I SA/Sz 632/22

I SA/Sz 632/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-02-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Bolesław Stachura
Joanna Wojciechowska
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3 par. 1, art 54 par. 2, art. 133 par. 1, art. 134 par. 1, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6. art. 7, art. 8, art. 10 par. 1 i 2, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...], którą odmówiono R. P. umorzenia składek za okres 06/2019-09/2021, w ten sposób, że:
1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2021.423
j.t. ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek
oraz za osobę prowadząca działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami, w tym z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł;
2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie"), odmówiono umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, w tym z tytułu będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami, w tym z tytułu składek
na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że zapadła ona w następującym stanie sprawy.
W dniu 4 listopada 2021 r. R. P. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "Organ", "ZUS") z wnioskiem o umorzenie wszystkich należności z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskodawca wskazał, że firma prężnie się rozwijała. Nadmienił, że dochody firmy faktyczne były tylko "na papierze", gdyż realizował zlecenia dla Szpitala w R., który latami nie płacił Wnioskodawcy a Wnioskodawca przyjmował faktury, od których naliczano "fikcyjny zysk" oraz podatki, które wydrenowały oszczędności. Strona odzyskiwała pieniądze latami w niebywale długich procesach sądowych, ponieważ "pseudo reforma sądownictwa" nie przyspieszyła postępowań gospodarczych. Strona napisała projekt autorski, który otrzymał wysokie noty w konkursie oraz dofinansowanie 2 mln złotych, których jednak nie otrzymał z uwagi na brak możliwości uzyskania decyzji administracyjnych ZUS o umorzeniu lub rozłożeniu na raty. Na projekt ten Strona poświeciła 3 lata i kilkaset tysięcy złotych. Strona wskazała, że zawsze intensywnie pracowała, od 11 lat nie była na urlopie dłuższym niż 5 dni. Po utracie dofinansowania oraz braku możliwości działania, Strona jest zmuszona likwidować przedsiębiorstwo, gdyż nie przetrwa kolejnego procesu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym
i majątkowym z 25 listopada 2021 r. Strona wyjaśniła, że opiekuje się trójką dzieci
ze względu na kwarantannę, która jest już 7. Strona wskazała na niewydolność i depresję.
Skarżący powołał się na stanowisko Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, który wnioskował o podjęcie działań zmierzających do przyznania przedsiębiorcom z sektora MŚP ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych.
Wnioskiem z 8 grudnia 2021 r. Strona poprosiła o rozszerzenie złożonego wniosku o kwotę [...]zł, tj. o wysokość składki za listopad 2021 r. wskazując, że sytuacja pogarsza się z miesiąca na miesiąc. Pismem z 20 stycznia 2022 r. organ poinformował Stronę, że należności za 11/2021 r. nie były wymagalne na dzień złożenia wniosku
z 4 listopada 2021 r. zaś przedmiotem umorzenia mogą być wyłącznie należności istniejące na dzień złożenia wniosku.
Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...] Organ odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek, stwierdzając, że: wobec Strony nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności
za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.; Wnioskodawca
nie wykazał - zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; a także nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń
oraz że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ powołał się na szereg dokumentów i faktów, w tym na okoliczności związane z prowadzoną przez Stronę działalnością gospodarczą, na oświadczenie Strony z 25 listopada 2021 r. wraz z załączoną dokumentacją (PIT), m.in. na podstawie której to dokumentacji odniósł się do sytuacji finansowej Skarżącego, stanu jego majątku oraz sytuacji rodzinnej, w tym do sytuacji zawodowej żony Strony. Organ wskazał,
że Strona od dnia zawieszenia działalności gospodarczej nie posiada tytułu zgłoszeniowego do ubezpieczeń zarówno jako pracownik jak i osoba bezrobotna. Organ odniósł się do zadeklarowanych przez Stronę wydatków i posiadanych zobowiązań finansowych a także wskazał składniki majątkowe Strony m.in. ustalone na podstawie Centralnej Ewidencji Pojazdów zarejestrowane na Stronę pojazdy jak i na podstawie ustaleń Organu nieruchomości oraz ich stan prawny. Ponadto Organ wskazał,
że w stosunku do Strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału w S. za okres 06/2018-05/2019.
