I SA/Gd 910/24

I SA/Gd 910/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 89, art. 71a § 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 lutgo 2025 r. sprawy ze skargi Gminy K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 września 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.235.2024.AW w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia 18 września 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako Dyrektor IAS lub organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia Gminy (dalej: Gmina, dłużnik lub Skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie (dalej jako Naczelnik US lub organ egzekucyjny) z dnia 16 lipca 2024 r., w przedmiocie określenia Gminie jako dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazanej kwoty w wysokości 635.286,50 zł, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
Naczelnik US prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku P. D. W toku postępowania organ egzekucyjny skierował do Gminy zawiadomienie z 6 czerwca 2013 roku, o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wzajemnych rozliczeń pomiędzy Gminą, a P. D. Organ i zobowiązany wskazał w nim łączną kwotę 1.137.228,65 zł należności głównej (w tym: kwotę należności głównej 1.139.824,30 zł, kwotę kosztów upomnienia w wysokości 563,00 zł, kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 98.529,70 zł oraz kwotę odsetek 131.311,45 zł).
Zawiadomienie zostało Gminie doręczone 14 czerwca 2013 r. Ten dzień, zgodnie z art. 89 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) - uznać należy za datę dokonania zajęcia.
W zawiadomieniu organ egzekucyjny wskazał również, że zajęciu podlegają przysługujące zobowiązanemu od Gminy wierzytelności z tytułu obecnych i przyszłych rozliczeń.
W odpowiedzi na to zawiadomienie 19 czerwca 2013 r. pełnomocnik Gminy wskazał, że Gmina nie posiada żadnych zobowiązań wobec dłużnika. Jednocześnie wskazał, że aktualnie Gmina prowadzi z P. D. spór o zapłatę należności.
8 listopada 2022 r. Gmina przekazała P. D. kwotę 635.286,50 zł - w związku z zasądzeniem tej kwoty wyrokiem przez Sąd Okręgowy [...]
Mając na uwadze treść art. 71b u.p.e.a. Naczelnik US postanowieniem z 16 lipca 2024 r. określił Gminie jako dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazaną kwotę w wysokości 635.286,50 zł.
W ocenie organu w sprawie nie budzi wątpliwości, że Gmina nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek warunkujących byt postanowienia wydanego na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie przeprowadził kontroli. Wydał postanowienie w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, na podstawie danych wynikających z zebranych dokumentów.
Organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzenie kontroli nie jest niezbędne w każdym przypadku, a zwłaszcza wówczas, gdy na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego istnieje możliwość ustalenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.
W ocenie organu odwoławczego Gmina jako dłużnik zajętej wierzytelności uchyliła się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Mając na względzie art. 71a § 9 u.p.e.a. Dyrektor IAS stwierdził, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych, np. związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Użyte w przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza zatem tyle, co "bez podstawy prawnej".
Dyrektor IAS podkreślił, że zaistnienie tej właśnie przesłanki ma charakter sporny. W zażaleniu Gmina wskazała, że brak jest możliwości zajęcia wierzytelności, która nie istniała w chwili zajęcia; w dniu zajęcia nie istniał stosunek zobowiązaniowy, albowiem odstąpiono skutecznie od umowy nr [...] przed dniem zajęcia wierzytelności oraz w dniu zajęcia roszczenie o zapłatę wierzytelność powstałych przed odstąpieniem od umowy przysługiwało faktorowi na podstawie umowy zawartej przed zajęciem wierzytelności, a nabycie tych wierzytelności w dacie 17 września 2021 r. nie było związane już z wykonaniem umowy o roboty budowlane, to późniejsza zapłata dokonana przez faktora na rzecz P. D., której jedynie formą były roszczenia z tytułu faktur nr 92/11, 93/11 i 94/11 wystawionych w wykonaniu umowy nr [...], nie może być uznana w rozumieniu art. 89 § 2 u.p.e.a. jako wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług.
Gmina wskazała, że aby doszło do zajęcia wierzytelności przyszłej już w chwili dokonywania zajęcia musi istnieć stosunek zobowiązaniowy na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności, a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty. Pomiędzy stronami musi istnieć stosunek prawny, z którego będzie wynikać wierzytelność-będzie to na moment dokonywania zajęcia wciąż jeszcze wierzytelność przyszła jednak o tym, że ona powstanie nie mogą świadczyć wyłącznie przypuszczenia niepoparte istniejącym już stosunkiem prawnym. Gmina dowodzi, że w dacie zajęcia nie istniał stosunek prawny łączący Gminę z zobowiązanym oraz, że P. D. nie posiadał roszczeń o zapłatę względem Gminy.
Odnosząc się do powyższego Dyrektor IAS podkreśla, że niewątpliwie zasadą jest, że egzekucję administracyjną z innych wierzytelności pieniężnych, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., można prowadzić gdy wierzytelność istnieje w chwili zajęcia. Jednakże w § 2 art. 89 przewidziano wyjątek od tej zasady, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, dotyczy wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia.
Aby powstały wierzytelności przyszłe, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. musi istnieć zobowiązaniowy stosunek prawny, z którego powstanie wierzytelność po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Czyli musi istnieć stosunek prawny, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty.
Z akt sprawy wynika, że Gmina zawarła z P. D. umowę [...] z 9 czerwca 2010 r. na rozbudowę Szkoły Podstawowej w Ż. Z dniem 15 stycznia 2012 r. P. D. odstąpił od ww. umowy z uwagi na zwłokę w regulowaniu faktur. Organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od Gminy dokonał zawiadomieniem z 6 czerwca 2013 r.
Organ odwoławczy podkreśla, że w przypadku umowy o roboty budowlane o zwłoce po stronie inwestora mówi się w sytuacji, gdy opóźnia się z realizacją swojej części umowy, tj. m.in. z zapłatą wykonawcy należnego mu wynagrodzenia. W konsekwencji wykonawcy odstępującemu od umowy przysługuje względem inwestora roszczenie o zapłatę wynagrodzenia odpowiadającego wykonanym przez niego pracom. To oznacza, że pomimo rozwiązania pierwotnego stosunku prawnego pomiędzy stronami (umowy) w dalszym ciągu pozostaje niezaspokojone roszczenie (wierzytelność) związana z tym konkretnym stosunkiem umownym.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy wskazał, że w momencie dokonania zajęcia egzekucyjnego przez Naczelnika US pomiędzy Gminą, a zobowiązanym istniała niezaspokojona wierzytelność, w postaci nieuregulowanego wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, która mogła stanowić przedmiot tego zajęcia. Co więcej również późniejszy, nałożony wyrokiem Sądu Okręgowego z 7 listopada 2022 r. obowiązek zapłaty przez Gminę jako pozwanego na rzecz powoda P. D. kwoty 635.286,50 zł powstał na kanwie tego pierwotnego stosunku prawnego. Tym samym przekazanie przedmiotowych środków przez Gminę bezpośrednio do zobowiązanego (P. D.) w dniu 8 listopada 2022 r. z pominięciem organu egzekucyjnego było w opinii organu odwoławczego nieprawidłowe.
Zatem w opinii organu odwoławczego podnoszone przez Gminę okoliczności nieistnienia stosunku prawnego pomiędzy Gminą, a zobowiązanym - P. D. w momencie dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia egzekucyjnego, nie zasługują na uwzględnienie.
W sprawie nie zaszły żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Gmina wnosząc o jego uchylenie zarzuciła naruszenie:
1. art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że ustawodawca wprost dopuszcza zajęcie wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, podczas gdy z brzmienia wskazanych przepisów wynika, że warunkiem takiego zajęcia jest dodatkowo powstanie w przyszłości tych wierzytelności jedynie z tytułu dostaw, robót i usług, a w przedmiotowej prawie taki stosunek prawny nie istniał w chwili zajęcia wierzytelności,
2. art. 71a § 9 u.p.e.a. przez nieprawidłową wykładnię tego przepisu, polegającą na błędnym przyjęciu, że przesłanka wydania postanowienia w postaci bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w całości lub w części organowi egzekucyjnemu jest spełniona, w sytuacji w której w dacie wydania tego postanowienia objęta zajęciem egzekucyjnym wierzytelność już nie istniała (wygasła) z uwagi na rozwiązanie stosunku prawnego, a ponadto wskutek jej przekazania przed zajęciem w drodze umowy faktoringu,
3. art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez niezasadne odstąpienie od przeprowadzenia kontroli i zażądania informacji źródłowych - dokumentów źródłowych - na których oparte było stanowisko wyrażone przez Skarżącego, że nie jest i nie była w chwili zajęcia, a tym samym organ postępowania administracyjnego zupełnie odstąpił od ustalenia prawidłowego stanu faktycznego, a swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na własnym interesie, a nie na dokumentach i dowodach;
4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że z uwagi na porozumienie z dnia 17.09.2021 r. zawarte pomiędzy Faktorem i Faktorantem, uznać należy, że wierzytelności objęte fakturami VAT nr 92/2011,93/2011 oraz 94/2011 należne były P. D. już w dacie 27.06.2012 r. i istniały w dniu zajęcia, podczas gdy nie wynika to, z żadnego dowodu, a wręcz przeciwnie z treści wspomnianego porozumienia wynika, że dopiero na mocy tego porozumienia z dnia 17.09.2021 r. ustalono zgodnie mocą tej umowy/porozumienia, że wierzytelności objęte fakturami VAT nr 92/2011,93/2011 oraz 94/2011 przechodzą na faktoranta.
5. nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w pełnym zakresie, w szczególności niezebranie szczegółowych informacji dotyczących przebiegu wszystkich toczących się postępowań, których przedmiotem były sporne wierzytelności.
Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone do sądu postanowienie odpowiada prawu.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2), jak również postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).
W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik US skierował do Skarżącej zawiadomienie z 6 czerwca 2013 r., o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu wzajemnych rozliczeń pomiędzy Skarżącą, a P. D. Wskazał w nim łączną kwotę 1.137.228,65 zł należności głównej (w tym: kwotę należności głównej 1.139.824,30 zł, kwotę kosztów upomnienia w wysokości 563,00 zł, kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 98.529,70 zł oraz kwotę odsetek 131.311,45 zł).
Zawiadomienie zostało Skarżącej doręczone 14 czerwca 2013 r. Ten dzień, zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. - uznać należy za datę dokonania zajęcia.
W zawiadomieniu organ egzekucyjny wskazał również, że zajęciu podlegają przysługujące zobowiązanemu od Skarżącej wierzytelności z tytułu obecnych i przyszłych rozliczeń. Powyższe znajduje oparcie w przepisach art. 89 § 2 zdanie 2 u.p.e.a., który stanowi, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robot i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu wszelkich rozliczeń.
W odpowiedzi na to zawiadomienie 19 czerwca 2013 roku pełnomocnik Skarżącej wskazał, że Skarżąca nie posiada żadnych zobowiązań wobec dłużnika. Jednocześnie wskazał, że aktualnie Skarżąca prowadzi z P. D. spór o zapłatę należności. Kolejno z niespornych ustaleń wynika, że w dniu 8 listopada 2022 r. Skarżąca przekazała P. D. kwotę 635.286,50 zł - w związku z zasądzeniem tej kwoty wyrokiem przez Sąd Okręgowy.
Stosownie do treści przepisu art. 71b u.p.e.a. w przypadku, gdy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w drodze egzekucji administracyjnej. Podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego jest wówczas postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty.
Przepis ten zasadnie był podstawą do wydania przez Naczelnika US postanowienia z 16 lipca 2024 r. określającego Skarżącej jako dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazaną kwotę w wysokości 635.286,50 zł.
Jak trafnie podkreślił Dyrektor IAS, aby uznać postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. za zgodne z obowiązującym prawem, konieczne jest stwierdzenie, że zostały spełnione warunki wynikające z tego przepisu. Pierwszym z nich jest fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast - przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na konto wskazane przez organ egzekucyjny, w konkretnej kwocie.
W sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek warunkujących byt postanowienia wydanego na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Stosownie do treści art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie przeprowadził kontroli. Wydał postanowienie w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, na podstawie danych wynikających z zebranych dokumentów.
Wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. jak trafnie zauważa Dyrektor IAS należy dokonywać w ten sposób, że jedyną niezbędną przesłankę dopuszczalności określenia wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności stanowi stwierdzenie bezzasadności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, natomiast przesłanka uprzedniego przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter dodatkowy i fakultatywny, rzutujący jedynie na ocenę wykazania przez organ egzekucyjny wystąpienia przesłanki pierwszej.
Przeprowadzenie kontroli nie jest niezbędne w każdym przypadku, a zwłaszcza wówczas, gdy na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego istnieje możliwość ustalenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.
W rozważanej sprawie ocenę prawną co do zasadności albo bezzasadności uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organ egzekucyjny wyprowadził z materiału dowodowego, którym już dysponował, w tym z oświadczeń dłużnika i wierzyciela zajętej wierzytelności. Zgromadzone w sprawie dowody były wystarczające i przeprowadzenie kontroli nie było konieczne.
Jak trafnie podkreśla w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor IAS, główną przesłanką wydania postanowienia w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności nieprzekazanej kwoty jest fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Mając na względzie art. 71a § 9 u.p.e.a., stwierdzić należy, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych, np. związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności (wyrok NSA z dnia 02.06.2017 r. sygn. akt II FSK 1255/15; wyrok NSA z dnia 11.04.2017 r. sygn. akt II FSK 3576/16). Dodatkowo, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Użyte w przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza zatem tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt ISA/GI150/11).
Zaistnienie tej właśnie przesłanki ma charakter sporny. W ocenie Skarżącej brak jest możliwości zajęcia wierzytelności, która nie istniała w chwili zajęcia; w dniu zajęcia nie istniał stosunek zobowiązaniowy, albowiem odstąpiono skutecznie od umowy nr [...] przed dniem zajęcia wierzytelności oraz w dniu zajęcia roszczenie o zapłatę wierzytelność powstałych przed odstąpieniem od umowy przysługiwało faktorowi na podstawie umowy zawartej przed zajęciem wierzytelności, a nabycie tych wierzytelności w dacie 17 września 2021 r. nie było związane już z wykonaniem umowy o roboty budowlane, to późniejsza zapłata dokonana przez faktora na rzecz P. D., której jedynie formą były roszczenia z tytułu faktur nr 92/11, 93/11 i 94/11 wystawionych w wykonaniu umowy nr [...], nie może być uznana w rozumieniu art. 89 § 2 u.p.e.a. jako wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług.
W ocenie Skarżącej, aby doszło do zajęcia wierzytelności przyszłej już w chwili dokonywania zajęcia musi istnieć stosunek zobowiązaniowy, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności, a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty. Pomiędzy stronami musi istnieć stosunek prawny, z którego będzie wynikać wierzytelność - będzie to na moment dokonywania zajęcia wciąż jeszcze wierzytelność przyszła jednak o tym, że ona powstanie nie mogą świadczyć wyłącznie przypuszczenia niepoparte istniejącym już stosunkiem prawnym. Skarżąca dowodził, że w dacie zajęcia nie istniał stosunek prawny łączący Skarżącą z zobowiązanym oraz, że P. D. nie posiadał roszczeń o zapłatę względem Skarżącej.
Dyrektor IAS trafnie stwierdza, że egzekucję administracyjną z innych wierzytelności pieniężnych, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., można prowadzić gdy wierzytelność istnieje w chwili zajęcia. Jednakże w § 2 art. 89 przewidziano wyjątek od tej zasady, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, dotyczy wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia.
Termin "wierzytelność" wywodzi się z prawa cywilnego i oznacza prawo wierzyciela do żądania od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Świadczenie to może mieć różny charakter, jednakże z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego w administracji istotne jest, aby świadczenie to mogło być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Wierzytelnością pieniężną jest prawo z jednej strony pozwalające wierzycielowi domagać się określonego świadczenia pieniężnego (zapłaty określonej sumy), zaś z drugiej strony zobowiązuje dłużnika do jego wykonania (zapłaty tej sumy).
Z treści art. 89 u.p.e.a. wynika, że ustawodawca przewidział możliwość zajęcia nie tylko wierzytelności istniejących, ale również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług (wierzytelności przyszłe).
Aby powstały wierzytelności przyszłe, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. musi istnieć zobowiązaniowy stosunek prawny, z którego powstanie wierzytelność po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Czyli musi istnieć stosunek prawny, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty.
Zatem w odniesieniu do pieniężnych wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług, będzie miało miejsce skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a., w sytuacji istnienia - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - stosunku prawnego mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje w chwili dokonywania zajęcia (dotyczący dostawy, robót i usług), to może zająć wierzytelności, które powstaną w przyszłości, a które są przedmiotowo związane z istniejącym już stosunkiem prawnym. W związku z powyższym nie tylko istnienie wierzytelności w chwili dokonania zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług skutkuje zajęciem przyszłych wierzytelności, ale również istnienie stosunku prawnego, z którego powstaną po dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług.
Zajęcie wierzytelności związanych z istniejącym stosunkiem prawnym nie stanowi prewencyjnego skierowania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wszelkich przyszłych wierzytelności, bowiem zajęcie to dotyczy wierzytelności przyszłych związanych z konkretnym, istniejącym już stosunkiem prawnym. Natomiast w przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., organ zobowiązany jest wykazać, że w chwili zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług istniał stosunek prawny, na podstawie którego powstały wierzytelności po dokonaniu zajęcia. W związku z powyższym zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a. w odniesieniu do wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług jest skuteczne w sytuacji istnienia w momencie doręczenia zawiadomienia o zajęciu - stosunku prawnego - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym - mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi, również w przypadku braku wierzytelności istniejącej w chwili dokonania zajęcia.
Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca zawarła z P. D. umowę [...] z 9 czerwca 2010 r. na rozbudowę Szkoły Podstawowej. Z dniem 15 stycznia 2012 r. P. D. odstąpił od ww. umowy z uwagi na zwłokę w regulowaniu faktur. Natomiast organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu od Skarżącej dokonał zawiadomieniem z 6 czerwca 2013 r.
Umowa o roboty budowlane została uregulowana w części szczególnej Kodeksu cywilnego w art. 647 - 658. Zgodnie z tymi przepisami odstąpienie przez wykonawcę od umowy na roboty budowlane może nastąpić bądź to w sytuacji, gdy takie odstąpienie przewidziano w umowie (odstąpienie umowne), bądź też na zasadach ogólnych, wynikających z art. 491 § 1 kc. Zgodnie z art. 491 § 1 kc jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.
W przypadku umowy o roboty budowlane o zwłoce po stronie inwestora mówi się w sytuacji, gdy opóźnia się z realizacją swojej części umowy, tj. m.in. z zapłatą wykonawcy należnego mu wynagrodzenia. W konsekwencji wykonawcy odstępującemu od umowy przysługuje względem inwestora roszczenie o zapłatę wynagrodzenia odpowiadającego wykonanym przez niego pracom. To oznacza, że pomimo rozwiązania pierwotnego stosunku prawnego pomiędzy stronami (umowy) w dalszym ciągu pozostaje niezaspokojone roszczenie (wierzytelność) związana z tym konkretnym stosunkiem umownym.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy organ odwoławczy trafnie wskazał, że w momencie dokonania zajęcia egzekucyjnego przez Naczelnika US, pomiędzy Skarżącą a zobowiązanym istniała niezaspokojona wierzytelność, w postaci nieuregulowanego wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, która mogła stanowić przedmiot tego zajęcia. Co więcej, również późniejszy, nałożony wyrokiem Sądu Okręgowego z 7 listopada 2022 r. obowiązek zapłaty przez Skarżącą jako pozwanego na rzecz powoda P. D. kwoty 635.286,50 zł powstał na kanwie tego pierwotnego stosunku prawnego. Tym samym przekazanie przedmiotowych środków bezpośrednio zobowiązanemu (P. D.) w dniu 8 listopada 2022 r. z pominięciem organu egzekucyjnego było nieprawidłowe.
Podnoszone przez Skarżącą okoliczności nieistnienia stosunku prawnego pomiędzy Skarżącą a zobowiązanym P. D. w momencie dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia egzekucyjnego, nie zasługują zatem na uwzględnienie. Podobnie bez znaczenia dla sprawy jest podnoszona przez Skarżącą umowa faktoringu zawarta przez zobowiązanego w dniu 24 października 2011 r. Po pierwsze w dacie zajęcia przedmiotowej wierzytelności Skarżąca nie podnosiła tego zarzutu, a po drugie w dacie zajęcia ww. wierzytelności, jak wynika z porozumienia zawartego 9 grudnia 2021 r., pomiędzy P S.A. a P. D. z dniem 27 czerwca 2012 r. wszelkie należności wynikające z umowy faktoringu zostały zaspokojone.
W sprawie nie zaszły zatem żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.