I SA/GL 1035/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2023-05-18
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od nieruchomościdarowiznaprawo restrukturyzacyjnepostępowanie sanacyjnewłaścicielposiadacz samoistnyposiadacz zależnyobowiązek podatkowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatnika w sprawie podatku od nieruchomości, uznając go za właściciela mimo darowizny i późniejszego postępowania sanacyjnego ojca.

Skarżący kwestionował decyzję o podatku od nieruchomości za 2019 r., twierdząc, że nie był właścicielem nieruchomości z powodu darowizny z powrotem na rzecz rodziców oraz otwarcia postępowania sanacyjnego wobec ojca. Sąd uznał, że darowizna z 8 kwietnia 2019 r. wywołała skutki prawne, a późniejsza darowizna z 25 listopada 2019 r. nie unieważniła jej. Podkreślono, że bezskuteczność czynności prawnych w stosunku do masy sanacyjnej (art. 304 pr.r.) nie jest równoznaczna z nieważnością i nie wiąże organów podatkowych w ustalaniu kręgu właścicieli. Sąd oddalił skargę, uznając skarżącego za podatnika.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości za 2019 r. Skarżący M. Z. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. ustalającą zobowiązanie podatkowe w wysokości 27.144 zł. Skarżący podnosił, że nie był właścicielem nieruchomości, ponieważ pierwotna darowizna od rodziców z 8 kwietnia 2019 r. została "unicestwiona" przez późniejszą darowiznę z 25 listopada 2019 r. na rzecz rodziców. Dodatkowo argumentował, że otwarcie postępowania sanacyjnego wobec ojca w dniu 12 maja 2020 r. (po wniosku z 25 listopada 2019 r.) sprawiło, że darowizna z 8 kwietnia 2019 r. była bezskuteczna w stosunku do masy sanacyjnej na mocy art. 304 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego. Skarżący powołał się również na art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, twierdząc, że jego ojciec był samoistnym posiadaczem nieruchomości i jako taki powinien być podatnikiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że darowizna jest umową konsensualną, a zawarcie kolejnej darowizny nie niweczy skutków prawnych wcześniejszej. Podkreślono, że bezskuteczność czynności prawnych w stosunku do masy sanacyjnej (art. 304 pr.r.) nie oznacza nieważności i nie jest wiążąca dla organów podatkowych w ustalaniu kręgu właścicieli. Sąd uznał, że skarżący i jego brat byli właścicielami nieruchomości od 8 kwietnia 2019 r. do 25 listopada 2019 r., a zatem ciążył na nich obowiązek podatkowy. Sąd odrzucił również argument o samoistnym posiadaniu przez ojca, wskazując, że rodzice ustanowili na swoją rzecz prawo użytkowania, co świadczy o posiadaniu zależnym, a nie samoistnym. Dodatkowo, skarżący sam składał informacje o nieruchomości i odbierał korespondencję, co potwierdzało jego status właściciela.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, darowizna wywołuje skutki prawne w chwili jej zawarcia, a późniejsze powrotne przeniesienie własności nie niweczy jej skutków prawnych dla celów ustalenia obowiązku podatkowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że darowizna jest umową konsensualną, a jej skutki prawne powstają z chwilą złożenia zgodnych oświadczeń woli. Kolejna darowizna nie powoduje nieważności wcześniejszej darowizny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.o.l. art. 3 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Podatnikami podatku od nieruchomości są właściciele nieruchomości.

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych art. 3 § ust. 3

pr.r. art. 304 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne

Czynności prawne, nieodpłatne albo odpłatne, którymi dłużnik rozporządził swoim majątkiem, jeżeli wartość świadczenia dłużnika przewyższa w istotnym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez dłużnika lub zastrzeżonego dla dłużnika lub dla osoby trzeciej, dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego, są bezskuteczne w stosunku do masy sanacyjnej.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.

Pomocnicze

u.p.o.l. art. 3 § ust. 3

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym.

u.p.o.l. art. 6 § ust. 1

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku.

u.p.o.l. art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Obowiązek podatkowy wygasa z upływem miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ten obowiązek.

o.p. art. 207

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

o.p. art. 21 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

k.c. art. 336

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Posiadaczem rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) lub jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Argumenty

Odrzucone argumenty

Darowizna z 8 kwietnia 2019 r. była nieważna/nieistotna z powodu późniejszej darowizny z 25 listopada 2019 r. Darowizna z 8 kwietnia 2019 r. była bezskuteczna w stosunku do masy sanacyjnej ojca na mocy art. 304 pr.r., co wyłącza obowiązek podatkowy skarżącego. Ojciec skarżącego był samoistnym posiadaczem nieruchomości, co zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. czyni go podatnikiem.

Godne uwagi sformułowania

bezskuteczność w stosunku do masy sanacyjnej nie jest równoznaczna z nieważnością czynności prawnej bezskuteczność ograniczona, ponieważ odnosi się ona jedynie do masy sanacyjnej posiadanie jest określonym rodzajem władztwa nad rzeczą posiadanie samoistne wymaga elementu fizycznego (corpus) oraz elementu psychicznego (animus) - woli wykonywania prawa własności

Skład orzekający

Paweł Kornacki

przewodniczący sprawozdawca

Dorota Kozłowska

członek

Anna Tyszkiewicz-Ziętek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podatku od nieruchomości w kontekście darowizn, prawa restrukturyzacyjnego (bezskuteczność czynności prawnych wobec masy sanacyjnej) oraz definicji posiadania samoistnego."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z darowiznami i postępowaniem sanacyjnym. Interpretacja posiadania samoistnego jest standardowa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność prawną sytuacji, gdy transakcje majątkowe (darowizny) kolidują z postępowaniem restrukturyzacyjnym i obowiązkami podatkowymi, co jest częstym problemem w praktyce.

Darowizna, sanacja i podatek od nieruchomości – jak sąd rozstrzygnął spór o własność?

Dane finansowe

WPS: 27 144 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gl 1035/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek
Dorota Kozłowska
Paweł Kornacki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1170
art. 3 ust. 3
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1508
art. 304 ust. 1
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. Z. (Z.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.F/41.4/190/2022/3324 w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2019 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
M. Z. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 24 czerwca 2022 r., nr SKO.F/41.4/190/2022/3324, wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją z 26 stycznia 2022 r., nr ewid. [...] Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 207 i art. 210 w związku z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "o.p."), art. 2-7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm.; dalej: "u.p.o.l.") oraz uchwały nr LXI/1245/18 Rady Miasta Katowice z dnia 25 października 2018 r. w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na 2019 r. obowiązujących na terenie miasta Katowice (Dz. Urz. Woj. Śl. z 2018 r. poz. 6912), ustalił M. Z. (skarżącemu) i A. Z. (bratu skarżącego – uczestnikowi postępowania sądowoadministracyjnego) zobowiązanie podatkowe w wysokości 27.144 zł, za okres od maja do listopada 2019 r., od nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].
W odwołaniu od tej decyzji M. Z. i A. Z. zarzucili sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym materiałem dowodowym oraz zaniechanie przeprowadzenia dowodu z aktów notarialnych "unieważniających nabycie nieruchomości". Podnieśli, że w 2019 r. nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, gdyż co prawda na mocy aktu notarialnego z 8 kwietnia 2019 r. A. Z1. i P. Z. (ich rodzice) darowali im tę nieruchomość, niemniej jednak 25 listopada 2019 r. to oni dokonali darowizny tej nieruchomości na rzecz rodziców.
W piśmie z 14 lutego 2022 r. (także oznaczonym jako odwołanie) już sam skarżący podniósł, że nigdy nie był właścicielem opodatkowanej nieruchomości. Wskazał, że 12 maja 2020 r. zostało otwarte postępowanie sanacyjne względem jego ojca. Natomiast wniosek o wszczęcie tego postępowania z pewnością musiał zostać złożony przed 8 kwietnia 2020 r. Tym samym darowizna nieruchomości z 8 kwietnia 2019 r. nie wywołała skutków prawnych w świetle art. 304 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1588 ze zm.; dalej zamiennie: "pr.r."), co uniemożliwia uznanie, by to on był podatnikiem w niniejszej sprawie.
Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2022 r., Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zwróciło uwagę, że w analizowanym przypadku nie są kwestionowane ustalenia w zakresie przedmiotu opodatkowania ani kwoty ustalonego podatku. Natomiast podważanie prawidłowości ustalenia kręgu podatników jest bezzasadne, gdyż spełnienie hipotezy z art. 304 ust. 1 pr.r. nie powoduje nieważności czynności prawnej, lecz jej bezskuteczność w stosunku do masy sanacyjnej. Jeżeli więc w niniejszej sprawie podatnicy nabyli nieruchomość w dniu 8 kwietnia 2019 r., a zbyli w dniu 25 listopada 2019 r., to właśnie na nich, jako właścicielach, ciążył obowiązek podatkowy w podatku od tej nieruchomości za okres od maja do listopada 2019 r. stosownie do art. 6 ust. 1 i ust. 4 u.p.o.l. i to pomimo tego, że wniosek o otwarcie wspomnianego postępowania sanacyjnego został złożony już w dniu 25 listopada 2019 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, zastępowany przez adwokata, wniósł m. in. o uchylenie w całości decyzji Kolegium i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Podniósł zarzuty naruszenia:
1) art. 304 ust. 1 pr.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na braku przyjęcia, że bezskuteczność względem masy sanacyjnej ojca skarżącego umowy darowizny z 8 kwietnia 2019 r. wyłączyła możliwość powstania po stronie skarżącego spornego obowiązku podatkowego;
2) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie i przyjęcie, że obowiązek podatkowy obciąża skarżącego, mimo że nieruchomość pozostała w posiadaniu samoistnym jego ojca, co winno skutkować uznaniem, że to właśnie ojciec skarżącego jest podatnikiem podatku od tej nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności podkreślono, że obciążanie skarżącego podatkiem od nieruchomości nie znajduje uzasadnienia wobec treści art. 304 ust. 1 pr.r. Przy tym przyznano, że organy słusznie ustaliły, iż umowa darowizny z 8 kwietnia 2019 r. była bezskuteczna względem masy sanacyjnej ojca skarżącego. Natomiast błędnie oceniły skutki takiego stanu rzeczy, uznając, że wadliwość ta nie stanowi przeszkody w obciążeniu skarżącego obowiązkiem podatkowym w zakresie podatku od nieruchomości.
Ponadto w skardze podniesiono, że zaskarżona decyzja narusza również art. 3 ust. 3 u.p.o.l., w którego świetle obowiązek podatkowy samoistnego posiadacza nieruchomości "wyprzedza" taki obowiązek jej właściciela. Jednocześnie wskazano, że w realiach niniejszej sprawy nieruchomość nigdy nie wyszła spod faktycznego władztwa ojca skarżącego, który nieprzerwanie dysponuje statusem samoistnego jej posiadacza. Skarżący natomiast nigdy nie objął tej nieruchomości w posiadanie samoistne i nigdy jej nie posiadał z zamiarem sprawowania nad nią władztwa jak właściciel, a w dniu 25 listopada 2019 r. została ona powrotnie darowana jej pierwotnym właścicielom. Tym samym nawet w przypadku przyjęcia, iż w sposób ważny i skuteczny skarżący nabył udział w prawie własności tej nieruchomości, w dalszym ciągu brak byłoby podstaw do uznania go za podatnika w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Ponadto nie podzieliło zapatrywania, zgodnie z którym posiadaczem samoistnym nieruchomości jest ojciec skarżącego. Posiadanie samoistne, jak zaznaczyło, oznacza bowiem dysponowanie rzeczą jak właściciel, a stan ten łączy w sobie zarówno element władztwa faktycznego, jak i przekonanie o przysługującym prawie do władania rzeczą. W tej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, gdyż ojciec skarżącego darował podatnikom nieruchomość, a tym samym świadomie wyzbył się jej własności. Poza tym to sam skarżący złożył informację o tej nieruchomości i znajdujących się na niej obiektach budowlanych. To również on odbierał korespondencję w toku postępowania podatkowego, która – zgodnie z jego wskazaniem – była do niego kierowana na adres tej nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości ustalenia kręgu podatników w podatku od nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], w okresie od maja do listopada 2019 r. Organy podatkowe stanęły na stanowisku, że podatnikami tymi są: skarżący i uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego.
