I SA/GL 1082/24

I SA/Gl 1082/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący/
Katarzyna Stuła-Marcela
Mikołaj Darmosz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 10, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 7a, art. 32aa, art. 33 par. 2 pkt 3, art. 34 par. 4 pkt 3 lit. a), art. 34a, art. 64c par. 3 pkt 2,
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Tezy
Wynik rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej ma bezpośrednie przełożenie na badanie podstaw do odpowiedzialności wierzyciela za koszty egzekucyjne. Pozwala on na ustalenie, czy ziściła się przesłanka o jakiej mowa w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Jeżeli bowiem wierzyciel uznał, że wystąpiła okoliczność wypełniająca podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej wymieniona w art. 33 § 2 pkt 1-5 u.p.e.a. (np. błąd co do zobowiązanego) prowadząca do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to potwierdził tym samym, iż spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wadliwy okazał się bowiem wniesiony przez niego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec podmiotu określonego w tytule wykonawczym. Uprawnione jest wówczas przyjęcie, że to wierzyciel spowodował niezgodnym z prawem działaniem powstanie kosztów egzekucyjnych, z zastrzeżeniem przypadków uregulowanych w art. 34b u.p.e.a.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 lutego 2025 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. - Zarząd Dróg Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 lipca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.318.2024.4/BKZ/ UNP: 2401-24-171556 w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiot kontroli Sądu stanowiło postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ odwoławczy", "organ nadzoru") z 5 lipca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.318.2024.4/BKZ UNP: 2401-24-171556 wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144, art. 126 i art. 113 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 64c § 10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") po rozpoznaniu zażalenia PREZYDENTA MIASTA K. ZARZĄDU DRÓG I MOSTÓW (dalej: "Prezydent", "Skarżący", "Wierzyciel") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z 21 lutego 2024 r., nr [...] (dalej: "organ egzekucyjny", "organ I instancji") w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi.
Wskazane postanowienie organu odwoławczego zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Prezydent Miasta K. postanowieniem z 9 kwietnia 2024 roku nr [...] po rozpoznaniu wniesionego przez R.R. (dalej: "Zobowiązany", "Uczestnik postępowania") zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o wystawiony przez niego tytuł wykonawczy z 19 marca 2024 r. nr W-26/3888/2024 orzekł o: 1) "uznaniu zarzutu błędu, co do zobowiązanego, w stosunku do należności głównej", 2) oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku, w stosunku do powstałych kosztów upomnienia.
Postanowienie Wierzyciela stało się ostateczne, a to wobec nie wniesienia od niego przez zobowiązanego środka zaskarżenia.
Naczelnik postanowieniem z 13 maja 2024 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku Prezydenta. Następnie postanowieniem z 27 maja 2024 r. obciążył Prezydenta jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 110,42 zł. W uzasadnieniu wskazano jakie czynności egzekucyjne zostały podjęte po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że skoro jak się okazało na Zobowiązanym nie spoczywał obowiązek do poniesienia dochodzonej opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty za parkowanie w strefie płatnego parkowania, to winę za niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego ponosi Wierzyciel. Uznanie przez Wierzyciela zarzutu błędu, co do zobowiązanego czyni prowadzone postępowanie egzekucyjne niedopuszczalnym od samego początku. Oceny tej nie zmienia stanowisko Wierzyciela, że uznanie zarzutu nie dotyczy kosztów upomnienia. Koszty upomnienia są należne od zobowiązanego, a nie od podmiotu, do którego skierowano upomnienie.
W zażaleniu z 31 maja 2024 r. na ww. postanowienie Prezydent podniósł, że kosztami egzekucyjnymi powstałymi w trakcie tego postępowania powinien zostać obciążany zobowiązany. Wierzyciel wskazał, że nie wystąpiła żadna z okoliczności wymienionych w art. 64c § 3 pkt 1-2 u.p.e.a. uzasadniających obciążenie go kosztami postępowania. W szczególności wskazano, że Zobowiązany nie zadośćuczynił wymogowi zgłoszenia zbycia pojazdu, co wynikało z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm. – dalej: "u.p.r.d."). Na skutek zaniechań Zobowiązanego kierując upomnienie, a następnie wystawiając tytuł wykonawczy Wierzyciel nie miał wiedzy, o tym iż Zobowiązany nie był już właścicielem pojazdu, w związku z którego parkowaniem w [...] SPP powstał dochodzony obowiązek. Dodatkowo wskazano, że koszty upomnienia obciążają Zobowiązanego i jako należne Wierzycielowi powinny zostać ściągnięte w postępowaniu prowadzonym w oparciu o wystawiony przez niego tytuł wykonawczy.
Dyrektor postanowieniem z 5 lipca 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Uznanie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego czyni prowadzone postępowanie egzekucyjne niedopuszczalnym od samego początku. Organ odwoławczy podkreślił, że Zobowiązany w zarzucie w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgłosił wyłącznie zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Dyrektor nawiązał do ustawowej definicji zobowiązanego, którym jest między innymi osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Jeżeli zatem Wierzyciel uznał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut, co do zobowiązanego, to nie jest on zobligowany do zapłaty obowiązku objętego tytułem wykonawczym, jak i innych kosztów związanych z wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor zaznaczył, że przepisy ustawy egzekucyjnej wskazują jasno, iż wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej. Organ I instancji, w tej sytuacji, nie miał innej możliwości niż obciążenie tymi kosztami egzekucyjnymi.
Prezydent, reprezentowany przez pełnomocnika wykonującego zawód radcy prawnego, pismem z 29 maja 2024 r. wniósł skargę do tut. Sądu zarzucając wydanie postanowienia z naruszeniem:
1. art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 3, 9 i 10 u.p.e.a. przez zastosowanie i przyjęcie, że organ egzekucyjny na podstawie art. 64cd § 7 ustawy egzekucyjnej, prawidłowo uznał, że kosztami w kwocie 110,42 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr W-26/3888/2024 z 19 marca 2024 r., przeciwko Zobowiązanemu należy obciążyć wierzyciela tj. Prezydenta;
2. art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z treści w/w przepisów, poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej, niepodjęcie dostatecznych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego z naruszeniem zasad proceduralnych, w tym w szczególności błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji spowodowało błędne przyjęcie, że kosztami egzekucyjnymi w kwocie 109,82 zł należy obciążyć Wierzyciela, a nie Zobowiązanego, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego z 19 marca 2024 r.
Skarżący wobec sformułowanych zarzutów wniósł o:
1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu pierwszej
instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, a nadto
2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora, że uznanie zarzutu błędu co do zobowiązanego przez Wierzyciela czyni prowadzone postępowanie egzekucyjne niedopuszczalnym, co z kolei obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania, zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych lub uzyskanych kosztów egzekucyjnych, a także stanowi podstawę do obciążenia wierzyciela zwróconymi zobowiązanemu kosztami egzekucyjnymi w drodze postanowienia. Strona skarżąca zaakcentowała, że w postanowieniu 9 kwietnia 2024r. orzeczono, o uznaniu zarzutu błędu co do zobowiązanego wyłącznie w stosunku do należności głównej, ale także o oddaleniu zarzutu nieistnienia obowiązku w stosunku do powstałych kosztów za doręczenie upomnienia.
Powołując się na stanowisko wyrażone w literaturze ("P. Przybysz – komentarz do art. 64c u.p.e.a.") Skarżący wskazał, że wierzyciel ponosi odpowiedzialność za wady tytułu wykonawczego uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji. Wady takie dotyczą zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Wierzyciel stanął na stanowisku, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa mogących skutkować jego odpowiedzialnością za koszty postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że Zobowiązany dopełnił obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu z uchybieniem terminu wskazanego przez ustawodawcę, tj. dopiero w dniu 28 marca 2024 r., po doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego, co nastąpiło 19 marca 2024 r. Strona skarżąca zaznaczyła, że otrzymała od Zobowiązanego drogą elektroniczną w 9 grudnia 2022 r. kopię faktury VAT nr: [...] z 7 grudnia 2017 r. potwierdzającej sprzedaż poj. marki Volkswagen o nr rej. [...], lecz nie uczynił zadość wezwaniom Wierzyciela z dnia 20 grudnia 2022r. oraz 25 stycznia 2023r. o uzupełnienie dokumentacji- wobec czego wniesione pismo/e-mail pozostało bez rozpoznania zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a.
Wierzyciel wskazał, że dołożył wszelkiej staranności przy wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy. Strona skarżąca zaznaczyła (co w tekście skargi uczynienie poprzez wytłuszczenie i podkreślenie tekstu), że obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje natomiast z chwila doręczenia upomnienia. Skarżący niezmiennie stoi na stanowisku, że koszty za doręczenie upomnienia dochodzone od Zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego, obok należności głównej za nieopłacony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania w K., są zasadne i należne Wierzycielowi.
W równie stanowczym tonie wskazano w skardze, że to zaniechanie przez Zobowiązanego spełnienia ustawowego obowiązku zawiadomienia starosty o zbyciu pojazdu – w ściśle określonym terminie - doprowadziło do wszczęcia postępowania upominawczego. Uczestnik podjął nieskuteczne czynności zmierzające do wyjaśnienia sprawy z Wierzycielem, co z kolei doprowadziło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie należności. Wierzyciel, wskazał że w jego ocenie Uczestnik w pełni zasługuje na miano "Zobowiązanego", bowiem do czasu złożenia zarzutu i przedłożenia w toku postępowania egzekucyjnego wiarygodnych dokumentów pozwalających na umorzenie postępowania w części, to właśnie od Uczestnika dochodzone były należności.
Podsumowując Prezydent wskazał, że kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego, nie dopuścił się żadnego działania lub zaniechania, które mogłyby doprowadzić do naruszenia przepisów prawa, dotyczących wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Tytuł wykonawczy skierowany do organu egzekucyjnego nie zawierał żadnych wad, które dotyczyłyby zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doprowadziło natomiast zaniechanie przez Uczestnika postępowania w spełnieniu obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu do właściwego organu, jak również brak wiarygodnego - skutecznego poinformowania o tym fakcie Wierzyciela, po doręczeniu upomnienia.
Dyrektor odpowiadając na skargę w piśmie z 29 sierpnia 2024 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że pełna argumentacja dla odparcia zarzutów skargi została zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a w skardze nie podniesiono nowych okoliczności mających wpływ na zmianę stanowiska. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga wniesiona została na postanowienie wymienione w art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") podlegające kontroli sprawowanej przez właściwy sąd administracyjny. Wspomniana kontrola wykonywana jest pod względem zgodności z prawem poddanych jej działań administracji publicznej – art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267).
Okoliczności faktyczne sprawy zostały wyczerpująco ustalone i pozostają niesporne, brak zgodność pomiędzy stronami zachodzi w zakresie oceny prawnej.
Spór w sprawie dotyczy tego, czy uwzględnienie przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, opartego o podstawę z art. 33 § 2 pkt 3) u.p.e.a. (błąd co do zobowiązanego) prowadzące do umorzenia postępowania egzekucyjnego, jest równoznaczne z wystąpieniem przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jako podmiotu, który spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej.
Skarżący podnosi, że to bierność Zobowiązanego w wykonaniu obowiązków ustawowych dotyczących zgłaszania zbycia pojazdu, jak też brak oczekiwanej reakcji na upomnienie, a następnie na wezwania doprowadziła do wszczęcia postępowania. Następstwem zaniechań Zobowiązanego było to, że Wierzyciel do czasu rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, miał pozostawać w przekonaniu, iż obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej spoczywał na podmiocie widniejącym w rejestrach jako jego właściciel, w dacie w jakiej doszło do nieopłaconego parkowania. Stanowisko Wierzyciela w sprowadzić można do wskazania, że postępował on rzetelnie dążąc do wyjaśnienia sprawy, wobec czego nie ponosi winy we wszczęciu postępowania egzekucyjnego, co najmniej do etapu zakończenia postępowania upominawczego. Organ, którego postanowienie zaskarżono twierdzi natomiast, że to Wierzyciel sam stwierdził, iż egzekucja administracyjna prowadzona w oparciu o wystawiony przez niego tytuł wykonawczy nie powinna być skierowana przeciw Zobowiązanemu. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że odpowiedzialność za wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego ponosi wierzyciel na zasadzie ryzyka.
Rozstrzygnięcie wspomnianego sporu wymagało w pierwszej kolejności ustalenia podstaw odpowiedzialności wierzyciela za koszty egzekucyjne. W drugiej kolejności należało ustalić, czy rozstrzygnięcie odnośnie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, ma wpływ na kwestię odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, w tym również za dochodzone wraz z nimi koszty doręczenia upomnienia. Powyższe poprzedzić należy ustaleniem, że na koszty egzekucyjne składa się opłata manipulacyjna, opłata egzekucyjna, opłata za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne (art. 64c § 1 u.p.e.a.).
W art. 64c § 2 zdanie pierwsze u.p.e.a. wyrażona jest ogólna reguła obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Reguła ta dotyczy również kosztów upomnienia pobieranych przez organ egzekucyjny na rzecz wierzyciela. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych (art. 15 § 2 zdanie pierwsze i trzecie u.p.e.a.). Koszty doręczenia z perspektywy zobowiązanego stanowią element całości należności akcesoryjnych związanych z szeroko rozumianym administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym obejmującym etap czynność przedegzekucyjnych podejmowanych przez wierzyciela, jak też etap właściwego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny.
W myśl art. 64c § 3 u.p.e.a. wierzyciel obowiązany jest pokryć koszty egzekucyjne, jeżeli: 1) nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego; 2) spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji administracyjnej; 3) organ egzekucyjny nie przystąpił do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 29 § 2 pkt 1 i 3.
W kontekście niniejszej sprawy znaczenie ma przypadek określony w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Użyty w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. zwrot "jeżeli spowodował" rozumieć należy, jako wystąpienie stanu będącego następstwem zachowania wierzyciela. Stanem tym będzie "niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie", czyli sytuacja gdy w świetle obowiązujących przepisów brak było podstaw do uruchomienia bądź kontynuowania egzekucji administracyjnej wobec konkretnego oznaczonego podmiotu. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2429/21 "Niezgodność z prawem", o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy odnosić nie tylko do samych czynności postępowania egzekucyjnego, ale także podstawy prawnej egzekucji (powołane w orzeczenia dostępne poprzez Centralną Bazę Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wierzyciel ponosić będzie odpowiedzialność za koszty egzekucyjne o jakiej mowa w art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a. w razie wystąpienia obiektywnego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zachowaniem wierzyciela, a nieuprawnionym wszczęciem egzekucji administracyjnej albo jej niezasadnym kontynuowaniem. Dla obciążenia wierzyciela obowiązkiem pokrycia kosztów egzekucyjnych nie jest istotne, czy zachowanie prowadzące do niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji było przez wierzyciela zawinione, czy też nie. Z treści art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a., a także innych przepisów administracyjnego postępowania egzekucyjnego nie można wyprowadzić wniosku, że uregulowana w tym przepisie odpowiedzialność wierzyciela oparta jest o kryterium zawinienia (por. wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 402/24).
Przypomnieć należy, że chwila wszczęcia egzekucji administracyjnej określana jest na podstawie art. 26 § 5 u.p.e.a. Stan niezgodności z prawem egzekucji administracyjnej powinien być zatem oceniany na moment jej wszczęcia. Jeżeli nie dojdzie do wszczęcia egzekucji administracyjnej, to wierzyciel nie będzie ponosić odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, bowiem w art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a. wyraźnie jest mowa o wszczęciu egzekucji administracyjnej, a nie postępowania egzekucyjnego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Odpowiedzialność wierzyciela za koszty egzekucyjne w toku egzekucji administracyjnej związana może być też z zachowaniami stanowiącymi naruszenie zasady współpracy podmiotów czynnych egzekucji administracyjnej (art. 7a u.p.e.a.), w tym z uchybieniem obowiązkom wymienionym w art. 32aa u.p.e.a.
Na zagadnienie zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej spojrzeć należy z perspektywy przedmiotu oraz celów postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem postępowania egzekucyjnego w administracji jest dochodzony obowiązek, a celem doprowadzenie do jego wykonania. Niezgodne z prawem będzie prowadzenie działań egzekucyjnych (czynności egzekucyjnych i przedegzekucyjnych) wobec podmiotu, na którym nie spoczywał obowiązek stanowiący przedmiot postępowania. Sprzeczne z obowiązującą w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym zasadą niezbędności jest prowadzenie działań zmierzających do zastosowania środków przymusu wobec osoby, na której nie ciążył dochodzony obowiązek.
Środek prawny w postaci zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej służy ochronie zobowiązanego przed prowadzeniem wobec niego egzekucji niezgodnej z prawem materialnym (por. A.Cudak Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Warszawa, 2022, s. 155). Stwierdzenie przez wierzyciela, że zarzut wniesiony przez zobowiązanego zasługuje na uwzględnienie jest równoważny, z tym że egzekucja administracyjna została wszczęta lub była prowadzona niezgodnie z przepisami prawa (por. P.Przybysz Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. [w] T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka, Aktualne problemy egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, Toruń 2022, s. 108). Jak wynika z art. 34 § 2 pkt 2 lit. a) i b) u.p.e.a. wierzyciel rozpoznając zarzut może uznać zarzut za zasługujący na uwzględnienie w całości, albo w części (w pozostałym zakresie oddalając zarzut).
Zarzut błędu, co do zobowiązanego ze swej istoty nie jest stopniowalny. Podmiot, wskazany jako zobowiązany w tytule wykonawczym mającym za przedmiot skonkretyzowany obowiązek albo jest podmiotem, który nie wykonał w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.), albo nim nie jest. Ujmując inaczej w odniesieniu do tego samego obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji o jednorodnej podstawie prawnej, nie można być zobowiązanym w części, a w części nim nie być.
Uwzględnienie przez wierzyciela zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej opartego o podstawę wymienioną w art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. – błąd, co do osoby zobowiązanego – jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że podmiot wymieniony w tytule wykonawczym nie miał statusu zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Konsekwencjami procesowymi powyższego są: po pierwsze umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości (art. 34 § 4 pkt 3 lit. a) u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 3 tej ustawy); po drugie stwierdzenie, że egzekucja została wszczęta lub była prowadzona niezgodnie z przepisami prawa. Uwzględniając zarzut błędu, co do zobowiązanego wierzyciel potwierdza, że podmiot wskazany w tytule wykonawczym nie był zobowiązanym, a skoro nie był zobowiązanym to egzekucja administracyjna (również w szerokim rozumieniu obejmującym działania wierzyciela) nie powinna była się przeciw niemu toczyć.
Wynik rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej ma bezpośrednie przełożenie na badanie podstaw do odpowiedzialności wierzyciela za koszty egzekucyjne. Pozwala on na ustalenie, czy ziściła się przesłanka o jakiej mowa w art. 64c § 3 pkt 2 u.p.e.a. Jeżeli bowiem wierzyciel uznał, że wystąpiła okoliczność wypełniająca podstawę zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej wymieniona w art. 33 § 2 pkt 1-5 u.p.e.a. (np. błąd co do zobowiązanego) prowadząca do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to potwierdził tym samym, iż spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wadliwy okazał się bowiem wniesiony przez niego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec podmiotu określonego w tytule wykonawczym. Uprawnione jest wówczas przyjęcie, że to wierzyciel spowodował niezgodnym z prawem działaniem powstanie kosztów egzekucyjnych, z zastrzeżeniem przypadków uregulowanych w art. 34b u.p.e.a. Dopełnienie czynności, o jakich mowa w art. 26 § 1 u.p.e.a. stanowi jedno z początkowych ogniw łańcucha zdarzeń procesowych prowadzących do uruchomienia egzekucji skierowanej wobec podmiotu wskazanego w tytule wykonawczym, bez którego nie doszłoby do uruchomienia egzekucji.
Nawiązując do argumentacji Skarżącego dotyczącej zasadności przypisania Uczestnikowi statusu zobowiązanego co najmniej do czasu wyjaśnienia przez tego ostatniego kwestii spoczywającego na nim obowiązku Sąd wyjaśnia, że w obrębie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje jedna definicja zobowiązanego wyrażona w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Odnosi się ona zarówno do etapu działań przedegzekucyjnych (np. upomnienia), jak też do właściwego postępowania egzekucyjnego. Za zobowiązanego należy uważać tego, na kogo prawo materialne pozwala nałożyć obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej (por. M. Romańska Postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające w administracji. Warszawa 2021, s. 121). Rozważaniom teoretycznym można pozostawić wyróżnienie pojęć "zobowiązanego w znaczeniu formalnym" oraz "zobowiązanego w znaczeniu materialnym".
Wymienienie konkretnej osoby fizycznej bądź jednostki organizacyjnej jako zobowiązanego w upomnieniu, czy w tytule wykonawczym nie czyni z niej samoistnie zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Jeżeli dany podmiot nie był tym, który nie wykonał w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, to w rzeczywistości nie przysługiwał mu atrybut zobowiązanego. Weryfikacja poprawności traktowania danego podmiotu jako zobowiązanego może nastąpić w ramach środków prawnych przysługujących uczestnikom postępowania egzekucyjnego.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że jeżeli dany podmiot nie był zobowiązanym, to nie mogły go obciążać koszty upomnienia (art. 15 § 2 u.p.e.a.). Jeżeli natomiast nie mogły takiego podmiotu obciążać koszty upomnienia, to nie mogły być dochodzone wraz z kosztami egzekucyjnym. W przypadku gdy koszty takie zostały ściągnięte przez organ egzekucyjny, to powinny zostać zwrócone zobowiązanemu wraz z kosztami egzekucyjnymi odpowiednio do art. 64cd § 1 u.p.e.a. Skoro koszty upomnienia dochodzone są w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych, to również w trybie właściwym dla tych ostatnich powinny zostać zwrócone zobowiązanemu (art. 64cd § 2 u.p.e.a.). Wierzyciel nie może tym samym domagać się ich odzyskania i w tym celu kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Jak trafnie wskazał DIAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wierzyciel ponosi ryzyko uruchomienia postępowania egzekucyjnego, które okazało się wszczęte albo prowadzone niezgodnie z przepisami prawa.
Nietrafna jest argumentacja Skarżącego nawiązująca do zakresu rozstrzygnięcia przyjętego w postanowieniu wierzyciela w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Prezydent zmierza do wykazania, że wobec uwzględnienia przez niego zarzutu w zakresie błędu co do zobowiązanego przy równoczesnym oddaleniu zarzutu w zakresie nieistnienia obowiązku poniesienia kosztów upomnienia, postępowanie egzekucyjne powinno być kontynuowane dla doprowadzenia do ściągnięcia kosztów upomnienia.
Sąd wyjaśnia, że po pierwsze z omówionych wcześniej względów przyjęte przez Wierzyciela rozstrzygnięcie jest wewnętrznie sprzeczne i jako takie nie mogło wywołać skutku jaki sugeruje Skarżący. W punkcie pierwszym sentencji Wierzyciel stwierdził, że podmiot wskazany w tytule wykonawczym nie jest zobowiązanym, podczas gdy z punktu drugiego wynika, że jednak był zobowiązanym i z tego powodu powinny zostać pobrane koszty egzekucyjne.
Po drugie w ramach rozpoznania zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej rozstrzygana jest kwestia zasadności prowadzenia wobec danego podmiotu egzekucji administracyjnej, w kontekście istnienia dochodzonego obowiązku (w przypadku obowiązków pieniężnych należności głównej i ewentualnych odsetek). Podstawą oceny w tym zakresie są przede wszystkim przepisy prawa materialnego dotyczące dochodzonego obowiązku, z zastrzeżeniem podstawy wymienionej w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Zagadnienie obowiązku poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych nie stanowi materii zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel w postanowieniu zapadłym w trybie art. 33 i art. 34 u.p.e.a. nie mógł wprost w sentencji odnieść się do kwestii istnienia obowiązku akcesoryjnego jakim jest obowiązek zapłaty kosztów upomnienia.
Po trzecie, koszty egzekucyjne powstają z mocy prawa jako przysługująca wierzycielowi należność związana z działaniami poprzedzającymi wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Konsekwencje stwierdzenia, że postępowanie egzekucyjne nie powinno w ogóle być wszczęte (np. z uwagi na błąd, co do zobowiązanego; nieistnienie obowiązku) oddziałują na obowiązek poniesienia kosztów upomnienia. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 2 pkt 1-5 w zw. z art. 34 § 4 pkt 2 lit. a) u.p.e.a.) prowadzi do ustania bytu prawnego kosztów upomnienia. Przedstawiony tok rozumowania można również odwrócić, gdyż uznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej za niezasadny, przy spełnieniu wymogów z art. 15 u.p.e.a., potwierdza pośrednio słuszność obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Na tym tle dostrzec należy szczególną regulację art. 34b u.p.e.a. zgodnie z którym nie umarza się postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 33 § 2 pkt 5 tej ustawy, zaistniałej po wszczęciu tego postępowania, jeżeli koszty egzekucyjne powstałe przed dniem zaistnienia tej przyczyny oraz koszty upomnienia nie zostały wyegzekwowane, zapłacone lub umorzone.
Podsumowując Sąd stwierdza, że bez znaczenia dla obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi były zaniedbania Zobowiązanego w wykonaniu obowiązków ustawowych dotyczących zgłaszania zbycia pojazdu, jak też brak oczekiwanej odpowiedzi na etapie poprzedzającym sporządzenie i wniesienie tytułu wykonawczego. Zaznaczyć przy tym należy, że Wierzyciel jeszcze przed wystawieniem tytułu wykonawczego dysponował informacją o zbyciu przez Zobowiązanego pojazdu przed dniem nieopłaconego parkowania. Wierzyciel mógł zatem zainicjować czynności wyjaśniające organu rejestrowego.
Postanowienie Dyrektora, wbrew zarzutom skargi, zawiera jednoznaczne i umotywowane stanowisko. Zarówno Naczelnik i Dyrektor prawidłowo ustalili istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, nie naruszając przy tym art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Orzekające w sprawie organy administracji zamieściły przekonywujące wyjaśnienia prawne, co do zasadności obciążenia wierzyciela obowiązkiem poniesienia kosztów egzekucyjnych. Zrealizowano w ten sposób wskazania płynące z art. 10 k.p.a.
W zaskarżonym postanowieniu wykazano wystąpienie podstaw do nałożenia na Wierzyciela obowiązku pokrycia kosztów egzekucyjnych. Koszty te powstały w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o wystawiony przez Wierzyciela tytuł wykonawczy. W ramach postępowania egzekucyjnego doszło do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone z wniosku Wierzyciela, zostało umorzone po tym jak tenże Wierzyciel uwzględnił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Następstwem uwzględnienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a. było umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. Powyższe potwierdziło, że brak było przesłanek dla prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec Zobowiązanego, a tym samym jej wszczęcie i prowadzenie było niezgodne z prawem. Podniesione przez Prezydenta okoliczności nie dostarczyły powodów dla uznania zasadności zarzutów wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 3, 9 i 10 u.p.e.a. Organ egzekucyjny był uprawniony do wydania postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych jakie pokryć powinien wierzyciel. Pozbawione podstaw prawnych było żądanie Wierzyciela kontynuowania postępowania egzekucyjnego w celu ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od podmiotu, który jak stwierdził sam Wierzyciel, w istocie nie był zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.
W tym stanie rzeczy skargę jako bezzasadną należało oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a.