W dniu 11 maja 2022 r. do Organu wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wykazanych w decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r., w którym wskazano, że Wnioskodawca trzykrotnie zwrócił się o wgląd do akt zgromadzonych do wniosku o umorzenie, a Organ nie okazał Stronie całego materiału zebranego w aktach, a jedynie pisma i korespondencje Strony, którą ona posiada. W ocenie Wnioskodawcy, Organ nie dokonał żadnej czynności analitycznej,
nie przeprowadził analizy zebranego materiału, nie zaczerpnął informacji z innego źródła lub urzędu, gdyż nie ma śladu z takich czynności w okazanych mu aktach. Wnioskodawca oświadczył, że decyzja jest napisana z odgórnie narzuconą tezą, oddalenia wszystkich roszczeń (wniosków) o pomoc publiczną, o którą Strona stara się od 2019 r. Brak jest analizy, refleksji nad istotą problemu. Wnioskodawca dodał, że wydana decyzja w sposób wybiórczy traktuje jego sytuację i nie obejmuje całości zadłużenia i prowadzi do błędnych wniosków. Wniósł o uwzględnienie podczas procedowania wniosku kosztów energii oraz oficjalnej inflacji na poziomie 12,3% oraz realnej 30%, a także o uwzględnienie faktu, że wraz żoną nie otrzymali oni miejsca w przedszkolu dla najmłodszego dziecka i nadal muszą piastować opiekę nad dzieckiem. Wnioskodawca zwrócił także uwagę na błędy w decyzji, tj.: wpisanie błędnej daty rozpoczęcia i zakończenia prowadzenia działalności, podania niewłaściwej ilość dzieci, brak okazania całości materiału dowodowego, brak możliwości wypowiedzenia się co zebranego materiału dowodowego, nieuwzględnienie w decyzji notarialnej rozdzielności majątkowej z małżonką, oparcie się w decyzji na nieaktualnych danych z CEIDG w stosunku do formularza przedłożonego wraz z wnioskiem, zawarcie w decyzji domniemań i wywodów, na które ZUS nie przedstawił dowodów, brak wezwania przez organ przedłożenia kosztów życia rodziny, brak odniesienia się ZUS do faktu, że przez 1230 dni nie wydał prawomocnej decyzji,
co doprowadziło przedsiębiorstwo i rodzinę Strony do ruiny, nieustosunkowanie
się do okoliczności zniszczenia gospodarki przedsiębiorcy i miejsc pracy, nieuwzględnienie interesu społecznego oraz słusznego interesu strony, nieuwzględnienie okresu pandemii, ingerencję w sferę życia osobistego, zawarcie w decyzji sugestii, które w opinii Strony są obraźliwe, cyniczne i obrzydliwe, a podział majątku Wnioskodawca dokonał wraz z żoną zgodnie z prawem.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Wnioskodawca załączył: pozew o zapłatę z dnia 22 grudnia 2021 r., rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. Organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 11 kwietnia 2022 r., nie znajdując podstaw do zmiany zajętego stanowiska.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, w pierwszej kolejności Organ wskazał na informacje wynikające ze złożonego przez Wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, tj. że Wnioskodawca:
a) prowadzi mikroprzedsiębiorstwo;
b) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wykazał:
- w 2019 r.: przychód – [...] zł, koszty – [...] zł, zaliczkę na podatek dochodowy – [...] zł, dochód – [...] zł, majątek firmowy – [...] zł, majątek prywatny – [...] zł, zobowiązania firmowe – [...] zł;
- w 2020 r.: przychód – [...] zł, koszty – [...] zł, zaliczkę na podatek dochodowy – [...] zł, dochód – [...] zł, majątek firmowy – [...] zł, majątek prywatny – [...] zł, zobowiązania firmowe – [...] zł;
- w 2021 r.: przychód – [...] zł, koszty – [...] zł, zaliczkę na podatek dochodowy – [...] zł, dochód – [...] zł, majątek firmowy – [...] zł, majątek prywatny – [...] zł, zobowiązania firmowe – [...] zł, zobowiązania firmowe krótkoterminowe – [...] zł;
c) opłaty nabywców mieszane z przewagą odroczonych;
d) firma nie otrzymuje dotacji i grantów, ma wielu odbiorców i wielu dostawców, nie jest w strukturze grupy kapitałowej a grupa kapitałowa nie jest jednym z kluczowych odbiorców;
e) nie pracuje zarobkowo, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada dochodu z innych źródeł;
f) zadeklarował miesięczne stałe wydatki: opłaty eksploatacyjne – [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, inne – [...] zł;
g) jest żonaty, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - B. P., która nie osiąga dochodu oraz małoletnimi dziećmi: M. (9 lat) i J. (2 lata);
h) wykazał zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków z kwocie [...]zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, w instytucjach w kwocie [...]zł; zobowiązania są spłacane w formie dobrowolnych wpłat w kwocie [...]zł;
i) nie jest właścicielem nieruchomości;
j) posiada: samochód [...] z 1998 r. numer rejestracyjny [...], [...] z 2018 r. numer rejestracyjny [...], pozostałe maszyny 100 szt.; składniki mienia ruchomego (pralka, lodówka) o łącznej wartości [...] zł, wierzytelności za faktury [...] za 2019 r. w kwocie [...]zł;
k) opiekuje się dziećmi na kwarantannie i jest to już 7 kwarantanna, ma pogorszoną wydolność i depresję.