Skarżący uważa natomiast, że przymiot ten powinien przysługiwać jego ojcu. Przy tym w pierwszej kolejności wskazuje na powrotne przeniesienie własności nieruchomości na swych rodziców, akcentując, że w istocie unicestwiło ono wcześniejszą darowiznę otrzymaną przez niego i jego brata. W dalszej kolejności koncentruje się już jedynie na fakcie otwarcia względem ojca postępowania sanacyjnego w czasie, w którym zgodnie z art. 304 ust. 1 pr.r. dokonane umowy darowizny nie mogą zostać uznane za skuteczne w stosunku do masy sanacyjnej. Ponadto wskazuje, że pomimo zawarcia tych umów jego ojciec był, jest i nadal pozostaje samoistnym posiadaczem nieruchomości, co determinuje konieczność uznania go za podatnika stosownie do art. 3 ust. 3 u.p.o.l.
W sprawie, jak słusznie zauważyło Kolegium, nie są natomiast elementem spornym ustalenia w zakresie obejmującym przedmiot opodatkowania i kwotę wymierzonego podatku, w szczególności nie jest przez skarżącego kwestionowane zastosowanie stawki opodatkowania właściwej dla obiektów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Z przedłożonych przez Kolegium akt sprawy wynika, że:
1) przedmiotową nieruchomość skarżący i jego brat nabyli w drodze darowizny od swych rodziców na podstawie aktu notarialnego z 8 kwietnia 2019 r. (Rep. A nr [...]); w § 5 tego aktu ustanowili natomiast na rzecz rodziców dożywotnie prawo użytkowania całej tej nieruchomości;
2) na mocy aktu notarialnego z 25 listopada 2019 r. (Rep. A nr [...]) skarżący i jego brat darowali tę nieruchomość swym rodzicom;
3) na mocy aktu notarialnego z 27 marca 2020 r. (Rep. A nr [...]) skarżący i jego brat odwołali darowiznę z 25 listopada 2019 r.;
4) postanowieniem Sądu Rejonowego K. w K. [...] Wydziału Gospodarczego z 12 maja 2020 r., nr [...] zostało otwarte postępowanie sanacyjne względem ojca podatników a nastąpiło to po rozpoznaniu wniosku złożonego przez ojca podatników 25 listopada 2019 r.
W przekonaniu skarżącego chronologia powyższych wydarzeń przemawia za koniecznością uznania, że nie mógł on zostać uznany za podatnika podatku od wskazanej nieruchomości, przy czym w odwołaniu skarżący (i jego brat) stwierdzili, że darowizna z 25 listopada 2019 r. w rzeczywistości "unicestwiała darowiznę" z 8 kwietnia 2019 r. W uzupełnieniu odwołania i następnie w skardze, skarżący powołał się na art. 304 ust. 1 pr.r. Dodatkowo w skardze podniósł zarzut naruszenia art. 3 ust. 3 u.p.o.l., wskazując, że podatnikiem powinien być jego ojciec jako posiadacz samoistny nieruchomości.
Argumentacja te nie mogła jednak zostać uznana za trafną.
W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że jakkolwiek skutkiem darowizny z 25 listopada 2019 r. było powrotne przeniesienie własności nieruchomości na rodziców skarżącego, a zatem doprowadzono w tym zakresie do przywrócenia stanu prawnego sprzed dokonania darowizny z 8 kwietnia 2019 r., to jednak nie można uznać, by z tego powodu darowizna z 8 kwietnia 2019 r. nie miała żadnego znaczenia w obrocie prawnym. Dostrzec bowiem trzeba, że darowizna jest umową konsensualną, co oznacza, że (zawarta w wymaganej formie) wywołuje skutki prawne w chwili złożenia zgodnych oświadczeń woli przez obie strony (darczyńcę i obdarowanego). Zawarcie kolejnej darowizny nie niweczy zatem skutków prawnych pozostawania w obrocie prawnym darowizny wcześniejszej, w tym w szczególności nie powoduje jej nieważności. Tym samym za chybione uznać należy zapatrywanie zmierzające w istocie do stwierdzenia, że umowa darowizny z 8 kwietnia 2019 r. była nieistotna dla niniejszej sprawy, ponieważ wskutek darowizny z 25 listopada 2019 r. doszło do przywrócenia stanu sprzed zawarcia pierwszej darowizny.
Zamierzonego przez stronę skarżącą efektu nie mogło również odnieść odwoływanie się do brzmienia art. 304 ust. 1 pr.r.. Zgodnie z tym przepisem bezskuteczne w stosunku do masy sanacyjnej są czynności prawne, nieodpłatne albo odpłatne, którymi dłużnik rozporządził swoim majątkiem, jeżeli wartość świadczenia dłużnika przewyższa w istotnym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez dłużnika lub zastrzeżonego dla dłużnika lub dla osoby trzeciej, dokonane w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego.
Przepis ten wyraźnie wskazuje bowiem na to, że w odniesieniu do wskazanych w nim czynności prawnych zachodzi bezskuteczność, a nie: nieważność czynności prawnej. Co więcej, jest to bezskuteczność ograniczona, ponieważ odnosi się ona jedynie do masy sanacyjnej.
