I SA/Gl 1011/25

I SA/Gl 1011/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2026-02-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agata Ćwik-Bury
Dorota Kozłowska /sprawozdawca/
Paweł Kornacki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 707
art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Dorota Kozłowska (spr.), Protokolant Nikola Bartosik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 16 czerwca 2025 r. nr SKO.F/41.4/164/2025/3729 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2025 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 13 stycznia 2025 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) decyzją z 16 czerwca 2025 r. nr SKO.F/41.4/164/2025/3729, na podstawie art. 233 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm.), dalej: O.p. po rozpoznaniu odwołania M. N. (dalej: podatniczka, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta S. (dalej: organ pierwszej instancji) z 13 stycznia 2025 r. nr [...], ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2025 r. w kwocie 1.005,00 zł, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja organu odwoławczego została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ pierwszej instancji decyzją z 13 stycznia 2025 r. ustalił podatniczce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2025 r. w kwocie 1.005,00 zł
Od decyzji organu pierwszej instancji, podatniczka, reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego wniosła odwołanie. W uzasadnieniu odwołania wskazała, iż organ pierwszej instancji niesłusznie obciążył ją podatkiem od nieruchomości, mimo że nie jest ona właścicielem, ani samoistnym posiadaczem działki objętej decyzją. Podstawą rozstrzygnięcia było rzekome posiadanie działki, wynikające jedynie z braku formalnego przekazania nieruchomości Gminie S. (dalej: Gmina). Podkreśliła, że działka nigdy nie została jej protokolarnie przekazana przez Gminę, a sama umowa dzierżawy została rozwiązana.
Decyzją z 16 czerwca 2025 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że podatniczka prowadząca firmę F.U.H. M. N., na podstawie umowy z 31 października 2019 r., obowiązującej do 31 października 2020 r., dzierżawiła nieruchomość gruntową wchodzącą w skład zasobu Gminy, położoną przy ul. [...]. Nieruchomość ta obejmowała część działki nr [...] oraz część działki nr [...], o łącznej powierzchni 750 m2. Po wygaśnięciu umowy, 2 listopada 2020 r. firma podatniczki złożyła wniosek o kontynuację dzierżawy. W związku z zaległościami czynszowymi wynikającymi z dotychczasowej umowy podatniczka została poinformowana pismem z 25 listopada 2020 r. o konieczności uregulowania zaległości. W przypadku niespełnienia tego obowiązku, poinformowano o braku zgody na kontynuację umowy oraz konieczności zwrotu terenu. W odpowiedzi, z organem pierwszej instancji, skontaktował się telefonicznie pełnomocnik podatniczki - Z. N. (pełnomocnictwo z 20 sierpnia 2020 r.), który zobowiązał się do uregulowania należności. Z uwagi na brak zapłaty zaległości, 28 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji wystosował wezwanie do niezwłocznego wydania nieruchomości. Teren do dnia dzisiejszego nie został wydany Gminie protokołem zdawczo-odbiorczym. Pomimo złożonej przez podatniczkę deklaracji w dniu 2 lutego 2023 r., kiedy podatniczka zobowiązała się do uprzątnięcia terenu, obowiązek ten nie został spełniony.
Organ odwoławczy podkreślił, iż skuteczne przekazanie nieruchomości powinno być potwierdzone protokołem zdawczo-odbiorczym. Dokument ten pełni kluczową funkcję dowodową i formalną - stanowi potwierdzenie fizycznego wydania nieruchomości oraz określa stan faktyczny przekazywanego mienia, w tym jego wyposażenie, stan techniczny, ewentualne uszkodzenia oraz inne istotne okoliczności związane z nieruchomością. W przedmiotowej sprawie brak podpisanego protokołu zdawczo-odbiorczego oznacza, że nie doszło do formalnego i skutecznego przekazania wskazanej nieruchomości, a zatem nie można uznać, że nastąpiła zmiana posiadacza nieruchomości. Tym samym podatniczka, mimo faktycznego posiadania nieruchomości, pozostaje w niej bez tytułu prawnego, co oznacza, że jej posiadanie ma charakter bezumowny. Podstawą wymiaru podatku od nieruchomości jest art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (aktualnie t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 707 z późn. zm.), dalej: u.p.o.l.
W skardze na decyzję organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca, zstępowana przez pełnomocnika profesjonalnego - radcę prawnego zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego - art. 3 u.p.o.l. poprzez przyznanie statusu podatnika skarżącej mimo, iż nie była ona użytkownikiem, ani posiadaczem samoistnym nieruchomości objętej decyzją, jak i okoliczności, że do ustania statusu posiadacza niezbędny jest protokół odbioru, gdy tymczasem przy przekazaniu nieruchomości skarżącej również protokołu nie sporządzono;
2. naruszenie przepisów prawa postępowania mającego wpływ na wynik sprawy: art. 120 w zw. z art. 121 § w zw. z art. 122 O.p. poprzez niewyjaśnienie zarówno przez organ pierwszej jak i drugiej instancji wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, w szczególności organy przyjęły, iż do ustania statusu posiadacza niezbędny jest protokół odbioru, gdy tymczasem przy przekazaniu nieruchomości skarżącej również takowego protokołu nie sporządzono i ta okoliczność nie została wzięta pod uwagę przez organy obu instancji;
3. błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydanego orzeczenia, a mających wpływ na wynik sprawy polegający na ustaleniu, iż:
- skarżąca jest posiadaczem samoistnym działek objętych zaskarżoną decyzją,
- do ustania okoliczności związanych z posiadaniem statusu podatnika niezbędny był protokół zdawczo-odbiorczy,
- warunek uprzątnięcia terenu nie został spełniony.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że wielokrotnie kierowała do organu pierwszej instancji pisma, w których informowała właściciela działek - Gminę o braku wskazań do naliczania podatku jak i o nieposiadaniu działek oraz niewykorzystywaniu ich na cele związane z działalnością gospodarczą. Nie zgodziła się z twierdzeniami organu, iż teren nie został uprzątnięty. Co więcej w zaskarżonej decyzji wskazano, iż nie przekazano Gminie protokołem przekazania działek, będących przedmiotem umowy dzierżawy, jednakże brak jest również protokołu przekazania stosownych działek, podczas zawierania umowy dzierżawy, przez Gminę na jej rzecz, tak więc to Gmina nie dochowała formalności, z których wywodzi swoje roszczenie. Skarżąca podkreśliła, że już pismem z 19 grudnia 2022 r. informowała, iż nie użytkuje terenu, wobec którego naliczane jest zobowiązanie podatkowe. Pismo pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Podkreśliła, że nie włada nieruchomością w żadnym aspekcie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca w ogóle nie dysponuje sporną nieruchomością, w ogóle tam nie jeździ, nie użytkuje jej. Jest to teren nieogrodzony. Co więcej teren ten wydzierżawiła na prowadzenie działalności gospodarczej w branży budowlanej, którą to działalność w istocie prowadził jej mąż. Mąż zmarł w 2022 r., po śmierci męża działalność została wstrzymana, a formalnie wyrejestrowana w 2024 r., na co pełnomocnik skarżącej okazał wydruk z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Na działce skarżąca w 2025 r. nie składowała żadnych swoich rzeczy. Według wiedzy pełnomocnika nie toczy się żadne postępowanie sądowe przeciwko skarżącej o wydanie spornego gruntu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań nad legalnością zaskarżonej decyzji zasadne jest przytoczenie regulacji prawnych, mających zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;
2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;
3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,
b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.o.l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane:
1) grunty;
2) budynki lub ich części;
3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Z kolei w art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. wyrażona została zasada, w świetle której za grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uznane zostały grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z zastrzeżeniem ust. 2a. Zaliczenie ww. przedmiotów opodatkowania do kategorii "związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej" wiąże się z odniesieniem do nich najwyższych stawek opodatkowania podatkiem od nieruchomości.
W kontrolowanej sprawie skarżąca kwestionuje w ogóle posiadanie spornej nieruchomości gruntowej.
Trzeba wskazać, że ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nie zawiera definicji "posiadacza". Posiadanie definiuje treść art. 336 Kodeksu cywilnego (w skrócie: K.c). Wyróżnia się dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności. Posiadaczem zależnym natomiast jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa niż prawo własności, na przykład użytkowania (art. 252 K.c.), zastawu (art. 306 K.c.), najmu (art. 659 K.c.), dzierżawy (art. 693 K.c.). Na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) i element psychiczny (animus). Corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa (por. m.in. postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., sygn. akt I CSK 82/09, LEX nr 578034; postanowienie SN z 30 września 2010 r., sygn. akt I CSK 586/09, LEX nr 630169). Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo (por. J. Ignatowicz (w:) Komentarz, t. I, 1972, s. 768 i n.; A. Kunicki (w:) System prawa cywilnego, t. II, 1977, s. 830; postanowienie SN z 25 marca 2011 r., sygn. akt IV CK 1/11, LEX nr 989138).
Natomiast w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek ustaleń organu podatkowego, co do stanu spornej nieruchomości w roku 2025. Co więcej skarżąca podkreśliła, że w ogóle nie dysponuje sporną nieruchomością, nie użytkuje jej, a sama nieruchomość nie jest ogrodzona. Ponadto skarżąca wydzierżawiła nieruchomość na prowadzenie działalności gospodarczej w branży budowlanej, którą to działalność w istocie prowadził jej mąż. Mąż skarżącej zmarł w 2022 r. Jak twierdzi skarżąca, po śmierci męża działalność została wstrzymana. Natomiast działalność gospodarcza formalnie została wyrejestrowana w lipcu 2024 r. - wykreślenie wpisu nastąpiło 25 lipca 2025 r., co potwierdza wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP. Ponadto wg twierdzeń skarżącej w 2025 r. nie składowała ona żadnych swoich rzeczy na spornej nieruchomości.
Natomiast wskazane powyżej okoliczności nie były w ogóle przedmiotem badania i oceny organu odwoławczego, ani też organu pierwszej instancji, a są istotne dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Akta bowiem de facto nie zawierają żadnego materiału dowodowego. Zawierają jedynie ogólną informację, że jest złożona w sądzie sprawa o wydanie nieruchomości, z kolei pełnomocnik skarżącej nie ma żadnej wiedzy, aby toczyło się postępowanie sądowe przeciwko skarżącej o wydanie spornego gruntu.
Sąd zauważa, że organy podatkowe w ogóle nie wyjaśniły kluczowej kwestii, a mianowicie, czy skarżąca w ogóle posiada sporną nieruchomość i czy prowadzi z jej wykorzystaniem działalność gospodarczą, a wymierzyły podatek wg stawek najwyższych, traktując grunty, jako związane z działalnością gospodarczą. Natomiast skarżąca już od 25 lipca 2025 r. nie jest przedsiębiorcą.
Oceniając stan faktyczny ustalony przez organy podatkowe należy podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie.
Natomiast w myśl art. 122 O.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Art. 187 § 1 O.p. obliguje organ podatkowy do zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z kolei art. 191 O.p. zobowiązuje organ do oceny na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy podatkowej jest dominującym celem postępowania dowodowego. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest zarówno zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, jak i ich prawidłowa ocena.
Co więcej, sąd administracyjny nie może w tym względzie zastąpić organu odwoławczego, którego rolą jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, jak również dokonać merytorycznej oceny stanu faktycznego zamiast organu odwoławczego. Sąd administracyjny dokonuje bowiem kontroli zaskarżonego aktu, a nie orzeka merytorycznie.
Sąd dopatrzył się więc naruszenia prawa procesowego (art. 122, art. 187 § 1 O.p.) i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi, iż w sprawie nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny Sąd uchylił decyzje wydane przez organy podatkowe w obu instancjach.
Natomiast podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego należy uznać za przedwczesne, gdyż stan faktyczny nie został prawidłowo ustalony w sprawie.
Rozpoznając sprawę ponownie organ pierwszej instancji, będąc związany wyrażoną w niniejszym wyroku oceną prawną, ustali stan faktyczny sprawy i podejmie prawidłowe rozstrzygnięcie.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143), dalej: P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 387 zł, na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł, opłata od pełnomocnictwa - 17 zł oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika, będącego radcą prawnym 270 zł.