że skarżący nie wyjaśnił które działania organu naruszają zaufanie do władzy publicznej. Samo zastosowanie przewidzianego ustawą środka egzekucyjnego nie podważa jeszcze tego zaufania, ponieważ stanowi przejaw realizowania przez organ obowiązków publicznoprawnych. Dalej, trudno oczekiwać od organu, by ten badał słuszny interes obywateli w postępowaniu egzekucyjnym. Żaden z przepisów ustawy takiego obowiązku nie nakłada na organ. Co więcej, to skarżący wnosząc skargę na czynność egzekucyjną winien wykazać w jaki sposób czynność ta narusza ustawę lub zastosowany środek jest zbyt uciążliwy. Oparcie skargi na czynność egzekucyjną na twierdzeniu, że w sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 27c u.p.e.a., z przyczyn już wyjaśnionych jest niewystarczające dla uznania zasadności skargi.
Stwierdzić również należy, że to właśnie w słusznym interesie ogółu obywateli leży podejmowanie przez organ czynności egzekucyjnych wobec tych, którzy nie wykonują dobrowolnie ciążących na nich obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Dług jednego obywatela bowiem obciąża pozostałych. Końcowo Sąd nie stwierdził wątpliwości co do wykładni przepisów prawa, które musiałyby zostać rozstrzygnięte na korzyść skarżącego.
Organ zbadał prawidłowo wniesioną skargę na czynność egzekucyjną przez pryzmat art. 54 u.p.e.a., czyniąc ustalenia w zakresie niezbędnym dla jej rozpatrzenia.
Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ppsa.