I SA/Gl 650/21

I SA/Gl 650/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska /przewodniczący/
Dorota Kozłowska /sprawozdawca/
Katarzyna Stuła-Marcela
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 6/22 - Wyrok NSA z 2024-04-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 59 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze skargi S. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej: K.p.a.), po rozpoznaniu zażalenia S. D. (dalej: zobowiązany, skarżący), utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta M. (dalej: organ pierwszej instancji) z [...] nr [...] w zaskarżonej części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ pierwszej instancji prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne m. in. w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], [...]. Powyższe tytuły wykonawcze obejmują należności pieniężne z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości (poszczególne raty za 2007 r. i 2008 r.).
Wnioskiem z 24 lutego 2020 r. zobowiązany zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z [...] organ pierwszej instancji odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m. in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego m. in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
W pismach z 21 i 22 grudnia 2020 r. zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
W odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] zobowiązany podniósł, że pierwszego zajęcia wierzytelności dokonano wobec A sp. z o.o. w 2009 r., a kolejne zajęcie wierzytelności wobec B sp. z o.o. dokonane w 2016 r. było bezskuteczne w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12. Zobowiązany stwierdził, że takie samo stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 2 października 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 575/20, gdyż uznał, że wielokrotne przerwanie biegu przedawnienia może nastąpić, jeśli dotyczy innego (czyli nie tego samego co poprzednio) środka egzekucyjnego.
W stosunku do tytułu wykonawczego nr [...] zobowiązany podniósł, że z tożsamych powodów zobowiązanie uległo przedawnieniu, a więc postępowanie nie mogło być umorzone z powodu wskazanego przez organ pierwszej instancji tj. uregulowania poprzez zaliczenie nadpłaty postanowieniem z [...], na które zobowiązany wniósł zażalenie. Zobowiązany przedłożył również dowody - zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przez organ egzekucyjny dokonane [...] wobec: A sp. z o.o., C A. P., D M. P., E, F.
Postanowieniem z [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w zaskarżonej części.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy omówił na wstępie przepisy prawa będące podstawą rozstrzygnięcia. Szeroko odniósł się do prezentowanej w doktrynie i orzecznictwie kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia, w szczególności wpływu zastosowania środków egzekucyjnych na bieg terminu przedawnienia.
Dalej organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązany pozostaje w błędnym przeświadczeniu, co do treści normatywnej art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, twierdząc, że kilkukrotne zajęcie różnych wierzytelności nie wywołuje skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że zastosowane przez organ egzekucyjny środki egzekucyjne były skierowane do innych składników majątkowych, gdyż dotyczyły zupełnie innych wierzytelności. Celem zastosowania tych środków nie było nadużycie prawa do przerwania biegu terminu przedawnienia, lecz zaspokojenie wierzyciela przed datą przedawnienia zobowiązania. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że na skutek zajęcia wierzytelności spółki B w dniu [...] przerwano bieg terminu przedawnienia, a zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi nie przedawniły się.
Odnosząc się do kwestii umorzenia postępowania w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] organ odwoławczy wskazał, że w obrocie prawnym pozostaje postanowienie organu pierwszej instancji o zaliczeniu nadpłaty na rzecz zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007. Postanowienia to jest ostateczne, gdyż zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu odwoławczego z [...] nr [...]. Wprawdzie zobowiązany złożył skargę na powyższe postanowienie do sądu administracyjnego, ale nie wstrzymało to wykonalności zaskarżonego postanowienia. Dopóki więc postanowienie o zaliczeniu nadpłaty nie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego, dopóty egzekucja jest niedopuszczalna. Zatem zarzut przedwczesnego umorzenia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie jest zasadny, a dopiero uchylnie postanowienia o zaliczeniu nadpłaty może spowodować wzruszenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Okoliczności powyższe w ocenie organu odwoławczego skutkują bezprzedmiotowością postępowania egzekucyjnego.
Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na postanowienie wydane przez organ odwoławczy.
W skardze skarżący zarzucił organom naruszenie art. 1a pkt 12 lit. a) tiret piąty ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Wyjaśnił, że nie zgadza się z argumentacją przedstawioną przez organy, w szczególności stwierdził, że zajęcie innych wierzytelności z dnia [...] jest pierwszym zajęciem, natomiast zajęcie z dnia [...] (zajęcie wierzytelności wobec B sp. z o.o.) jest kolejnym, co do tego samego środka egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego nie ma znaczenia, czy dłużnikiem trzeciorzędnym jest A sp. z o.o. (zajęcie w dniu [...]), czy też B sp. z. o.o. (zajęcie w dniu [...]). W jego ocenie różnica w zakresie zajętej wierzytelności dotyczy wyłącznie nazwy podmiotu - dłużnika trzeciorzędnego, natomiast zastosowany środek egzekucyjny pozostaje ten sam. Tym samym zajęcie wierzytelności z dnia [...] jest jego zdaniem bezskuteczne i nie przerwało biegu terminu przedawnienia, a twierdzenie to znajduje oparcie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wskazuje, że dokonuje kontroli legalności wydanych rozstrzygnięć w oparciu o przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (tj. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. t.j. Dz.U. z 2019 r. poz.1438 z późn. zm.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie do treści art. 29 ustawy zmieniającej z dnia 11 września 2019 r. ustawa ta wchodzi w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia. Zatem zmieniona ustawa egzekucyjna weszła w życie w dniu 30 lipca 2020 r. Natomiast na podstawie przepisów intertemporalnych w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie w art. 59 § 1 pkt 1-10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z poźn. zm., dalej: u.p.e.a.), w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., postępowanie egzekucyjne umarza się:
1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
9) na żądanie wierzyciela;
10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.
Żadna z przesłanek wskazanych enumeratywnie w powołanym przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a., a uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego nie została w rozpoznawanej sprawie spełniona.
Skarżący konsekwentnie podnosi, że postepowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] powinno zostać umorzone, gdyż obowiązek wygasł z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednym ze zdarzeń rzutujących na bieg terminu przedawnienia jest zastosowanie środka egzekucyjnego. Art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej stanowi bowiem, że bieg tego terminu zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
Regulacja zawarta w przywołanym art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wskazuje, że warunkami koniecznymi, a jednocześnie wystarczającymi do przerwania biegu terminu przedawnienia na tej podstawie są: zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym fakcie podatnika, przy czym obie te czynności powinny nastąpić przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania. Przez zastosowanie środka egzekucyjnego należy rozumieć, w świetle art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., egzekucję z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości oraz z nieruchomości.
Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie i doktrynie pogląd, że art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej umożliwia wielokrotne przerywanie biegu terminu przedawnienia. Każdorazowe zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, skutkuje bowiem przerwaniem biegu pięcioletniego terminu (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2009 r., sygn. akt: I FSK 476/08, niepubl.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2010 r., sygn. akt: III FSK 1000/09, niepubl.; uwaga 12 do art. 70, [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski, Toruń 2007, s. 542-543). Należy równocześnie dodać, że środki egzekucyjne, które przerywają bieg przedawnienia zobowiązań podatkowych muszą być środkami realnymi i prowadzić do zajęcia składników majątkowych pozostających w dyspozycji dłużnika. Ponadto w sytuacji, gdy organ podatkowy stosuje środek egzekucyjny w celu zaspokojenia należności podatkowej, przerywa on bieg przedawnienia jedynie na pięć lat. Do ponownego przerwania biegu przedawnienia konieczne jest zastosowanie kolejnego środka egzekucyjnego, skierowanego do innego składnika majątkowego dłużnika.
Natomiast w ocenie skarżącego zajęcie innych wierzytelności z dnia [...] jest pierwszym zajęciem, natomiast zajęcie z dnia [...] (zajęcie wierzytelności wobec B sp. z o.o.) jest kolejnym, co do tego samego środka egzekucyjnego. Tym samym zajęcie wierzytelności z dnia [...] jest, jego zdaniem, bezskuteczne i nie przerwało biegu terminu przedawnienia, a twierdzenie to znajduje oparcie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12.
Z takimi twierdzeniami skarżącego, że zajęcia wierzytelności wobec różnych dłużników, to zajęcia tych samych wierzytelności nie można się jednak zgodzić. Są to różne wierzytelności, a stosowane wobec nich środki egzekucyjne to różne środki egzekucyjne, choć tego samego typu według art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Wskazana zaś uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/12 (wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) dotyczy ponawiania identycznych (co do podmiotu i przedmiotu) i każdorazowo nieskutecznych środków egzekucyjnych, a nie stosowania tego samego rodzaju środka egzekucyjnego w stosunku do różnych składników majątkowych (różnych wierzytelności, wobec różnych dłużników). W świetle powołanej uchwały nie można mieć wątpliwości, że zaistniały w sprawie przypadek nie jest zbieżny z sytuacją, której dotyczy uchwała I FPS 6/12.
Ponadto skarżący kwestionuje także rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], z uwagi na zaliczenie nadpłaty na rzecz zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007.
Niemniej na dzień wydawania rozstrzygnięć w obrocie prawnym pozostawało postanowienie organu pierwszej instancji o zaliczeniu nadpłaty na rzecz zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2007. Co więcej w dniu wydania przez organ odwoławczy zaskarżonego rozstrzygnięcia postanowienie o zaliczeniu nadpłaty było ostateczne, gdyż zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu odwoławczego z [...] nr [...].
Wprawdzie skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie do tut. Sądu, ale nie wstrzymało to wykonalności zaskarżonego postanowienia. Dopiero Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 września 2021 r. uchylił postanowienie organu odwoławczego z [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku od nieruchomości na poczet zaległych zobowiązań w tym podatku. Natomiast na dzień wydawania rozstrzygnięć przez organy obu instancji postanowienie o zaliczeniu nadpłaty funkcjonowało w obrocie prawnym. Dopóki więc postanowienie o zaliczeniu nadpłaty nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, dopóty egzekucja była niedopuszczalna. Tak więc należy przyznać rację organowi odwoławczemu, że prawidłowe było umorzenie postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], gdyż było ono, z uwagi na zaliczenie nadpłaty, bezprzedmiotowe.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oddalił skargę.