I SA/GD 751/23

I SA/Gd 751/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /przewodniczący/
Marek Kraus
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 27 par. 1 pkt 9, art.33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2023 r. nr 100000/71/1624/2023-RED-9580211817 w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 101100/711198/2023-RED-9580211817
Uzasadnienie
Pismem z dnia 6 marca 2023 r. J. K. (dalej: Zobowiązany, Skarżący) złożył zarzut przedawnienia roszczeń objętych wymienianymi w tym piśmie tytułami wykonawczymi, w związku z czym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w egzekucji administracyjnej z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do jego wniesienia.
W uzasadnieniu ZUS wskazał, że tytuły wykonawcze zostały doręczone Zobowiązanemu w dniu: 12 lutego 2015 r., 8 czerwca 2015 r., 21 października 2015 r., 25 października 2015 r., 13 lutego 2017 r., 29 marca 2017 r. oraz 27 lipca 2017 r. Zatem złożone w dniu 6 marca 2023 r. pismo w sprawie rozpatrzenia zarzutu w egzekucji administracyjnej zostało wniesione z uchybieniem siedmiodniowego terminu liczonego od dnia doręczenia tytułów wykonawczych.
Końcowo wskazano, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego ZUS rozpatruje w odrębnym postępowaniu.
Pismem z dnia 15 maja 2023 r. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazano, że zarzuty zostały wniesione w terminie.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej: Prezes ZUS) działając na podstawie: art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", art. 34 § 2 i § 3 w związku z art. 17 § 1i art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 poz. 479) – dalej jako "u.p.e.a." utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2023 r.
W uzasadnieniu postanowienia Prezes ZUS powołując się m.in. na art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wskazał, że zobowiązanemu przysługuje prawo do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni terminie od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie zobowiązany zarzut przedawnienia wniósł z uchybieniem ustawowego terminu. W związku z powyższym prawidłowo, stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. odmówiono wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.
Dodatkowo wskazano, że przywołane przez Stronę dokumenty o numerach ZAW100323001307, ZAW100323001308, ZAW100323001309, które zostały doręczone mu w dniu 1 marca 2023 r. nie są tytułami wykonawczymi, lecz są to zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, które zastosował organ egzekucyjny w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. W konsekwencji utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zaskarżył w całości postanowienie Prezesa ZUS i wniósł o jego uchylenie w całości i wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych z uwagi na przedawnienie dochodzonych wierzytelności oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów sądowych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący odniósł się do kwestii przedawnienia wskazując mm.in. że z dniem 1 stycznia 2012 r., skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od dnia wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. Za datę zawieszenia biegu przedawnienia należności składkowych należy przyjąć datę wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia, gdyż wydanie decyzji jest momentem "wszczęcia postępowania", o którym mowa w przepisie ort. 24 ust. 5j ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie podjęcie czynności zmierzających do wydania takiej decyzji. Organ rentowy, a w konsekwencji sąd ubezpieczeń społecznych może więc stwierdzić przedawnienie składek tylko wtedy, jeśli nastąpiło ono przed wydaniem decyzji wszczynającej postępowanie o ustalenie podstawy wymiaru składek lub obowiązku ich opłacenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. Sąd uznał, że postanowienia organów naruszają przepisy postępowania, tj. art. 61 a § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Z treści rozstrzygnięcia z dnia 28 kwietnia 2023 r., utrzymanego w mocy zaskarżonym postanowieniem wynika, że organ wskazując jako podstawę prawną art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. art. 33 § 1 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w egzekucji administracyjnej z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia zarzutu.
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Natomiast w myśl art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że postanowienie wydane w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także przed wydaniem postanowienia nie prowadzi postępowania administracyjnego, zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. W postanowieniu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OSK 999/14, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku.
W niniejszej sprawie podstawę odmowy wszczęcia postępowania stanowiło stwierdzenie, że zaistniały inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania.
Przesłanka "innych uzasadnionych przyczyn" dla których postępowanie nie może być wszczęte ma szerszy zakres. Istnienie tej przesłanki powinno być badane przede wszystkim w odniesieniu do kompetencji organu a w szczególności do tego, czy organ posiada uprawnienie do wszczęcia danego postępowania (tj. czy przepis prawa upoważnia organ do wydawania wiążącego rozstrzygnięcia w danej sprawie).
