I SA/GD 974/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-12-06
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie egzekucyjnekara administracyjnaprzedawnieniehipotekaniekonstytucyjność przepisuOrdynacja podatkowakuratordoręczenieWSA

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów egzekucyjnych dotyczące kary administracyjnej, uznając, że zobowiązanie uległo przedawnieniu pomimo zabezpieczenia hipotecznego, powołując się na niekonstytucyjność przepisu pozwalającego na egzekucję po terminie.

Sprawa dotyczyła możliwości egzekwowania kary administracyjnej nałożonej na K. W., która została zabezpieczona hipoteką. Kurator osoby nieobecnej wniósł zarzuty dotyczące przedawnienia zobowiązania. Organy egzekucyjne uznały, że kara nie uległa przedawnieniu na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. Sąd uchylił postanowienia organów, stwierdzając, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP i nie może stanowić podstawy do prowadzenia egzekucji po terminie przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę K. W. (reprezentowanego przez kuratora T. W.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, które utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Człuchów. Sprawa dotyczyła zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym kary administracyjnej w wysokości 76.363,78 zł, nałożonej decyzją z 8 stycznia 2014 r. i zabezpieczonej hipoteką. Kurator podniósł zarzut przedawnienia roszczenia, wskazując, że termin przedawnienia upłynął z dniem 31 grudnia 2019 r. Organy obu instancji oddaliły zarzuty, opierając się na art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu po upływie terminu, ale mogą być egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia. Sąd administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, podobnie jak zakwestionowany wcześniej przez Trybunał Konstytucyjny art. 70 § 6 tej ustawy, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazał, że ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zobowiązania, a termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Sąd podkreślił, że organy nie mogły skutecznie odmówić uwzględnienia zarzutu przedawnienia, powołując się na przepis uznany za niezgodny z Konstytucją. Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut wadliwego doręczenia upomnienia, stwierdzając, że kurator dla osoby nieobecnej jest legitymowany do podejmowania czynności w jej imieniu. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania nastąpiło na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zobowiązanie zabezpieczone hipoteką ulega przedawnieniu na zasadach ogólnych, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który wyłącza przedawnienie w takich przypadkach, jest niezgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, który stwierdził niezgodność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z Konstytucją. Podkreślono, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, mimo że nie był formalnie przedmiotem orzekania TK, zawiera tożsamą normę prawną i również powinien być oceniany jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

o.p. art. 70 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 70 § 8

Ordynacja podatkowa

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP, nie może stanowić podstawy do prowadzenia egzekucji po terminie przedawnienia.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 59 § 1 pkt 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 104 § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 145 § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 151 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 33 § par.2 pkt 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 34 § par.2

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką uległo przedawnieniu, ponieważ art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z Konstytucją RP i nie może wyłączać przedawnienia.

Odrzucone argumenty

Zarzut wadliwego doręczenia upomnienia do kuratora osoby nieobecnej.

Godne uwagi sformułowania

art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej stanowi powtórzenie oraz rozszerzenie normy prawnej zawartej w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej obowiązującej w okresie do 31 grudnia 2002 r. rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w sposób jaskrawy stoi w sprzeczności z przepisami Konstytucji. nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.

Skład orzekający

Irena Wesołowska

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Rischka

członek

Joanna Zdzienicka-Wiśniewska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy organy egzekucyjne powołują się na art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w celu wyegzekwowania zobowiązania po terminie przedawnienia, mimo jego niekonstytucyjności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych i niekonstytucyjności przepisu, co ma istotne znaczenie praktyczne dla podatników i organów.

Kara administracyjna przedawniona mimo hipoteki? Sąd wskazuje na niekonstytucyjność przepisu!

Dane finansowe

WPS: 76 363,78 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 974/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka
Irena Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art.33 par.2 pkt 1, art.34 par.2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 21 marca 2022 r. nr SKO.412.23.2021 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy Człuchów z dnia 4 października 2021 r. nr FE 3161.61.10.2021, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wójt Gminy Człuchów (dalej w skrócie zwany Wójtem lub organem pierwszej instancji) decyzją z dnia 8 stycznia 2014 r. nałożył na K. W. karę administracyjną w kwocie 76.363,78 zł. Wierzytelność została zabezpieczona w formie wpisu hipoteki na nieruchomości stanowiącej własność dłużnika. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej w skrócie zwane Kolegium lub organem odwoławczym) z dnia 17 lutego 2014 r.
W związku z brakiem możliwości ustalenia miejsca pobytu K. W., Wójt wystąpił do Sądu Rejonowego w Człuchowie o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej. Postanowieniem z dnia 11 września 2020 r. sygn. akt III [...] ustanowiono kuratora dla nieobecnego K. W. w osobie T.W.
W dniu 27 października 2020 r. T. W. doręczono wezwanie do zapłaty z dnia 23 października 2020 r., a w związku z nieuregulowaniem zaległości, Wójt wystawił tytuł wykonawczy z dnia 4 listopada 2020 r. na kwotę 97.906,80 zł oraz koszty upomnienia w kwocie 11,60 zł.
Zawiadomieniem z dnia 28 grudnia 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Człuchowie zawiadomił Wójta o zajęciu nieruchomości.
Pismem z dnia 6 września 2021 r. T. W. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 listopada 2020 r. W treści pisma podniosła zarzut nieistnienia obowiązku, zarzut nieprawidłowego doręczania zobowiązanemu upomnień oraz zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości i przedawnienia roszczenia.
Postanowieniem z dnia 4 października 2021 r. Wójt oddalił w całości zarzuty w przedmiocie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Kolegium z dnia 21 marca 2022 r.
Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku, albowiem jak wynika z akt sprawy, decyzja stanowiąca podstawę nałożonego obowiązku jest decyzją ostateczną i prawomocną. Powyższe oznacza, że znajduje się w obrocie prawnym, a więc może stanowić podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku jej niewykonania.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego niedoręczenia upomnienia Kolegium wskazało, że przesyłkę zawierającą upomnienie doręczono T. W. w dniu 27 października 2020 r. - za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Z powyższych względów zarzut ten organ odwoławczy uznał jako nieuzasadniony.
Odnosząc się do zarzutu wygaśnięcia zobowiązania organ stwierdził, że w związku z zabezpieczeniem zobowiązania wpisem do hipoteki nie uległo ono przedawnieniu. Kolegium wskazało jednocześnie, że organy administracji publicznej, w przeciwieństwie do sądów administracyjnych nie mają uprawnienia do stosowania Konstytucji RP wprost. Dopóki więc przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, obowiązuje to organy administracji państwowej mają obowiązek jego stosowania. Kolegium nie mogło zatem odmówić jego stosowania.
Na wskazane postanowienie Kolegium T. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie:
1) art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a., poprzez wznowienie postępowania uprzednio umorzonego i uchylenie ostatecznego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim z dnia 30.05.2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, jak również przez uznanie, iż nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego przez dokonanie czynności wszczęcia postępowania karno-skarbowego i egzekucyjnego wobec L. W;
2) art. 104 § 1 i 2 k.p.a. przez wznowienie postępowania uprzednio umorzonego i prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 16.11.2017 r., oraz przez odmówienie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 16.11.2017 r., pomimo, że w obrocie prawnym występuje jeszcze kolejny tytuł wykonawczy z dnia 7.09.2020 r. wystawiony przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, dotyczący tej samej zaległości podatkowej L. W., której dotyczy tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 16.11.2017 r.;
3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy przez organ II instancji decyzji organu I instancji pomimo naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy;
4) art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przez jego zastosowanie, pomimo, że nie wyszły na jaw nowe fakty, istniejące w chwili wydania decyzji a nie znane organowi, który wydał decyzję;
5) art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., przez jego zastosowanie i uchylenie ostatecznego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Pruszczu Gdańskim z dnia 30.05.2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, pomimo braku ku temu podstaw;
6) art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 16.11.2017 r., pomimo, że na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego uprzednio nie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, oraz pomimo, że brak było podstaw do wznowienia postępowania oraz pomimo, że w obrocie prawnym występuje jeszcze kolejny tytuł wykonawczy z dnia 7.09.2020 r. wystawiony przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, dotyczący tej samej zaległości podatkowej L. W., której dotyczy tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z dnia 16.11.2017 r.;
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym konieczność ich uchylenia.
Rozpatrywana sprawa dotyczyła możliwości dochodzenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnej stanowiącej karę administracyjną, nałożoną na K. W. na mocy decyzji Wójta z dnia 8 stycznia 2014 r. Ocena dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego związana była z podniesionymi przez kuratora zarzutami nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku objętego tytułem wykonawczym oraz zarzutem wadliwego doręczenia upomnienia.
W niniejszej sprawie nie było sporne, że termin przedawniania obowiązku wynikającego z orzeczonej kary administracyjnej kończył swój bieg z dniem 31 grudnia 2019 roku. Niemniej jednak organy obu instancji uznały, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego celem wyegzekwowania orzeczonej należności jest dopuszczalne z uwagi na ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej własność dłużnika. Zdaniem organów do prowadzenia egzekucji administracyjnej uprawniał organy obowiązujący przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tą regulacją nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.
Rozważając zasadność przyjętego przez organy stanowiska należało przede wszystkim mieć na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (publ. OTK-A 2013/7/97, Dz. U. z 2013/1313). Trybunał Konstytucyjny stwierdził w nim, że "art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP". Co istotne, odpowiednikiem tej normy (od dnia 1 stycznia 2003 r.) jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, którego redakcja różni się od zakwestionowanego tylko dodaniem, obok zabezpieczenia hipotecznego, zastawu skarbowego.
Niewątpliwie przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego spowodował utratę mocy obowiązującej jedynie przepisu określonego w sentencji wyroku, tj. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Z drugiej jednak strony nie sposób nie zauważyć, że przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej stanowi powtórzenie oraz rozszerzenie normy prawnej zawartej w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej obowiązującej w okresie do 31 grudnia 2002 r.
Posługując się w rozważaniach argumentacją przedstawioną w wyroku NSA z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 3333/21, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, wskazać na wstępie warto, że w kwestii "wtórnej niekonstytucyjności" art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach: z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1807/12; z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1197/12; z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. I FSK 1042/13; z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FSK 317/14; z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 1764/14; z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1976/17; z dnia 29 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 17/18; z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1454/16; z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 271/17; z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 3741/18, z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3491/21; z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1744/21.
Trybunał w powołanym wyroku krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że przepis ten całkowicie wyłącza przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Zdaniem Trybunału, ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Z uzasadnienia cytowanego wyroku TK jednoznacznie wynika, iż rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w sposób jaskrawy stoi w sprzeczności z przepisami Konstytucji.
Uwagi te należy odnieść także do treści art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. W dalszym ciągu przepis ten wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie nieuzasadnionego kryterium, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając jednocześnie przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. Trybunał wskazał wprost, że " (...) choć zakwestionowany przepis (art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej - dopisek Sądu) od dnia 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącej), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z przyczyn wskazanych wyżej".
Niewątpliwie przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. i to ten właśnie przepis podlegał wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Niemniej jednak, choć w znaczeniu formalnym kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega m.in. akt prawny bądź jego część (konkretny przepis), to faktycznie przedmiotem tej kontroli są określone w takim akcie normy prawne (zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu). Trybunał Konstytucyjny bada to, czy norma prawna zawarta w kontrolowanym akcie zawiera treści sprzeczne z aktem normatywnym wyższego rzędu.
Jak bowiem wyjaśniono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt SK 36/06 (OTK ZU 50/6/A/2007) "stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi bowiem do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem".
Stanowisko to jest obecnie ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Warto w tym miejscu dodatkowo powołać się na wyrok NSA o sygn. III FSK 3865/21 z dnia 4 sierpnia 2021 r., gdzie NSA stwierdził, że norma art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Jak wskazał, analiza treści i otoczenia normatywnego, w jakim funkcjonuje, pozwala dostrzec przez prostą analogię pełną zbieżność z funkcjonowaniem normy prawnej, której domniemanie konstytucyjności podważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 40/12. W ocenie NSA również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku TK zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. - mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Prowadzi to - zdaniem NSA - do wniosku, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych.
Z kolei w wyroku z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2706/17, NSA wskazał, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (zob. też wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1874/17). Podobnie w kwestii możliwości uznania za niekonstytucyjny przepisu, który formalnie nie był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, ale którego treść normatywna jest tożsama z brzmieniem przepisu, którego niezgodność z Konstytucją została przez Trybunał Konstytucyjny orzeczona, wypowiadają się również przedstawiciele doktryny (por. komentarze do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej autorstwa Leonarda Etela (L. Etel (red.), R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Wolters Kluwer Polska, 2017, wersja internetowa LEX-online, pkt 8 oraz Janusza Zubrzyckiego (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, 2016, s. 442 - 443).
Podsumowując Sąd stwierdza, że na gruncie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-7 Ordynacji podatkowej, jeżeli nie zaistniały okoliczności skutkujące zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia danego zobowiązania.
W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że powoływanie się przez organy na nieprzedawnienie nałożonej na K. W. kary pieniężnej z uwagi na zabezpieczenie tej należności pieniężnej hipoteką przymusową, nie mogło stanowić podstawy odmowy oddalenia zarzutu wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, z uwagi na oczywistą niezgodność przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Orzekające w sprawie organy nie mogły skutecznie uznać, że nie doszło do przedawnienia dochodzonej w niniejszej sprawie należności pieniężnej - z powołaniem się na art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej i okoliczność ustanowienia hipoteki. Z uwagi zatem na naruszenie art. 70 § 1 w zw. z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej poprzez błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie w niniejszej sprawie, zaskarżone postanowienie Kolegium, jak również poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji podlegały wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Sąd za nieuzasadniony uznał natomiast podnoszony przez kuratora zarzut wadliwego doręczenia upomnienia.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. akt III SAB/Gd 40/21, że ustanowieniu kuratora dla osoby nieobecnej (nieznanej z miejsca pobytu) przyświeca przede wszystkim cel, jakim jest zagwarantowanie ochrony praw tej osoby.
W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się bowiem, że celem kuratora dla osoby nieobecnej (curator absentis) jest nie pomoc w prowadzeniu spraw, ale ochrona, co wynika expressis verbis z brzmienia art. 184 § 1 k.r.o., praw takiej osoby, które mogą być naruszane lub zagrożone z powodu jej nieobecności. Zadaniem kuratora jest przede wszystkim poszukiwanie osoby nieobecnej, jednakże poza tym sprawowanie zwykłego zarządu jego majątkiem, a więc dokonywanie koniecznych czynności faktycznych i prawnych, mających na celu zachowanie majątku, a czynności te podlegają kontroli sądu opiekuńczego, który może wydawać konieczne zarządzenia i w razie uchybień ze strony kuratora, pozbawia go tej funkcji. Kurator absentis dokonuje zatem wszelkich czynności dotyczących osoby i majątku nieobecnego, kierując się ochroną jego praw (por. komentarz do art. 184 k.r.o. [w:] G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019; a także postanowienie SN z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt III CKN 270/00, LEX nr 1219835).
W świetle tak postrzeganej roli kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej należy przyjąć, że T. W., ustanowiona kuratorem dla nieobecnego syna – K. W. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Człuchowie III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 11 września 2020 r. (sygn. akt [...]), była legitymowana do podejmowania w interesie nieobecnego K. W. wszelkich czynności faktycznych i prawnych nakierowanych na ochronę jego praw w zakresie wiążącym się z nałożoną na niego karą administracyjną. Powyższe oznacza również, że od chwili ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej, wszelkich czynności związanych z dochodzeniem należności pieniężnej wynikającej z orzeczonej kary administracyjnej organ winien był dokonywać wobec ustanowionego kuratora. Prawidłowe było zatem działanie organu polegające na doręczeniu upomnienia do rąk T.W.
Wskazany brak uchybienia po stronie organów nie miał jednak wpływu na wynik rozstrzygnięcia, albowiem o wadliwości aktów administracyjnych organów obu instancji zadecydowało nieuwzględnienie konsekwencji płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Jakkolwiek wskazany wyrok zakwestionował zgodność z Konstytucją przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, niemniej jednak z uwagi na tożsame brzmienie przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, na który powoływały się organy podatkowe stwierdzając dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej, należało wykluczyć możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie obowiązku objętego tytułem wykonawczym z powodu upływu terminu przedawnienia.
Rozpoznając w tym zakresie sprawę ponownie, organy uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną co do wykładni i zastosowania w sprawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej.
Uznając, że rozstrzygnięcia obu instancji naruszają wskazane w powyższych rozważaniach przepisy - Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie Kolegium oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI