I SA/GL 1105/21

I SA/Gl 1105/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-12-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Bożena Suleja-Klimczyk /sprawozdawca/
Eugeniusz Christ /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 644/22 - Wyrok NSA z 2022-11-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędzia WSA Bożena Suleja–Klimczyk (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w restrukturyzacji w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu środków zajętych zarządzeniami zabezpieczenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
UZSADNIENIE
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej DIAS, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej K.p.a,) oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. l427 ze zm. - dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w C. (dalej Spółka, strona skarżąca) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z [...]r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku z dnia 11 stycznia 2021r. dotyczącego zwrotu środków zajętych zawiadomieniami nr:
- [...],
- [...],
-[...],
-[...],
-[...],
-[...],
-[...],
- utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. prowadził postępowanie zabezpieczające wobec Spółki na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z [...]r. od nr [...] do nr [...] oraz z [...]r. od nr [...] do nr [...], wystawionych przez ten organ. W postępowaniu tym organ egzekucyjny w dniu [...]r. sporządził zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności o numerach wskazanych powyżej, chronologicznie:
- w B,
- w C Sp. z o.o.,
- w D Sp. j D.Z.W. S.,
- w E,
- w F,
- w G,
- w H Spółka cywilna J.B., J.B..
Następnie, w związku z postanowieniem Sędziego-komisarza w Sądzie Rejonowym w C. Wydział [...] Gospodarczy z dnia [...]r. o sygn. akt [...], zawiadomieniami z [...]r. organ ten uchylił zajęcia wierzytelności o numerach wymienionych powyżej.
Pismem z 7 maja 2020 r. Spółka zażądała niezwłocznego zwolnienia środków zajętych przez organ egzekucyjny ww. zawiadomieniami w związku z postanowieniem Sędziego-komisarza z [...]r. Jak zaznaczyła, mimo że organ [...]r. dokonał uchylenia zajęć, to nie zwrócił środków zajętych w ramach tych zajęć, natomiast postanowienie o uchyleniu zajęć skutkuje koniecznością zwrotu wszystkich środków pieniężnych zajętych od momentu dokonania zabezpieczenia.
Postanowieniem z [...]r. nr [...] NUS w S. odmówił uwzględnienia wniosku strony o zwrot środków pieniężnych, zdeponowanych w ramach prowadzonego wobec Spółki postępowania zabezpieczającego na rachunku depozytowym do dnia [...]r., tj. do dnia wydania postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział [...] Gospodarczy (sygn. akt [...]) w sprawie otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego - postępowania układowego dłużnika.
Po rozpoznaniu wniesionego przez stronę zażalenia postanowieniem z dnia [...]r. DIAS uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie w sprawie, a to z powodu braku regulacji prawnych mogących stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kwot w postępowaniu zabezpieczającym.
Pismem z dnia 11 stycznia 2021 r. Spółka ponownie wezwała do zwrotu zajętych środków, powołując się na wspomniane wcześniej postanowienie z [...]r., którym Sędzia-komisarz uchylił zajęcia zabezpieczające dokonane przed dniem otwarcia postępowania układowego.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia [...]r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z ww. wniosku strony. Podniósł, iż zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera zaś w swojej treści przepisów, przewidujących możliwość zwrotu pobranych w postępowaniu zabezpieczającym kwot.
Na postanowienie to Spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie:
- przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj. - zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a. i zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 K.p.a. poprzez odmowę wykonania czynności materiaIno-technicznej, którą jest zwrot kwot uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających przed uchyleniem wspomnianych zajęć przez sędziego komisarza, mimo, że obowiązujące przepisy prawa, w tym ustawy Prawo Restrukturyzacyjnie nie dają podstaw do zatrzymania spornych środków pieniężnych,
- przepisów prawa materialnego tj. art. 170 ust. 1 ustawy Praw restrukturyzacyjne poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że "zabezpieczone środki w przedmiotowej sprawie zgodnie z obowiązującym stanem prawnym powinny zostać na koncie depozytowym do czasu zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego - układowego", podczas gdy organ po wydaniu postanowienia o uchyleniu zajęć, zobowiązany był zwrócić wszystkie środki pieniężne zajęte od momentu dokonania zabezpieczenia, nie ograniczając się wyłącznie do środków pieniężnych zajętych po wydaniu postanowienia sądu o uchyleniu zabezpieczenia.
W rezultacie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie jej wniosku oraz o zobowiązanie organu I instancji do dokonania czynności materialno-technicznej jaką jest zwrot kwot uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających.
Rozpatrując sprawę po wniesieniu zażalenia DIAS nie oddzielił stanowiska strony. Wskazał przede wszystkim, iż na mocy § 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej (Dz. U z 2020 r. poz. 2444), Naczelnik Urzędu Skarbowego właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i postępowania zabezpieczającego na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 1 w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, wstępuje w prawa i obowiązku organu egzekucyjnego właściwego do dnia 31 grudnia 2020 r. Tym samym z dniem 1 stycznia 2021 r. w niniejszej sprawie właściwym organem egzekucyjnym jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C.
W ocenie organu odwoławczego, brak było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z 11 stycznia 2021 r. Motywując to stanowisko organ wskazał, że zgodnie z art. 259 ust. 1 ustawy z 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 814 - dalej w skrócie u.p.r.), postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego sędzia-komisarz postanowieniem stwierdza zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowienie doręcza się również organowi egzekucyjnemu. Natomiast wedle art. 259 ust. 2 tej ustawy sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może uchylić zajęcie dokonane przed dniem otwarcia przyspieszonego postępowania układowego w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Przepis ust. 1 zdanie trzecie stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 259 ust. 3 u.p.r., wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem jest niedopuszczalne po dniu otwarcia przyspieszonego postępowania układowego.
Według art. 278 ust. 1 ustawy, postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego sędzia-komisarz postanowieniem stwierdza zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to doręcza się również organowi egzekucyjnemu.
Dalej DIAS przywołał treść art. 278 ust. 2 u.p.r., zgodnie z którym sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy układowej niezwłocznie po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania układowego. Przepis ten jednak dotyczy postępowania egzekucyjnego, a nie zabezpieczającego.
W niniejszej sprawie postanowieniem Sędziego-komisarza w Sądzie Rejonowym w C. Wydział [...] Gospodarczy z dnia [...]r. na wniosek strony uchylono zajęcia zabezpieczające Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w S. o wskazanych na wstępie numerach. Powyższym postanowieniem orzeczono o wszystkich kwestiach odnoszących się do uchylenia zajęć zabezpieczających.
DIAS pokreślił, iż zgodnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Brak w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepisów, przewidujących możliwość zwrotu pobranych w postępowaniu zabezpieczającym kwot. Również w innych przepisach rangi ustawowej, w tym w przepisach K.p.a. stosowanych odpowiednio (art. 18 u.p.e.a.), brak jest podstaw prawnych do rozstrzygnięcia w tym zakresie.
Ewentualny zwrot kwot z rachunku depozytowego stanowi wyłącznie czynność materialno-techniczną i brak jest podstaw do wydania postanowienia w tym przedmiocie. Wobec braku regulacji prawnych mogących stanowić podstawę do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kwot w postępowaniu zabezpieczającym (co jest - jak wskazano - jedynie czynnością materialno- techniczną, w związku z postanowieniem Sędziego-komisarza z dnia [...]r.) brak jest zatem przesłanek do wydania odrębnego rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu Spółce kwot uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających, a uzyskanych przed uchyleniem tych zajęć przez sędziego-komisarza.
Zasadnym było więc w tej sytuacji zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. stanowiącego, że jeśli z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może zostać wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, jednakże należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Będzie to zatem m.in. przypadek, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie brak unormowań prawnych, uniemożliwiający prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie żądania w sposób merytoryczny. Tego rodzaju postanowienie jest aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok WSA w Gdańsku z 21.11.201 2r. sygn. akt I SA/Gd 1009/12).
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Spółka zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 6 w zw. z art. 8 K.p.a. mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa z uwagi na zaakceptowanie odmowy zwrotu środków uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających przed uchyleniem zajęć przez sędziego komisarza, pomimo braku podstawy prawnej do zatrzymania spornych środków pieniężnych,
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 11 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy, a w konsekwencji powołanie się na te przesłanki w sposób ogólny, że w sprawie nie ma podstaw do zwrotu środków pieniężnych, podczas gdy organ I instancji obowiązany był do dokonania czynności materialno-technicznej w postaci zwrotu kwot uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających przed uchyleniem zajęć przez sędziego komisarza,
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji bez podstawy prawnej uzasadniającej odmowę zwrotu środków pieniężnych uzyskanych na podstawie zajęć zabezpieczających przed uchyleniem zajęć przez sędziego-komisarza,
- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do zwrotu środków pieniężnych przez organ I instancji, podczas gdy organ związany jest prawomocnym orzeczeniem uchylającym zajęcia, a nadto przepisy prawa, w tym ustawa Prawo restrukturyzacyjne nie daje podstaw do zatrzymania spornych środków pieniężnych.
Z wymienionych przyczyn strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia z dnia [...]r. w całości I zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W jej ocenie organ I instancji nie wykonał prawomocnego orzeczenia sędziego-komisarza, którym uchylono przedmiotowe zajęcia, albowiem nie zwrócił Spółce środków zajętych w ramach zajęć dokonanych przez NUS w S. przed otwarciem postępowania układowego. Nie powinno zaś budzić wątpliwości., że prawomocne orzeczenie sądu powszechnego jest wiążące nie tylko dla stron i sądu, który je wydał, ale również dla innych organów państwowych.
DIAS utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji nie zagwarantował zachowania logiki i spójności działania organu państwowego. Nie zapobiegł tym samym funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych. Zdaniem strony, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji DIAS zaaprobował sytuację, w której w obrocie prawnym funkcjonować będzie prawomocne postanowienie Sądu uchylające zajęcia i stojące w opozycji z nim postanowienie, odmawiające skarżącej zwrotu środków pieniężnych zajętych w ramach uchylonych już zajęć. Skoro zajęcia zostały prawomocnie uchylone, to nie istnieją żadne podstawy do zatrzymywanie środków pieniężnych przez NUS. Prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego w C. tworzy normę indywidualną, z której wynika prawo skarżącego do otrzymania zajętych środków pieniężnych. Organ miał obowiązek respektowania tego rozstrzygnięcia.
Wbrew twierdzeniom organu, wniosek skarżącego dotyczący zwrotu zajętych środków był całkowicie zasadny i winien zostać pozytywnie rozpatrzony przez organ I instancji.
Dalej Spółka podkreśliła, iż każdy ma prawo do tego, ażeby jego wnioski oparte na prawie materialnym były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury i w formie określonej przez prawo. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z bezprawnością organu administracyjnego, który odmawia zwrotu środków pieniężnych pomimo prawomocnego uchylenia zajęć.
Ponadto Spółka podzieliła stanowisko prezentowane w doktrynie, że jeżeli w przepisach określono właściwość organu administracji publicznej do załatwianie pewnej kategorii spraw, to sprawy te nie mogą pozostać poza rozstrzygnięciem tylko dlatego, że ustawodawca nie określił formy rozstrzygnięcia. Odnosząc się do twierdzenia organu, że zwrot środków jest czynnością materialną - techniczną, strona stwierdziła, że według tez prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, w określonych sprawach administracyjnych dopuszcza się, aby pozytywne rozpatrzenie nastąpiło poprzez dokonanie takiej czynności. Stanowisko organu daje świadectwo niezgodnego z prawem uchylania się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Organ bez podstawy prawnej odmawia dokonania zwrotu środków pieniężnych, pomimo uchylenia zajęć prawomocnym orzeczeniem. Jak strona podkreśliła, nie istnieje żadna podstawa prawna, która uprawniałaby organ do zatrzymania środków pieniężnych pomimo uchylenia zajęć. Skoro ustawodawca nie przewidział takiej możliwości, środki pieniężne winny być natychmiast zwrócone po wydaniu postanowienia o uchyleniu zajęć. Stwierdzenie braku podstawy prawnej niniejszej sprawy jest kwalifikowanym naruszeniem przepisów, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie ma zastosowania.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie organu odwoławczego, którym utrzymano w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu Spółce kwot zajętych na podstawie zajęć dokonanych w ramach postępowania zabezpieczającego. W ocenie organów podatkowych brak jest przepisów prawa pozwalających na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu zajętych kwot, co uzasadniało rozstrzygnięcie formalne w postaci postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Zwrot kwot zajętych w postępowaniu zabezpieczającym jest jedynie czynnością materialno-techniczną, nie ma zatem przesłanek do wydania odrębnego rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu. Organ odwoławczy nie wypowiedział się merytorycznie co do zasadności żądania strony, powołując jedynie stosowne przepisy u.p.r. Natomiast organ I instancji wyraził pogląd, że w myśl art. 170 ust. 1 u.p.r. środki uzyskane w toku postępowania zabezpieczającego zostaną stronie zwrócone w momencie uprawomocnienia się postanowienia Sądu o zatwierdzeniu układu. Z kolei skarżąca Spółka podnosiła, iż po uchyleniu zajęć zabezpieczających postanowieniem Sędziego-komisarza z dnia [...]r. (a następnie przez sam organ zawiadomieniami z dnia [...]r.) organ podatkowy powinien dokonać zwrotu zajętych środków, albowiem odpadła podstawa prawna do ich dalszego zatrzymywania. Wydając postanowienie o charakterze formalnym organy podatkowe uchyliły się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, uniemożliwiając stronie poddanie odmowy zwrotu kontroli.
W ocenie Sądu rację w tym sporze przyznać trzeba stronie skarżącej.
Wnosząc pismo stanowiące wezwanie do zwrotu kwot zajętych w postępowaniu zabezpieczającym Spółka powołała się na prawomocne i natychmiast wykonalne postanowienie Sędziego-komisarza z dnia [...]r. o sygn. akt [...], mocą którego uchylono sporne zajęcia zabezpieczające, dokonane przed dniem otwarcia postępowania układowego dłużnika. Jako podstawę prawną tego orzeczenia wskazano art. 259 ust. 2 w zw. z art. 278 ust. 3 u.p.r.
Wskazać w tym miejscu należy, iż w myśl w myśl art. 3 ust. 1 u.p.r. celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego - również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. Sądem restrukturyzacyjnym jest sąd rejonowy - sąd gospodarczy. Kompetencje sędziego-komisarza zostały określone w art. 19 ust. 1 u.p.r., przy czym na mocy art. 20 tej ustawy sędzia-komisarz w zakresie swoich czynności ma prawa i obowiązki sądu i przewodniczącego.
Zgodnie z art. 258 u.p.r. dłużnik niezwłocznie informuje nadzorcę sądowego o postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi, dotyczących masy układowej, prowadzonych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. W sprawach tych uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy przez dłużnika bez zgody nadzorcy sądowego nie wywiera skutków prawnych.
W myśl art. 259 ust. 1 tej ustawy postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia przyspieszonego postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego sędzia-komisarz postanowieniem stwierdza zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowienie doręcza się również organowi egzekucyjnemu. Z kolei w myśl ust. 2 tego przepisu sędzia-komisarz na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego może uchylić zajęcie dokonane przed dniem otwarcia przyspieszonego postępowania układowego w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Przepis ust. 1 zdanie trzecie stosuje się odpowiednio. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że "Choć nie zostało to wyrażone wprost, art. 259 ust. 1 pr. rest. obejmuje swą hipotezą również postępowania zabezpieczające, do których winny być per analogiam stosowane takie same zasady jak w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro art. 170 ust. 1 pr. rest. stanowi, że z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ umorzeniu podlegają także postępowania zabezpieczające prowadzone przeciwko dłużnikowi, to również takie postępowania ulegają zawieszeniu z mocy prawa na skutek otwarcia przyspieszonego postępowania układowego. Oba bowiem postępowania winny być traktowane w analogiczny sposób na gruncie prawa restrukturyzacyjnego, a zasadę tę potwierdza także art. 259 ust. 3. (...) Uchylenie zajęć rachunków bankowych będzie konieczne, jeśli bez tego dłużnik nie będzie mógł prowadzić działalności operacyjnej lub regulować bieżących zobowiązań pozaukładowych. Podobnie rzecz przedstawia się ze środkami obrotowymi" (tak D. Chrapoński (w:) Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz pod red. A. Torbus, A.J. Witosz i A. Witosz, WK 2016, komentarz do art. 259). Pogląd, że obowiązek przelania do masy układowej dotyczy również środków uzyskanych w postępowaniach zabezpieczających przekonywująco uzasadnili także T. Grzesiak, Ł. Trela, M. Kaliński w: "Wydanie sum zatrzymanych w postępowaniu zabezpieczającym - w postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowym, DR 2019, nr 15, s. 58-68".
Odpowiednikiem przytoczonego wyżej przepisu dla postępowania układowego jest art. 278 u.p.r. W myśl tego uregulowania "1. Postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed dniem otwarcia postępowania układowego, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego sędzia-komisarz postanowieniem stwierdza zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to doręcza się również organowi egzekucyjnemu. 2. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy układowej niezwłocznie po wydaniu postanowienia o otwarciu postępowania układowego. 3. Przepisy art. 259 ust. 2-4 stosuje się odpowiednio". Zatem w postępowaniu układowym dopuszczalne jest wydanie przez sędziego-komisarza postanowienia o zwolnieniu sum uzyskanych z zabezpieczenia czy egzekucji, zawieszonych z dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeszcze przed dniem wydania postanowienia o otwarciu postępowania układowego, co wynika wprost z treści art. 278 ust. 3 u.p.r.
Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że wobec wydania przez Sędziego-komisarza prawomocnego postanowienia z dnia [...]r. w przedmiocie uchylenia zajęć zabezpieczających i doręczeniu tego postanowienia organowi podatkowemu powstał po jego stronie obowiązek zwrotu kwot zabezpieczonych do masy układowej Spółki. Zgodnie bowiem z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1460 z późn. zm., dalej jako K.p.c.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W niniejszej sprawie istotne jest także i to, że sam organ egzekucyjny uznał skutek wydanego przez Sędziego-komisarza postanowienia z [...]r., bowiem zawiadomieniami z dnia [...]r. uchylił dokonane zajęcia zabezpieczające.
Przypomnieć wypada, że zabezpieczenie może być dokonane również przed ustaleniem albo określeniem kwoty należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a przepisy odrębne zezwalają na takie zabezpieczenie (art. 155 u.p.e.a.). Zatem zajęcie zabezpieczające ma inny charakter niż zajęcie egzekucyjne. Celem postępowania zabezpieczającego jest stworzenie dogodnych warunków dla prowadzenia w przyszłości egzekucji należności pieniężnej lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zabezpieczenie jest dokonywane, jeżeli brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję w przyszłości.
Uchylenie zajęcia zabezpieczającego w sytuacji, w której równolegle toczy się postępowanie upadłościowe/układowe oznacza, że kwoty zajęte w tym postępowaniu stają się masą upadłościową/układową upadłego (zobowiązanego), a jedynym podmiotem uprawnionym do ich dysponowania jest zarządca lub syndyk masy upadłości, albo sam zobowiązany, jeżeli nie odebrano mu prawa zarządu. Zgodnie ze wskazanymi przepisami postępowanie egzekucyjne nie może się bowiem toczyć.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że taki zwrot nie nastąpił. Jednocześnie nie jest kwestionowane, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwrot zajętych kwot. W odpowiedzi na powyższe organ poprzestał na wydaniu postanowienia o charakterze formalnym tj. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony skarżącej o zwrot środków - na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.
Zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu należy stwierdzić, że ustawodawca wymienia dwie przesłanki dające podstawę do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Pierwszą przesłanką jest złożenie żądania przez osobę, która nie jest stroną, drugą przesłanką jest z kolei zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Choć ustawodawca nie dokonał konkretyzacji przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, to należy jednak uznać, że przepis ten odnosi się do takich sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania administracyjnego. Przesłanka ta zostanie spełniona, gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, gdy w tej sprawie zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 1640/18). Przyjmuje się zatem, że wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny.
Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. O ile bowiem Sąd zgadza się z twierdzeniem organu, że zwrot środków zajętych w postępowaniu egzekucyjnym czy też zabezpieczającym jest czynnością amaterialno-techniczną i nie jest wymagane wydanie postanowienia w tym przedmiocie to inaczej należy ocenić odmowę zwrotu zajętych w postępowaniu zabezpieczającym środków.
Zaznaczyć trzeba, że w postępowaniu zabezpieczającym, wobec odesłania zawartego w art. 166 u.p.e.a., stosuje się odpowiednio przepisy działu I oraz art. 168d. Zatem obowiązują naczelne zasady postępowania, a najszersze zastosowanie mają zasady legalizmu (art. 6 K.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), zaufania do organów administracyjnych (art. 8 K.p.a.), udzielania informacji (art. 9 K.p.a.), przekonywania (art. 11 K.p.a.), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 K.p.a.) oraz sądowej kontroli rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej (art. 16 K.p.a.) (P. Pietrasz (w:) D.R. Kijowski (red.), praca zbiorowa, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Lex, komentarz do art. 18 pkt 3, wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 60/18). Bezwzględnie ma tu zastosowanie także zasada legalizmu jako przejaw konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP).
Powyższe zasady znajdują przy tym odzwierciedlenie w samym u.p.e.a., w szczególności w art. 17. Stanowi on, że o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Z powyższego wynika zatem, że organ egzekucyjny i organ nadzoru winny nie tylko właściwie interpretować wnioski składane przez uprawnione podmioty i nadawać im odpowiedni bieg (dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia), ale też powinny w toku podejmowanych w egzekucji czynności respektować wyżej wskazane zasady.
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ podatkowy winien był rozpoznać merytorycznie wniosek Spółki o zwrot kwot zajętych w postępowaniu zabezpieczającym. W przypadku rozstrzygnięcia pozytywnego następuje zwrot kwot, który bez wątpienia jest czynnością materialno-techniczną. Jednakże wydanie rozstrzygnięcia negatywnego musi nastąpić w formie umożliwiającej stronie zakwestionowanie prawidłowości stanowiska organu co do odmowy zwrotu, a zatem postanowienia i w konsekwencji poddania go kontroli sądowo-administracyjnej. Przyjęcie odmiennej interpretacji wskazanych powyżej przepisów prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działanie organu nie podlegałoby jakiekolwiek kontroli, co w świetle zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady legalizmu (art. 6 K.p.a.) jest nie do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstytucji. Mamy bowiem do czynienia z władczym rozstrzygnięciem organu administracji, w toku postępowania zabezpieczającego rozstrzygającym o prawach zobowiązanego.
Mając powyższe na względzie Sąd stanął na stanowisku, że rozstrzygnięcie DIAS narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W toku ponownego rozstrzygania sprawy, organy zobowiązane będą do uwzględnienia zawartej w niniejszym wyroku oceny prawnej. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 100 zł złożył się uiszczony wpis.