I SA/Gl 1017/24

I SA/Gl 1017/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Tyszkiewicz-Ziętek /przewodniczący/
Dorota Kozłowska /sprawozdawca/
Monika Krywow
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 54 par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 70 par. 8, art. 70 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Sędzia WSA Monika Krywow, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi Wojewody Śląskiego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 19 czerwca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.314.2024.1/AZ UNP: 2401-24-147360 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie autokontroli oddala skargę.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. nr 2401-IEE.7192.314.2024.1/AZ UNP: 2401-24-147360, na podstawie art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a. i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej: K.p.a., po zapoznaniu się z skargą S. J. i G. J. (dalej: dłużnicy, uczestnicy postępowania) uchylił w całości własne ostateczne postanowienie z 15 kwietnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.187.2024.2/AZ, utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 4 marca 2024 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego (dalej: skarżący) z 28 września 2016 r. nr BOVIA.3150.1.11.2016 i jednocześnie po ponownym rozpoznaniu zażalenia z 12 marca 2024 r. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji z 4 marca 2024 r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r. nr BOVIA.3150.1.11.2016 oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r. nr BOVIA.3150.1.11.2016.
Powyższe postanowienie organu odwoławczego zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ pierwszej instancji prowadził wobec dłużników postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy Wojewody Śląskiego z 28 września
2016 r. nr BOVIA.3150.1.11.2016, obejmujący karę za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego w kwocie należności głównej wynoszącej 60.000,00 zł. W toku tego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z 14 grudnia 2016 r. zajął wierzytelność z rachunku bankowego w A S.A., jednakże zajęcie to okazało się nieskuteczne z powodu braku środków na rachunku oraz zbiegiem egzekucji administracyjnej z sądową.
Organ egzekucyjny usiłował zastosować również inne środki egzekucyjne, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w P S.A., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w F Sp. z o.o., zajęcie innej wierzytelności w T Sp. z o.o., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w G S.A., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w G.1 S.A., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w G.2 S.A., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u K. W., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u S. P., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w I Sp. z o.o., zajęcie innej wierzytelności pieniężnej u N. T.. Jedynym skutecznym zajęciem okazało się to dokonane zawiadomieniem 6 grudnia 2017 r. w G.2 S.A. Ponadto 25 lutego 2021 r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości należącej do dłużników opisanej w księdze wieczystej nr [...].
W piśmie z 14 września 2023 r. dłużnicy podnieśli zarzut przedawnienia egzekwowanego zobowiązania.
Postanowieniem z 3 października 2023 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów do tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r., z uwagi na wniesienie ich po terminie.
Następnie dłużnicy 24 października 2023 r. wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438), dalej: u.p.e.a.
Organ egzekucyjny postanowieniem z 23 listopada 2023 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużników na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r., z powodu przedawnienia dochodzonych zaległości.
Wojewoda Śląski złożył zażalenie na powyższe postanowienie.
Organ odwoławczy po rozpoznaniu zażalenia Wojewody Śląskiego postanowieniem z 16 lutego 2024 r. nr 2401-IEE.7192.487.2023.11/AZ uchylił zaskarżone postanowienie o umorzeniu w całości postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W wyniku ponownego rozpoznania wniosku z 24 października 2023 r., organ egzekucyjny postanowieniem z 4 marca 2024 r. nr odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego.
Dłużnicy złożyli zażalenie na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji i wnieśli o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.), dalej: O.p., art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., art. 6 K.p.a. oraz art. 8 § 1 K.p.a.
Postanowieniem z 15 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.
Na powyższe postanowienie organu odwoławczego dłużnicy wnieśli skargę o Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając naruszenie:
1. art. 70 § 1 O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy nie doszło do przedawnienia należności w sytuacji, w której należności uległy przedawnieniu;
2. art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, poprzez nieuwzględnienie, iż przepis ten jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP i w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, podczas gdy, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego norma wyłączająca przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką jest niezgodna z Konstytucją RP, a tym samym wskazany przepis, jako niezgodny z Konstytucją RP nie powinien zostać zastosowany;
3. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 11 września 2019 r. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) poprzez jego niezastosowanie, a to poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, w której w stanie faktycznym sprawy została spełniona przesłanka umorzenia postępowania w postaci wygaśnięcia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym, tj. przedawnienie należności;
4. art. 6 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to poprzez zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., podczas gdy zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego norma wyłączająca przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką jest niezgodna z Konstytucją RP, a tym samym wskazany przepis jako niezgodny z Konstytucją RP nie powinien zostać zastosowany;
5. art. 8 § 1 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób powodujący utratę zaufania do organów administracji, a to poprzez zastosowanie przepisu art. 70 § 8 O.p., podczas gdy zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego norma wyłączająca przedawnienie zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką jest niezgodna z Konstytucją RP.
Organ odwoławczy, po zapoznaniu się z argumentami skargi postanowieniem z 19 czerwca 2024 r. uchylił w całości własne ostateczne postanowienie z 15 kwietnia 2024 r. utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji z 4 marca 2024 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r. i jednocześnie po ponownym rozpoznaniu zażalenia z 12 marca 2024 r. uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji z 4 marca 2024 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r. oraz umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w przedmiotowej sprawie.
Organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Wojewody Śląskiego z 28 września 2016 r., obejmującego karę za nielegalne użytkowanie obiektu budowlanego w kwocie należności głównej wynoszącej 60.000,00 zł. Kara ta została nałożona na dłużników na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2016 r. poz. 290), dalej: u.p.b. Zgodnie z treścią tego przepisu do kary zastosowanie znajduje art. 59f ust. 1 u.p.b. Natomiast w przypadku nieuiszczenia kary w terminie można jej dochodzić na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na co wskazuje art. 59g ust. 3 u.p.b. Do kary dochodzonej na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, zgodnie z art. 59g ust. 3 u.p.b. stosuje się odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej.
Zdaniem organu odwoławczego bieg terminu przedawnienia przedmiotowej kary rozpoczął się z końcem roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności kary tj. z 31 grudnia 2016 r. i zobowiązanie to przedawniłoby się z upływem 5 lat od tego dnia tj. 31 grudnia 2021 r. Jednakże bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, a po przerwaniu biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania środka. W sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w G.2 S.A., dokonanego zawiadomieniem z 6 grudnia 2017 r. Zawiadomienie to zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 11 grudnia 2017 r., w związku z czym w tym dniu doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Termin przedawnienia rozpoczął zatem swój bieg na nowo od 12 grudnia 2017 r., w związku z czym do przedawnienia dochodzonego obowiązku doszło 11 grudnia 2022 r. W powyższym okresie nie doszło bowiem do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, który spowodowałby przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Dalej organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie co prawda doszło do wpisu na hipotece nieruchomości dłużników 25 lutego 2021 r., czyli przed upływem terminu przedawnienia dochodzonej zaległości, jednakże z aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż przepis ten jest powtórzeniem i rozszerzeniem normy prawnej zawartej od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 O.p., na co także zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Trybunał Konstytucyjny w wyroku stwierdził, iż art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Co prawda art. 70 § 8 O.p. nie był formalnie przedmiotem orzekania, ale Trybunał Konstytucyjny uznał, że w sposób oczywisty mają do niego zastosowanie tożsame zastrzeżenia konstytucyjne. Nie jest bowiem dozwolone, zdaniem Trybunału, uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani też dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej grupy podatników nigdy się nie przedawniają. Należy zatem zgodzić się z poglądem, iż powtórzona w art. 70 § 8 O.p. treść art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. oznacza także niekonstytucyjność tego przepisu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 28 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 52/23 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 22 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Po 512/22).
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że zarówno postanowienie z 15 kwietnia 2024 r. jak również postanowienie organu egzekucyjnego z 4 marca 2024 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego jako naruszające prawo podlegały uchyleniu.
W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że nie zgadza się z treścią postanowienia organu odwoławczego, w którym to organ stwierdził, że ustanowienie hipoteki na gruncie art. 70 § 8 O.p. nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania podatkowego, jednak termin przedawnienia biegnie na zasadach określonych w art. 70 § 1 O.p., jeśli nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania. W świetle orzecznictwa oraz poglądów doktryny brak jest podstaw do niezastosowania art. 70 § 8 O.p., skoro przepis ten nie został wyeliminowany z obrotu prawnego i nie została stwierdzona jego niekonstytucyjność.
Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2020 r., sygn. akt III CZP 95/19, skarżący podniósł, iż wyłącznie Trybunał Konstytucyjny posiada uprawnienia do kontroli konstytucyjnej przepisów ustawy, natomiast sądy oraz inne organy mają obowiązek stosować przepisy prawa, jeśli nie zostanie stwierdzona ich niekonstytucyjność przez Trybunał Konstytucyjny. Podkreślił, że orzecznictwo i doktryna dopuszcza możliwość odmowy zastosowania przez sąd niekonstytucyjnego przepisu. Dotyczy to jednak sądów, a nie organów administracji. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne skarżący wskazał, że odmowa zastosowania określonej normy możliwa jest przez sąd, co dopuszczają niektóre orzeczenia. Rozciąganie tej możliwości na organy administracji publicznej, w jego ocenie, wydaje się być nieuzasadnione.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 54 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.
Tryb autokontroli umożliwia organowi weryfikację wydanego rozstrzygnięcia, bez potrzeby angażowania sądu administracyjnego. Instytucja ta realizuje założenie, aby uchybienia organu administracji, co do istnienia których nie ma sporu pomiędzy tym organem, a stroną postępowania, usuwano jeszcze na drodze administracyjnej, rezerwując kontrolę sądowoadministracyjną tylko na wypadek nieusuwalnej rozbieżności stanowisk między organem, a stroną. W oczywisty sposób służy to ekonomii rozstrzygania spraw administracyjnych.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 stwierdził, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis art. 70 § 6 O.p. stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Trybunał Konstytucyjny krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Zdaniem Trybunału, ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Uwagi te należy odnieść także do treści art. 70 § 8 O.p. Również ten przepis wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie kryterium uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za nieuzasadnione, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał wprost, że "(...) choć zakwestionowany przepis od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wskazanych wyżej".
Odnotować trzeba, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., i to ten właśnie przepis podlegał wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Tym niemniej, choć w znaczeniu formalnym kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega m.in. akt prawny bądź jego część (konkretny przepis), to faktycznie przedmiotem tej kontroli są określone w takim akcie normy prawne (zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu). Trybunał Konstytucyjny bada to, czy norma prawna zawarta w kontrolowanym akcie zawiera treści sprzeczne z aktem normatywnym wyższego rzędu. Inaczej rzecz ujmując, Trybunał Konstytucyjny bada, czy norma zawarta w akcie niższego rzędu urzeczywistnia postanowienia zawarte w akcie wyższego rzędu. Z formalnego punktu widzenia stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie wywiera bezpośrednich skutków w stosunku do przepisów o tej samej, bądź analogicznej treści, niebędących wprost przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, a więc zarówno istniejących już w systemie prawnym, jak i ponownie do niego wprowadzonych przez organy stanowiące prawo. Mimo, że przepis tożsamy treściowo nie jest bezpośrednio eliminowany z obrotu prawnego, to jednak nie można nie dostrzegać tego, że powstają uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej w nim wyrażonej, co nie powinno pozostawać bez znaczenia dla sądów oceniających możliwość zastosowania takiego przepisu.
Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., sygn. akt V CSK 377/15 (OSNC z 2016 r. Nr 12, poz. 148) zauważył, że traktując formalnie sprawę, należałoby powiedzieć, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. nie oznacza niezgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p. Nie można jednak twierdzić, że kontynuator tego przepisu, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 O.p.) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją RP dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności.
Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału Konstytucyjnego stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych (R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, Orzecznictwo Sądów Polskich, 2003 r., nr 2, s. 74-75; M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011 r., s. 266-268; uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2006 r., sygn. akt I FPS 2/06; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1447/09 i z 24 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1369/07 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK-A z 2007 r. Nr 6, poz. 50) wskazano, że stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem. Także sądy administracyjne opowiedziały się za koniecznością przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni, stosownie do zaleceń opisanych w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 1 października 2012 r., sygn. akt II FSK 302/11; z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I FSK 36/13; z 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FSK 787/12). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej, jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej.
Sąd podziela zatem pogląd, że oczywista niekonstytucyjność zachodzi, gdy ustawodawca zmienia co prawda kontrolowany przepis, ale nie usuwa stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności, stwarzając tylko pozory restytucji konstytucyjności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia
2024 r., sygn. akt III FSK 291/22).
Sąd, dokonując w powołaniu na art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, stwierdza za Trybunałem Konstytucyjnym, że przepis art. 70 § 8 O.p. - skoro została w nim powtórzona norma prawna zawarta w art. 70 § 6 O.p. - pozbawiony jest waloru konstytucyjności, a to w konsekwencji oznacza brak możliwości wywodzenia z niego, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu. W konsekwencji, wobec niekonstytucyjności art. 70 § 8 O.p., ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach określonych w art. 70 § 1-7, art. 70a i art. 70e O.p., a więc z uwzględnieniem okoliczności, których wystąpienie skutkuje zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania.
Tak więc bieg terminu przedawnienia kary nałożonej na uczestników postępowania rozpoczął się z końcem roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności kary tj. z 31 grudnia 2016 r. i zobowiązanie to przedawniłoby się z upływem 5 lat od tego dnia tj. 31 grudnia 2021 r., zgodnie z art. 70 § 1 O.p. Jednakże na mocy art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, a po przerwaniu biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania środka.
W rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w G.2 S.A., dokonanego zawiadomieniem z 6 grudnia 2017 r. nr [...]. Zawiadomienie to zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 11 grudnia 2017 r., w związku z czym w tym dniu doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Termin przedawnienia rozpoczął zatem swój bieg na nowo od 12 grudnia 2017 r., w związku z czym do przedawnienia dochodzonego obowiązku doszło 11 grudnia 2022 r. Natomiast w okresie od 12 grudnia 2017 r. do 11 grudnia 2022 r. nie doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego, który spowodowałby przerwanie biegu terminu przedawnienia.
Wskazać należy, iż zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem organ pierwszej instancji rozpoznając wniosek uczestników o umorzenie postepowania egzekucyjnego z 24 października 2023 r. zobligowany był do zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., z uwagi na przedawnienie dochodzonego obowiązku 11 grudnia 2022 r.
Sąd nie podzielił argumentacji skargi. Trzeba bowiem podkreślić, że organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie w trybie autokontroli, uregulowanej w art. 54 § 3 P.p.s.a., uwzględniać w całości skargę. Gdyby tego nie uczynił to Sąd rozpoznałby skargę.
Zgodnie z wynikającą z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a. zasadą praworządności, organy administracji w swoich rozstrzygnięciach obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny jaki wynika z obowiązującego stanu prawnego, z wyjątkami do których odsyła ustawodawca.
Należy zaznaczyć, że art. 190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny jest obligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków trybunalskich bez względu na ich doktrynalny podział. Każdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją wymusza na organach i sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2023 r. sygn. akt III OSK 1777/21).
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 694/17, wskazał, że wykonywanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem wszystkich organów władzy publicznej, a nie tylko ustawodawcy. Jeśli ustawodawca tego obowiązku nie realizuje, to ciężar wykonania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przenosi się na sądy i inne organy stosujące prawo. Sytuacja prawna jednostki, która była adresatem niekonstytucyjnej regulacji, nie może być bowiem uzależniona od woli i sprawności parlamentu w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Brak reakcji ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że stan niekonstytucyjności przestaje istnieć.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.