I SA/Gd 970/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-02-06
NSApodatkoweWysokawsa
przedawnieniezobowiązanie podatkowehipotekaRejestr Należności PublicznoprawnychOrdynacja podatkowaTrybunał Konstytucyjnypostępowanie egzekucyjneskarżącyorgan administracjiWSA

WSA w Gdańsku uchylił postanowienie Dyrektora IAS, uznając, że zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką uległo przedawnieniu pomimo art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, powołując się na wyrok TK SK 40/12.

Skarżąca A.R. wniosła sprzeciw wobec zagrożenia ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych zobowiązania podatkowego z 2001 r., zabezpieczonego hipoteką, twierdząc, że uległo ono przedawnieniu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. WSA w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie, podzielając stanowisko skarżącej, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, podobnie jak jego poprzednik art. 70 § 6 O.p., jest niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką również uległo przedawnieniu.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu A.R. wobec zagrożenia ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r., zabezpieczonego hipoteką przymusową. Skarżąca podniosła zarzut przedawnienia, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12), który uznał art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej za niezgodny z Konstytucją RP. Organ odwoławczy utrzymywał, że wpis hipoteki nastąpił przed upływem terminu przedawnienia, a przepis art. 70 § 8 O.p. (obowiązujący od 2003 r.) nie był przedmiotem kontroli TK. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd uznał, że wyrok TK SK 40/12 ma zastosowanie również do art. 70 § 8 O.p., ponieważ przepis ten jest tożsamy z zakwestionowaną normą. Sąd podkreślił, że art. 70 § 8 O.p. narusza zasady równości i sprawiedliwości społecznej, a zabezpieczenie hipoteczne nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego. W związku z tym, organy powinny ponownie zbadać, czy zobowiązanie uległo przedawnieniu na zasadach ogólnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką przymusową ulega przedawnieniu, a przepis art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, podobnie jak jego poprzednik art. 70 § 6 O.p., jest niezgodny z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, który uznał art. 70 § 6 O.p. za niezgodny z Konstytucją RP. Sąd stwierdził, że art. 70 § 8 O.p. jest tożsamy z zakwestionowaną normą i również narusza zasady konstytucyjne, w szczególności równość i sprawiedliwość społeczną, przez co nie może stanowić podstawy do uznania, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką nie ulega przedawnieniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (22)

Główne

O.p. art. 70 § 8

Ordynacja podatkowa

Przepis ten, podobnie jak jego poprzednik art. 70 § 6 O.p., jest niezgodny z Konstytucją RP i nie wyłącza przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką.

Pomocnicze

O.p. art. 70 § 6

Ordynacja podatkowa

Przepis obowiązujący do 31 grudnia 2002 r., uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją RP.

O.p. art. 70 § 1

Ordynacja podatkowa

u.p.e.a. art. 18b § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18h § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18i § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18i § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18i § 5

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18i § 7

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 64 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 119 § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.u.s.a. art. 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką uległo przedawnieniu, ponieważ art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej jest niezgodny z Konstytucją RP, co wynika z wyroku TK SK 40/12. Wyrok TK SK 40/12, dotyczący art. 70 § 6 O.p., ma zastosowanie również do art. 70 § 8 O.p., gdyż oba przepisy wyrażają tę samą, niekonstytucyjną normę. Stosowanie art. 70 § 8 O.p. w sposób literalny narusza konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

Odrzucone argumenty

Organ odwoławczy argumentował, że wpis hipoteki przymusowej nastąpił przed upływem terminu przedawnienia, a przepis art. 70 § 8 O.p. nie był przedmiotem kontroli TK i nie wyłącza przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

przepis ten jest powtórzeniem oraz rozszerzeniem (o zastaw skarbowy) normy prawnej zawartej w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 O.p., na co również zwrócił uwagę TK w ww. wyroku z 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12. w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne. nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. z oczywistą niekonstytucyjnością mamy do czynienia wtedy, gdy ustawodawca zmienia co prawda kontrolowany przepis, ale nie usuwa stwierdzonej przez TK niezgodności, stwarzając tylko pozory restytucji konstytucyjności.

Skład orzekający

Joanna Zdzienicka-Wiśniewska

przewodniczący sprawozdawca

Marek Kraus

sędzia

Alicja Stępień

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i jego wpływu na późniejsze przepisy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedawnienia zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką, z uwzględnieniem orzecznictwa TK.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych, które ma bezpośrednie przełożenie na sytuację wielu podatników. Wykorzystanie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego do interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej czyni ją interesującą z punktu widzenia praktyki prawniczej i teoretycznej.

Czy długi zabezpieczone hipoteką mogą się przedawnić? WSA w Gdańsku odpowiada, powołując się na TK.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 970/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Kraus
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 70 § 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 18b § 1 pkt 2, art. 18h pkt 1, art. 18i § 1 pkt 1, § 4, § 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 września 2023 r. nr 2201-IEW.7192.7.023/HS w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zagrożenia ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącej kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kartuzach w piśmie z 13 września 2022 r. zawiadomił panią A. R. o zagrożeniu ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych należności pieniężnych skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2001 r. Zobowiązanie zostało ustalone decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kartuzach z 23 marca 2007 r. Zawiadomienie dotyczyło również nałożonej na skarżącą kary porządkowej za 2007r.
Zawiadomienie zostało doręczone skarżącej 15 września 2022 r.
W piśmie z 11 lipca 2023 r. skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że wskazane w zawiadomieniu z 13 września 2022r. zobowiązanie podatkowe, zabezpieczone hipoteką, uległo przedawnieniu. W związku z tym strona wniosła również o wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej.
W ustawowym terminie skarżąca złożyła zażalenie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 18 września 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pani A. R. zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania:
• art. 7, art.7a § 1, art.6, art.8 - Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 18h ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej u.p.e.a., poprzez brak możliwości powołania się na upływ terminu przedawnienia spornych zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne tego zobowiązania na stanowiącej Jej własność nieruchomości (wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK/40 z 8 października 2013 roku);
2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
• art. 70 § 8 i art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej poprzez brak możliwości powoływania się na upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką,
• art. 70 § 1 - art. 70 § 7 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i błędnie uznanie, iż nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego pomimo zaistniałych okoliczności upływu pięcioletniego okresu,
• art. 32 i art. 64 ust.2 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż skarżącej nie przysługuje prawo do powołania się na termin przedawnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W wyniku takiej kontroli zaskarżone postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Uwzględniając powyższe kryteria oceny zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
Sąd podzielił pogląd przedstawiony w orzeczeniach sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 marca, sygn. akt I SA/Ol 259/22, wyroki WSA w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1469/17 i z 28 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 52/23, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 1764/14, CBOiS).
Przedmiotem sporu w sprawie była odmowa uwzględnienia sprzeciwu w sprawie zagrożenia ujawnieniem w Rejestrze Należności Publicznoprawnych wynikających z decyzji Urzędu Skarbowego w Kartuzach z dnia 23 marca 2007 r. należności pieniężnych skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodów z nieujawnionych źródeł lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2001 r w wysokości 101 970 zł oraz kary porządkowej w kwocie 1500 zł.
Zdaniem skarżącej, zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, ponieważ TK w wyroku z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, uznał przepis art. 70 § 6 O.p. (odpowiednik art. 70 § 8 tej ustawy) za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
Organ odwoławczy natomiast wywodził, że wpis hipoteki przymusowej miał miejsce przed upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p., przy czym zaległość podatkowa została zabezpieczona hipoteką w okresie obowiązywania przepisu art. 70 § 8 O.p., który nie był przedmiotem kontroli TK.
Organ wskazał bieg terminu przedawnienia uwzględniając przerwę związaną z czynnościami egzekucyjnymi.
Rozpatrując tak zarysowany spór, Sąd podzielił stanowisko skarżącej o oddziaływaniu wyroku TK z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz. U. z 2013 r., poz. 1313) również na normę prawną zawartą w art. 70 § 8 O.p. Jest ona bowiem tożsama z regulacją, do której wprost odnosiło się wymienione rozstrzygnięcie TK, tj. przepisu art. 70 § 6 O.p. obowiązującego w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. Zagadnienie to było już przedmiotem refleksji w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. w jednym z nowszych orzeczeń z 2 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 3333/21, a poprzednio m.in. w powołanych w uzasadnieniu tegoż orzeczenia wyrokach z: 13 grudnia 2013 r., II FSK 1807/12; 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; 18 lipca 2014 r., I FSK 1042/13; 16 września 2014 r., I FSK 317/14; 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; 22 maja 2015 r., II FSK 316/14; 17 września 2015 r., I FSK 949/14; 20 października 2016 r., II FSK 2467/14; 10 stycznia 2017 r., II FSK 3552/14; 9 lutego 2017 r., II FSK 3236/16; 20 kwietnia 2017 r., I FSK 1834/15; 30 stycznia 2018 r., I FSK 1976/17; 29 marca 2018 r., I FSK 17/18; 6 czerwca 2018 r., II FSK 1454/16; 24 stycznia 2019 r., II FSK 271/17; 3 kwietnia 2019 r., II FSK 3741/18; 19 maja 2021 r., III FSK 3491/21; z 23 października 2020 r., II FSK 1744/21; czy też w wyroku z 28 października 2021 r., III FSK 3817/21(wszystkie dostępne w CBOiS).
Punktem wyjścia do niniejszych rozważań są jednak unormowania dotyczące Rejestru Należności Publicznoprawnych zawarte w przepisach u.p.e.a.
W myśl art. 18b § 1 pkt 2 u.p.e.a. w rejestrze gromadzi się informacje o należnościach pieniężnych, podlegających egzekucji administracyjnej, dla których wierzycielem jest naczelnik urzędu skarbowego albo jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli należności te wynikają z decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, które jest ostateczne.
Z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca nie przewiduje gromadzenia danych dotyczących należności pieniężnych niepodlegających egzekucji, m.in. tych, które uległy przedawnieniu. Potwierdza to brzmienie przepisu art. 18h pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym wykreślenie z rejestru danych, o których mowa w art. 18b § 2, następuje w przypadku, gdy obowiązek zapłaty należności pieniężnej wygaśnie.
W związku z powyższym zarówno na etapie poprzedzającym wprowadzenie danych do rejestru, jak i po ich wprowadzeniu, obowiązkiem organu jest przeprowadzenie oceny, czy doszło do przedawnienia należności.
Stosownie zaś do art. 18i § 1 pkt 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu w sprawie zagrożenia ujawnieniem w rejestrze. W sprzeciwie określa się żądanie oraz wskazuje się okoliczności i dowody uzasadniające sprzeciw (art. 18i § 4 u.p.e.a.). Prawo wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w § 1 pkt 1, przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy zobowiązany kwestionuje istnienie lub wysokość należności pieniężnej lub odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie (art. 18i § 5 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 18i § 7 u.p.e.a., jeżeli okoliczność, na której oparto sprzeciw, jest lub była przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w decyzji, postanowieniu lub innym orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego sprzeciwu.
Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby okoliczność, na której oparto sprzeciw, była przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym, sądowym (art. 18i § 7 u.p.e.a.). Odnosząc się zatem do istoty spornego zagadnienia, Sąd nie podzielił stanowiska organów, że skoro zaległość podatkowa została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki przymusowej zgodnie z art. 70 § 8 O.p., co miało miejsce przed upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p., to nie mogło nastąpić jej przedawnienie.
W myśl obowiązującego od 1 stycznia 2003 r. przepisu art. 70 § 8 O.p. nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Przepis ten jest powtórzeniem oraz rozszerzeniem (o zastaw skarbowy) normy prawnej zawartej w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. w art. 70 § 6 O.p., na co również zwrócił uwagę TK w ww. wyroku z 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12.
Trybunał Konstytucyjny w pkt 2. sentencji wyroku orzekł, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Posiadanie majątku i jego forma (nadająca się do założenia hipoteki przymusowej lub nie) najczęściej nie ma związku z genezą zobowiązania podatkowego. Trybunał ocenił zatem, że brak jest wartości konstytucyjnych przemawiających za bardziej rygorystycznym traktowaniem podatników posiadających nieruchomości. Zdaniem TK, przepis art. 70 § 6 O.p. powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści. Skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych, przy określaniu zasad działania tej instytucji (w szczególności tych o charakterze gwarancyjnym, takich jak długość terminu przedawnienia, zasady jego zawieszania, przerywania i wyłączania), powinien przestrzegać standardów konstytucyjnych. W omawianym przypadku przysługujący ustawodawcy margines swobody ustalania rozwiązań z zakresu prawa daninowego został przekroczony.
TK krytycznie odniósł się do dwóch aspektów art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu, a mianowicie tego, że całkowicie wyłącza on przedawnienie niektórych rodzajów należności podatkowych, a równocześnie czyni to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych).
Równocześnie TK podkreślił, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz Trybunał stwierdził, że w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne. W ocenie Trybunału, z punktu widzenia Konstytucji, nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji wyroku TK pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p.
Uwzględniając powyższe, Sąd w pełni podzielił stanowisko strony skarżącej, że brzmienie obu wskazanych przepisów oraz zawarte w uzasadnieniu wyroku TK konstatacje, uzasadniają wniosek, że także obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. art. 70 § 8 O.p. nie spełnia standardów konstytucyjnych. Wykładnia przepisu art. 70 § 8 O.p., przy uwzględnieniu zastrzeżeń TK co do zgodności art. 70 § 6 O.p. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, nie może prowadzić do takiego rezultatu, że w przypadku zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką przymusową na podstawie niekonstytucyjnej normy art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., zabezpieczenie to nie wywołuje skutków prawnych w zakresie biegu terminu przedawnienia, a w sytuacji zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. analogicznej normy prawnej ujętej w ramach art. 70 § 8 O.p. został wywołany skutek w postaci nieprzedawnienia się tych zobowiązań. Taka wykładnia naruszałaby konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz zasadę sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, poprzez wprowadzenie zróżnicowanej sytuacji prawnej podatników, w zależności od tego, czy podstawą prawną zabezpieczenia hipotecznego była norma ujęta w art. 70 § 6, czy w art. 70 § 8 O.p. Wyrok TK wydany na tle art. 70 § 6 O.p. stanowi zatem wskazówkę interpretacyjną w zakresie, w jakim Trybunał stwierdził, że w stosunku do art. 70 § 8 O.p. "w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku".
Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, w związku z czym wszystkie organy władzy publicznej, w tym również organy władzy sądowniczej, mają obowiązek przestrzegania tych orzeczeń. Orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego lub jego części z aktem usytuowanym wyżej w hierarchii źródeł prawa skutkuje utratą jego mocy obowiązującej, co oznacza, że przepis, którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał traci moc obowiązującą w zakresie stwierdzonej niezgodności.
Wskazania wymaga, że TK w wyroku z 22 maja 2007 r., sygn. SK 36/06 (OTK-A 2007 nr 6, poz. 50) podniósł, że stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym. W takim przypadku dochodzi do obalenia domniemania konstytucyjności przepisu, który nie podlegał rozpoznaniu przed TK.
Należy też wskazać na pogląd przedstawiony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 17 marca 2016 r., sygn. akt V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), że niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Nie można twierdzić, że kontynuator art. 70 § 6 O.p. nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem (art. 70 § 8 O.p.) obowiązuje tak, jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Powinnością ustawodawcy jest także ten przepis z ustawy usunąć wraz z ogłoszeniem wyroku TK. Stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zbędne jest powtórne rozpatrywanie przez Trybunał zgodności w tym przypadku art. 70 § 8 O.p. z Konstytucją RP, skoro przepis ten się nie zmienił. SN odwołał się również do orzecznictwa administracyjnego i doktryny prawa administracyjnego i wskazał, że oczywista niezgodność przepisu z Konstytucją, wynikająca z uprzedniego orzeczenia TK, stanowi wystarczające uzasadnienie odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy (wyrok NSA z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, OSP 2003, nr 2, poz. 17; uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007, nr 1, poz. 3).
Wskazania również wymaga, że zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. Tego typu założenie występuje jednak również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem TK (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268).
Z oczywistą niekonstytucyjnością mamy do czynienia wtedy, gdy ustawodawca zmienia co prawda kontrolowany przepis, ale nie usuwa stwierdzonej przez TK niezgodności, stwarzając tylko pozory restytucji konstytucyjności. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią TK stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez sąd przepisów ustawy.
W tak oczywistych sytuacjach trudno bowiem oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę kolejnych pytań prawnych (R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, OSP 2003, nr 2, s. 73-75).
W kontekście powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaprezentowane w zaskarżonych postanowieniach rozumienie art. 70 § 8 O.p. pomija dyrektywę interpretacyjną wykładni w zgodzie z Konstytucją RP, gdyż prowadzi do stosowania normy, której walor konstytucyjności TK jednoznacznie zakwestionował, a jednocześnie godzi w konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Wprawdzie słuszne jest stanowisko organów, że stwierdzenie przez TK niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., nie wyeliminowało formalnie z obrotu prawnego art. 70 § 8 O.p., to jednak przepis ten nie może stanowić materialnoprawnej przesłanki rozstrzygnięć administracyjnych, gdyż godziłoby to w normy art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, że na gruncie art. 70 § 8 O.p. ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania, przy czym termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-§ 7 O.p.
Zdaniem Sądu, uznając, że zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu i podlega wpisowi do rejestru z uwagi na zabezpieczenie hipoteką przymusową i opierając się przy tym wyłącznie na literalnej - a więc niezgodnej z Konstytucją - wykładni art. 70 § 8 O.p. w zw. z art. 18b § 1 pkt 2 u.p.e.a., organy dopuściły się naruszenia tego przepisu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy, w rezultacie skutkującą odmową uwzględnienia sprzeciwu.
Wobec powyższego, ponownie badając zasadność wniesienia sprzeciwu, organy dokonają prawidłowej interpretacji art. 70 § 8 O.p., biorąc pod uwagę stanowisko i ocenę prawną przedstawione w niniejszym wyroku. Porównanie art. 70 § 6 w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. oraz art. 70 § 8 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. wskazuje, że treść normy prawnej nie uległa takim zmianom, które mogłyby rzutować na ocenę odmienną od tej, która została zawarta w wyroku TK w sprawie SK 40/12, zwłaszcza, że już w tym wyroku TK wskazał, że do przepisu art. 70 § 8 O.p. w sposób oczywisty mają odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w tym wyroku do art. 70 § 6 O.p. Organy nie mogą więc powołać się na przepis art. 70 § 8 O.p. Organy winny ustalić zatem, czy zobowiązanie podatkowe skarżącej uległo przedawnieniu na zasadach ogólnych, określonych w art. 70 § 1-7 O.p., i czy w związku z tym istnieją przesłanki do ujawnienia go w rejestrze. W sytuacji zaś stwierdzenia, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, organy winny uwzględnić sprzeciw skarżącej.
W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.. O kosztach postępowania orzeczono zaś z urzędu, pomimo braku wniosku skarżącej, stosownie do art. 210 § 2 i art. 205 § 1 p.p.s.a..

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI