I SA/Gd 798/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwolnienia z opłacania składek za maj 2020 r., wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych i brak należytego uzasadnienia przez organ, a także ignorowanie przez ZUS wcześniejszego wyroku sądu.
Skarżąca I.W. wniosła o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. na podstawie ustawy COVID-19. ZUS odmówił, powołując się na błędy we wniosku. WSA w Gdańsku uchylił decyzję, wskazując na naruszenie art. 9 k.p.a. (brak należytego informowania strony) i art. 79a § 1 k.p.a. (brak możliwości wypowiedzenia się co do dowodów). Sąd podkreślił, że błąd w formularzu nie powinien pozbawić prawa do zwolnienia, jeśli przesłanki materialnoprawne są spełnione, a organ powinien wezwać do uzupełnienia braków. Po ponownym rozpoznaniu sprawy przez ZUS, który zignorował wcześniejsze wytyczne sądu, WSA ponownie uchylił decyzję, tym razem z uwagi na naruszenie art. 153 p.p.s.a. (niezastosowanie się do oceny prawnej sądu).
Sprawa dotyczyła wniosku I.W. o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r., złożonego na podstawie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z COVID-19. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) dwukrotnie odmówił przyznania zwolnienia, powołując się na błędy popełnione przez skarżącą we wniosku, zarówno w pierwotnym, jak i w poprawionym. Skarżąca wskazywała, że organ nie udzielił jej wyczerpujących informacji o sposobie prawidłowego wypełnienia wniosku, co naruszało zasady postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, uchylił decyzję ZUS, wskazując na naruszenie przepisów proceduralnych, w tym art. 9 k.p.a. (obowiązek informacyjny organu) oraz art. 79a § 1 k.p.a. (prawo strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów). Sąd podkreślił, że błąd w wypełnieniu formularza nie powinien skutkować odmową przyznania świadczenia, jeśli spełnione są przesłanki materialnoprawne, a organ powinien wezwać do uzupełnienia braków wniosku. Sąd zaznaczył również, że ustawa COVID-19 nie nakładała obowiązku składania wniosku na konkretnym formularzu ZUS. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez ZUS, który ponownie wydał decyzję odmowną, skarżąca wniosła kolejną skargę. WSA w Gdańsku, rozpoznając tę skargę, stwierdził rażące naruszenie art. 153 p.p.s.a., ponieważ ZUS zignorował ocenę prawną zawartą w poprzednim wyroku sądu. Sąd uznał, że organ nie zastosował się do wytycznych dotyczących sposobu postępowania w przypadku błędnie wypełnionego wniosku i nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w sposób zgodny z prawem. W konsekwencji, WSA ponownie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, błąd w wypełnieniu formularza nie może pozbawić prawa do zwolnienia, jeśli organ rentowy dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego, a przesłanki materialnoprawne są spełnione. Nieprawidłowe wypełnienie formularza powinno skutkować wezwaniem do uzupełnienia braków wniosku.
Uzasadnienie
Ustawa COVID-19 nie przewiduje obowiązku składania wniosku na urzędowym formularzu RDZ jako przesłanki materialnoprawnej lub formalnej skuteczności wniosku. Błąd w formularzu nie powinien wywoływać skutków materialnoprawnych, a decydujące znaczenie ma spełnienie przesłanek materialnoprawnych. Organ powinien wezwać do uzupełnienia braków wniosku.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
ustawa o COVID-19 art. 31zo § ust. 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Przepis ten określa przesłanki materialnoprawne uzyskania zwolnienia z opłacania składek. Nie zawiera wymogu złożenia wniosku na urzędowym formularzu RDZ ani nie czyni skuteczności wniosku zależną od jego poprawnego wypełnienia.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego wiąże w tej sprawie organy i sądy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności.
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informacyjny organów administracji publicznej wobec stron.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zapewnienie stronom udziału w postępowaniu.
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada działania wnikliwie i szybko.
k.p.a. art. 64 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Tryb uzupełniania braków wniosku.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 79a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały spełnione.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny uchyla decyzje organów administracji.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji z powodu naruszenia przepisów proceduralnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błąd w wypełnieniu formularza nie powinien pozbawić prawa do zwolnienia, jeśli przesłanki materialnoprawne są spełnione. Organ naruszył obowiązek informacyjny (art. 9 k.p.a.) i nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 79a § 1 k.p.a.). Organ zignorował ocenę prawną wyrażoną w poprzednim wyroku sądu (naruszenie art. 153 p.p.s.a.). Ustawa COVID-19 nie nakładała obowiązku składania wniosku na urzędowym formularzu ZUS.
Odrzucone argumenty
ZUS argumentował, że błędy we wniosku skarżącej uniemożliwiają przyznanie zwolnienia.
Godne uwagi sformułowania
Błąd w wypełnianiu formularza nie może pozbawić prawa do zwolnienia z opłacenia należności, jeśli organ rentowy dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi ustalenie i wyjaśnienie zaistniałego stanu faktycznego. W świetle art. 31zo ust. 2 ww. ustawy warunkiem skorzystania z prawa do zwolnienia z opłacenia należności nie jest poprawne uzupełnienie formularza RDZ, dlatego też popełniony błąd nie powinien wywoływać skutków w sferze materialnoprawnej. ZUS powyższe wytyczne Sądu całkowicie zignorował, gdyż nie wzywając w trybie art. 64 § 2 K.p.a. Skarżącej do uzupełnienia wniosku (...) sprawę rozstrzygnął merytorycznie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.
Skład orzekający
Krzysztof Przasnyski
przewodniczący
Elżbieta Rischka
sprawozdawca
Irena Wesołowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie przez organ administracji przepisów proceduralnych, w szczególności art. 9 i 79a k.p.a., oraz obowiązek stosowania się do oceny prawnej sądu wyrażonej w poprzednim orzeczeniu (art. 153 p.p.s.a.). Podkreślenie, że błędy formalne we wniosku nie mogą prowadzić do odmowy przyznania świadczenia, jeśli spełnione są przesłanki materialnoprawne."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosków o zwolnienie z opłacania składek w okresie pandemii COVID-19, ale zasady proceduralne i związanie oceną prawną sądu mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur administracyjnych i jak sąd egzekwuje swoje wcześniejsze orzeczenia. Jest to przykład walki przedsiębiorcy z biurokracją i triumfu prawa proceduralnego.
“ZUS odmówił zwolnienia ze składek przez błąd we wniosku. Sąd przypomniał, że procedury nie mogą być ważniejsze od prawa!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Gd 798/22 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2022-11-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-07-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Elżbieta Rischka /sprawozdawca/ Irena Wesołowska Krzysztof Przasnyski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono decyzję II i I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 374 art. 31zo ust. 2 Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2022 r. nr 100000/71/408351/2020/3/RDZ-ODW/2 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lipca 2020 r. nr 100000/71/327780/2020/RDZ/4. Uzasadnienie Zaskarżoną do sądu decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ lub ZUS), utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 lipca 2020 r. odmawiającą I.W. (dalej: płatnik, Skarżąca) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu ZUS stwierdza, że Skarżąca wystąpiła w dniu 22 czerwca 2020 r. do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za maj 2020 r., domagając się pomocy udzielanej przedsiębiorcom w oparciu o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) – dalej: ustawa o COVID-19. Organ uznał, że we wniosku Skarżąca błędnie zaznaczyła rodzaj płatnika. W związku z tym w dniu 2 lipca 2020 r. organ za pośrednictwem platformy PUE ZUS wezwał Skarżącą do złożenia korekty wniosku poprzez wskazanie prawidłowego rodzaju płatnika w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Dnia 21 lipca 2020 r. Skarżąca wysłała ponownie wniosek, który został również, w ocenie organu, błędnie wypełniony. W efekcie tego ZUS decyzją z dnia 21 lipca 2020 r. odmówił Skarżącej zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym wskazała, że błędnie wypełniła wniosek, zaś organ nie wskazał jak powinien być on prawidłowo wypełniony. Decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 lipca 2020 r., odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca we wniosku z dnia 22 czerwca 2020 r. błędnie zaznaczyła w pkt II lit. A (płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych). W ponownie złożonym wniosku z dnia 21 lipca 2020 r. Skarżąca także błędnie zaznaczyła w pkt II lit. B (przedsiębiorca, który opłaca składki wyłączenie na własne ubezpieczenia zdrowotne). Z uwagi na błędy w złożonych wnioskach organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 324/21 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.),. prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze, Sąd wskazał, że o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne. Zdając sobie sprawę z realiów rozpoznawania tego typu wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeniach związanych z pandemią, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz, przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a.. Zdaniem Sądu, organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ zaskarżona decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Naruszenie prawa wystąpi, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł także w postępowaniu organu istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd wskazał, że w następstwie złożenia wniosku z dnia 22 czerwca 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a.. organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, od momentu złożenia wniosku przez Skarżącą organ nie udzielił stronie wyjaśnień, co do przyczyn wadliwego wypełnienia wniosku. Potem zaś wydał decyzję odmowną. Tym samym, w ocenie Sądu, doszło do naruszenia art. 9 k.p.a. przez organ. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie także doszło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji odmownej ani nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), ani tym bardziej nie wyjaśnił jej przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować - i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącej. Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie nie można pominąć treści art. 6 k.p.a. ZUS działa na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mógł działać tylko w takim zakresie, w jakim jest do tego upoważniony przez prawo. Skarżąca twierdzi, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 spełniła materialnoprawne przesłanki uzyskania prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W zawartym w tym przepisie katalogu (zamkniętym) przesłanek uzyskania ww. zwolnienia, zdaniem Sądu, brak jest obowiązku złożenia wniosku na urzędowym formularzu RDZ. Formularz RDZ został opracowany na potrzeby usprawnienia i ułatwienia pracy Zakładów Ubezpieczeń Społecznych. Błąd w wypełnianiu formularza nie może pozbawić prawa do zwolnienia z opłacenia należności, jeśli organ rentowy dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi ustalenie i wyjaśnienie zaistniałego stanu faktycznego. W świetle art. 31zo ust. 2 ww. ustawy warunkiem skorzystania z prawa do zwolnienia z opłacenia należności nie jest poprawne uzupełnienie formularza RDZ, dlatego też popełniony błąd nie powinien wywoływać skutków w sferze materialnoprawnej. Decydujące znaczenie dla uzyskania świadczenia, czy też - jak w tym przypadku - zwolnienia ma spełnienie przesłanek materialnoprawnych. Nieprawidłowe wypełnienie formularza RDZ powinno skutkować wezwaniem do uzupełnienia braków wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. (a więc z pouczeniem i rygorem), a następnie, dopiero w razie niezastosowania się do wezwania pomimo pouczenia, pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Sąd także zwrócił uwagę, iż obowiązek złożenia wniosku na formularzu RDZ nie został w ustawie w ogóle wprowadzony, stąd też złożenie wniosku na formularzu nie stanowi ani przesłanki materialnoprawnej, ani formalnego wymogu skuteczności złożenia wniosku. Ponownie rozpoznając sprawę, w zaskarżonej do sądu decyzji ZUS przywołując dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie dodatkowo wskazał, że pismem z 14 września 2021 r. Skarżąca została poinformowana o toczącym się postępowaniu w sprawie wniosku złożonego 23 lipca 2020 r. o ponowne rozpatrzenia sprawy o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. oraz o prawach przysługujących stronie zawartych w K.p.a. Nadto ZUS wskazał, że w dniu 9 listopada 2021 r. zostało do Skarżącej skierowane zawiadomienie o zakończeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie o zwolnienie z opłacani składek za wskazany miesiąc 2020 r. Wypełniając zapisy art. 10 K.p.a. w ww. zawiadomieniu o zakończeniu postępowania zawarta również została informacja o możliwości wypowiedzenia się, w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma, przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do możliwości złożenia wyjaśnień, przeglądania dokumentacji oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, stanowiących podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. W dniu 1 grudnia 2021 r. przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczono Skarżącej w trybie art. 44 K.p.a. Oceniając zebrany materiał dowodowy ZUS utrzymując ponownie w mocy decyzję z 21 lipca 2020 r., odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za w części dotyczącej maja 2020 r. wskazał, że warunkiem zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. było złożenie poprawnie wypełnionego wniosku do 30 czerwca 2020 r. Wniosek Skarżącej o zwolnienie z opłacania składek za maj 2020 r. został wypełniony błędnie. W II części wniosku niewłaściwe Skarżąca wskazała typ płatnika składek (płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych). Skarżąca wezwana pismem z dnia 2 lipca 2020 r. do skorygowania wniosku, w dniu 21 lipca 2020 r. ponownie błędnie skorygowała wniosek niewłaściwie zaznaczając typ płatnika składek (przedsiębiorca, który opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia zdrowotne). ZUS nadto zwrócił uwagę, że wezwaniu z 2 lipca 2020 r. został umieszczony numer telefonu, pod którym można było uzyskać wszelkie informacje umożliwiające poprawne wypełnienie wniosku. Skarżąca nie skorzystała z tej możliwości i błędnie skorygowała wniosek. Wobec niezłożenia prawidłowego wniosku ZUS nie mógł zwolnić Skarżącej z opłacania składek za maj 2020 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję, Skarżąca wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła naruszenie: 1) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na wadliwie przeprowadzonym postępowaniu, w sposób naruszający zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej, przy braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, 2) art. 10 § 1 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, 3) art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy o COVID-19 poprzez wskazanie ich jako podstawy prawnej wydania decyzji przez organ II instancji, w sytuacji gdy przepisy te nie powinny w sprawie znaleźć zastosowania, albowiem nie zaistniała w niej sytuacja przewidziana ich hipotezą, 4) art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, albowiem żaden z tych przepisów nie zawiera ani wymogu formalnego złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku płacenia składek za miesiące: marzec, kwiecień i maj 2020 r. w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom na podstawie przepisów ww. ustawy na urzędowym, opracowanym przez ZUS formularzu, ani też przesłanki materialnej skuteczności takiego wniosku w oparciu o złożenie go na ww. formularzu, a co za tym idzie - brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do odmowy udzielenia takiego zwolnienia z tego tylko powodu, że wniosek został złożony na nieprawidłowo wypełnionym formularzu ZUS, 5) art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19, poprzez wydanie decyzji odmownej, w sytuacji gdy Skarżąca spełniła przesłanki materialnoprawne uzyskania zwolnienia z obowiązku płacenia składek za wskazane miesiące 2020 r. określone w tym przepisie. W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera w zasadzie powielenie argumentacji zawartej w decyzji uprzednio uchylonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z tym, że jest jeszcze bardziej lakoniczne i w jeszcze większym stopniu nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a. ZUS nie zrealizował wytycznych zawartych w ww. wyroku Sądu. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na rażące naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnicze znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż przedmiotowa sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 324/21. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12), przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Mając na uwadze powyższe za trafne uznać należy zarzuty skargi, że ponownie rozpoznając sprawę ZUS pominął wytyczne i argumentację zawartą w wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 324/21. Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie nie można pominąć treści art. 6 k.p.a. ZUS działa na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mógł działać tylko w takim zakresie, w jakim jest do tego upoważniony przez prawo. Skarżąca twierdzi, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 spełniła materialnoprawne przesłanki uzyskania prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W zawartym w tym przepisie katalogu (zamkniętym) przesłanek uzyskania ww. zwolnienia, zdaniem Sądu, brak jest obowiązku złożenia wniosku na urzędowym formularzu RDZ. Formularz RDZ został opracowany na potrzeby usprawnienia i ułatwienia pracy ZUS. Błąd w wypełnianiu formularza nie może pozbawić prawa do zwolnienia z opłacenia należności, jeśli organ rentowy dysponuje środkami prawnymi umożliwiającymi ustalenie i wyjaśnienie zaistniałego stanu faktycznego. W świetle art. 31zo ust. 2 ww. ustawy warunkiem skorzystania z prawa do zwolnienia z opłacenia należności nie jest poprawne uzupełnienie formularza RDZ, dlatego też popełniony błąd nie powinien wywoływać skutków w sferze materialnoprawnej. Decydujące znaczenie dla uzyskania świadczenia, czy też - jak w tym przypadku - zwolnienia ma spełnienie przesłanek materialnoprawnych. Nieprawidłowe wypełnienie formularza RDZ powinno skutkować wezwaniem do uzupełnienia braków wniosku w trybie art. 64 § 2 k.p.a. (a więc z pouczeniem i rygorem), a następnie, dopiero w razie niezastosowania się do wezwania pomimo pouczenia, pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. ZUS powyższe wytyczne Sądu całkowicie zignorował, gdyż nie wzywając w trybie art. 64 § 2 K.p.a. Skarżącej do uzupełnienia wniosku (a raczej prawidłowego określenia w formularzu płatnika) sprawę rozstrzygnął merytorycznie. Ponadto wbrew stanowisku Sądu, ZUS dysponując środkami prawnymi nie ustalił i nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy w zakresie spełnienia przez Skarżącą materialnoprawnych przesłanek uzyskania prawa do zwolnienia z opłacania objętych wnioskiem składek za miesiące od marca do maja 2020 r. stosownie do treści art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19. Skoro ZUS nie wykonał w żaden sposób wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawartych w wyroku z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 324/21, naruszył art. 153 p.p.s.a. Zatem ponownie rozpoznając sprawę ZUS uwzględni powyższe stanowisko Sądu i wyczerpująco, stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a., uzasadni swoje rozstrzygnięcie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 21 lipca 2021 r.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI