I SA/Gd 83/25

I SA/Gd 83/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka
Irena Wesołowska
Małgorzata Gorzeń /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Umorzenie postępowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 3 § 1, art 3a § 1 pkt 1, 3, art. 27 § 1-2, art. 59 § 1 pkt 2, 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 16 kwietnia 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.92.2022.WK w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku z dnia 28 lutego 2022r. nr.2216-SEE.711.177.2022.2.
Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z 20 czerwca 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej "K.p.a."), art. 17 § 1, art. 18 i art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479, dalej "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia M. G. (dalej "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku (dalej "Naczelnik US") z 28 lutego 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
2.1. Organ egzekucyjny - Naczelnik US wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżącego m.in. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 31 lipca 2006 r. wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku obejmujące należności pieniężne z tytułu składek na ubezpieczenia: (1) społeczne za marzec 2004 r., w kwocie należności głównej: 7.085,80 zł, nr [...]; (2) społeczne za kwiecień 2004 r. w kwocie należności głównej: 4.747,20 zł, nr [...]; (3) społeczne za czerwiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 2.927,20 zł, nr [...]; (4) społeczne za lipiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 2.543,40 zł, nr [...]; (5) społeczne za sierpień 2004 r. w kwocie należności głównej: 359,30 zł, nr [...]; (6) zdrowotne za marzec 2004 r. w kwocie należności głównej: 1.762,90 zł, nr [...]; (7) zdrowotne za czerwiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 899,40 zł, nr [...]; (8) zdrowotne za lipiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 895,70 zł, nr [...]; (9) zdrowotne za sierpień 2004 r. w kwocie należności głównej: 202,30zł, nr [...]; (10) zdrowotne za wrzesień 2004 r. w kwocie należności głównej: 148,50 zł, nr [...]; (11) zdrowotne za październik 2004 r. w kwocie należności głównej: 148,50 zł, nr [...]; (12) zdrowotne za listopad 2004 r. w kwocie należności głównej: 148,50 zł, nr [...]; (13) zdrowotne za grudzień 2004 r. w kwocie należności głównej: 150,30 zł, nr [...]; (14) na FP i FGŚP za marzec 2004 r. w kwocie należności głównej: 515,80 zł, nr [...]; (15) na FP i FGŚP za czerwiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 299,90 zł, nr [...]; (16) na FP i FGŚP za lipiec 2004 r. w kwocie należności głównej: 334,40 zł, nr [...].
Powyższe tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie złożonych przez Stronę deklaracji.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik US w oparciu o ww. tytuły wykonawcze zawiadomieniem z dnia 7 marca 2008 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym, tj. w Wojskowym Biurze Emerytalnym z siedzibą w G.
Odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych z 31 lipca 2006 r. doręczono Stronie w dniu 13 marca 2008 r. Wojskowe Biuro Emerytalne odebrało zawiadomienie o zajęciu w dniu 12 marca 2008 r. i pismem z 14 marca 2008 r. poinformowało organ egzekucyjny, że dokona comiesięcznych potrąceń począwszy od 1 kwietnia 2008 r. w kwocie 582,48 zł.
Dnia 8 kwietnia 2019 r., w związku z zawartym układem ratalnym z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Strona zwróciła się do wierzyciela z wnioskiem o uchylenie czynności egzekucyjnych.
Wierzyciel pismami z dnia 11 kwietnia 2019 r. wniósł do organu egzekucyjnego o uchylenie czynności egzekucyjnych, dokonanych na podstawie ww. tytułów wykonawczych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na zawarcie układu ratalnego do dnia 15 kwietnia 2027 r.
W następstwie powyższego, Naczelnik US wydał postanowienie z dnia 26 kwietnia 2019 r., którym zawiesił postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze z 31 lipca 2006 r. oraz postanowienie z dnia 29 kwietnia 2019 r., którym uchylił zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego dokonane zawiadomieniem z dnia 7 marca 2008 r.
W związku z rozwiązaniem umowy ratalnej - do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek wierzyciela z dnia 4 października 2021 r. o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.
Wobec tego, Naczelnik US postanowieniem z dnia 6 października 2021 r. podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne w oparciu o ww. tytuły wykonawcze z 31 lipca 2006 r. Organ egzekucyjny dnia 6 października 2021 r. dokonał również zajęcia:
- świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Wojskowym Biurze Emerytalnym (zawiadomieniem nr [...]). Pismem z 14 października 2021 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że pobierane przez Stronę świadczenie emerytalne obciążone jest potrąceniami alimentacyjnymi bieżącymi i zaległymi, dlatego zajęcie pozostaje bez realizacji;
- innej wierzytelności pieniężnej w K. sp. z o.o. (zawiadomienie nr [...]). Z odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 12 i 26 października 2021 r. wynika, że Strona świadczy usługę cywilnoprawną, a umowa zawarta jest na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2022 r. Z tytułu umowy Strona pobierała stałą kwotę w wysokości 219,20 zł. W okresie od czerwca do października 2021 r. Strona przebywała na zwolnieniu lekarskimi nie pobierała zasiłku chorobowego, z uwagi na niepodleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Odpisy zawiadomień Strona odebrała w dniu 12 października 2021 r.
Dnia 7 października 2021 r. organ egzekucyjny, dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w PKO BP S.A. (zawiadomieniem nr [...]). Z odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności z dnia 8 października 2021 r. wynika, że pojawiła się przeszkoda w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków pieniężnych na koncie.
Pismem z dnia 18 października 2021 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o aktualności tytułów wykonawczych oraz o zmniejszeniu z 1.762,90 zł do 1.754,80 zł kwoty należności z tytułu wykonawczego nr [...].
W dniu 14 października 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo Strony w sprawie zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej, w którym powołano się na nieistnienie obowiązku.
Pismem z dnia 2 listopada 2021 r. w oparciu o tytuły wykonawcze z 31 lipca 2006 r. Strona złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na przesłankę nieistnienia obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, tj. art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a.
Naczelnik US w dniu 12 listopada 2021 r. wydał następujące postanowienia: 1) stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutu w egzekucji administracyjnej i odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonego zarzutu; 2) na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego; 3) na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umarzające postępowanie egzekucyjne.
Jednocześnie dnia 12 listopada 2021 r. organ egzekucyjny uchylił zajęcia dokonane w: K. sp. z o.o., Wojskowym Biurze Emerytalnym oraz P. S.A.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2021 r. Naczelnik US w oparciu o tytuły wykonawcze z 31 lipca 2006 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 2 listopada 2021 r.
Na postanowienia Naczelnika US z dnia 12 listopada 2021 r. o numerach: [...] oraz [...] Strona złożyła zażalenia, po rozpatrzeniu których Dyrektor IAS odpowiednio postanowieniami o numerach: [...] uchylił zaskarżone postanowienie nr [...] z 12 listopada 2021 r. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji; [...] uchylił zaskarżone postanowienie nr [...] z 12 listopada 2021 r. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Postanowieniem nr [...] z 28 grudnia 2021 r. Dyrektor IAS uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika US nr [...] z dnia 30 listopada 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
2.2. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2022 r. Naczelnik US po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 listopada 2021 r., odmówił umorzenia postępowania.
2.3. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Skarżącego, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 20 czerwca 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wbrew twierdzeniom Strony w sprawie nie doszło do naruszenia art. 59 § 1 u.p.e.a. Odnosząc się do przesłanki wskazanej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo obowiązek nie istniał) stwierdził, że nie wystąpiła ona w analizowanej sprawie. Organ zauważył, że podstawą postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciwko Stronie są deklaracje za okres od marca do grudnia 2004 r., na podstawie których wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze z dnia 31 lipca 2006 r.
Dyrektor IAS nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie podniesionego przez Stronę zarzutu wystawienia tytułów wykonawczych w oparciu o złożone deklaracje w sytuacji, gdy funkcjonowały w obrocie prawnym: decyzja z dnia 3 marca 2005 r. orzekająca o zadłużeniu z tytułu składek za te same okresy oraz zmieniająca ją decyzja z dnia 3 sierpnia 2005 r. Decyzja z dnia 3 marca 2005 r. stwierdza jedynie zadłużenie Strony m.in. z tytułu składek na dzień 2 marca 2005 r. i sama w sobie nie tworzy zobowiązania, a jedynie potwierdza fakt istnienia zobowiązania wynikającego z istniejących zaległości. To samo dotyczy decyzji z dnia 3 sierpnia 2005 r., której wydanie było następstwem uwzględnienia, kwot wpłaconych przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na zaległości Strony tytułem składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, a których nie uwzględniono w decyzji z 3 marca 2005 r. Kwestionowane przez Stronę decyzje nie są decyzjami ustalającymi (konstytutywnymi) nie tworzą nowego stanu prawnego, lecz potwierdzają jedynie zadłużenie, które wynika z niezapłaconych przez Stronę składek w złożonych deklaracjach płatnika.
Odnosząc się do przesłanki przedawnienia egzekwowanego obowiązku, Dyrektor IAS stwierdził, że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu w wyniku zastosowanych przez organ egzekucyjny skutecznych środków egzekucyjnych, w tym dokonanego zawiadomieniem z dnia 7 marca 2008 r. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym, tj. w Wojskowym Biurze Emerytalnym. Czynność ta spowodowała przerwanie biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Stan ten trwał do 26 kwietnia 2019 r. kiedy to postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w wyniku zawarcia przez Stronę umowy ratalnej z ZUS, która dotyczyła zaległości wskazanych w tytułach wykonawczych z dnia 31 lipca 2006 r. Stan ten trwał do 5 października 2021 r., kiedy to układ ratalny uległ zerwaniu ze względu na niedotrzymanie przez Stronę warunków umowy.
Organ podał, że w wyniku podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik US zawiadomieniami z 6 października 2021 r. ponownie dokonał zajęcia: świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Wojskowym Biurze Emerytalnym z siedzibą w G. oraz innej wierzytelności pieniężnej w K. sp. z o.o. Następnie 7 października 2021 r. organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 80 § 1 u.p.e.a., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P. S.A.. Powyższe świadczy o tym, że obowiązki objęte tytułami wykonawczymi z 31 lipca 2006 r. nie uległy przedawnieniu.
Dyrektor IAS wskazał, że nie została także wydana decyzja o umorzeniu ww. zobowiązania. Zobowiązanie się nie przedawniło. Obowiązek nie wygasł również z żadnego innego powodu. Nie odnotowano też żadnej wpłaty na poczet ww. zobowiązań.
W ocenie Dyrektora IAS zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. również nie zasługiwał na uwzględnienie. Organ podał, że Strona nie uregulowała należności wynikających z deklaracji, w konsekwencji tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia 3 marca 2005 r. jednakże nie była to decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe, bowiem deklaracja została złożona w odpowiednim terminie. Oznacza to, że zobowiązanie wykazane w deklaracji stanowiło podstawy egzekwowania należnego obowiązku na podstawie oraz art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Dyrektor IAS uznał, że zgłoszony przez Stronę zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, w szczególności zajęć prawa majątkowego stanowiącego zajęcie świadczenia emerytalno-rentowego oraz zajęciu innej wierzytelności jest nieuzasadniony. Środki te są bowiem przewidziane w ustawie.
Co do braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia, Dyrektor IAS wskazał, że w aktach sprawy są dowody, potwierdzające w postaci zwrotnych potwierdzeń odbioru, które zostały załączone do tytułów wykonawczych.
Odnosząc się do okoliczności wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 12 stycznia 2016 r., Dyrektor IAS wskazał, że wystawione zostały one celem dokonania wpisu hipotecznego na należącej do Strony nieruchomości. Tytuły te nie zostały skierowane do postępowania egzekucyjnego.
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż pomimo zaistnienia w obrocie prawnym decyzji z dnia 3 sierpnia 2005 r. określającej z urzędu zadłużenie z tytułu składek możliwe jest wystawienie tytułów wykonawczych na podstawie złożonych wcześniej deklaracji rozliczeniowych i wszczęcie egzekucji co do tych samych należności na podstawie tych tytułów wykonawczych z uwagi na to, że wcześniej we właściwym czasie zostały złożone deklaracje ustalające to zobowiązanie i w związku z tym decyzja ta nie jest decyzją ustalająca zobowiązanie, co w konsekwencji spowodowało błędne uznanie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tych tytułów było zgodne z prawem i oddalenie zażalenia, podczas gdy oczywistym jest, że decyzja z dnia 3 sierpnia 2005 r. była wymagana prawem (art. 83, art. 46, i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) i jest decyzją ustalającą istnienie zaległości z tytułu nieopłaconych składek za ten okres w wysokości wskazanej szczegółowo w tej decyzji, a zatem ma charakter decyzji ustalającej i wymiarowej i jeżeli została ona wyeliminowała z obrotu prawnego deklaracje rozliczeniowe składane przez płatnika składek i obowiązki z nich wynikające.
Ponadto postanowieniu zarzucono wydanie go z rażącym naruszeniem przepisów prawa materialnego: art. 29 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 i art. 59 § 4 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i nieumorzenie z urzędu postępowania egzekucyjnego; art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia Naczelnika US.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że decyzja z dnia 3 sierpnia 2005 r. wydana w trybie art. 83 ust.1 i ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, została wydana w konsekwencji uznania przez ZUS złożonych przez niego korekt deklaracji. Tym samym obowiązek uregulowania składek wskazanych w deklaracjach pierwotnych przestał istnieć.
Podniesiono, że w przypadku niewywiązania się z obowiązku uregulowania konkretnej kwoty wskazanej w złożonej deklaracji rozliczeniowej, prawo wymaga wydania decyzji określającej wysokość zaległości. Wydanie zatem takiej decyzji eliminuje obowiązek uregulowania kwoty wskazanej w deklaracji rozliczeniowej. Skarżący złożył korekty do tych deklaracji rozliczeniowych, które nie zostały przez ZUS zakwestionowane a przeciwnie zostały one tą decyzją uznane i w konsekwencji tego uznania wysokość kwot wskazanych w deklaracjach rozliczeniowych została zmniejszona do kwot wskazanych w tej decyzji, co z kolei skutkowało zmniejszeniem zaległości. Zatem to określony w tej decyzji obowiązek uregulowania konkretnej kwoty w niej wskazanej podlega egzekucji, a nie obowiązek uregulowania kwoty wskazanej uprzednio w złożonej pierwotnej deklaracji. Tym samym obowiązek uregulowania kwot wskazanych w deklaracjach rozliczeniowych przestał istnieć. Zdawał doskonale sobie z tego sprawę ZUS, gdyż wcześniej w styczniu 2006 r. wystawiał tytuły wykonawcze dla celów ustanowienia hipoteki, wskazując w nich na obowiązek uregulowania kwot wynikających z decyzji z dnia 3 sierpnia 2005 r.
Jednocześnie Skarżący powołał się na stanowisko WSA w Krakowie zaprezentowane w wyroku z dnia 20 2016 r., I SA/Kr 1727/15, potwierdzające tezę, że w sytuacji, gdy została wydana decyzja w sprawie określenia zobowiązania to ona powinna stanowić podstawę egzekwowanego obowiązku.
Zatem wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2006 r. w oparciu o te wyeliminowane z obrotu prawnego już ponad rok wcześniej (w 2005 r.) deklaracje rozliczeniowe, było oczywiście niezgodne z prawem.
4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 950/22 oddalił wniesioną przez Skarżącego skargę.
Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, iż spór w sprawie dotyczy istnienia podstaw do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Skarżącego, a w szczególności czy w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Wskazał przy tym, iż podstawą postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciwko Skarżącemu przez Naczelnika US są deklaracje za okres od marca do grudnia 2004 r., na podstawie których wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...].
W ocenie Skarżącego wystawienie tytułów wykonawczych w oparciu o złożone przez Skarżącego deklaracje naruszało prawo ponieważ w obrocie prawnym funkcjonowała już: decyzja z dnia 3 marca 2005 r. orzekająca o zadłużeniu z tytułu składek za te same okresy oraz zmieniająca ją decyzja z dnia 3 sierpnia 2005 r.
Wydana przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Słupsku decyzja z dnia 3 marca 2005 r. stwierdza jedynie zadłużenie Skarżącego m.in. z tytułu składek na dzień 2 marca 2005 r.
Sąd I instancji stwierdził, że wskazywane przez Skarżącego decyzje z dnia 3 marca 2005 r. oraz 3 sierpnia 2005 r. potwierdzają jedynie istniejący stan na koncie płatnika po uwzględnieniu korekt dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora IAS, że jest to taki rodzaj decyzji, który sam w sobie nie tworzy zobowiązania, ponieważ zobowiązanie powstało z mocy prawa. Decyzja taka jedynie potwierdza fakt istnienia zobowiązania wynikającego z istniejących zaległości. Podkreślić należy, że wydanie decyzji z dnia 3 sierpnia 2005 r. było następstwem uwzględnienia, kwot wpłaconych przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na zaległości Skarżącego tytułem składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne, a których nie uwzględniono w decyzji z 3 marca 2005 r. Tym samym kwestionowane przez Skarżącego decyzje nie są decyzjami ustalającymi (konstytutywnymi) nie tworzą nowego stanu prawnego, lecz potwierdzają jedynie jego zadłużenie, które wynika z niezapłaconych składek w złożonych przez Skarżącego deklaracjach płatnika.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że sposób rozliczania wpłat na koncie płatnika nie jest uzależniony od prawomocności wskazanych decyzji. Dlatego też podstawą wystawienia tytułów wykonawczych w sprawie nie są wskazane decyzje, gdyż należności nimi objęte wynikają z deklaracji złożonych przez płatnika składek.
Pełna treść wyroku, jak i wszystkich przywołanych orzeczeń, jest dostępna w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl.
6. W wyniku rozpatrzenia wniesionej przez Skarżącego skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt III FSK 172/23, uchylił zaskarżony wyrok WSA w Gdańsku.
W uzasadnieniu NSA wskazał, że zasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, gdyż podstawy wystawienia tytułów wykonawczych nie może stanowić deklaracja, gdyż obowiązek nie wynika ze złożonej deklaracji lecz z decyzji administracyjnej, co ma znaczenie dla stwierdzenia, że nie podlega egzekucji w trybie art. 3a u.p.e.a., lecz art. 3 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę uwzględni zaprezentowaną przez NSA wykładnię i oceni dopuszczalność zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu adekwatnym do rozpoznawanej sprawy. Uwzględnienie przez WSA wykładni przepisów prawa materialnego przedstawionej przez NSA w ponownie rozpoznawanej sprawie prowadzi również do konieczności powtórnej oceny wskazanych w tym zarzucie tytułów wykonawczych przez Sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.").
Badając rozpoznawaną sprawę Sąd stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US.
5.2. Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez Skarżącego skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt III FSK 172/23 uchylił zaskarżony wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 950/22 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
Uchylenie zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skutkuje powrotem do takiej sytuacji, która istniała przed wydaniem wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Stosownie jednak do treści art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podkreślić należy, że rozpatrując ponownie sprawę wojewódzki sąd administracyjny, a w ślad za nim również organ, związani są nie tylko wykładnią prawa dokonaną przez sąd kasacyjny, ale również wyrażonymi w orzeczeniu tego sądu ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania.
Sąd w składzie orzekającym ponownie rozpatrując sprawę związany został stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowanym w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt III FSK 172/23.
Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r. sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak-Molczyk [w:] H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).
Odnosząc przedstawione powyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu będą prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.
5.3. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy zgodnie z prawem odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając brak ziszczenia się wskazanych we wniosku Skarżącego z dnia 2 listopada 2021 r. przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. (na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie u.p.e.a. oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 2070).
W myśl tych przepisów, postępowanie egzekucyjne umarza się:
- jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
- jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu.
Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel z powodu wystąpienia przyczyn niedopuszczalności prowadzenia (vide P. Pietrasz [w:] D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, System Informacji Prawnej Lex, tezy do art. 59 u.p.e.a.).
Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.
W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny – dotyczy zatem przedmiotu i podstaw egzekucji. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma charakter formalny. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w przepisie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych (podmiotowych lub przedmiotowych), a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16). Jako przykłady takich zarzutów w orzecznictwie wskazuje się na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku, a tym samym niedopuszczalność egzekucji tego świadczenia w drodze egzekucji administracyjnej, wystawienie tytułu wykonawczego przez nieuprawniony podmiot czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet. Niedopuszczalne jest również prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Natomiast zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym zastosowano pozaprawny środek, czyli taki, którego nie przewidują przepisy u.p.e.a. lub np. zastosowano środek egzekucyjny określony w tej ustawie, ale w sytuacji, gdy jego zastosowanie nie było dopuszczalne (np. dotyczyło egzekucji obowiązków innego rodzaju).
Zgodnie z poglądem orzecznictwa, który Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela, przepis art. 27 u.p.e.a. wymienia wymogi formalne tytułu wykonawczego, które jednak nie są przewidziane same dla siebie, ale w określonym celu. Tym celem jest zagwarantowanie zobowiązanemu, że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której rzeczywiście jest zobowiązany na podstawie decyzji organu. Wobec tego naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania kwoty, która nie obciąża zobowiązanego, by można było zasadnie rozważać instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero taki brak formalny tytułu wykonawczego, który tę gwarancję istotnie narusza, należy postrzegać w kategorii przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob.m.in. wyrok NSA z 24 października 2018 r., II FSK 2388/16).
W świetle powyższych rozważań, w ocenie Sądu, wskazane przez Skarżącego wady tytułów wykonawczych dają podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
Odnosząc się do zarzutów stawianych przez Skarżącego należy wskazać, iż podstawą postępowania egzekucyjnego wszczętego przeciwko Skarżącemu przez Naczelnika US są deklaracje za okres od marca do grudnia 2004 r., na podstawie których wierzyciel w dniu 31 lipca 2006 r. wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...].
W opinii Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji nieprawidłowo uznały, że nie wystąpiły okoliczności skutkujące niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej. Rację należy przyznać Skarżącemu, że wystawienie tytułów wykonawczych w oparciu o złożone przez Skarżącego deklaracje naruszało prawo, ponieważ w obrocie prawnym funkcjonowała już decyzja z dnia 3 marca 2005 r. orzekająca o zadłużeniu z tytułu składek za te same okresy oraz zmieniająca ją decyzja z dnia 3 sierpnia 2005 r.
Wobec zaistnienia w obrocie prawnym decyzji z 3 marca 2005 r. (zmienionej decyzją z 3 sierpnia 2005 r.), wydanej z urzędu na skutek złożenia przez Skarżącego korekt deklaracji, a określającej zadłużenie z tytułu składek, wystawienie tytułów wykonawczych z 2006 r. w oparciu o pierwotne deklaracje i wszczęcie na ich podstawie egzekucji było niezgodne z prawem.
Należy zauważyć, że stosownie do regulacji art. 3a § 1 pkt. 3 u.p.e.a. także w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli wynikają one odpowiednio z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast stosownie do art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.
Godzi się przy tym nadmienić, że w obrocie prawnym pozostawała decyzja z dnia 3 marca 2005 r. (zmieniona decyzją z 3 sierpnia 2005 r.), która została wydana z uwagi na złożone korekty deklaracji z tytułu składek. Prawidłowo zatem wskazuje Skarżący, że w sytuacji, gdy wydana zostanie decyzja w trybie art. 83 w zw. z art. 46 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie może stanowić deklaracja, gdyż przedmiotowy obowiązek nie wynika ze złożonej deklaracji, lecz z wydanej decyzji administracyjnej. Skoro więc w oparciu o wymienione regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zatem podstawy prawnej wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie indywidulanych spraw, a zatem także dotyczącej przedmiotowych składek została wydana decyzja z dnia 3 marca 2005 r. (zmieniona decyzją z 3 sierpnia 2005 r.), podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie będzie stanowiła deklaracja, skoro obowiązek wynika z decyzji administracyjnej, a nie z deklaracji.
Zasadnie więc podnosi Skarżący, że prawidłowa wykładnia art. 3 § 1 i art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że złożone przez niego deklaracje rozliczeniowe zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, z uwagi na złożone korekty tych deklaracji i zastępującą te korekty decyzję z dnia 3 marca 2005 r. wraz ze zmieniającą ją decyzją z dnia 3 sierpnia 2005 r.
Powyższa okoliczność ma to zatem wpływ na ocenę wszczęcia i prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych z 2006 r. w oparciu o wyeliminowane wcześniej z obrotu prawnego deklaracje rozliczeniowe. Należy bowiem podkreślić, że zobowiązanie z tytułu składek powstaje z mocy samego prawa, a zatem z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże powstanie takiego zobowiązania. Stąd też do zapłaty pozostają składki wskazane w deklaracji rozliczeniowej lub decyzji, jeżeli została wydana. Należy przywołać w tym względzie tezę wyroku WSA w Gliwicach z 14 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 667/11, gdzie stwierdzono, że w sytuacji, gdy zostanie wydana decyzja w trybie art. 21 § 3 O.p. podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie może stanowić art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a., w takim bowiem przypadku, obowiązek podatkowy nie wynika ze złożonej czy to deklaracji czy zeznania, ale z decyzji administracyjnej, a to oznacza, że podlega egzekucji w trybie art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Trzeba podkreślić, że także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrywano zagadnienie eliminacji z obrotu prawnego zarówno decyzji, jak i deklaracji podatkowej określających zobowiązanie podatkowe i skutku dla postępowania egzekucyjnego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni akceptuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3950/21. W tezach sformułowanych w tym judykacie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do treści art. 3 § 1, art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 lipca 2020 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), stwierdzając, że ,,skoro wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę prawną egzekucji przesądza, że prowadzenie egzekucji na podstawie tej decyzji było niezgodne z prawem, to tak samo należy oceniać wyeliminowanie z obrotu prawnego deklaracji podatkowej poprzez jej korektę, szczególnie w sytuacji, gdy organ nie zakwestionował wysokości zobowiązania podatkowego wykazanego w skorygowanym zeznaniu podatkowym’’. Stąd też ,,Eliminacja z obrotu prawnego zarówno decyzji, jak i deklaracji podatkowej, określających zobowiązanie podatkowe, powinna wywierać ten sam skutek w postępowaniu egzekucyjnym. W każdym z tych przypadków upada podstawa prawna egzekucji ze skutkiem ex tunc’’. Chodzi zatem, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku z 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3950/21, o zagadnienie ,,tożsamości skutków w postępowaniu egzekucyjnym wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno decyzji, jak i deklaracji’’, gdyż ,,każdy z tych dokumentów stanowi zatem podstawę prawną egzekucji, w oparciu o którą wystawiany jest tytuł wykonawczy’’.
Zdaniem Sądu zasadny jest zatem zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię, gdyż podstawy wystawienia tytułów wykonawczych nie może stanowić deklaracja, gdyż obowiązek nie wynika ze złożonej deklaracji lecz z decyzji administracyjnej, co ma znaczenie dla stwierdzenia, że nie podlega egzekucji w trybie art. 3a u.p.e.a., lecz art. 3 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał za usprawiedliwiony zarzut naruszenia 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., bowiem w sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu.
Ponownie rozpoznając sprawę (wniosek Skarżącego z dnia 2 listopada 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego) organ egzekucyjny uwzględni zatem zaprezentowaną wykładnię i oceni dopuszczalność zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. w brzmieniu adekwatnym do rozpoznawanej sprawy.
5.4. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.