Jednocześnie czynnością poprzedzającą wydanie rozstrzygnięcia każdorazowo powinna być ocena treści żądania.
Z akt administracyjnych wynika, że Skarżący pismem z dnia 6 marca 2023 r. zgłosił zarzut przedawnienia roszczeń objętych wymienionymi w rzeczonym piśmie tytułami wykonawczymi w związku z otrzymaniem zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. W konsekwencji czego wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
ZUS ww. wniosek potraktował jako dwa odrębne żądania. Pierwsze żądanie (objęte skargą w niniejszej sprawie) jako zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Drugie jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do prowadzenia odrębnych postępowań w sprawie wniosku z dnia 6 marca 2023 r. Nie sposób zrozumieć rozumowania organu, który uznał, że pismo stanowi zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w trybie art. 33 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. skoro z pisma wyraźnie wynika, że Skarżący nie składa żądania w tym trybie – a wyraźnie zarzuca, iż należności uległy przedawnieniu, co w jego ocenie powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.
Brak jest jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia wniosku na dwie sprawy, bo jest to jedna kwestia mająca na celu wykazanie przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na podniesienie zarzutu przedawnienia należności objętych tytułami wykonawczymi.
Upływ terminu przedawnienia powinien być brany pod uwagę na różnych etapach prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Szczególne jest to istotne, że zarzut ten z oczywistych względów nie będzie skuteczny w momencie doręczenia tytułu wykonawczego, jeżeli w tym momencie termin przedawnienia należności jest odległy. Nie można zatem automatycznie przyjmować, że słowo "zarzut" zawsze będzie oceniane w kontekście art. 33 u.p.e.a., ponieważ jest ono używane także w innych znaczeniach, np. w aspekcie wskazywania wystąpienia przedawnienia określonej należności. Słowo "zarzut" może zatem przybierać różne formy, w zależności od sytuacji procesowej strony - zarówno w kontekście próby wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia, jak i sformalizowanego środka prawnego.
Z uwagi na powyższe w niniejszej sprawie nie było podstaw do rozpoznawania dwóch niezależnych spraw przez organ z uwagi na posłużenie się przez Skarżącego słowem "zarzut" i przypisywania mu znaczenia niewynikającego z treści pisma odnoszącego się do art. 33 u.p.e.a.. W kontekście tej sprawy prawidłowym działaniem byłoby skupienie się na wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, którego jako podstawę Skarżący wskazuje przedawnienie należności.
W tym miejscu wskazania wymaga, że w wyniku błędnego rozdzielenia wniosku organy wydały dwa odrębne rozstrzygnięcia: (1) zaskarżone w niniejszej sprawie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu w egzekucji administracyjnej z uwagi na uchybienie terminu oraz (2) w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Sądowi wiadome jest z urzędu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku z dnia 6 listopada 2023 r. - w dniu 28 kwietnia 2023 r. wydał postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, w związku z czym Skarżący wywiódł skargę do tutejszego Sądu (sygn. akt I SA/Gd 785/23). W rozstrzygnięciach tych odniesiono się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek. Oznacza to, że w ww. postępowaniu został merytorycznie rozpoznany wniosek Skarżącego odnoszący się do zbadania kwestii przedawnienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego, w związku z czym brak było podstaw do sztucznego rozdzielania wniosku Skarżącego - skoro jego pismo było jasne i w żadnym miejscu nie wynikało z niego, że intencją wnioskodawcy było wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 u.p.e.a. Wnioski wyciągnięte przez organy ze złożonego przez Skarżącego pisma są o tyle niezrozumiałe, że tytuły wykonawcze doręczono Zobowiązanemu kilka lat wcześniej. Z powyższych względów należy uznać, że podzielenie wniosku i wydanie postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania było błędne, gdyż Skarżący złożył jedno żądanie, które w całości zostało załatwione w ww. postępowaniu dotyczącym odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, w którym organy wypowiedziały się co do zarzutu przedawnienia.
Z uwagi na powyższe postanowienia organów obu instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Przy czym wyjaśnienia wymaga, że objęcie kontrolą Sądu rozstrzygnięcia wydanego w niniejszym postępowaniu o charakterze procesowym skutkuje tym, że w ramach kontroli nie mogły zostać rozpoznane podnoszone w skardze zarzuty dotyczące przedawnienia. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) uchylił postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e), Skarżący nie miał obowiązku ich uiszczania; nie był też zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.