III OZ 26/23

III OZ 26/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Korzeniowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184 w zw. z art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1519/22 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2022 r. nr 558/kadr/22 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1519/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2022 r. nr 558/kadr/22 w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd podał, że w uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący jest osobą schorowaną na tle psychicznym, neurologicznym, kardiologicznym, okulistycznym, ruchowym oraz ma stwierdzoną nerwicę neurasteniczną. Nasilają się u niego stany depresyjne, jeżeli dzieje się coś złego lub następują nieprzewidziane sytuacje. W maju 2022 r. jego żona straciła pracę, w dniu 8 czerwca 2022 r. została uznana za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, w dniu 20 czerwca 2022 r. pomimo, że zgłosił się do szpitala w celu wykonania operacji, lekarz odwołał zabieg, natomiast w dacie odebrania zaskarżonej decyzji, tj. w dniu 27 czerwca 2022 r., przyjmował leki przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz przeciwdepresyjne oraz dowiedział się, że jego mama, która ma 89 lat i mieszka w innym mieście, przewróciła się w swoim mieszkaniu i potrzebuje pomocy, dlatego wyjeżdżał do mamy w dniach: 29 czerwca, 15 lipca oraz 28 lipca 2022 r. Podniesiono, że o fakcie uchybienia terminu do wniesienia skargi wnioskodawca dowiedział się 5 sierpnia 2022 r., kiedy udał się do kancelarii prawnej w celu uzyskania pomocy w innej sprawie.
Sąd I instancji odmawiając przywrócenia terminu wyjaśnił, że powołanie się na trudną sytuację zdrowotną i osobistą nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że były to przeszkody, których strona nie mogła przezwyciężyć, aby z należytą dbałością prowadzić swoje sprawy przed Sądem. Podobnie jak podeszły wiek i ogólny zły stan zdrowia. Choroba stanowi przesłankę przywrócenia terminu, jednak musi mieć charakter niespodziewany oraz musi zostać złożone zaświadczenie, że stan zdrowia strony w danym okresie uniemożliwiał prowadzenie spraw i dokonywanie czynności. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie powołano się na zdarzenia, których strona skarżąca nie była w stanie przezwyciężyć, nawet przy zachowaniu maksymalnej staranności, a które miały wpływ na uchybienie przez nią terminu do dokonania wymaganej czynności procesowej. Skarżący nie powołał we wniosku takich okoliczności, które uniemożliwiły mu złożenie skargi w terminie, a których nie mógł usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia skargi było spowodowane przyczynami wskazującymi na brak jego winy.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię skutkującą odmową przywrócenia terminu do wniesienia skargi w wyniku uznania winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, podczas gdy:
a) przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy, biorąc pod uwagę okoliczności, które zaburzają świadomość, zdolność racjonalnego odbierania rzeczywistości i podejmowania działań, zatem nie można przyjąć takiego samego miernika staranności w stosunku do osoby w pełni zdrowej oraz do osoby z zaburzeniami psychicznymi, którą jest skarżący,
b) potwierdzeniem braku winy skarżącego w uchybieniu terminu jest jego szczególny rodzaj choroby, na którą cierpi - długotrwała i przewlekła depresja nawracająca, która skutkuje brakiem koncentracji na ważnych dla niego sprawach, a w związku z tym możliwość wystąpienia braku świadomego podejmowania decyzji w prowadzeniu swoich spraw oraz w kierowaniu swoim postępowaniem,
c) uchybienie terminu było spowodowane przeszkodą w postaci choroby psychicznej, która przeszkodziła skarżącemu w prawidłowym funkcjonowaniu i zachowaniu należytej staranności w zabezpieczeniu swojego interesu, tj. wniesienia skargi,
d) Sąd powinien wziąć pod uwagę cel wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, którym była realizacja jego prawa do otrzymywania świadczenia emerytalnego w wysokości odpowiadającej jego stażowi pracy oraz charakterowi wykonywanej pracy, a co ma istotne znaczenia dla jego codziennego, prawidłowego funkcjonowania i możliwości zaspokajania jego potrzeb życiowych.
2) art. 87 § 2 p.p.s.a. polegające na jego błędnej wykładni i uznaniu, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy, podczas gdy:
a) z załączonej dokumentacji medycznej wynika, że skarżący od 1997 r. leczy się psychiatrycznie, występuje u niego depresja nawracająca, która zaburza świadomość, koncentrację oraz pamięć, co wystąpiło ponownie u skarżącego w czasie odebrania decyzji oraz w okresie do wniesienia skargi od decyzji, zatem choroba spowodowała brak realnej oceny sytuacji i możliwość obrony swoich praw oraz zachowania należytej staranności,
b) brak winy należy uprawdopodobnić a nie udowodnić, co skarżący wykazał szczegółowo opisując okoliczności i zdarzenia, które miały miejsce przed odebraniem decyzji, tj. leczenie psychiatryczne, zaliczenie do drugiej grupy inwalidów, utrata pracy przez jego żonę, utrata środków na utrzymanie mieszkania i siebie, planowana operacja, odmowa przeprowadzenia operacji oraz w dniu i po dniu jej otrzymania, tj. upadek 89-letniej matki w mieszkaniu, uszkodzenie ciała przez matkę, konieczność zapewnienia jest całodobowej opieki, konieczność przyjazdów do O. (miejsce zamieszkania matki) z P. (miejsce zamieszkania skarżącego i jego żony), zatem zakres uprawdopodobnienia obejmuje zdarzenia, które spowodowały brak winy po stronie skarżącego.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, polegające na ich niezastosowaniu i zaniechaniu szczegółowego wyjaśnienia okoliczności związanych ze stanem zdrowia psychicznego skarżącego wpływającego na zachowanie należytej staranności w dniu odebrania decyzji oraz w czasie do wniesienia skargi od decyzji, a w konsekwencji odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi, co skutkuje niezapewnieniem, właściwej ochrony słusznego interesu prawnego skarżącego;
III. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia, polegający na przyjęciu, że niedochowanie terminu do wniesienia skargi od decyzji było przez skarżącego zawinione, podczas gdy okoliczności dotyczące stanu zdrowia psychicznego skarżącego, występujące zewnętrzne czynniki wpływające na jego zaburzenia świadomości świadczą o niemożliwości dopełnienia przez niego prawa do wniesienia skargi.
Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie jest niezasadne.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 tej ustawy). Instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu upływu terminu, strona uprawdopodabnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności. Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić też należy, że instytucję przywrócenia terminu uregulowaną w art. 86 i art. 87 powołanej ustawy stosuje się wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na twierdzeniu, że termin ten został zachowany, gdyż istotą tej instytucji, jak wskazano wyżej, jest właśnie twierdzenie przeciwne, że termin ten nie został zachowany bez winy strony. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 powołanej ustawy. Jak wynika z art. 87 § 2 powołanej ustawy, na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu. Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów – dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną bowiem należy uznać ocenę dokonaną przez Sąd I instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa w art. 87 § 2 powołanej ustawy. Nie można zgodzić się z twierdzeniami strony, jakoby okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu i powtórzone w zażaleniu, mogły być podstawą przywrócenia terminu. Do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności zalicza się m.in. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar i inne zjawiska niemożliwe do przewidzenia. Chodzi zatem o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne.
Mając na uwadze powyższe, za prawidłową uznać należy ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu, jakiej dokonał Sąd I instancji stwierdzając, że przedstawione przez stronę okoliczności nie mogą usprawiedliwić braku jej winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 2 powołanej ustawy. Oceny tej nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu. Nie wskazano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji. Skarżący, chcący dochować należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, będąc jednocześnie świadomym specyfiki choroby, na którą się choruje (depresja nawracająca), winien np. już w postępowaniu administracyjnym ustanowić pełnomocnika z wyboru, co zapewniłoby stronie dokonanie czynności procesowej w terminie. Zwrócić należy przy tym uwagę, że skarżący sam podkreślał we wniosku, a następnie w zażaleniu, że na depresję choruje od kilku lat, zaś zaostrzenie jej objawów następuje u niego okresowo. Zatem w przypadku skarżącego nie jest to choroba nagła, która stanowiłaby przeszkodę w terminowym wniesieniu skargi. Powyższej oceny nie zmieniają argumenty strony zawarte w zażaleniu. Stanowią one bowiem jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Sąd I instancji również nie mógł naruszyć przepisów postępowania art. 7, art. 8 i art. 9 kpa, ponieważ powołane przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego znajdują zastosowanie w postępowaniu administracyjnym. Przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.