Organ wskazał także na dane wygenerowane z systemu informatycznego
oraz rejestrów centralnych (CEiDG, CEPiK, Baza Danych Ksiąg Wieczystych), z których wynika, że:
a) Wnioskodawca:
- od 23 listopada 1998 r. do 25 lutego 2022 r. (data zawieszenia prowadzonej działalności) prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu i dzierżawy maszyn i urządzeń biurowych, włączając komputery;
- aktualnie nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu;
- jest właścicielem samochodu ciężarowego [...] z 2009 r. numer rejestracyjny [...], samochodu [...] z 1998 r. numer rejestracyjny [...], [...] z 1999 r. numer rejestracyjny [...], [...] z 1997 r. numer rejestracyjny [...], [...] z 2008 r. numer rejestracyjny [...];
- nie jest właścicielem oraz współwłaścicielem nieruchomości;
b) żona Wnioskodawcy od 17 lipca 2019 r. jest zatrudniona na umowę o pracę na pełny etat w S. S.A. i od marca 2021 r. przebywa na urlopie wychowawczym; od 21 stycznia 2022 r. (wpis do KRS) pełni funkcję Prezesa B. Sp. z o.o. i posiada udziały o łącznej wartości [...] zł (KRS [...]).
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku strony, organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w przypadku Wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki określone kolejno w:
- art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., gdyż przesłanka ta nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności
ani w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, ani w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe;
- art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż zawieszenie działalności gospodarczej nie jest równoznaczne z jej zaprzestaniem;
- art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem nie można jednoznacznie stwierdzić,
że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż aktualnie wobec Strony Dyrektor Oddziału ZUS w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne; Strona jest właścicielem ww. samochodu ciężarowego [...] z 2009 r., na którym ZUS może dokonać zastawu skarbowego celem zabezpieczenia należności; wyceniony przez Stronę majątek firmowy na kwotę [...]zł również może stanowić przedmiot prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W związku z powyższym organ stwierdził, że brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku zobowiązanego na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Zakład nie znalazł również podstaw do umorzenia obciążających zobowiązanego należności, w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Analizując sytuację materialną wnioskodawcy, Organ stwierdził, że z uwagi na brak informacji o wysokości dochodów osiąganych przez Wnioskodawcę i jego małżonkę, niemożliwe było ustalenie dochodu wspólnego gospodarstwa domowego zobowiązanego i odniesienie się do kwestii minimum socjalnego. Organ zauważył
przy tym, że Wnioskodawca wskazał stałe miesięczne wydatki na łączną kwotę [...]zł, nie wykazując jednocześnie zaległości z tytułu bieżących opłat, co pozwala na uznanie, że pomimo podnoszenia trudnej sytuacji finansowej i braku pracy, rodzina ma fundusze na pokrycie rachunków za opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia oraz inne wydatki. Organ zaznaczył przy tym, że ponoszenie zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie ma nadzwyczajnego charakteru i nie stanowi przesłanki do umorzenia należności publicznoprawnych.
Organ odniósł się do przedłożonego przez Stronę pozwu (odpis z 22 grudnia 2021 r.) o dochodzenie należności przysługujących E. sp. z o.o. z siedzibą w P., zauważając, że wynikająca z pozwu należność w kwocie [...]zł, dochodzona na podstawie faktury [...], jest następstwem ustaleń kontroli
co do nielegalnego poboru energii elektrycznej w lokalu Strony, oraz że sprawa o zapłatę faktury toczy się przez sądem, a zatem konieczność uregulowania tej należności
nie jest jednoznaczna.
Organ wskazał także na okoliczność, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej, Wnioskodawca nie wykazał, że podjęte zostały przez niego działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków
lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych.
Organ uznał, że podstawy umorzenia należności nie mogły stanowić wskazywana przez Stronę okoliczność spłacania zobowiązań pieniężnych w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, że jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a Wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.
Organ stwierdził także, że w przypadku Strony brak jest znamion ubóstwa
oraz brak podstaw do uznania, że jej sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się. Wskazał, że Wnioskodawca [...] lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało
mu 19 lat aktywności zawodowej. Wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy; zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, czyli istnieje realna szansa na jej wznowienie. W ocenie Organu, można zatem przypuszczać, że trudności finansowe są przejściowe i że sytuacja materialna Strony może ulec poprawie.
Organ wskazał również, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Analiza dokumentacji nie wykazała bowiem,
że w sprawie miało miejsce poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej
lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ zauważył przy tym, że zadłużenie widniejące na Wnioskodawcy jako koncie płatnika składek obejmuje okres od 2018 r., tj. przed wystąpieniem pandemii, na którą powołuje się on w złożonym wniosku. Ponadto w ramach pomocy w związku z sytuacją wywołaną przez COVID-19 uzyskał on od Prezydenta Miasta S. pożyczkę warunkowo umorzoną w kwocie [...]zł.
Organ stwierdził również brak zaistnienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wskazał, ze Wnioskodawca nie udokumentował okoliczności zdrowotnych podnoszonych we wniosku, w tym nie przedłożył żadnej dokumentacji, która potwierdzałaby przeciwwskazania zdrowotne Strony do wykonywania pracy bądź sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny.
Organ wskazał, że zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala mu na wydanie decyzji o umorzeniu należności Wnioskodawcy. Podkreślił, że Wnioskodawca podjął się wykonywania działalności gospodarczej, z racji której zobowiązał się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. W tej sytuacji umorzenie zaległości byłoby równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznych skutków działania osoby niepłacącej na pozostałych uczestników systemu ubezpieczeń. Organ wskazał także na możliwość ponownego wystąpienia przez Stronę z wnioskiem o układ ratalny.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2022 r., Wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzję Organu z 13 lipca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z 11 kwietnia 2022 r. Do liczącej 29 stron skargi Skarżący załączył dokumentację obejmującą 1.566 kart, podzielonych na 8 wolumenów (Vol. 1-8).
W złożonej skardze Skarżący wniósł o:
1. Unieważnienie decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...].
2. Stwierdzenie rażącej bezczynności Organu w stosunku do postulatów złożonych
we wniosku o przyznanie pomocy de minimis.
3. Stwierdzenia przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie 122a k.p.a.
4. Stwierdzenie uniemożliwienia wglądu w akta sprawy, poprzez utrudnianie czynności, okazywanie akt niekompletnych, fragmentarycznych oraz nieokazanie pozostałych, o które wnioskował.
5. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z materiałów Vol. 8.
Skarżący podniósł zarzuty:
1. Naruszenia przez Organ art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności i pogłębiania zaufania obywatela, jak również naruszenie art. 7, art. 77, art. 107 i art. 80 k.p.a., poprzez niezbadanie i niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zebranie materiału dowodowego w sposób zbyt pobieżny.
2. Nierozpatrzenie w formie decyzji administracyjnej złożonego wniosku w zakresie przyznania pomocy de minimis na kwotę [...]zł, o która to pomoc wnioskował na stronie 14 wniosku z dnia 4 listopada 2022 r. Pomimo precyzyjnego określenia oczekiwania pismem pogrubionym, Organ nie uczynił nic, aby taką pomoc de minimis przyznać a w szczególności: nie rozpatrzył wniosku w pierwszej instancji,
nie wyodrębnił do osobnego postępowania, nie wydał decyzji lub postanowienia w tym zakresie, nie przekazał do innego organu właściwego na podstawie 65 § 1 k.p.a.,
nie rozpatrzył wniosku w drugiej instancji, nie wyodrębnił do osobnego postępowania, nie zareagował na ponaglenie. Stąd Skarżący zawnioskował o potwierdzenie przyznania pomocy de minimis na podstawie milczącego załatwienia sprawy. Od dnia złożenia wniosku do wydania decyzji w drugiej instancji upłynęło 251 dni, co stanowi
8 miesięcy i 9 dni.
3. Naruszenia przepisów postępowania tj. art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 3 k.p.a.
4. Naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie
nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia.
5. Utrudnianie postępowania administracyjnego, to jest czyn opisany w art. 46 pkt 1 K.k., poprzez uniemożliwienie wglądu do całej dokumentacji akt sprawy oraz utrudnianie
tej czynności.
W uzasadnieniu skargi Skarżący uszczegółowił stawiane zarzuty i przedstawił argumentację na ich poparcie.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Na wstępie należy podać, że zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I
z 22 września 2022 r., na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j. ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), dokonano rozdzielenia skarg Strony z 16 sierpnia 2021 r. (wpływ do organu 29 sierpnia 2022 r., i tak:
- - skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2022 r.
nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, wpisano do repertorium I SA/Sz pod numerem 632/22;
- - skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania pomocy de minimis, wpisano do repertorium I SAB/Sz pod numerem 7/22.
Na podstawie powyższego zarządzenia sporządzono uwierzytelniony odpis skargi, kopię załączników do skargi i dołączono do sprawy o sygn. akt I SAB/Sz 7/22.
A zatem rozpoznawana sprawa (I SA/Sz 632/22) dotyczy skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności
z tytułu składek. Przy czym skarga ta zakwalifikowana została przez Sąd jako skarga
na decyzję organu odwoławczego z 13 lipca 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 kwietnia 2022 r. nr [...]
(znak sprawy: [...]), tak jak wynika to w istocie z jej treści.
Sąd wskazuje, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie
art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy
za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu
i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem z 30 grudnia 2022 r. Przewodnicząca Wydziału I wyznaczyła posiedzenie niejawne w ww. trybie na dzień 2 lutego 2023 r., o czym powiadomiono Skarżącego pismem z 3 stycznia 2023 r. doręczonym 12 stycznia 2023 r. i Organ pismem z 3 stycznia 2023 r. doręczonym 3 stycznia 2023 r. W pismach tych wskazano, że strona może złożyć pismo procesowe zawierające argumentację uzupełniającą uzasadnienie skargi bądź motywy usprawiedliwiające żądanie jej oddalenia, tak aby korespondencja wpłynęła do Sądu do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia. Strony
nie skorzystały z powyższego uprawnienia.
Sąd wskazuje zatem, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).
Stosownie do treści art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć
na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Na podstawie art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa,
w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest
to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Zatem, w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania,
na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd w tak zakreślonych granicach, po dokonaniu kontroli sądowej zaskarżonej decyzji ZUS utrzymującej w mocy decyzję Zakładu o odmowie umorzenia należności
z tytułu składek, stwierdził że skarga zasługuje na uwzględnienie. W tych okolicznościach decyzja podlega uchyleniu, jednakże częściowo z innych przyczyn niż podniesione
w skardze.
Ocenę kontrolowanej sprawy Sąd poprzedza ponownym wskazaniem,
że stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy
na podstawie akt sprawy.
Tylko, więc kompletne akta administracyjne przekazane sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą. Skoro bowiem obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2 P.p.s.a.), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też, orzekanie w oparciu o materiał dowodowy, który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony (por. wyrok WSA w Krakowie z 13 stycznia 2022 r., I SA/Kr 1242/21).
Tym bardziej Sąd administracyjny nie jest uprawniony do odtwarzania materiału dowodowego stanowiącego podstawę zaskarżonego do tego sądu rozstrzygnięcia
we własnym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd może z urzędu
lub na wniosek strony przeprowadzić dowodu uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest
to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Naruszenie określonej w art. 133 § 1 P.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę zakwestionowania rozstrzygnięcia sądu administracyjnego np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 P.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., III OSK 2954/21; wyrok NSA z 26 maja 2010 r.,
I FSK 497/09; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie IV, s. 684).
W kontrolowanej sprawie, stwierdzona wadliwość skutkująca uchyleniem zaskarżonej decyzji polegała na braku należytego udokumentowania w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych i w konsekwencji braku możliwości weryfikacji poprawności tych ustaleń.
Sąd podkreśla, że stosownie do art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2022.2000 t.j. ze zm.; dalej: "K.p.a.") organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać
i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie zaś z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Tylko więc kompleksowe zebranie materiału dowodowego, jego należyte udokumentowanie i wszechstronna ocena – mogą świadczyć o poprawnym ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i procesu subsumpcji. Tymczasem w ocenianej sprawie, z uwagi na braki w zawartości akt administracyjnych, tj. brak dowodów, na które organ powoływał się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, sąd nie był w stanie zweryfikować trafności kluczowych ustaleń fatycznych organów, które legły u podstaw wydanych decyzji a tym samym poprawności procesu subsumpcji.
Zwrócić bowiem należy uwagę, że zasadniczym powodem kontrolowanego rozstrzygnięcia (zgodnie z uzasadnieniem decyzji) były ustalenia poczynione w oparciu o materiał dowodowy przedłożony tak przez Skarżącego jak i pozyskany przez sam organ (przywołane i zidentyfikowane w części opisującej stan faktyczny sprawy). Na podstawie przedstawionego przez ZUS materiału dowodowego zapadło rozstrzygniecie odmawiające wnioskowanego umorzenia należności z tytułu składek. Jak bowiem wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS "Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy
i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. Biorąc po uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 kwietnia 2022 r. nr [...]".
Analiza akt ocenianej sprawy prowadzi natomiast do wniosku, że przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ZUS, nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie (przesłanym Sądowi) materiale dowodowym. Dostrzec należy bowiem, że wśród dokumentów przekazanych
za odpowiedzią na skargę znalazły się jedynie:
- "Karta przeglądowa akt sprawy";
- decyzja ZUS z 13 lipca 2022 r. wraz z ZPO;
- pełnomocnictwo z 30 lipca 2021 r. dla D. O. p.o. Dyrektora Oddziału ZUS w S.;
- akt powołania Prezes ZUS z 11 lutego 2016 r.;
- pełnomocnictwo dla radcy prawnego z 16 sierpnia 2021 r.;
- wniosek Skarżącego z 9 maja 2022 r. o ponowne rozpoznanie sprawy
z załącznikami, tj. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2002 r., jedną strona pozwu o zapłatę przeciwko Skarżącemu;
- wydruk informacji o stanie należności z tytułu składek dotyczący Skarżącego;
- zawiadomienie z 31 maja 2022 r. o zakończeniu postepowania w sprawie;
- decyzja ZUS z 11 kwietnia 2022 r. nr [...] z ZPO;
- część str. 1-2 i str. 3-4 wniosku Skarżącego z 3 listopada 2021 r.;
- metryka sprawy.
W materiale dowodowym (aktach administracyjnych sprawy) brak zatem dokumentów (dowodów), na które się ZUS powoływał w uzasadnieniu decyzji I i II instancji, zarówno tych przedłożonych przez Skarżącego jak i tych, które miały zostać pozyskane przez organ. Zaniechanie udokumentowania w przesłanych sądowi aktach sprawy ważnych okoliczności i brak włączenia do akt kluczowych dowodów, przesądza więc o wadliwości kontrolowanej decyzji. Akta sprawy wykonanych czynności
i dokonanych ustaleń nie obrazują, co powoduje, że trafność ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy a tym samym proces subsumpcji w istocie
nie są weryfikowalne, a przez to decyzja nie poddaje się kontroli. Natomiast znajdująca się w aktach "Karta przeglądowa akt sprawy" i "metryka sprawy" nie potwierdza, w ocenie Sądu, aby organ oparł się na powołanych w decyzji dowodach.
Niezalenie od powyższego Sąd wskazuje, że Skarżący już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywał, że trzykrotnie zwrócił się o wgląd w akta i dwukrotnie
był w Zakładzie "na tej czynności" – przed otrzymaniem decyzji z 11 kwietnia 2022 r.
nr [...]. Jak wskazał Skarżący Zakład nie okazywał całego materiału dowodowego zebranego w aktach a jedynie pisma i korespondencję Skarżącego, które ten już posiadał. Skarżący wskazał zatem, że odniesienie się/wypowiedzenie do materiału dowodowego w aktach jest iluzoryczne. Powyższe skutkowało przeświadczeniem Skarżącego, że Zakład nie wykonał żadnej czynności analitycznej, nie przeprowadził analizy zebranego materiału, nie zaczerpnął informacji z innego źródła lub urzędu, ponieważ nie ma śladu takiej czynności w okazanych Skarżącemu aktach. Sąd zauważa,
że pomimo ww. twierdzeń Skarżącego w aktach administracyjnych sprawy brak jakichkolwiek dokumentów/adnotacji/notatek, z których wynika zarówno wskazywany przez Skarżącego fakt obecności w organie celem zapoznania się z materiałem dowodowym jak i dokumentów/notatek/adnotacji, na podstawie których Sąd mógłby przyjąć, że uprawnienie Skarżącego – wbrew Jego twierdzeniom - w tym zakresie zostało zrealizowane przez Organ. Skarżący również w treści skargi podkreślał brak możliwości zapoznania się z aktami sprawy, pomimo podejmowania takich działań po stronie Skarżącego. Sąd zauważa, że w aktach sprawy administracyjnej znajduje się jedynie zawiadomienie z 31 maja 2022 r. o zakończeniu postępowania w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy z informacją o zebraniu przez Organ dowodów i materiałów umożliwiających wydanie decyzji i przysługującym Skarżącemu prawie
do wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań. Brak jednakże analogicznego wezwania dokonanego przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej
jak i – co już powyżej wskazano – w aktach sprawy nie znajdują się dowody powołane przez Zakład w wydanych rozstrzygnięciach.
Sąd wskazuje zatem, że zgodnie z art. 6 K.p.a. Organy działają na podstawie przepisów prawa. Jak z kolei stanowi art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 8 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Przy czym jak stanowi art. 10 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane
są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1).Odstąpić od powyższej zasady organy administracji publicznej mogą tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu
na niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzkiego albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Ponadto organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, w ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie Organ powyższym zasadom nie sprostał.
Powyższe naruszenie przepisów postępowania przemawiało za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji ZUS, który naruszył powyżej wskazane przepisy postępowania, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 54 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a.
Mając na uwadze fakt, że powyższe uchybienia dotyczą tak zaskarżonej
jak i poprzedzającej ją decyzji, oraz konieczność poszanowania zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 Kp.a.) zasadne stało się uchylenie obydwu tych rozstrzygnięć. Dokonując bowiem oceny legalności sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku
do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest
to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego
jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).
W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą ZUS będzie uzupełnienie
akt sprawy o dowody, wykazujące istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności, na które powołuje się organ, w tym w zakresie odnoszącym się do stanu rodzinnego
i majątkowego oraz sytuacji materialnej i zawodowej Skarżącego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta (tj. na podstawie zebranego i dołączonego do akt kompletnego materiału dowodowego). Prowadząc sprawę ponownie organ uwzględni również wskazane w niniejszym uzasadnieniu zasady prowadzenia postępowania, w tym w szczególności zapewni Skarżącemu realny, czynny udział
w każdym stadium postępowania m.in. poprzez zapewnienie realizacji uprawnienia zapoznania się z kompletnymi aktami sprawy - co winno mieć pełne odzwierciedlenie
w tych aktach.
Mając na uwadze powyżej wskazane podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd wskazuje ponadto, że nie znalazł podstaw do stwierdzenia jej nieważności
jak i na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. nie uwzględnił wniosku dowodowego Skarżącego o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z materiałów Vol. 8. załączonych do skargi.
Z przedstawionych wyżej względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję
i poprzedzającą ją decyzję wydaną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jako podstawę rozstrzygnięcia przyjmując powołany art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1
lit. c) P.p.s.a.
Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.