I SA/Gd 952/23

I SA/Gd 952/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /przewodniczący/
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 115 § 1 - 6, art. 115a-c w zw. z art. 17 § 1 i art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. K. i A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr 2201-IEE.7113.2.154.2023.18.AW w przedmiocie planu podziału 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz skarżących 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 24 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku po rozpatrzeniu zażalenia J. K. i A. K. (dalej jako "Skarżący", "Strony") oraz E. z siedzibą w W., na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) dalej: "k.p.a." oraz art. 115 § 1- § 6, art. 115a-c w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) dalej: "u.p.e.a.", uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Malborku z 31 maja 2023 r. w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Malborku (dalej: "Naczelnik",
"organ egzekucyjny") postanowieniem z 31 maja 2023 r. sporządził plan podziału kwoty
w wysokości 1.611.000 zł, uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości gruntowej niezabudowanej, położonej w miejscowości P., gm. S., na gruntach działek
nr [...] oraz nr [...] o łącznej pow. 22,6526 ha, dla której Sąd Rejonowy w Kwidzynie VIII Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą
nr [...]. Organ pierwszej instancji pozostawił w depozycie organu kwotę przyznaną E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L., P1. sp. z o.o. z siedzibą w G. oraz K.. Końcowo Naczelnik instancji ustalił, że wygasły wszystkie hipoteki ujawnione w dziale IV wspomnianej księgi wieczystej.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podkreślił, że z kwoty uzyskanej ze sprzedaży w pierwszej kolejności zaspokojono koszty egzekucyjne i koszty upomnienia należne odpowiednio organowi egzekucyjnemu, Burmistrzowi Miasta i Gminy Sztum, E1. sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w L. Powyższe należności zostały zaspokojone w całości. Następnie z pozostałej do podziału kwoty w wysokości 1.531.985,59 zł w myśl zasady uprzywilejowania zaspokojono należności pieniężne należące do trzeciej kategorii zaspokojenia.
Po uwzględnieniu kolejność wpisów hipotek oraz wysokości istniejących na dzień
19 kwietnia 2023 r. zabezpieczeń, organ pierwszej instancji przyznał:
- E. z siedzibą w W. kwotę 252.638,96 zł, wynikającą z wpisów: hipoteki umownej łącznej zwykłej nr 1, hipoteki umownej łącznej kaucyjnej nr 2 oraz hipoteki umownej łącznej nr 3;
- E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L. kwotę 760.000 zł, wynikającą z wpisu hipoteki umownej łącznej nr 4;
- ZUS Oddział w Gdańsku Inspektorat w Sztumie kwotę 72.112,28 zł, wynikającą z wpisu hipoteki przymusowej nr 5;
- P1. sp. z o.o. z siedzibą w G. kwotę 78.710,89 zł, wynikającą z wpisu hipoteki przymusowej łącznej nr 6;
- Burmistrzowi Miasta i Gminy Sztum kwotę 18.645,69 zł, wynikającą z wpisu hipoteki przymusowej nr 7;
- K. kwotę 3.458,60 zł, wynikającą z wpisu hipoteki przymusowej nr 8;
co pozwoliło na zaspokojenie tych należności w całości, tj. w łącznej kwocie 1.185.566,42 zł.
Inne wierzytelności zabezpieczone hipotekami przymusowymi dokonanymi na rzecz:
K. (hipoteka nr 9 wpisana w dniu 25 marca 2022 r.), Gminy Sztum (hipoteka nr 10 wpisana 14 lipca 2022 r.), wpisanymi po zajęciu nieruchomości, nie korzystały
z pierwszeństwa zaspokojenia przewidzianego dla należności zabezpieczonych hipotecznie.
Naczelnik podkreślił, że uwzględnienie w planie podziału należności z pierwszej
i trzeciej kategorii skutkowało jednoczesnym zaspokojeniem należności wierzycieli egzekwujących w ten sposób, że wierzytelności egzekwowane w tej sprawie na rzecz:
- E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L. zostały zaspokojone do kwoty 438.700 zł (należność główna i koszty postępowania klauzulowego);
- Burmistrza Miasta i Gminy Sztum zostały zaspokojone w całości.
Kolejno z pozostałej do podziału kwoty w wysokości 346.419,17 zł organ pierwszej instancji zaspokoił, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, należności pieniężne należące do czwartej kategorii zaspokojenia, co skutkowało przyznaniem:
- ZUS Oddział w Gdańsku kwoty w wysokości 257.978,36 zł;
- Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Malborku kwoty w wysokości 88.440,81 zł.
Pozwoliło to na zaspokojenie w części (tj. w 85,4 %) należności wskazanych
w tytułach wykonawczych złożonych wraz z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty przez wierzycieli przed dniem uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności. W ten sposób wyczerpano kwotę podlegającą podziałowi.
Kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości nie wystarczyła na zaspokojenie, nawet w części, należności należących do szóstej kategorii zaspokojenia (art. 115 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) biorących udział w planie podziału, tj.:
- kosztów zastępstwa w egzekucji w kwocie 5.400 zł, poniesionych przez E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L.;
- kosztów postępowania klauzulowego w kwocie 120 zł, poniesionych przez E.
z siedzibą w W.;
- kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 11.513,06 zł, wskazanych przez ZUS Oddział w Gdańsku w tytułach wykonawczych złożonych przed dniem uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności;
- kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 2.757,06 zł, wskazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Malborku w tytułach wykonawczych złożonych przed dniem uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności.
Na dzień sporządzenia planu podziału, z tytułów wykonawczych, znajdujących się
w organie egzekucyjnym, wynikały należności hipoteczne przyznane na rzecz:
- E. z siedzibą w W. na kwotę 252.638,96 zł;
- E1.sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L. na kwotę 438.500 zł;
- ZUS Oddział w Gdańsku Inspektorat w Sztumie na kwotę 72.112,28 zł;
- Burmistrza Miasta i Gminy Sztum na kwotę 18.645,29 zł;
- K. na kwotę 972,68 zł,
Wobec tego, mając na uwadze treść art. 115c § 3 u.p.e.a., organ pierwszej instancji pozostawił w depozycie organu egzekucyjnego, do czasu przedłożenia tytułu wykonawczego stwierdzającego wierzytelność hipoteczną, kwotę:
- 321.500 zł przyznaną E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L., wynikającą z wpisu hipoteki nr 4;
- 78.710,89 zł przyznaną P1. sp. z o.o. z siedzibą w G., wynikającą z wpisu hipoteki nr 6;
- 2.485,92 zł przyznaną K1., wynikającą z wpisu hipoteki nr 8.
Postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w Gdańsku (dalej: "Dyrektor Izby", "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu zażalenia Stron oraz E. z siedzibą w W., uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Zdaniem Dyrektora Izby, organ egzekucyjny wydając postanowienie
w sprawie planu podziału błędnie określił wysokość należności pieniężnych przypadających wierzycielowi E. z siedzibą w W.
Z analizy treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że w dziale IV na rzecz E. z siedzibą w W. ustanowiona została:
- na miejscu I hipoteka umowna łączna zwykła w kwocie 493.000 zł;
- na miejscu II hipoteka umowna kaucyjna w kwocie 200.000 zł;
- na miejscu III hipoteka umowna łączna w kwocie 450.000 zł.
Organ odwoławczy podkreślił, że z akt sprawy wynika, że pismem z 7 kwietnia 2023 r., E. z siedzibą w W. złożył oświadczenie wskazujące, że zabezpieczenie hipoteczne na III miejscu księgi wieczystej nr [...] oraz [...] jest aktualne do kwoty 245.781,04 zł, zaś zabezpieczenie hipoteczne na I i II miejscu kw nr [...] i [...] jest aktualne do kwoty 273.886,65 zł.
Natomiast pismem z 18 maja 2023 r. E. z siedzibą w W. oświadczył, że na dzień 19 kwietnia 2023 r. zadłużenie zabezpieczone wpisami hipoteki umownej łącznej zwykłej wynosi 493.000 zł, hipoteki umownej łącznej kaucyjnej wynosi 200.000 zł oraz hipoteki umownej łącznej wynosi 450.000 zł na nieruchomości o nr kw [...].
Ostatecznie pismem z 2 czerwca 2023 r. (złożonym po wydaniu postanowienia
o podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, ale jeszcze przed jego faktycznym doręczeniem wierzycielowi) wierzyciel ten sprostował wcześniej składane oświadczenia wskazując, że na dzień 19 kwietnia 2023 r. zadłużenie zabezpieczone jest wpisami wyłącznie hipoteki umownej łącznej zwykłej na kwotę 493.000 zł, hipoteki umownej łącznej kaucyjnej na kwotę 200.000 zł. Tytuł wykonawczy stwierdzający tę wierzytelność został załączony do pisma z 18 maja 2023 r. Jednocześnie wierzyciel oświadczył, że wierzytelność zabezpieczona wpisem hipoteki umownej łącznej na kwotę 450.000 zł na nieruchomości o nr KW [...] obejmowała na dzień 19 kwietnia 2023 r. dodatkowo należność główną w wysokości 211.689,97 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia 4 września 2021 r. do dnia zapłaty. Przy czym wierzyciel wskazał, że nie dysponuje tytułem wykonawczym, stwierdzającym tę wierzytelność z uwagi na toczące się postępowanie sądowe. Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu przy podziale uzyskanej ze sprzedaży kwoty przyjął istnienie zabezpieczeń hipotecznych, ustanowionych na rzecz E. z siedzibą w W. w wysokości 252.638,96 zł.
W ocenie organu odwoławczego biorąc pod uwagę, że ostatecznie wierzyciel złożył oświadczenie, w którym sprostował te wcześniejsze, wskazując przy tym kwotę należności pieniężnych biorących udział w podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży znacznie wyższą niż ta uwzględniona przez organ pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, zasadnym było uchylenie tego postanowienia w celu wydania nowego, w którym organ uwzględni złożone przez E. z siedzibą w W. oświadczenie z 2 czerwca 2023 r.
Powołane wyżej okoliczności sprawy, zdaniem organu odwoławczego uzasadniają podjęcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w zażaleniu wniesionym przez J. K. i A. K., Dyrektor zauważył, że z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2023 r. poz. 1984 ze zm.) dalej "u.k.w.h." wynika domniemanie prawne istnienia zabezpieczenia rzeczowego do kwoty wskazanej w księdze wieczystej. Zaspokojenia takiej kwoty żądała E1. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w L. Ewentualne obalenie tego domniemania może nastąpić na drodze postępowania cywilnego.
W skardze wywiedzionej na powyższe postanowienie organu odwoławczego, Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Malborku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwzględnieniem zarzutów podniesionych przez Skarżących.
Strona zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie zasad szczególnych dotyczących podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości poprzez:
- ustalenie wysokości należności pieniężnych biorących udział w podziale kwoty 1.611.000 zł w stosunku do E1. sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w L. w łącznej kwocie 765.600 zł, tj. egzekwowanych należności w kwocie 444.100 zł i należności zabezpieczonych hipotecznie w kwocie 321.500 zł;
- dokonanie podziału kwoty 1.611.000 zł poprzez przyznanie E1. sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w L. kwoty 760.000 zł tytułem należności zabezpieczonych hipoteką (art. 115 § 1 pkt 3 u.p.e.a.)
- pozostawienie w depozycie organu egzekucyjnego kwoty 321.500 zł przyznanej E1. sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w L. (art. 115c § 3 u.p.e.a).
Strony nie zgodziły się z podziałem kwoty uzyskanej z egzekucji oraz lakoniczną
i ogólnikową argumentacją przedstawioną przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.
Podtrzymując w całości stanowisko podnoszone przed organem pierwszej instancji Skarżący wskazali, że w dniu 19 września 2018 r. zawarta został pomiędzy C. Sp. z o.o., a J. K. umowa pożyczki. Aneksem z dnia 26 października 2018 r. J. K. zobowiązał się zwrócić spółce kwotę 438.500 zł w terminie do dnia 19 września 2019 r. Następnie C. Sp. z o.o. zbyła wierzytelność z tytułu umowy pożyczki na rzecz Spółki E2. sp. z o. o. sp. k. w L.. Kolejnym aneksem z dnia 11 grudnia 2019 r. J. K. zobowiązał się do zwrotu udzielonej pożyczki w łącznej kwocie 341.345,21 zł.
W ocenie Skarżących bezspornym jest, iż do dnia 29 lutego 2020 r. J. K. spłacił zadłużenie do kwoty 337.321,02 zł.
Wobec powyższego, zgodnie z treścią ustanowionej w księdze wieczystej
nr [...] hipoteki, należność z tytułu umowy pożyczki została zabezpieczona do kwoty 760.000 zł. Biorąc pod uwagę dokonaną spłatę w wysokości 337.321,02 zł oraz wierzytelność zaspokojoną do kwoty 438.700 zł na rzecz wierzyciela w toku egzekucji administracyjnej, należność została spłacona w łącznej kwocie 776.021,02 zł. Powyższe oznacza, że wierzytelność do kwoty zabezpieczonej hipoteką została spłacona.
Nie ma również podstaw, aby przyznawać w depozycie organu kwotę 321.500 zł na rzecz E2. sp. z o.o. sp. k. albowiem należność zabezpieczona hipotecznie, w wyniku spłaty należności jak i wyegzekwowana w toku egzekucji administracyjnej została uregulowana. Pozostawienia w depozycie sumy 321.500 zł oznacza udzielenie zabezpieczenia wierzycielowi ponad kwotę 760.000 zł tj. do kwoty 1.081.500 zł. (760.000 zł+321.500 zł).
Zdaniem Skarżących istnienie domniemania, na której powołuje się Dyrektor
w oparciu o art. 3 u.k.w.h. nie zwalnia z badania istnienia wierzytelności i jej wysokości. Nawet bowiem przyjmując dług wskazany przez E2. sp. z o.o. sp. k. w kwocie 609.572,51 zł - obejmujący należność, którą wierzyciel posiada w oparciu o tytuł wykonawczy w postaci aktu notarialnego rep. A nr [...] zapatrzonego w klauzulę wykonalności, będącego podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Malborku oraz roszczenie o odsetki dochodzone przed Sądem Okręgowym w Lublinie (należność sporna), to ewentualna kwota jaka mogłaby zostać pozostawiona w depozycie to kwota 150.427,49 zł (760.000 - 609.572,51).
Wątpliwości Stron budzi również okoliczności, że wobec długu w kwocie 609.572,51 zł, wierzyciel żąda postawienia na jego rzecz w depozycie kwoty 321.500 zł, zamiast 150.427,49 zł.
Postanowienie organu pierwszej instancji zostało uchylone, jednak miało to miejsce z pominięciem podstaw wskazanych przez Skarżących. Naczelnik Urzędu Skarbowego, rozpatrując ponownie sprawę podziału, powinien wnikliwie objąć rozstrzygnięciem także przedstawione stanowisko Skarżących. Poza powyższym Strony podkreśliły, że wnosiły
o zobowiązanie wierzyciela przez Dyrektora Izby o przedłożenia szczegółowego rozliczenia. Hipoteka zabezpiecza mieszczące się w sumie hipoteki roszczenie o odsetki jeżeli zostały wymienione w dokumencie stanowiącym podstawę wpisu do księgi wieczystej. Nadto hipoteka zabezpiecza odsetki za dwa ostatnie lata przed licytacją (art. 194 u.k.w.h.).
Dyrektor Izby w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że argumenty podniesione przez Skarżących oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy wskazują na istnienie sporu między Skarżącymi, a E1. sp. z o.o. s.k., co do wysokości wierzytelności biorącej udział w planie podziału uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. Organ egzekucyjny wydając postanowienie w przedmiocie planu podziału przyznał wierzycielowi kwotę 438.500 zł, która wynikała bezpośrednio z przekazanej przez komornika adnotacji o zbiegu egzekucji. Podstawą ich wystawienia są tytuły wykonawcze (rep. A nr [...], sygn. akt [...], sygn. akt [...]). Natomiast wysokość zabezpieczenia hipotecznego wynosi 760.000 zł.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę podkreślono, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie na wniosek wierzyciela nie może sam decydować o kwocie mu należnej i opiera się na informacjach otrzymanych od wierzyciela. Z oświadczenia wierzyciela wynikało, że zabezpieczona powinna być cała kwota aż do wysokości ustanowionej hipoteki tj. 760.000 zł. Natomiast, kwota pozostawiona do podziału tj. 321.500 zł zostanie wypłacona wierzycielowi po przedłożeniu tytułu wykonawczego stwierdzającego tę należność (wierzyciel skierował pozew do Sądu).
Ponadto, podstawą zaskarżenia postanowienia w sprawie planu podziału nie może być kwestia sporu co do wysokości wierzytelności pomiędzy zobowiązanym
a wierzycielem. Kwestia istnienia i wysokości praw zgłoszonych do udziału w podziale kwoty uzyskanej z egzekucji winna być rozstrzygnięta na drodze sądowej. Służą temu środki przysługujące dłużnikowi (powództwo przeciwegzekucyjne) oraz wierzycielom (powództwo o ustalenie nieistnienia prawa).
E2. sp. z o.o. sp. k., w złożonej odpowiedzi na skargę, wniósł o oddalenie skargi i utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga Skarżących zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa,
w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.
a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.
c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub
w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio.
Kontroli Sądu poddano w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 24 sierpnia 2023 r. uchylające postanowienie organu I instancji w przedmiocie planu podziału kwoty ze sprzedaży nieruchomości. Nie jest przedmiotem kontroli rozstrzygnięcie organu odwoławczego dotyczące zażalenia E. z siedzibą
w W.
Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszeń prawa procesowego skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Zakreślając materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji, podać należy, że zgodnie z art. 115a u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo wykonania prawa majątkowego, do których nastąpił zbieg egzekucji.
Stosownie do art. 115b u.p.e.a. organ egzekucyjny sporządza plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości niezwłocznie, gdy postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości staje się ostateczne. W myśl art. 115d § 2 u.p.e.a. w planie podziału organ egzekucyjny wymienia osoby, dla których jest przeznaczona kwota przypadająca od nabywcy. W tej części plan podziału stanowi dla nich tytuł egzekucyjny przeciwko nabywcy. Na podstawie art. 115c § 1 u.p.e.a. w podziale kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości oprócz wierzycieli egzekwujących uczestniczą: wierzyciele składający tytuł wykonawczy z dowodem doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty
i wierzyciele, którzy uzyskali zabezpieczenie powództwa, jeżeli zgłosili się najpóźniej
w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości; osoby, które przed zajęciem nieruchomości nabyły do niej prawa stwierdzone w protokole opisu
i oszacowania wartości nieruchomości lub prawa których zostały zgłoszone i udowodnione najpóźniej w dniu uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu własności; pracownicy co do stwierdzonych dokumentem należności za pracę, jeżeli zgłosili swe roszczenia przed sporządzeniem planu podziału.
Jeżeli wierzytelność hipoteczna nie jest stwierdzona tytułem wykonawczym, należność przypadającą wierzycielowi hipotecznemu pozostawia się w depozycie organu egzekucyjnego (art. 115c § 3 u.p.e.a.).
Podział sumy uzyskanej z egzekucji następuje z uwzględnieniem zasady uprzywilejowania i zasady równorzędności mogącej mieć postać zasady proporcjonalności albo pierwszeństwa. Zasada uprzywilejowania polega na tym, że pewne należności są uprzywilejowane względem innych. Zasada ta znalazła odzwierciedlenie w art. 115 u.p.e.a., gdzie ustawodawca podzielił należności według określonych kategorii, a następnie wskazał kolejność zaspokojenia należności w danej kategorii. Przy podziale sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej zasady uprzywilejowania oraz pierwszeństwa określone zostały w § 2 art. 115 u.p.e.a. Z kolei w myśl art. 115 § 6 u.p.e.a., jeżeli kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich.
Określona w art. 115 § 2 u.p.e.a. kolejność zaspokojenia należności znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności. Wówczas należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności,
a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich (art. 115 § 6 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 110 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny zwraca zaliczkę wierzycielowi przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji do wysokości wyegzekwowanych kwot na pokrycie wydatków egzekucyjnych.
Z uwagi na ustanowione zasady zaspokajania wierzycieli (kolejność
i pierwszeństwo), postępowanie w przedmiocie podziału sumy uzyskanej z egzekucji musi być przeprowadzone w sposób prawidłowy i wnikliwy, a wszystkie kwestie związane
z zaspokojeniem poszczególnych wierzycieli jak i podjęte w tym zakresie czynności organu powinny być szczegółowo wyjaśnione i opisane w postanowieniu rozstrzygającym
o podziale. Jakkolwiek art. 115a u.p.e.a. nie wskazuje szczegółowo czynności organu egzekucyjnego, który jest zobowiązany podjąć zmierzając do podziału kwot uzyskanych
z egzekucji, to niewątpliwie najważniejsze są czynności zmierzające do ustalenia kręgu wierzycieli jak i wierzytelności, w tym te które korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia. Organ egzekucyjny ma zatem obowiązek, ustalić wszystkie wierzytelności i prawa osób uczestniczących w podziale.
Zaakcentowania w sprawie wymaga, że z mocy art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Podkreślenia jednak wymaga, że skoro plan podziału nie przybiera formy decyzji administracyjnej ani postanowienia, nie mają do niego zastosowania wprost przepisy art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a., regulujące wymogi odnoszące się do obligatoryjnych elementów decyzji i postanowienia, w tym ich faktycznego i prawnego uzasadnienia. Nie oznacza to jednak, że dokonany podział kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości nie musi być ujęty jednoznacznie i klarownie,
w sposób nie budzący wątpliwości. Przede wszystkim jednak uzasadnienie tego aktu musi wyjaśniać podstawę prawną dokonania takiego, a nie innego podziału uzyskanej
z egzekucji kwoty. W sprawach, w których dochodzi do wydania aktu administracyjnego
o charakterze władczym, ale nie w procedurze normowanej przez k.p.a., obowiązek wnikliwego wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia da się bowiem wyprowadzić
z zasad legalizmu oraz demokratycznego państwa prawnego. Z tej ostatniej wynika zaś zasada zaufania do państwa oraz stanowionego i stosowanego przez nie prawa, której konsekwencją musi być z kolei przyjęcie, że działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w prawem przyznanym obszarze kompetencji, ale noszące znamiona arbitralności i nie podlegające kontroli oraz nadzorowi, nie może być uznane za zgodne
z prawem. Obowiązek działania zgodnego z prawem, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania ich rozstrzygnięć, które to uzasadnienie musi odnosić się do konkretnego rozstrzygnięcia i nie może być jedynie pozorne. Powyższe oznacza, że choć w postępowaniu zakończonym sporządzeniem planu podziału nie stosuje się wprost przepisów k.p.a., to jednak organ egzekucyjny, wydając taki akt, musi w jego uzasadnieniu wykazać, że działa w granicach prawa, z czego wynika, że jego rozstrzygnięcie nie może być arbitralne. Prawidłowy plan podziały musi zatem spełnić wymogi funkcjonalnie zbliżone do tych wynikających z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 124 § 2 w zw. z art. 126 k.p.a. Rezygnacja z tego rodzaju wymogów czyniłaby bowiem pozorną sądową kontrolę zgodności z prawem takiego aktu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Po 200/23; wymieniony wyrok oraz pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
w zw. z art. 126 k.p.a., postanowienie musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia,
z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie postanowienia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa
w art. 11 k.p.a. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.
Zauważyć należy, że Skarżący w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, wskazywali na rażące naruszenie przepisów dotyczących podziału kwoty uzyskanej z egzekucji poprzez błędne ustalenia wysokości należności pieniężnych biorących udział w podziale kwoty 1.611.000 zł w wysokości 765.600 zł, tj. egzekwowanych należności w kwocie 444.100 zł i należności zabezpieczonych hipotecznie w kwocie 321.500 zł na rzecz wierzyciela E2. sp. z o.o. sp. k. i dokonanie podziału kwoty 1.611.000 zł poprzez przyznanie wierzycielowi kwoty 760.000 zł tytułem należności zabezpieczonych hipoteką (art. 115 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) i pozostawienie w depozycie organu egzekucyjnego kwoty 321.500 zł (art. 115c § 3 u.p.e.a).
Tymczasem Dyrektor Izby w odniesieniu do tak sformułowanych zarzutów w jednym zdaniu stwierdził, że ewentualne obalenie domniemania z treści art. 3 ust 1 u.k.w.h. może nastąpić na drodze postępowania cywilnego.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że motywy podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w stosunku do Skarżących są niepełne i nieczytelne. Zgodzić się należy, że naruszenie prawa wystąpi, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia, które nie jest uzasadnione w sposób pełny i jasny, a braki uzasadnienia pozbawiają stronę możliwości ustosunkowania się do okoliczności leżących u podstaw podjęcia określonego rozstrzygnięcia i należytej obrony swoich praw. Na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia rozstrzygnięcia.
W uzasadnieniu postanowienia organu drugiej instancji nie odniesiono się do argumentacji przedstawionej przez Stronę Skarżącą, zarzutów zawartych w zażaleniu i nie wyjaśniano jaki wpływ na jej sytuację procesową w sprawie ma wydane postanowienie uchylające postanowienie organu pierwszej instancji. Powołanie art. 138 § 2 k.p.a. w treści uzasadnienia organu odwoławczego nie zwalnia go od merytorycznego rozpatrzenia zarzutów zażalenia.
Ponadto, organ odwoławczy nie wyjaśnił Stronom zasad pozostawienia w depozycie organu egzekucyjnego kwot na podstawie art. 115c § 3 u.p.e.a. w świetle konsekwentnie podnoszonych przez Skarżących zarzutów dotyczących spłaty spornej wierzytelności do kwoty 337.321,02 zł. Uchylając postanowienie organu pierwszej instancji Dyrektor Izby nie przesądził stanu prawnego ujawnionego w księgach wieczystych i możliwości badania istnienia wierzytelności i jej wysokości w prowadzonym postępowaniu w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. Nie ocenił skutków twierdzeń Stron dotyczących spłaty zadłużenia objętego wpisem hipotecznym. Brak stanowiska organu dotyczącego interpretacji art. 3 ust 1 u.k.w.h. i wynikającego z niego domniemania prawnego istnienia zabezpieczenia rzeczowego do kwoty wskazanej
w księdze wieczystej, może powodować u Stron stan niepewności co do ich sytuacji prawno -procesowej w niniejszym postępowaniu. Ponadto organ nie odniósł się do zarzutu związanego z zabezpieczonymi hipoteką odsetkami (art. 194 u.k.w.h.).
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stanął na stanowisku, że z istoty uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia
i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta
w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie to postanowienie - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym, ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W ocenie Sądu, sposób uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie spełnia wyżej opisanych kryteriów, co uniemożliwia ocenę prawidłowości i legalności działań organu odwoławczego w stosunku do Skarżących. Tym bardziej, że nie sposób nie zauważyć jak kompleksowo i obszernie Dyrektor Izby odniósł się do argumentacji wierzyciela E. z siedzibą w W., który równolegle ze Stronami złożył zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji.
Jednocześnie za niewystarczające i spóźnione w tym zakresie należy uznać zawarte w odpowiedzi na skargę odniesienie się do zarzutów zgłoszonych przez Skarżących.
Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a tym samym kontroluje legalność danego aktu na datę jego podjęcia. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, późniejsze uzupełnianie uzasadnienia decyzji (postanowienia) w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, złożonym po zakończeniu postępowania, nie może zastąpić uzasadnienia rozstrzygnięcia określonego w art. 107 § 3 k.p.a. Pismo procesowe nie może "uzupełniać" zaskarżonego postanowienia przez zamieszczenie w nim rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym postanowienia (por. wyrok WSA
w Warszawie z 21 grudnia 2009 r., VI SA/Wa 1108/09).
Tym samym odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie postanowienia, gdyż należy już do postępowania sądowoadministracyjnego, a nie administracyjnego.
Rozpatrując ponownie sprawę, organ będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku i wydać stosowne rozstrzygnięcie
z uzasadnieniem umożliwiającym sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego postanowienia oraz motywów rozstrzygnięcia
w stosunku do Skarżących.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.
c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania, na które składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł, orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. [pic]