W pierwszej kolejności podkreślenia więc wymaga, że czynności objęte zakresem zastosowania art. 304 pr.r., w tym darowizna, nie są obarczone sankcją nieważności, która powoduje, że z mocy prawa dana czynność od początku (już od chwili jej dokonania) nie wywołuje zamierzonych przez strony skutków prawnych [por. m. in. M. Załucki (red.), "Kodeks cywilny. Komentarz", wyd. 2, Warszawa 2019. Komentarz do art. 58].
Po drugie nie ulega wątpliwości, że wspomnianą w tym przepisie bezskuteczność czynności prawnej można przypisać tylko istniejącym i ważnym czynnościom prawnym [zob. A. Torbus [w:] A. J. Witosz (red.), A. Witosz (red.), "Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz", Warszawa 2016, art. 304, teza 2]. Ale co szczególnie istotne, zgodnie z wyraźnym zastrzeżeniem ustawodawcy może ona odnosić się jedynie do masy sanacyjnej. Oznacza to, że omawiana bezskuteczność czynności prawnej istnieje tylko i wyłącznie na potrzeby prowadzonego postępowania sanacyjnego, a jej konsekwencją jest traktowanie, w tymże postępowaniu, określonego składnika majątkowego, tak jakby nadal pozostawał własnością dłużnika (por. R. Kosmal, D. Kwiatkowski, "Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz", wyd. II, Warszawa 2022, art. 304, tezy 3-5).
Organy podatkowe trafnie zatem przyjęły, że w niniejszej sprawie bezskuteczność czynności prawnej, o której mowa w art. 304 pr.r., nie jest dla nich wiążąca w zakresie obejmującym ustalenie kręgu właścicieli nieruchomości. Prawidłowo również uznały, że właścicielami tymi w spornym okresie byli skarżący i jego brat – uczestnik postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż to właśnie im nieruchomość ta została darowana na podstawie umowy z 8 kwietnia 2019 r., a własności tej nieruchomości wyzbyli się dopiero 25 listopada 2019 r.
Zasadnie zatem w sprawie organy zastosowały art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., zgodnie z którym podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3.
Prawidłowo również ustalono okres opodatkowania, uwzględniając, że zgodnie z art. 6 u.p.o.l. obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku (ust. 1), a wygasa z upływem miesiąca, w którym ustały okoliczności uzasadniające ten obowiązek (ust. 4).
Zarazem w sprawie nie mogło znaleźć zastosowanie zastrzeżenie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., zgodnie z którym jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.
Wyjaśnienie motywów tej kwalifikacji należy rozpocząć od odnotowania, że na podstawie art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej: "k.c.") posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W ślad za T. A. Filipiak [zob. A. Kidyba (red.), "Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe", wyd. II, Warszawa 2012, art. 336] podkreślić trzeba, że z powołanego przepisu wynika, iż posiadanie jest określonym rodzajem władztwa nad rzeczą (szeroko na ten temat A. Stelmachowski, "Pojęcie i funkcja posiadania", Warszawa 1959; J. Ignatowicz, "Ochrona posiadania", Warszawa 1963). Na posiadanie to składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 listopada 2009 r., I CSK 82/09, Lex nr 578034; postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2010 r., I CSK 586/09, Lex nr 630169). Animus zaś przejawia się w woli wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo (por. J. Ignatowicz (w:) "Komentarz", t. I, 1972, s. 768 i n.; A. Kunicki (w:) "System prawa cywilnego", t. II, 1977, s. 830; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 marca 2011 r., IV CK 1/11, Lex nr 989138). Art. 336 k.c. wyróżnia więc dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności. Posiadaczem zależnym natomiast jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa niż prawo własności, na przykład użytkowania (art. 252 k.c.), zastawu (art. 306 k.c.), najmu (art. 659 k.c.) czy dzierżawy (art. 693 k.c.). Nie rości więc on sobie do rzeczy prawa własności, lecz zachowuje się tak jak uprawniony z innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą. Na gruncie podatku od nieruchomości rozróżnienie to jest istotne, gdyż w treści art. 3 ust. 3 u.p.o.l. mowa o posiadaniu samoistnym, a nie: posiadaniu w ogólności. Przepis ten znajduje zatem zastosowanie tylko w przypadku stwierdzenia takiego samoistnego posiadania.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób jednak uznać, by w spornym okresie samoistnym posiadaczem nieruchomości byli rodzice skarżącego, czy też jedynie jego ojciec. Dostrzec przy tym trzeba, że twierdzenie skarżącego w tym zakresie nie zostało w żaden sposób uwiarygodnione, w szczególności skarżący nie podjął nawet próby opisania, w jaki sposób władztwo sprawowane przez jego ojca, czy rodziców, miałoby przemawiać za koniecznością uznania samoistnego charakteru ich posiadania – w objętym opodatkowaniem okresie. W tych ramach skarżący nie wykazał przykładowo, by którykolwiek z rodziców ograniczał mu możliwość korzystania z nieruchomości bo traktował ją jako własną, wbrew temu, co wynika z umowy darowizny z 8 kwietnia 2019 r. Nie dowiódł również, by wola władania rzeczą jak właściciel została przez rodziców zamanifestowana w jakikolwiek inny sposób. Tymczasem wola posiadacza, która decyduje o charakterze władania samoistnego (wola władania jak właściciel) musi być ujawniona na zewnątrz. To właśnie czynnik woli pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego, ale rzeczywistą wolę posiadacza, która decyduje o charakterze samego posiadania, ustala się na podstawie zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą. Uznaje się, że posiadanie ma charakter samoistny, gdy posiadacz wykonywał czynności faktyczne sygnalizujące samodzielny, rzeczywisty, niezależny od woli innej osoby stan władztwa, a jego dyspozycje swą treścią odpowiadałyby dyspozycjom właściciela. Przejawem zamanifestowania na zewnątrz swojej woli władania jak właściciel jest m.in. zamknięcie drzwi lub bram wjazdowych, ogrodzenie nieruchomości (por. J. Kozińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom II. Własność i inne prawa rzeczowe (art. 126-352), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 336 i powołane tam orzecznictwo). Jak już podniesiono, skarżący nawet nie przywołuje tego rodzaju argumentów, nie mówiąc o ich udowodnieniu. Nie podważył więc domniemania wynikającego z art. 341 k.c., że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym.
Wprawdzie z aktu notarialnego z 8 kwietnia 2019 r., na którego podstawie rodzice skarżącego dokonali rzeczonej darowizny wynika, że darczyńcy wykorzystują przedmiot umowy w prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (zob. § 1 ust. 2 pkt 5), jednak nie jest to wystarczające do stwierdzenia, że posiadanie to ma charakter samoistny. Sąd zauważa, że w świetle § 4 aktu notarialnego z 8 kwietnia 2019 r. nieruchomość podlegała wydaniu skarżącemu i jego bratu do współposiadania z dniem zawarcia tego aktu i z tym dniem przeszły na nich wszelkie korzyści i ciężary związane z nieruchomością. Co nie mniej istotne, zgodnie z § 5 tej umowy skarżący i jego brat ustanowili na rzecz swych rodziców nieodpłatne, dożywotnie prawo użytkowania całej nieruchomości, co stanowi podstawę do zależnego, a nie samoistnego posiadania nieruchomości przez rodziców skarżącego.
Z akt sprawy wynika więc, że rodzice skarżącego darowali jemu i jego bratu przedmiotową nieruchomość, a w konsekwencji świadomie wyzbyli się jej własności. Świadomość ta towarzyszyła też obdarowanym, skoro równocześnie ustanowili na rzecz darczyńców wspomniane ograniczone prawo rzeczowe. Poza tym, jak słusznie zauważyło Kolegium, to sam skarżący złożył informację o tej nieruchomości i znajdujących się na niej obiektach budowlanych. To również on odbierał korespondencję w toku postępowania podatkowego, która – zgodnie z jego wskazaniem – była do niego kierowana na adres tej nieruchomości.
Zestawienie powyższych okoliczności musiało więc prowadzić do wniosku, że jakkolwiek w spornym okresie rodzice skarżącego posiadali przedmiotową nieruchomość, to jednak posiadanie to miało charakter zależny, a nie samoistny. Tym samym w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 3 ust. 3 u.p.o.l. W świetle powyższych uwag stwierdzenia wymagało, że zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem. Determinowało to konieczność oddalenia wniesionej na nią skargi.
Z tych wszystkich względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI