I SA/Gd 669/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, stwierdzając, że odmowa stwierdzenia nadpłaty VAT dla zakładu pracy chronionej działającego na czas nieokreślony była niezgodna z zasadą równości wobec prawa.
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku VAT dla spółki cywilnej posiadającej status zakładu pracy chronionej na czas nieokreślony. Organy podatkowe uznały, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący zwrotu VAT dla zakładów pracy chronionej nie obejmuje podmiotów działających na czas nieokreślony. Sąd administracyjny uchylił decyzję, argumentując, że zróżnicowanie sytuacji prawnej podatników na podstawie okresu przyznania statusu zakładu pracy chronionej narusza zasadę równości wobec prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę H.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za lata 2000-2003. Organy podatkowe odmówiły stwierdzenia nadpłaty, uznając, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 45/01) oraz uchwała NSA (sygn. akt FPS 4/04) dotyczą jedynie zakładów pracy chronionej, którym status przyznano na czas określony. Skarżący, prowadzący działalność na czas nieokreślony, argumentował, że zmiana przepisów podatkowych naruszyła jego interesy w toku i zasadę równości. Sąd administracyjny przychylił się do stanowiska skarżącego, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, choć dotyczył formalnie zakładów pracy chronionej na czas określony, miał na celu ochronę interesów wszystkich podmiotów, które w zaufaniu do przepisów rozpoczęły długoterminowe inwestycje. Zastosowanie wnioskowania a fortiori doprowadziło sąd do wniosku, że jeśli zmiana przepisów naruszyła interesy podatników działających na czas określony, to tym bardziej naruszyła interesy tych działających na czas nieokreślony. Sąd podkreślił, że zróżnicowanie sytuacji prawnej podatników na podstawie okresu przyznania statusu zakładu pracy chronionej jest sprzeczne z zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP). W związku z tym sąd bezpośrednio zastosował przepisy Konstytucji i uchylił decyzję organu, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie również do zakładów pracy chronionej działających na czas nieokreślony, ponieważ ochrona interesów w toku i zasada równości wobec prawa uzasadniają takie rozszerzenie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ratio legis wyroku TK była ochrona interesów podmiotów, które w zaufaniu do przepisów rozpoczęły długoterminowe inwestycje. Skoro zmiana przepisów naruszyła interesy podatników działających na czas określony, to tym bardziej naruszyła interesy tych działających na czas nieokreślony, co uzasadnia zastosowanie wnioskowania a fortiori.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, w tym ochrona praw słusznie nabytych i ochrona interesów w toku.
Konstytucja RP art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Pomocnicze
Dz.U. nr 95 poz. 1100 art. 1 pkt. 8 w zw. z art. 3
Ustawa o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym
Niekonstytucyjny w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych dla ochrony interesów zakładów pracy chronionej, które rozpoczęły realizację długookresowych przedsięwzięć.
Dz.U. nr 123 poz. 776 art. 30 ust. 1 zdanie drugie
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Brzmienie obowiązujące w dniu 30 listopada 1999 r.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa zasądzenia kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa zasądzenia kosztów postępowania.
ord.pod. art. 72
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Instytucja nadpłaty.
ord.pod. art. 122
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
ord.pod. art. 187
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
ord.pod. art. 191
Ustawa - Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Dz. U. z 1997 r., nr 102, poz. 643 art. 19
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Obowiązek wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia sprawy przez Trybunał.
Konstytucja RP art. 190 ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość ubiegania się o stwierdzenie nadpłaty na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie wnioskowania a fortiori do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Naruszenie zasady równości wobec prawa poprzez zróżnicowanie sytuacji prawnej zakładów pracy chronionej na podstawie okresu przyznania statusu. Naruszenie zasady ochrony interesów w toku i ochrony praw nabytych.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów podatkowych, że wyrok TK dotyczy wyłącznie zakładów pracy chronionej działających na czas określony.
Godne uwagi sformułowania
ratio legis powyższego rozstrzygnięcia była ochrona interesów podmiotów, które mając status zakładu pracy chronionej korzystały z ulg podatkowych i którym te ulgi odebrano. Skoro, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, zmiana przepisów podatkowych naruszała słuszne interesy tej kategorii podatników mających status zakładu pracy chronionej przyznany tylko czasowo, to tym bardziej, w ocenie Sądu, naruszała interesy podatników mających ten status gwarantowany ustawą w szerszym zakresie bo bezterminowo. Zastosowanie wnioskowania a fortiori narzuca się w sposób oczywisty, ponieważ powód, który legł u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego odnosi się w pełni do sytuacji skarżącego. Sąd, odmiennie niż organy podatkowe, nie dopatrzył się racjonalnego uzasadnienia dla zróżnicowania sytuacji prawnej podatników mających przyznany status zakładów pracy chronionej na okres 3 lat i na czas nie określony.
Skład orzekający
Tomasz Kolanowski
przewodniczący
Sławomir Kozik
sprawozdawca
Alicja Stępień
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozszerzające stosowanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (wnioskowanie a fortiori), interpretacja zasady równości wobec prawa w kontekście zmian przepisów podatkowych, ochrona interesów w toku i praw nabytych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zakładów pracy chronionej i zmian przepisów podatkowych w zakresie VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy mogą rozszerzać ochronę prawną wykraczającą poza literalne brzmienie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, opierając się na fundamentalnych zasadach konstytucyjnych, takich jak równość i ochrona praw nabytych.
“Czy wyrok TK chroni tylko tych, których wymienia? Sąd administracyjny rozszerza ochronę dla zakładów pracy chronionej.”
Dane finansowe
WPS: 1 098 662,4 PLN
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Gd 669/06 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2007-03-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-08-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Alicja Stępień Sławomir Kozik /sprawozdawca/ Tomasz Kolanowski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Zawiślińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 marca 2007 r. sprawy ze skargi H.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2000 r. do grudnia 2003 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 18.187 zł ( osiemnaście tysięcy sto osiemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu wniosku H. K. prowadzącego działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej w sprawie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2000 roku do grudnia 2003 roku na łączną sumę 1.098.662,40 zł wraz z ustawowymi odsetkami rozpatrzył ww. wniosek odmownie. Organ podatkowy pierwszej instancji uznał, że wskazany jako podstawa prawna wniosku wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt K 45/01 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2005 r sygn. akt FPS 4/04 nie odnosi się do sytuacji prawnej wnioskodawcy. Wskazane orzeczenia, zdaniem organu pierwszej instancji, dotyczą zakładów pracy chronionej, które posiadały w chwili zmiany przepisów decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r na okres 3 lat tj. na czas określony i które jednocześnie zaangażowały się w określone inwestycje na rzecz osób niepełnosprawnych. Wnioskodawca natomiast uzyskał status zakładu pracy chronionej w oparciu o ustawę z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych na czas nieokreślony, a zatem zdaniem organu podatkowego pierwszej instancji nie zalicza się do kategorii podmiotów objętych powołanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. H. K. odwołał się od powyższej decyzji. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszoinstancyjny słusznie odmówił stwierdzenia nadpłaty w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że w powoływanym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjny art. 1 pkt. 8 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 95 poz. 1100) w zakresie, w jakim zmienia zasady wyliczania kwoty podatku od towarów i usług podlegającej zwrotowi na rzecz zakładu pracy chronionej przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. (Dz.U. nr 123 poz. 776) w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy w zaufaniu do dotychczasowych przepisów rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach. Organ odwoławczy stwierdził, podobnie jak organ pierwszoinstancyjny, że H. K. nie jest podmiotem objętym tezą powyższego rozstrzygnięcia, ponieważ orzeczenie to dotyczy jedynie przedsiębiorców, którzy uzyskali na okres trzyletni status zakładu pracy chronionej i w zaufaniu do obowiązujących przepisów rozpoczęli realizację długofalowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów, lecz jedynie potwierdzenie wynikającego z Konstytucji obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie występuje nadpłacony lub nienależnie zapłacony podatek. Organ odwoławczy wskazał też, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 marca 2005 r sygn. akt FPS 4/04 orzekł, iż krąg osób, którego dotyczy rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego został zakreślony tezą wyroku. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. H. K. zaskarżył powyższą decyzję skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi H. K. podniósł, że w jego ocenie zaskarżone rozstrzygnięcie narusza art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji RP oraz art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych w zw. z art. 14 a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. z 1993 r. nr 11 poz. 50 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. w zw. z art. 72 w zw. z art. 122, 187 oraz 191 ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. czy skarżący należy do grupy podmiotów, których interesy zostały naruszone wskutek niezgodnej z Konstytucją RP zmiany przepisów podatkowych dotyczących zwrotu podatku VAT. Skarżący wskazał też na naruszenie art. 122 i 187 oraz 191 ordynacji podatkowej poprzez brak wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności tj., czy skarżący wydatkował środki z Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz zatrudnionych osób niepełnosprawnych oraz poprzez przyjęcie, że skarżący nie zaangażował się w realizację tych przedsięwzięć. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w zaufaniu do obowiązujących przepisów w zakresie podatku VAT rozpoczął w latach 1998 – 1999 długookresowe inwestycje na rzecz osób niepełnosprawnych przedstawiając jednocześnie dokumentację potwierdzającą ich realizację. Skarżący H. K. podkreślił, że organy podatkowe błędnie przyjęły, iż w jego przypadku nie miało miejsca naruszenie zasady ochrony interesów w toku, a rozstrzygając powyższą kwestię odmiennie naruszyły konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji. Zdaniem skarżącego, skoro miał on przyznany status zakładu pracy chronionej na czas nieokreślony a fortiori należałoby uznać, że przysługuje mu szersza ochrona niż przedsiębiorcom, którym status ten przyznano jedynie na czas określony. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. W wyniku takiej kontroli rozstrzygnięcie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w ordynacji podatkowej. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Analizując zarzuty zgłoszone przez skarżącego Sąd uznał je za zasadne. Wskazać należy, że istotą rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt K 45/01 jest kategoryczne stwierdzenie, że niekonstytucyjny art. 1 pkt. 8 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 95 poz. 1100) w zakresie, w jakim zmienia zasady wyliczania kwoty podatku od towarów i usług podlegającej zwrotowi na rzecz zakładu pracy chronionej przed upływem trzyletniego okresu przewidzianego w art. 30 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 listopada 1999 r. (Dz.U. nr 123 poz. 776) w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów prowadzących zakłady pracy chronionej, którzy w zaufaniu do dotychczasowych przepisów rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że z wnioskiem o stwierdzenie niekonstytucyjności wskazanych przepisów ustawy o VAT w trybie art. 188 Konstytucji RP zwróciła się organizacja pracodawców - Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych opierając swój wniosek o sytuację prawną przedsiębiorców, którzy uzyskali status zakładu pracy chronionej w oparciu o decyzję administracyjną wydawaną na czas określony. Motywując swój wniosek wskazywali, że "uzyskanie przez przedsiębiorcę dla prowadzonego przezeń przedsiębiorstwa statusu zakładu pracy chronionej wiązało się z zaangażowaniem finansowym i utratą szans na rynku. Elementarne poczucie sprawiedliwości wymagałoby, aby jednostka, po motywowanym przez ustawodawcę pokierowaniu swymi sprawami, mogła liczyć na rekompensatę w postaci zapewnionych przez ustawodawcę ulg i korzyści. W dniu 30 listopada 1999 r. przedsiębiorcy, w stosunku, do których zapadły ostateczne decyzje, obowiązujące przez 3 lata, w sprawie przyznania statusu zakładu pracy chronionej mieli w pełni ukształtowaną sytuację prawną i mieli pełne prawo oczekiwać, że ich sytuacja w okresie pozostającym do upływu tego trzylecia może zostać zmieniona, co najwyżej przez normy prawne adresowane do wszystkich przedsiębiorców, a nie przez normy adresowane jedynie do nich". Zdaniem wnioskodawcy zmiana przepisów podatkowych powodująca utratę ulg podatkowych, z których korzystały zakłady pracy chronionej naruszyła wynikające z zasady demokratycznego państwa prawnego - zasady ochrony praw słusznie nabytych i ochrony interesów w toku. Stanowisko to podzielił Trybunał Konstytucyjny, przy czym wydany wyrok ma specyficzny charakter, nie stwierdza, bowiem niekontytucyjności wskazanych we wniosku przepisów, ale uznaje je za niekonstytucyjne "w pewnym zakresie" (bywają one niekiedy w literaturze obejmowane określeniem "orzeczenia interpretacyjne" w szerokim znaczeniu - por. J. Trzciński: Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002, z. 1, s. 6; Z. Czeszejko-Sochacki: Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego: pojęcie, klasyfikacja i skutki prawne, "Państwo i Prawo" 2000, z. 12, s. 20-21; Z. Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński: Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 212). W orzeczeniu tym stwierdzono, bowiem, że badany art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 20 listopada 1999 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług w zakresie, w jakim zmienia zasady wyliczania kwoty podatku podlegającej zwrotowi na rzecz zakładu pracy chronionej, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewiduje regulacji przejściowych niezbędnych dla zapewnienia ochrony interesów określonej w orzeczeniu grupy podatników. Złożoność skutków tego rodzaju wyroku polega na tym, że w zakresie, który nie został wskazany w sentencji, kontrolowany przepis nie zostaje uznany za sprzeczny z Konstytucją, skutek taki następuje wyłącznie w odniesieniu do zakresu wskazanego w sentencji orzeczenia. Powyższe wynika również z ustawowego zakreślenia kompetencji Trybunału – jako sądu działającego wyłącznie z inicjatywy określonych w ustawie podmiotów, zobligowanego do wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia sprawy, będącej przedmiotem postępowania (art. 19 Ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym - Dz. U. z 1997 r., nr 102, poz. 643). Trybunał Konstytucyjny jest, więc związany granicami wniosku, w swoim rozstrzygnięciu odnosi się do konkretnie wskazanej we wniosku wszczynającym postępowanie sytuacji prawnej. W realiach rozpoznawanej przez Trybunał sprawy (sygn. akt K 45/01) pytanie dotyczyło osób, które uzyskały status zakładu pracy chronionej na czas określony i tak też sformułowano rozstrzygnięcie, w którym jednoznacznie wskazano, które przepisy i w jakim zakresie naruszają zasady konstytucyjne. Przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie można jednak, zdaniem Sądu, interpretować tak jednostronnie, jak uczyniły to organy podatkowe. Z uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika, że ratio legis powyższego rozstrzygnięcia była ochrona interesów podmiotów, które mając status zakładu pracy chronionej korzystały z ulg podatkowych i którym te ulgi odebrano. Skoro, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, zmiana przepisów podatkowych naruszała słuszne interesy tej kategorii podatników mających status zakładu pracy chronionej przyznany tylko czasowo, to tym bardziej, w ocenie Sądu, naruszała interesy podatników mających ten status gwarantowany ustawą w szerszym zakresie bo bezterminowo. Zastosowanie wnioskowania a fortori narzuca się w sposób oczywisty, ponieważ powód, który legł u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego odnosi się w pełni do sytuacji skarżącego. Skarżący słusznie wywodził, że podmioty mające status zakładów pracy chronionej na czas nie określony mogły czynić inwestycje wymagające większych nakładów finansowych, znacznie bardziej rozłożone w czasie, stąd niewątpliwie nagła, niekorzystna zmiana przepisów podatkowych naruszyła w ich przypadku zasady wyrażone w art. 2 Konstytucji. Ingerencja państwa poprzez zniesienie ulg podatkowych jest nawet w przypadku tej kategorii podatników bardziej dotkliwa. Przeprowadzona w wyroku Trybunału Konstytucyjnego wykładnia wskazywanych we wniosku przepisów w kontekście naruszenia zasady państwa prawa może mieć, w ocenie Sądu, pełne zastosowanie w sytuacji prawnopodatkowej skarżącego. Zasadniczo bowiem sytuacja prawnopodatkowa obu wskazanych podmiotów jest jednakowa, różna jest jedynie podstawa prawna ukształtowania tej sytuacji. Należy więc, zdaniem Sądu, uznać, że w istocie rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego i przedmiot rozpoznania niniejszej sprawy dotyczy tej samej instytucji prawnej (ulg podatkowych dla podatników mających status zakładu pracy chronionej). Analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 12 września 2005 r. w sprawie sygn. akt I FPS 2/05 (ONSAiWSA 2006/1/1): "Ustawodawca zarówno w poprzedniej, jak i w nowej ustawie, zawarł tę samą instytucję, z takimi samymi regulacjami prawnymi. Uprawniony jest więc wniosek, że nie ma żadnych przeszkód prawnych do konkretyzacji istniejącego po wejściu w życie nowej ustawy "starego" obowiązku podatkowego, który jest identyczny z obowiązkiem powstającym na gruncie nowej ustawy (...). Identyczność stanu prawnopodatkowego pod rządami obu ustaw przesądza, że jest to ten sam obowiązek podatkowy" Aczkolwiek problem dopuszczalności granic interpretacji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających częściową niekonstytucyjność określonej normy ustawowej jest zagadnieniem spornym w doktrynie, to jednak Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 października 2006 r. (I FPS 2/06) uznał, że dopuszczalne jest dokonanie wykładni przez sąd we własnym zakresie - "obowiązkiem każdego składu orzekającego, zanim zdecyduje się na skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, jest w pierwszej kolejności przeprowadzenie takiej wykładni przepisów prawa, aby była ona zgodna z Konstytucją RP. Sąd może skierować pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego jedynie wówczas, gdy sam nie zna na nie odpowiedzi." Uruchomienie procedury pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego powinno nastąpić zatem dopiero w przypadku powzięcia wątpliwości, co do konstytucyjności ustawy. Sąd zaś w niniejszej sprawie, jak wywiedziono powyżej, nie miał wątpliwości, że stanowisko Trybunału Konstytucyjnego jest w pełni aktualne w okolicznościach niniejszej sprawy. Sąd, odmiennie niż organy podatkowe, nie dopatrzył się racjonalnego uzasadnienia dla zróżnicowania sytuacji prawnej podatników mających przyznany status zakładów pracy chronionej na okres 3 lat i na czas nie określony. Zdaniem Sądu, skoro organy podatkowe rozstrzygając niniejszą sprawę takie zróżnicowanie wprowadziły, to należy stanowisko to uznać za sprzeczne z zasadą równości określoną w art. 32 Konstytucji. Konstytucyjna zasada równości była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Jej ogólne zasady sformułował Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 3 marca 1987 r. sygn. akt P 2/87 (OTK 1987/1/2) stwierdzając, że zasada równości jest przestrzegana wtedy, gdy każdy obywatel może stać się adresatem każdej z norm przyznających określone prawo obywatelskie. Nie można więc różnicować obywateli ze względu na kryteria powodujące powstanie zamkniętych kategorii o zróżnicowanym statusie prawnym. Rozwinięcie powyższego twierdzenia nastąpiło m. in. w orzeczeniu z dnia 9 marca 1988 r. sygn. akt U 7/87 (OTK 1988/1/1), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zasada równości wymaga, aby podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu były traktowane równo. W orzeczeniu K 6/89 Trybunał Konstytucyjny podkreślił związek zasady równości z zasadą sprawiedliwości i orzekł, że wszelkie zróżnicowanie w prawie jest dopuszczalne wówczas, o ile jest usprawiedliwione. Trybunał Konstytucyjny uznał również, że dla prawidłowego ustalenia normatywnej treści konstytucyjnej zasady równości należy podkreślić, iż równość wobec prawa zakłada istnienie wspólnej, istotnej cechy, uzasadniającej równe traktowanie obywateli (orzeczenie z 9 kwietnia 1991 r., sygn. akt U 9/90, OTK 1991/1/9). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodzi pełna tożsamości sytuacji prawnopodatkowej skarżącego i podmiotów, których dotyczyło powoływane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Odmienna jest jedynie podstawa prawna przyznania statusu zakładu pracy chronionej, która w przypadku podatników objętych sentencją rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego jest wynikiem ewolucji przepisów prawnych i wprowadzenia limitowania czasookresu tego uprawnienia. Zasadna jest więc teza skarżącego o naruszeniu zasady równości wobec prawa określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji. W tej sytuacji pełną aktualność w odniesieniu do sytuacji prawnej skarżącego zachowuje uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2005 r. sygn. akt FPS 4/04 (ONSAiWSA 2005/3/50), w której stwierdzono, że podatnicy, których dotyczy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 czerwca 2002 r. sygn. akt K 45/01, którzy w zaufaniu do dotychczasowych przepisów rozpoczęli realizację długookresowych przedsięwzięć na rzecz osób niepełnosprawnych zatrudnionych w ich zakładach - mogą ubiegać się, na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, o stwierdzenie nadpłaty w podatku od towarów i usług podlegającej zwrotowi. Przepisami określającymi zasady i tryb postępowania, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, są przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60), które regulują instytucję nadpłaty." Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że w sprawie niniejszej zachodziła potrzeba bezpośredniego zastosowania przepisów Konstytucji. Sąd stwierdził również, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasady ochrony praw nabytych, zasady ochrony interesów w toku i zasady równości, W tej sytuacji Sąd uznał za niecelowe rozważanie dalszych argumentów skarżącego dotyczących braku obiektywnego i wyczerpującego rozpoznania materiału dowodowego w zakresie poczynionych długoterminowych inwestycji na rzecz osób niepełnosprawnych, gdyż to właśnie winno być przedmiotem badania przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ. Ze względu na rozpoznanie sprawy na podstawie niekonstytucyjnej i w związku z tym nieobowiązującej regulacji prawnej Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji. Orzeczenie w punkcie drugim oparto na art. 152 ww. ustawy. Rozstrzygniecie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w punkcie trzecim wyroku uzasadnia dyspozycja art. 200 w zw. z art. 209 powołanej ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI